Strona · s. 14strona oryginału ↗
«Małe muzeum» w garażach
Слово Просвіти, №29 за 2012 рік
Ulana WOLIŃSKA Zdjęcia autorki
Domowe ikony, kozackie i czumackie żarna, niecki, kadzie na ziarno, baryłki, koła, wozy, kołowrotki, skrzynie, dzieże, drewniane łyżki, latarnie, siermięgi z folowanego sukna, dzwonki, żelazka, grzebienie do jagód, pługi, stare garnki, brony, kosze na sumy, fragmenty krosien, beczki… Całe swoje „małe muzeum” Hryhorij Pyłypowycz przechowuje w czterech garażach-magazynach na Obołoniu.
— Zacząłem kolekcjonować dopiero po 50. roku życia, gdybyż to wcześniej — ubolewa pan Hryhorij. — Wychowałem się na wsi w ojcowskiej kuźni, od małego patrzyłem, jak ojciec kuł, jak palenisko rozpalał, jak wytwarzał piękne rzeczy. Wszystko przejąłem od niego. Znam się i na kowalstwie, i na ślusarstwie, i na bednarstwie. I to bardzo mi pomaga. Bo rzeczy, które znajduję, bywa, że trzeba naprawić, podreperować. Ukończywszy wydział historyczny Uniwersytetu Kijowskiego, pracowałem 9 lat w zakładzie, w szkolnictwie zawodowym, w innych organizacjach. A to już z dziesięć lat, jak szukam po naszych wsiach przedmiotów życia i codzienności narodu ukraińskiego.
Kilka razy zwracał się do rady rejonowej Obołonia, aby stworzyć muzeum ukraińskich staroci. Ale urzędnikom, najwyraźniej, to nie jest interesujące…
— Chodziłem do urzędniczki, która zajmuje się kulturą. Skrzywiła się i mówi: „Gdybyście mieli art-kawiarnię, o to tak”. Co tu powiedzieć. A jeździć po wsiach, zbierać, nie jest tak znowu łatwo. Patrzę, gdzie stara chata, a jeśli jest jeszcze kryta strzechą, to prawdziwe znalezisko. Tam wszystko jest na strychu: garnki, kołowrotki, niecki, krosna… Kiedy trafiam na takie siedlisko, zaczynam rozmawiać z gospodynią, żeby otworzyła swoją duszę. I wtedy pozwala wejść na strych, do komory, wszystko znoszę. Płacę babie pieniądze, chociaż niewielkie.
Szczególną pasją Hryhorija Pyłypowycza są latarnie, których ma około stu. A wśród unikatowych rzeczy kolekcji jest bęben, obciągnięty psią skórą, poswitka (rzadka lampa w kształcie piramidy, obciągnięta tkaniną, której używano jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej) oraz żeń. To trzydziestometrowy sznur, spleciony ze skóry łosia, po którym nasi przodkowie wchodzili na drzewa i wybierali miód. Zaczepiali go o hak, siadali na siedzisku i wybierali miód, który składali do skrzynki z lipy.
— Żeń, który ma 200 lat, podarowałem kiedyś Wiktorowi Juszczence, z którym kilka razy spotykałem się w klubie „Kolekcjoner”. Prosiłem Juszczenkę, aby pomógł wydać książki Mykoły Brycyna choćby dla przedszkoli i szkół Żytomierszczyzny. To mój towarzysz broni, nauczyciel, etnograf, historyk. On już trzydzieści lat chodzi od wsi do wsi, od chutoru do chutoru, zapisując historię naszej drewlańskiej ziemi żywym językiem. Wtedy wierzyłem, że Juszczenko to pierwszy prawdziwy ukraiński prezydent. Ale niczego się nie doczekałem… Inny żeń podarowałem synowi jakiegoś biznesmena czy deputowanego z Donbasu. Zamówił u mnie wiele przedmiotów-staroci, bo w Doniecku chciał stworzyć ukraińską restaurację-muzeum — opowiada kolekcjoner.
Duma Hryhorija Biduna to rzadkie ule-wydrążone pnie, których na Olewszczyźnie w ojcowskiej chacie kolekcjoner zebrał 15. Te kłody mają już ponad 200 lat! Także zachował rodzinne skarby: matczyną krajkę, jednej córce dostał się kołowrotek od matki, drugiej — od teściowej. A szczególny stosunek ma do ikon, które przechowuje w ojcowskiej chacie. Z ikonami wiąże się wiele ciekawych historii.
