Strona · s. 5strona oryginału ↗
WYBÓR HEORHIJA ŻYWYCI
Слово Просвіти, №29 за 2007 рік
Nina HNATIUK
Życiowa droga tego niezwykłego człowieka nie była usłana różami. Próby losu rozpoczęły się już od pierwszego dnia — urodził się w pociągu w 1937 roku. Wielodzietną rodzinę dziadka, w której było 14 dzieci, władze radzieckie deportowały spod Nikopola do Gruzji, na budowę portu. Najstarsza córka, Maria Romanowna, kiedy wysiedlano rodzinę, właśnie nosiła go pod sercem. Mieszkali w barakach dla osób przesiedlonych, żywili się jak popadnie. I dopiero po śmierci Stalina, w 1953 roku, rodzinie pozwolono wrócić do domu. Prawda, nie wszystkim udało się postawić stopę na ukraińskiej ziemi — troje zmarło na zesłaniu, dwoje zabrała wojna. A dziadka zesłano na Kołymę. Gdzieś tam, w bezimiennej mogile, spoczywa ten ukraiński męczennik. Wrócili do domu, a ich wsi już nie ma. Tam, gdzie były pola, ulice, las, podwórka, sad, rozlało się sztuczne morze. Trzeba było mieszkać u ciotki. W Izmaile do dziś mieszkają trzy ciotki Heorhija Wołodymyrowycza. A matka, Maria Romanowna, niedawno odeszła do wieczności. 95 lat nielekkiego życia darował jej Bóg. Od dzieciństwa Heorhij Żywycia poznał cenę każdego kawałka chleba. Dlatego ukończył tylko siedmiolatkę — pracował jako cieśla. Do armii zmobilizowano go 20 maja 1956 roku. Chrzest bojowy przechodził podczas konfliktu zbrojnego na Węgrzech. Przyszło mu na własne oczy zobaczyć cały horror wojny, kiedy pod gąsienicami czołgów ginęły dzieci, snajperzy rozstrzeliwali oficerów, padali niewinni ludzie z jednej i drugiej strony. Wtedy też został ranny i on, 19-letni żołnierz Armii Radzieckiej, który na rozkaz Kremla znalazł się na Węgrzech. Później w jego losach wojskowych będzie Kosowo, Wietnam… Przebywając w grupie wojsk radzieckich w Niemczech, Heorhij Żywycia ukończy szkołę wieczorową, a z czasem wstąpi do Leningradzkiej Szkoły Artyleryjskiej, otrzyma stopień porucznika. Wytrwałość, odwaga, bystrość, dążenie do samodoskonalenia, zdolność osiągania postawionego celu — wszystkie te cechy dały możliwość oficerowi zrobić karierę służbową. W 1971 roku wstąpił do Akademii Wojskowej im. M. Frunzego, którą ukończył z wyróżnieniem. W 1978 roku z wyróżnieniem kończy Akademię Wojskową Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K. Woroszyłowa. Przyszło Heorhijowi Wołodymyrowyczowi pełnić wiele odpowiedzialnych stanowisk.
Służył w Przykarpackim Okręgu Wojskowym jako zastępca szefa sztabu. W 1982 roku Heorhija Wołodymyrowycza oddelegowano jako doradcę dowódcy okręgu wojskowego do Wietnamu, gdzie prowadzono wojnę graniczną z Chinami. Nie tylko pełnił swoją służbę, ale nauczył się języka wietnamskiego, interesował się kulturą i zwyczajami miejscowej ludności. Czyż nie tutaj po raz pierwszy ujawnił się u niego oryginalny dar artysty: wycinał z czerwonego drewna maski kozaków, postaci historycznych i wojskowych, ludowych charakterników. I kiedy wracał z Wietnamu, celnicy dziwili się: po raz pierwszy widzieli, żeby wojskowy przewoził przez granicę torbę z „drwami”. A były to kawałki czerwonego drewna, które miały stać się dziełami sztuki. Nawiasem mówiąc, niemało pięknych masek zdobi obecnie podmiejski dom Heorhija Wołodymyrowycza we wsi Nowi Bezradyczi w rejonie obuchowskim. W 1980 roku w Moskwie miał wystawę, został przyjęty do Związku Artystów ZSRR. Po powrocie z Wietnamu Heorhij Żywycia służył w Sztabie Generalnym ZSRR na różnych odpowiedzialnych stanowiskach. Zajmował się badaniami operacyjno-strategicznymi, rozbudową sił zbrojnych. I aż do jesieni 1991 roku, który okazał się przełomowym, decydującym, znaczącym w jego losie… O świcie niepodległości Ukrainy H. Żywycię oddelegowano do Kijowa, gdzie w tamtym czasie zaczęto tworzyć Siły Zbrojne Ukrainy. Przed wyjazdem minister obrony ZSRR M. Szaposznikow przeprowadził instruktaż o tym, że resorty wojskowe nowo ogłoszonych niepodległych państw powinny mieć ograniczone, czysto marionetkowe funkcje. W szczególności kierownictwo obroną cywilną i gwardią narodową. A wszystko inne planowano podporządkować Sztabowi Generalnemu Rosji. Heorhij Wołodymyrowycz pamięta tamte wrześniowe dni i noce 1991 roku w najdrobniejszych szczegółach. Wszak właśnie wtedy decydowało się nie tylko jego osobiste „być albo nie być”, ale i przyszłość państwa ukraińskiego. Na jakich zasadach tworzyć Siły Zbrojne Ukrainy? Co robić z potężnym arsenałem jądrowym? Jakie mają być stopnie wojskowe, zwroty dowódcze, mundury paradne i codzienne? Jak budować granice nowego państwa? Wszystko to omawiano, o wszystko to spierano się w wysokich gabinetach.
11 września 1991 roku odbyło się pierwsze spotkanie Heorhija Żywyci z Kostiantynem Morozowem, ministrem obrony Ukrainy. Generał Żywycia, który posiadał pełną informację dotyczącą liczby baz uzbrojenia, składów paliwa, amunicji, żywności na terytorium Ukrainy, oświadczył ministrowi obrony Ukrainy: „Wszystko, co jest rozmieszczone na terytorium Ukrainy, musi należeć do narodu ukraińskiego”. Zgodźcie się, nieoczekiwane oświadczenie z ust „moskiewskiego generała”. Morozow poinformował o tym punkcie widzenia Wasyla Durdyncia, ówczesnego przewodniczącego Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. obrony. Heorhijowi Żywyci zaproponowano przejście do służby w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Ostateczną decyzję o tym podjął po oficjalnej propozycji przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Łeonida Krawczuka. 20 grudnia 1991 roku Heorhij Żywycia został mianowany na stanowisko pierwszego zastępcy szefa Sztabu Głównego Sił Zbrojnych Ukrainy. Trzeciego stycznia 1992 roku uroczyście składa przysięgę na wierność narodowi Ukrainy. — Jak Pan odważył się na taki krok? Wszak na ramionach — złote pagony z eseserowskimi godłami. W Moskwie — generalskie mieszkanie, pod Moskwą, w prestiżowej dzielnicy — dacza. I w paszporcie zapisano „Rosjanin”. A tutaj wszystko zaczynać od nowa… — Chyba odezwały się geny… Głos przodków. Należę do tej kategorii ludzi, którzy przyzwyczaili się wszystko robić własnymi rękami. Oto ten dom, w którym teraz rozmawiamy, zbudowałem własnymi rękami. Kiedy przeszedłem w stan spoczynku, byłem tu i cieślą, i betoniarzem, i spawaczem, elektrykiem, dekarzem. Nie tylko dom — zachciałem budować swoje niepodległe państwo. Moja cegła w budowie ukraińskiej armii — pierwsza. Heorhij Wołodymyrowycz z charakteru jest małomówny. Daje krótkie, dokładne charakterystyki politykom. Mówi o tym, że przebywał wtedy, w latach 1992—1993, między młotem a kowadłem. Moskwa ogłosiła go wrogiem — mówiąc, że zdradził przysięgę wojskową. A gorliwi ukraińscy patrioci, wśród których było niemało deputowanych Rady Najwyższej pierwszej kadencji, nazywali go „posłańcem Moskwy”. Lecz Heorhij Żywycia pracował wtedy, niczym rolnik w czasie żniw, od świtu do świtu. Razem z członkami kolegium wojskowego Ministerstwa Obrony Ukrainy opracowywał koncepcję tworzenia Sił Zbrojnych — nowe organy dowodzenia, przeprowadzenie pełnoskalowej inwentaryzacji uzbrojenia, reformowanie i tworzenie zgrupowań Sił Zbrojnych, nowy plan rozwinięcia mobilizacyjnego. Chodziło o to, by nie kopiować struktur Sił Zbrojnych byłego Związku, a wybrać stamtąd wszystko sprawdzone przez czas, jednocześnie zapożyczając najlepsze z doświadczeń europejskich. Nowa struktura przewidywała znaczne ograniczenie liczby generałów i admirałów — do 183 osób na wszystkie Siły Zbrojne. Widocznie to nie spodobało się wielu miłośnikom papach. Bo koncepcja tworzenia Sił Zbrojnych Ukrainy, zatwierdzona przez Radę Najwyższą, nie została wykonana do dziś.
