Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

OKRUSZYNA DZIADKOWEGO CHLEBA

Слово Просвіти, №29 за 2008 рік

Nina HNATIUK Ta kobieta jest delikatna, ale zarazem silna, szczęśliwa i taka, która doświadczyła wielkiej tragedii utraty ukochanej osoby. I kimkolwiek by nie była — redaktorem, dziennikarzem, autorką utalentowanej prozy — zawsze była i pozostaje poetką, która nie potrzebuje współczucia ani jałmużny, dumnie niesie ciężki krzyż swojego powołania i swojego losu. Otwierając prezentację tomu poetyckiego Natalii Dziubenko-Mays „Dzień zimnego słońca”, doktor nauk filologicznych Ołeh Biłyj zaznaczył, że spotkanie tych dwojga ludzi to spotkanie dwóch jasnych komet, dzięki którym narodził się nowy świat. Iwan Dracz zauważył: James Mays, któremu poświęcono ten tom Ludmiła BOHDANOWA, osiedle typu miejskiego Kulykiwka, obwód czernihowski. Rodzonego dziadka pamiętam z opowiadań mamy. Według jej słów był najwyższego wzrostu w naszej wsi Kowczyn w rejonie kulykiwskim na Czernihowszczyźnie. Postawny, przystojny. Z kędzierzawą czupryną i męską twarzą. Urodziwy. Takim na zawsze pozostał w jej wyobraźni, w jej oczach, pełnych na to wspomnienie niewysłowionego żalu. A gorzkich wspomnień tyle, że jak serce ma to wytrzymać. W złowrogim 33-im roku na rękach rodziców mojej mamy było pięcioro dzieci. Jedno spuchnięte, inne wycieńczone jak szkielet. Czteroletnia Saszeńka topniała jak świeczka. Coraz rzadziej wyciągała rączkę. Coraz ciszej błagała, prosiła o okruszynę chleba. Poruszała, biedactwo, wargami, aż zamilkła na wieki. Niewysłowiony żal jątrzy duszę mojej mamy. Nie puszcza jej to, co przeżyła. Piekące wspomnienia raz po raz powracają gorzkimi łzami. Wiele przyszło znieść i mnie na tym świecie. Poszczęściło się trochę pouczyć. Zostałam felczerem. Żyję tym, że pomagam ludziom. Niejednokrotnie z tamtego świata teraz zawracamy chorych. Od najstraszniejszych chorób ratujemy. Do jakich tylko środków się nie uciekamy. Unikalne aparaty stosujemy, jakich tylko leków nie wyszukujemy, ile sił dokładamy. Więc nijak nie mieści się w mojej świadomości to, co stało się w 33-im. Jakże tak? Jak przyjąć, zrozumieć, że dziecko — kwiatuszek jasny, umiera tylko dlatego, że rodzice nie mogą dać kawałka chleba? Jakiegoż to pomiotu kat mógł spowodować coś takiego? Jakimiż to zwyrodnialcami musieli być władcy, żeby doprowadzić pracowite ukraińskie chłopstwo do skrajnej nędzy, do całkowitej bezwyjściowości? W naszym kraju tyle wierszy, — ta świeca pamięci. On był pierwszym rycerzem z zagranicy, który rzucił wszystko w zamożnych USA i przyjechał opowiadać Ukraińcom o ukraińskiej historii, uczyć nas pamiętać o tych, którzy przeżyli straszny Hołodomor-ludobójstwo. Oni znaleźli siebie nawzajem w zadziwiających okolicznościach. Dla Maysa Ukraina była Natalią, a Natalia — Ukrainą. Żar — z płonącej ramy — W dłonie twoje lecę. Boli on, lecz nie topnieje, Zapalaj świecę, mój ukochany, Zapalaj świecę! Zbieraliśmy się zbyt powoli, Nasz głos jeszcze świat nie usłyszał. Wdowi, sierocy, nieśmiertelny, Zapalaj świecę, Ukraino, Zapalaj świecę! Iwan Dracz z przejmującym wzruszeniem opowiadał o tym, jak woził niewinne dusze zagubione! Jakimże płonącym musiało być wtedy nocne niebo nad Ukrainą! Według ludowych wierzeń każda duszyczka świeci gwiazdką na niebie, dopóki człowiek żyje. A jak umrze, to i gwiazda się potoczy. Mignie ognisty ślad — i po wszystkim. Ale przecież pamięć jest nieśmiertelna, choćby jak gorzka by ona była. Ma być przestrogą dla nienasyconych i ochroną dla milionów niestrudzonych pracowników. I gdy rozmyślasz nad tym, to serce zalewa się krwią. Do czegoż niesprawiedliwy jest ten biały świat! Klęska nad klęskami puka w piersi potomków niezliczonych ofiar Hołodomoru. A przecież to były miliony pracowitych ludzi, zdolnych i gotowych, choćby i dla siebie, dla swoich rodzin, dla swoich dzieci ukochanych wziąć się za każdą sprawę, wykonać każdą pracę, najcięższą i najniebezpieczniejszą. Tylko że nie dopuszczali ich do ratującej życie pracy zgodnie z rozporządzeniami szatańskiego klanu organizatorów Hołodomoru, natykali się na bagnety „zagradotriadów”. I jakże komuś język się obraca, by zaprzeczać Hołodomorowi jako ludobójstwu narodu ukraińskiego? Tylko nieludź, głuchy i obojętny na to, co przeżył pogrążony w żałobie naród, jest gotowy usprawiedliwiać zbrodnię nad zbrodniami. Zaprzeczanie ludobójstwu to bluźnierstwo, drwina z pamięci o niewinnie zamęczonych. I nie setek tysięcy, a milionów. Ze swoją bolesną pamięcią nie mogę uważać nieludzi za Boże stworzenia… Uważa się, że faszystowskie Niemcy napadły na Związek Radziecki niespodziewanie. Ale mojego dziadka powołano do armii jako rezerwistę wcześniej, w maju 1941-go. Amerykańskiego badacza ukraińskiego Hołodomoru do swoich rodzinnych Telżyńców, jak odwiedzili tamtejszy młyn. Po raz pierwszy James zobaczył, jak ziarno staje się mąką. Męka — mąka… Jest coś dziwnego w tych prawie jednakowych, choć i różnych słowach. I James, zapewne, myślał wtedy właśnie o tym. Natalia Dziubenko — różnorodna, wyrazista i silna indywidualność twórcza. W jej dorobku — głębokie artykuły analityczne, opublikowane w różnych wydawnictwach periodycznych, szereg zbiorów wierszy, powieść „Andrzej Pierwszowołany”, która stała się niespodziewanym odkryciem dla wielu tysięcy czytelników i utwierdziła ją w gronie prawdziwych mistrzów prozy. Los nie szczędził dla niej ani łagodnego słońca, ani bezlitosnych wichur. I zdołała wytrwać, nie złamać się, zwyciężyć siebie, choć żyć z rozdartym sercem, z samotnym skrzydłem oj jak nie jest łatwo. I oto mamy „Dzień zimnego słońca”. Rozłożywszy zbiór, czytelnik zobaczy nie tylko portret Natalii, ale i Jamesa Mace’a. I jest to naturalne, wszak książka, zrodzona z jego miłości, wycierpiana w opłakiwaniu go. „Mój słoneczny przyjacielu, ukochany człowieku, teraz jesteś na wieki w niebiosach Ukrainy” — właśnie takie są pierwsze wersy zbioru, elegancko wydrukowanego w Wydawnictwie „Kijowsko-Mohylańska Akademia”. I to nie przypadek, wszak J. Mace był profesorem właśnie tej uczelni, tutaj zawsze będą pamiętać tego uczonego, tę wyrazistą osobowość. Indianin z pochodzenia, obywatel USA, James był adwokatem Ukrainy na świecie. Jednym z pierwszych zaczął walczyć o to, by ukraiński Hołodomor uznano za ludobójstwo, by młoda Ukraińska — to trochę wcześniej, na miesiąc przed tym, jak wybuchła krwawa wojna. Odprowadzała go żona z dziećmi daleko za wieś. Dopóki mąż nie nalegał, żeby wracali. Kiedy się żegnał, zapewne w jego świadomości mimowolnie pojawiła się myśl o cenie chleba. Odłamał po kawałku od piętki, którą wziął w drogę, i rozdzielił każdemu dziecku. — Ja mocno trzymałam w garści ten tatusiowy podarunek aż do samego domu. Tego nigdy nie zapomnę — nie raz opowiadała nam mama. Czuję ten kawałeczek na swojej dłoni. A gardło się ściska i dech zapiera. Z frontu od dziadka przyleciał postrzelony ptakiem jeden-jedyny list. Wybiegając naprzód, powiem, kiedy już uczyłam się w starszych klasach szkoły, to ponad wszystko kochałam pisać wypracowania na wolny temat. Nauczycielka języka ukraińskiego i literatury wróżyła mi przyszłość filologa, dziennikarza. Jednak nie wyszło. Dołączyłam do medycyny. Ale i zamiłowanie jeszcze ze szkolnych lat do słowa artystycznego nie puszcza. Pisuję do rejonowych, obwodowych gazet. I samo z siebie tak wychodzi, że główna tonacja — liryczna. Publikuję wiersze, krótkie opowiadania. Nie mam wątpliwości, że przekazało się od dziadka, od niego odziedziczone. Miał poetycką naturę, choć pracował jako koniuszy. I przekonuje o tym jego list z ognistego piekła, z pierwszej linii frontu. „Mario — jeden-jedyny raz w życiu napisał dziadek do żony, mojej babci — leżę w bezkresnym polu, w wysokim życie i w niebieskich bławatkach, które przypominają mi o twoich bławatkowych oczach. Leżę, niby w kołysce twoich oczu. Widzę ciebie i wszystkie drogie mojemu sercu dzieci każdego dnia i każdej minuty. Dbaj o nie, dawaj rady. Ja obowiązkowo wrócę do rodzinnego domu, do swojej wsi. Koszulę, w której mnie odprowadzałaś, zmieniłem na wojskową gimnastiorkę. Ty nie martw się, że nade mną zawisła czarna chmura wrogich samolotów, dla was ja lekceważę wszelkie niebezpieczeństwo i śmierć, nie boję się wroga, a znaczy, i śmierci. Twój mąż”. — Nie ogłosiło jego cierpiące życie wojny śmierci. Na tym polu bitwy nie przeżyło jego serduszko — tak latami rozpaczała babcia, choć sama ciągle na coś miała nadzieję. W przyniesionym z komisji wojskowej błękitnym trójkącie stało niepewne: „…zaginął bez wieści”. Gdzie tylko nie zwracała się, pisała później i do moskiewskiego archiwum. To samo: Kłymenko Fedir Mykytowycz zaginął bez wieści… Jakie tylko klęski nie pokrywały naszej wsi! Kto przeżył 33-ci, tych zmieciono na wojnę — fińską, Drugą światową. Mało kto wrócił. Zostały wdowy i sieroty. Po Zwycięstwie moja babcia jeszcze lat z dwadzieścia ciągle chodziła jak nie za wieś, to za bramę spotykać swojego ukochanego. — Pójdę — bywało, mówi — spojrzę, może Fedia z wojny idzie. I tak codziennie. Bywało, i po dwa razy dziennie wychodziła. Jej serce nijak nie chciało pogodzić się z tym, że nie ma najdroższego wśród żywych… Taki już nasz ród wrażliwy. A mnie od niego — testament: napisać historię wsi, w której się urodziłam. Co też robię w każdej wolnej chwili. Szukam, badam, wypytuję. Niech zachowują potomkowie jasną pamięć o rodzicach, dziadach, pradziadach…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn