Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

I OŻYWA DAWNA LEGENDA Jak twierdzą współcześni naukowcy, każda miejscowość obdarzona jest szczególną energetyką, która kształtuje charakter narodowy i zapewnia moralne oraz fizyczne zdrowie narodu. Dlatego też każdy człowiek wraz z imieniem ma własny kod genetyczny, przekazany przez rodziców.

Слово Просвіти, №29 за 2008 рік

administracji Serhija Suszczenki. Chwała więc i cześć rodakom, których dusze czerpią natchnienie z rodzinnych studni, o czym mówił na otwarciu tego znaku jeszcze jeden znany rodak, artysta ludowy Ukrainy, śpiewak Anatolij Mokrenko. Występował były mer Sum Ołeksandr Andronow, obecny mer Hennadij Minajew, który czyni pewne kroki w opanowaniu języka państwowego, inni mówcy, rodacy i goście — wszyscy mówili o tej nierozerwalnej genetycznej więzi pokoleń sumskich tradycji kozackich, które przenikliwie i przekonująco poświęcił w swoim słowie władyka Metodij, biskup Sum i Ochtyrki: “w imię Ojca, i Syna, i Ducha Świętego”. Krajoznawcy-historycy, którzy stali obok, rozpoczęli naukowy spór o nazwę miasta. Zapolitycznieni urzędnicy od kultury, niestety, nie udzielili im głosu, a obecni mogli dowiedzieć się wielu ciekawych rzeczy. Najbardziej prawdopodobna wersja nazwy miasta pochodzi od gocko-chochłowskich (wyżynno-górskich) nazw: Sumy (łac. “summa” — szczyt, wierzchołek), ponieważ pierwsze przedsłowiańskie osiedle znajdowało się właśnie w najwyższym miejscu niedaleko dzisiejszej dzielnicy Łuka, która znajduje się nad muzeum Czechowa przy ulicy Topolianskiej. Inni badacze twierdzą, że hydronim “su” jest pochodzenia tureckiego i oznacza wodopój, zbiornik wodny, miejsce bogate w wodę. Mongolskie etymologie (od nanajskiego), na przykład, suła — zostawiać, zachować, darować. W języku norweskim “soula” — trzęsawisko, błoto. W litewskim “sula” — sok drzewny, dziegieć itp. Swoją drogą, nasi przodkowie pędzili z drzew dziegieć i handlowali nim. Ale najbardziej wiarygodna wersja jest taka, że nazwę nadali wikingowie-podróżnicy, którzy, przedostając się z Dniepru do górnego biegu Psełu, nazwali naszą okolicę “suomi” — czyli nizinno-błotnista, położona przy ujściach Sumy i Sumki, które wpadają do Psełu. Miejscowi mieszkańcy, nie znając języka zamorskich kupców, którzy swoją ojczyznę Finlandię również nazywali krajem tysiąca jezior Suomi, powiązali to dziwne słowo ze zwykłą kozacką sumą. Więc rdzeń “su” — woda — dał nazwę rzekom i miastu. Zatem, dzięki fonetycznemu zbiegowi “summa” i “suomi” (pod względem znaczenia są one przeciwne) stały się one podstawowymi w nazwie miejscowości. Tak interpretuje się nazwy rzek i miasta, gdzie osiedlili się pierwsi myśliwi i pszczelarze w dębowym pralesie na brzegu czarującego, cicho płynącego Psełu. Dlatego, być może, nadszedł czas, aby przywrócić tym dwóm rzekom ich pierwotne nazwy: Suma i Sumka (obecnie Sumka i Striłka), ponieważ są one decydujące dla nazwy miasta. Sumscy artyści opowiadają o symbolice pomnika: niebieska sfera nad studnią oznacza jedność. Ile żołnierzy liczył ten oddział, nie wiadomo. Jedni badacze historii twierdzą, że dwie setki. Inni nazywają trzy razy więcej. Niektórzy nawet uważają, że liczba obrońców reduty — tysiąc osób. Ze źródeł dokumentalnych dokładnie znana jest tylko data: bitwa odbyła się 10 lipca 1651 roku, czyli w ostatnim dniu bitwy pod Beresteczkiem. Zatem był to finałowy akord batalii, który przerwał zamiary szlachty dobicia wykrwawionego ukraińskiego wojska, które w ciągu dziesięciu dni straciło dziesięć tysięcy żołnierzy. Do dziś w ludzie żyją podania. Właśnie one są głównym źródłem świadectw o heroicznym