Szczęśliwe małżeństwo — Hanna Czubacz i Heorhij Żywycia
Generał porucznik Żywycia z goryczą wspomina, że ówczesne kierownictwo państwa nie wykorzystało w pełni patriotycznej świadomości narodu, narodowego uniesienia. Zwłaszcza w kwestii Floty Czarnomorskiej. Podpisanie umowy o bazowaniu Floty Czarnomorskiej Rosji w Sewastopolu stało się dla niego przykrą niespodzianką. — Ja do dziś nie wiem, jak to się stało. Rosja gotowa była wtedy przebazować flotę do Noworosyjska w ciągu 2—3 lat. Tam nawet zaczęto budować nową bazę wojskowo-morską. Ale nie wyszło tak, jak planowano. Na Krymie Łeonid Krawczuk podpisał zupełnie inny tekst umowy. Nie ten, który my starannie przygotowywaliśmy i uzgadnialiśmy. Stąd też mamy tyle problemów na Krymie… Zrozumiałe, że nie przeszło to bez śladu. Żywycia nie mógł milczeć, ustąpić, pogodzić się z nieprofesjonalizmem i karierowiczostwem… Przeszedł wtedy zawał. Chroniąc oficerski honor i ludzką godność, złożył raport o dymisję. Niby niepostrzeżenie przemknęło 14 lat. Wchłonęły one w siebie niemało radosnego i bolesnego. — Co pomagało Panu wytrwać, zwyciężyć pasmo wyobcowania, zachować tego bojowego kozackiego ducha, który jest rdzeniem charakteru? Przecież nie jest łatwo bojowemu generałowi w wieku pięćdziesięciu pięciu lat pozostać poza główną sprawą, której oddano tyle lat. — Armia, służba zajmowały znaczną część mojego życia. Ale nie całą. A wytrwać, zachować siebie pomagała wiara w Ukrainę i własna słuszność. A jeszcze — moja Hannusia… Heorhij Wołodymyrowycz czule, z uśmiechem patrzy na żonę, opiekunkę, najwierniejszą przyjaciółkę Hannę Tanasiwnę... A poznali się w 1992 roku podczas spotkania kierownictwa Sił Zbrojnych Ukrainy ze znanymi pisarzami, wśród których była także poetka Hanna Czubacz. Heorhijowi Wołodymyrowyczowi przypadły do serca jej delikatne, rozjaśnione szczerą kobiecą duszą wiersze. Lecz za przejmującą liryką wyłaniała się silna twórcza natura. Sztuka, ludzkość, dar współodczuwania, brania na siebie odpowiedzialności na wieki połączyły tych silnych, dumnych i pracowitych ludzi. W książkach Hanny Czubacz „Dzwoniąca rzeka”, „Udźwiękowiony smutek”, „Wśród zwątpień i nadziei” jest niemało dedykacji dla swojego męża i przyjaciela. Oto strofy z dwóch: Mój Boże ziemski, proroctwem znaczony, Modlę się za niego każdego dnia. I tak bezbronnie wyznaję Świętą czułość pieśni. * * * I ty mnie kochasz, nie wiedząc za co, I ty mi wierzysz, zapomniawszy o wszystkim… A może ja i naprawdę na świecie najlepsza, Lecz wszyscy, oprócz ciebie, nie wiedzą o tym? Słoneczko dopiero się budzi, a Heorhij Wołodymyrowycz jest już w ogrodzie. Podlewa róże i aksamitki, podwiązuje winogrona, zachwyca się hojnością wiśniowych owoców, słucha porannego ptactwa. On cały należy do przyrody, a drzewa i kwiaty trzymają go na świecie. I nie zgadniesz, że ten siwy mężczyzna w koszulce i szortach — to właśnie ten dzielny generał, któremu niedawno na scenie Opery Narodowej Prezydent Ukrainy wręczał order Bohdana Chmielnickiego II stopnia. Nagroda spoczęła w wyrzeźbionej przez niego szkatułce obok orderów Bohdana Chmielnickiego III stopnia, orderu Czerwonej Gwiazdy, medalu „Za odwagę”, innymi wysokimi państwowymi nagrodami za męstwo, patriotyzm. Lecz największą nagrodą dla Heorhija Wołodymyrowycza, który niedawno obchodził 70-lecie, jest miłość jego żony Hanny Tanasiwny, obfite kwitnienie ogrodu, uwaga dzieci, wnuków oraz jego przyjaciół. W szczególności generała Armii W. H. Radeckiego. H. W. Żywycia lubi powtarzać znane powiedzenie Heraklita „Słońce — zawsze nowe!”. Kolegium Wojskowe Ministerstwa Obrony Ukrainy pierwszej kadencji. Drugi od lewej — H. Żywycia. Grudzień 1992 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