— W rejonie korosteńskim jakieś cztery lata temu w jednej wsi natrafiłem na starą babę. Zaproponowała, by kupić od niej dawne ciekawe ikony, i wysyła po nie wnuka na strych. Znosi wnuk trzy duże ikony, a na wszystkich obrazach u świętych wyłupione oczy i wycięte ręce. Pytam: „Babo, co to jest?” — „Nie wiem, może myszy”. Widzę, że nie chce mówić prawdy. Później rozmawiałem z historykami sztuki, którzy badają ikonopisarstwo, i wyjaśnili, że w ten sposób człowiek przechodził od dobra do zła. I żeby Bóg nie zobaczył tego, co uczyniła, i nie ukarał jej, wycinała mu oczy i ręce.
Uderza jeszcze jedna rzecz — olbrzymia czaszka prażubra, która ma kilka tysięcy lat. To unikatowe znalezisko dziadek kupił od chłopaków, którzy wydobyli czaszkę z zamulonej rzeki. Rogi się nie zachowały, ale sądząc po rozmiarach czaszki, powinny mieć po 1,5 metra długości!
W sobotę i niedzielę kolekcjoner zakłada płócienną koszulę, płócienne spodnie, krajkę, bierze wyszywanego Tarasa Szewczenkę i swoje „małe muzeum” wywozi żiguli na Zjazd św. Andrzeja. Bardzo cieszy się z tego, że jest to interesujące dla dzieci, dorosłych, którzy przychodzą popatrzeć, a niektóre rzeczy nawet kupić. Niektóre przedmioty sprzedaje, a niektóre biorą na wypożyczenie studia filmowe i agencje reklamowe. Zarobione środki Hryhorij Pyłypowycz wydaje na cele charytatywne. Tak, w swojej wsi w tym miejscu, gdzie były kozackie pochówki i stała cerkiew, postawił krzyże. Na wiejskim cmentarzu, gdzie leżą jego rodzice i dziadkowie, są kute bramy z krzyżami i ikonami, część fragmentów których zrobił własnymi rękami. Kute bramy z bocianem i dzwonkiem postawił w przedszkolu. W zeszłym roku ustawił metalową kapliczkę przy szkole na wzgórzu ku pamięci Hołodomoru i wszystkim represjonowanym oraz zniszczonym w czasach władzy radzieckiej.
Na Zjeździe św. Andrzeja szczególne zainteresowanie starociami wykazują obcokrajowcy. Według słów kolekcjonera, bardzo polubili ukraińską starzyznę Francuzi, zwłaszcza Francuzki. Rosjanom jako agresywnej nacji podawaj broń, bagnety niemieckie. Kiedyś pewien kanadyjski turysta chciał kupić stępę. Zważył ją i obliczył, że przewiezienie jej do Kanady samolotem wyjdzie bardzo drogo. Więc kupił tylko tłuczek.
Kiedy zaś Hryhorij Pyłypowycz przychodzi do domu zmęczony, to najpierw bierze bajan i śpiewa ukraińskie pieśni. To daje mu niesamowitą radość i przyjemność. Głównym życiowym credo pana Hryhorija jest „Pomóż sobie sam”. Jest przekonany:
— Jeśli Bóg da mi zdrowie, to muzeum ukraińskich staroci zrobię własnymi siłami!
pokaz ogniomistrzów. Chłopcy i dziewczęta demonstrowali umiejętność obcowania z żywiołem ognia, za co otrzymali wsparcie od widzów oraz nagrody od organizatorów ognistych zabaw. Działał także jarmark, gdzie można było nabyć — za specjalne trypolskie kupony — wyroby ludowych twórców. Nasycony program wabił wielu. Byli tu i rodziny z dziećmi, i „glamour” młodzieńcy oraz dziewczęta, i przedstawiciele różnych subkultur, i miejscowi mieszkańcy. Większość gości nosiła etno-odzież, a szczególnie rozpowszechnione były szarawary i sułtanki. I, oczywiście, ogromny zachwyt wywoływała sama przyroda. Pole, pokryte lebiodką, przetacznikiem, dziurawcem, kocankami, las, Dniepr — taka piękność odzywała się w sercu ciepłem i nasuwała myśl, że nasi pradawni trypolscy przodkowie dokładnie wiedzieli, w odróżnieniu od większości z nas, na czym polega sekret szczęścia i prawdziwie radosnego życia.Północne Polesie, znane w historii jako ziemia drewlańska, do dziś pozostaje dla nas wielką tajemnicą. To tam można spotkać czarownice, które przed świtem komunikują się z siłami przyrody, a nawet natknąć się na pustelników w głuchych prastarych puszczach. Nie wierzycie? Po prostu nie znacie Hryhorija Pyłypowycza BIDUNA, który pochodzi ze wsi Radowel w rejonie olewskim obwodu żytomierskiego. On jeszcze nie takie rzeczy opowie… A po zebranej przez niego kolekcji ukraińskich staroci z jego małej ojczyzny wrażenia pozostaną na całe życie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