pojedynku kozaków z wielotysięczną polską armią. Zatem, według podań, oddział kozacki pozostał dla osłony głównych wojsk. W rzędzie ustawili wozy. Taki wał nie był zbyt niezawodny, ale pozwolił wytrzymać pierwszy wrogi najazd. Kilka godzin przegrupowywali się Polacy, odciągali rannych i zabitych. Któż wie, być może i drugi najazd nie różniłby się wynikiem od pierwszego, gdyby kozacy mieli większy zapas amunicji. Musieli zamienić strzelby na szable i wejść w nierówne starcie — jeden przeciwko trzem, czterem, a nawet dziesięciu wrogom. Zważywszy na to, że żaden z obrońców nie poddał się do niewoli, nie ratował się ucieczką, można tylko wyobrazić sobie, jak krwawa była ta bitwa. Ale stała się ona decydująca dla dalszych losów Ukrainy — straciwszy w czasie i sile, polskie wojsko nie mogło zrealizować swoich planów — zniszczyć bohunowców, którzy z czasem stali się szkieletem nowej armii Bohdana Chmielnickiego. MODLITWA UCICHŁA — PRZEMÓWIŁA ARMATA Po batalii poległych bohunowców miejscowa ludność pochowała z honorami. Setki ludzi uważały za zaszczyt własnymi rękami dosypać ziemi na kurhan nad mogiłą kozaków. Z czasem kurhan, obramowany kamiennymi krzyżami, stracił pierwotną formę — osiadł o kilka metrów. Mało tego, tutaj za czasów władzy radzieckiej, a przedtem i za pańskiej Polski zabroniono przeprowadzać uroczystości upamiętniające. Jedni — z powodów narodowych, inni — z ateistycznych. W końcu tak było do 1985 roku, kiedy kilku chłopaków-patriotów z Płoskiej i Semydubów postanowiło oczyścić ciernie. A dalej — na przełomie lat dziewięćdziesiątych — kozacka reduta stała się centrum uwagi dubieńskiej “Proświty”. Pisarz i artysta Mykoła Tymczak zaprojektował pomnik w formie dzwonnicy, a z czasem stworzył projekt kaplicy. Wspólnie z przewodniczącymi kołchozów Bohdanem Muzyką i Wołodymyrem Wojtowyczem zrobili dobrą rzecz. Obecnie pole między Płoską a Semydubami stało się święte. W tym roku na miejsce ostatniej bitwy bohunowców zjechali się ludzie z różnych zakątków Ukrainy, aby w modlitwie (nabożeństwo odprawił metropolita rówieński i ostrogski Jewsewij) oddać cześć sławnym przodkom. Na wiecu brzmiało pełne pasji słowo polityków, naukowców, pisarzy. Sztafetę przejęli artyści, którzy w pieśniach opiewali sławę przodków, dołączyli się też sportowcy-amatorzy. Były też salwy z armaty, podobnej do tych, których używano w bitwie pod Beresteczkiem. Tego dnia na reducie wrzało prawdziwe kozackie święto. Wierzy się, że takie przywiązanie do historii, do Ukrainy z latami nie zmaleje w ludzkich sercach, a jeszcze bardziej będzie się pogłębiać. Po słynnej bitwie pod Beresteczkiem w 1651 roku ziemia wołyńska obficie pokryła się kurhanami — zbiorowymi mogiłami poległych kozaków. Przez trzy i pół stulecia prawie wszystkie one zrównały się z ziemią i zagubiły w czasie i przestrzeni — pozostał tylko jeden. Wznosi się on na miejscu ostatniej kozackiej reduty między wsiami Płoska i Semyduby w rejonie dubieńskim. Tutaj 10 lipca 1651 roku, jak twierdzą kronikarze, tragicznie i wzniośle zakończyła się batalia pod Beresteczkiem. Tragicznie, bo zginęło kilkuset kozaków Iwana Bohuna, osłaniając odwrót głównej grupy wojska. Wzniośle, bo żaden kozak nie wypuścił z rąk broni, stał na reducie nieugięcie, do ostatniego tchu. Taka dwoistość dotyczy też wiecznego czczenia poległych bohaterów, bo przez stulecia reduta doświadczała i zapomnienia, i zniewagi, i wywyższenia. Na szczęście, obecnym czasom właściwe jest tylko to ostatnie. Na Kozackiej Reducie tradycyjnie w pierwszą niedzielę lipca odbywają się uroczystości.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn