Strona · s. 7strona oryginału ↗
I DO EUROPY
Слово Просвіти, №29 за 2008 рік
zjawisko nie jego twórczości, lecz jego biografii. Aby powstała właściwie ukraińska literatura, pisze Drahomanow, „trzeba jeszcze wiele utalentowanej i wykształconej pracy ukraińskich belletrystów. Może ta praca doprowadzi do końca, który już teraz widzi p. Wartowyj, a może i nie — może Ukraińcy pozostaną na zawsze z dwiema literaturami, a nie z jedną”. Nie widzę zagrożenia w tym, jeśli będziemy mieli ich nie dwie, lecz pięć: Ukraina jest wielonarodowa, ale nie o to chodzi, wspólnoto, nie o to, lecz o zupełnie coś innego: „P. Wartowyj myli się, mówiąc, że historia nie zna żadnych »podliteratur«, żadnych literatur »do użytku domowego« itd. W Niemczech i we Włoszech są dość bogate »podliteratury« w dialektach. We Francji literatura nowoprowansalska, która używa języka nie mniej samodzielnego niż ukraiński, jest do dziś, co do istoty, literaturą »do użytku domowego«, a jej pisarze oczywiście wydają swoje dzieła w przekładzie na »ogólnofrancuski«. Literatura nowoprowansalska ma jeszcze mniej prozy niż ukraińska, choć ma bardzo utalentowanych poetów i belletrystów. Z drugiej strony historia sprawiła, że literatura holenderska, która używa dolnoniemieckiego — dialektu, do którego podobne w Niemczech służą tylko do »podliteratury« platdojch (poezji, belletrystyki) — jest szeroką, samodzielną literaturą. A także literatura prowansalska, która we Francji jest »podliteraturą«, w Katalonii jest znacznie szersza. O, natura czy historia są bardzo płodne w wymyślanie!” Cóż to znaczy erudycja! Najbardziej rozbawiło mnie odwołanie do platdojch. Jakoś tam znam niemiecki; kiedy w Weimarze zapytałem pewnego pana, który towarzyszył mi w naukowych podróżach po NRD, ten rozweselił się i wyjaśnił, że „platdojch” to taki język, którym bełkoczą tylko ludzie, którzy latem chodzą w walonkach. Zresztą, nawet bez erudycji ukraińskie
Drahomanow subiektywnie „sprowadza się do tego, że chętnie czyta Puszkina, Gogola, Turgieniewa i innych”. Obiektywnie zaś chodzi o to, że „nie widząc żadnych poważnych podstaw dla ukraińskiego państwowego separatyzmu”, należy szukać jakiegoś „wyjścia dla ukraińskiego autonomizmu w liberalizmie, wspólnym z wykształconymi Wielkorusami, jak również z członkami innych narodów Rosji”. O „nierozerwalnym związku” Drahomanow wiedzieć nie mógł; my pamiętamy o nim aż nadto dobrze: od Mołdawianina po Fina wszystko milczy… A jeden z wiodących (według klasyfikacji administracyjnej) polityków Ukrainy, traktując kulturową wielogłosowość w imperialnym getcie, powołuje się na Annę Achmatową i na Hulaka Artemowskiego… Nie jestem pewien, czy to śmieszne.
FENOMEN CESARSKIEJ KULTURY Skrajnie upraszczając, główny temat dyskusji między Michajłem Drahomanowem a Borysem Hrinczenką można wyprowadzić z ich rozbieżności w postrzeganiu związku między Imperium Rosyjskim a literaturą (kulturą) rosyjską. Hrinczenko wychodził z założenia, że przy oczywistej i bezwarunkowej podłości imperialnej praktyki w Rosji nie może istnieć dla nas przyjmowalny język i literatura, więc mówmy, piszmy i czytajmy wyłącznie po ukraińsku. Drahomanow natomiast uważał, że wysokiej jakości, dojrzała (i „rodzima”) literatura rosyjska sama z siebie czyni imperium „przyjemniejszym”, więc nie warto na siłę pchać się do ludzi, mając do użytku gotowy produkt (a tymczasem zdobędziemy „obrazowanie” — wtedy porozmawiamy). Dziwne, ale zamieszanie dotyczące ideologii imperialnej i kultury imperialnej trwa. Gromadząc swoje bogactwo na prowincjach, imperium koncentruje je w metropolii. Część bogactwa trafia do muz, a rozkwit imperiów zawsze towarzyszy rozkwitowi sztuk. Metropolia postij-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
