Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Слово Просвіти, №29 за 2008 рік

Wołodymyr WOJTENKO, profesor DYSKUSJA O SPRAWIE UKRAIŃSKIEJ Mychajło Petrowycz Drahomanow (urodzony w 1841 roku na Połtawszczyźnie) bardzo wiele zrobił dla narodowo-kulturowego, politycznego i społecznego przebudzenia Ukraińców. Troska o Ukrainę stała się sensem jego życia jeszcze w okresie studiów i pracy wykładowej na Uniwersytecie Kijowskim (1859—1876), gdzie uformował się jako uczony europejskiego formatu. Nie opuszczała ona Drahomanowa podczas wymuszonej emigracji — początkowo w Genewie (1876—1889), a dalej — do końca życia (1895) — w Sofii, gdzie nasz rodak zajmował stanowisko profesora na uniwersytecie. Jako jeden z pierwszych wśród Ukraińców Drahomanow rozwinął pracę nad zaznajomieniem Europy z kulturowym i historycznym losem Ukrainy. Czasopismo „Wolnoje słowo”, zbiór „Hromada”, szereg broszur adresował do Ukraińców i zagranicznych czytelników. W jednym z listów, pisanych u schyłku życia, Drahomanow (nie chwaląc się, a konstatując) zaznaczał: „Trzy czwarte wszystkiego, co przez ostatnie 15 lat wydawało się w obcych językach o Ukrainie, napisałem ja”. Z Drahomanowa „wyszli” i Jefremow, i Hruszewski, i Czykałenko, i Symon Petlura — „jego imieniem i jego ideami przejmowali się aktywni działacze końca XIX wieku” (O. J. Szulhin). To prawda, ale prawdą jest też to, że niektóre tezy w akademickim światopoglądzie „Europejczyka” nie wszystkim wydawały się słuszne, i za jego życia, i w nasze dni pozostają kontrowersyjne (lecz zadziwiająco aktualne). Jak pisał jeden z aktywnych bojowników „frontu ukraińskiego”, młodzież lat 80. i 90. XIX w. „patrzyła na Drahomanowa jak na nauczyciela, proroka, wodza — jego światopogląd polityczno-społeczny, drahomanowszczyzna, była jej katechizmem. Ale młodzież dalszego pokolenia przerosła Drahomanowa, jego pokłony przed moskiewskimi bogami już nie wywoływały współczucia…” (O. Łotocki, 1933). P. Sohań, redaktor odpowiedzialny wydania akademickiego „B. Hrinczenko — M. Drahomanow. Dialogi o ukraińskiej sprawie narodowej” (Kijów, 1994) uważa taką ocenę za trafną i sprawiedliwą — mimo że „moskiewscy bogowie” nie byli urzędnikami czy bogaczami — chodziło Drahomanowowi o wybitnych rosyjskich pisarzy, których szanował (i szanuje) cały świat. „Listy na Naddnieprzańską Ukrainę” Drahomanowa i „Listy z Ukrainy Naddnieprzańskiej” Hrinczenki (pseudonim — Wartowyj) opublikowane w periodykach w latach 1892—1893; nie zawsze chodziło o to, co można nazwać dialogiem: w większości każdy z autorów pisał „o swoim”, epizodycznie dotykając pozycji oponenta dla zaostrzenia polemiki. Kiedy w wierszach, a kiedy między wierszami można prześledzić różnice w psychologicznym nastawieniu autorów: Hrinczenko — „dobrze wam, siedząc w Europie, rozwodzić się nad wszelkimi teoriami”, Drahomanow — „widzicie tylko to, co pod nosem, a świat jest wielki”. O GOGOLU Posługując się rozpowszechnioną formułą „my” zamiast „ja”, Drahomanow składa deklarację: „…my uznajemy narodowości jako oczywisty fakt, jako rezultat pewnych naturalnych i historycznych okoliczności życia ludowego, a zwłaszcza uznajemy ważność najwyraźniejszej cechy narodowej — języka ludowego jako sposobu więzi moralnej między ludźmi”. Takie określenie funkcji języka jest przynajmniej niepełne, ale to osobny temat. „Teraz — pisze Drahomanow — głos w obronie ukraińskiego Feodosij Humeniuk. „Poświęcenie studni”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn