Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret błogosławi ługańczan przed poświęceniem katedry ku czci Przenajświętszej Trójcy
KWIAT NASZEJ „PROSWIATY”
DO 100-LECIA URODZIN OLHY MAK
Tłumaczenie maszynowe
Ukraina przygotowuje się do obchodów 1025-lecia chrztu Rusi-Ukrainy. Na tym tle wydarzenia, które miały miejsce w Ługańsku wokół otwarcia i poświęcenia katedry pod wezwaniem Przenajświętszej Trójcy, po raz kolejny, jeszcze ostrzej nakreśliły problem antyukraińskiej, otwarcie wrogiej, wywrotowej działalności „Ruskiego miru” na naszych terenach. O tym, a także o obchodach 1025-lecia chrztu, rozmawiał korespondent „Słowa Proświty” ze Świątobliwym Patriarchą Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Filaretem. — Wasza Świątobliwość, właśnie wrócił Pan z Ługańszczyzny. Co Pana tam powołało i jakie są wrażenia z wizyty? — Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego posiada eparchie na całej Ukrainie. Takich eparchii jest trzydzieści, jeszcze pięć poza granicami Ukrainy. Nasze eparchie są silne w centrum i na zachodzie, a na wschodzie — słabe. Dlatego Święty Synod postanowił wzmocnić je na wschodzie: wznieść katedry w Dnieprze, Doniecku, Charkowie i Ługańsku. W tym roku Patriarchat Kijowski zakończył budowę katedry w Ługańsku. Sobór pod wezwaniem Przenajświętszej Trójcy jest piękny, w dobrym miejscu; zbudowano także zarząd eparchii. Teraz będziemy mieli tutaj również centrum eparchialne, gdzie arcybiskup będzie już mógł rozwijać eparchię, otwierając na prośbę wiernych parafie w tych czy innych miejscach. — Czy istnieją podstawy do otwierania parafii Ukraińskiej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego na Ługańszczyźnie? — Istnieją, ponieważ ziemia ługańska to ziemia ukraińska, a w miastach i wsiach mieszkają głównie Ukraińcy. Chcą oni mieć Ukraińską Cerkiew Patriarchatu Kijowskiego. Przyjechałem do Ługańska poświęcić nowo wybudowaną świątynię. W poświęceniu wzięło udział 11 arcybiskupów, ponad 20 księży, było bardzo wielu wiernych. Ale prorosyjskie siły, które występują za „Ruskim mirem” w Rosji, na Ukrainie, Białorusi i w Mołdawii — siły tak zwanego politycznego prawosławia, chciały nie dopuścić do mojego przyjazdu do Ługańska. Sprawa dotarła do sądu, który nie zadowolił ich antykonstytucyjnych żądań. Sąd postąpił sprawiedliwie, bo wszystkie wyznania, wszystkie cerkwie na Ukrainie mają równe prawa. Ale przeciwnicy Ukraińskiej Cerkwi nie podporządkowali się decyzji sądu. Wśród protestujących ługańców było bardzo niewielu. Na pomoc zaprosili około trzydziestu osób z sąsiedniego obwodu rostowskiego w Rosji. Milicja podjęła niezbędne środki, dlatego nie przeszkadzali w poświęceniu soboru. Lud, duchowieństwo, episkopat pozostali zadowoleni. — Jaka była reakcja miejscowych władz? — Władze zgodziły się z tym, że wreszcie w Ługańsku wzniesiono sobór Patriarchatu Kijowskiego. Teraz prawosławni ługańcy-Ukraińcy będą mieli możliwość powitać 1025-lecie chrztu Rusi-Ukrainy w poświęconym nowym soborze katedralnym pod wezwaniem Przenajświętszej Trójcy. — Kolejną rocznicę chrztu Rusi-Ukrainy będą obchodzić nie tylko Ukraińcy, ale także za granicą. Jednak wśród naukowców, dziennikarzy, ostrożniej — wśród części duchowieństwa żywo dyskutuje się kwestię daty przyjęcia chrześcijaństwa przez przodków Ukraińców. Bo, jak świadczą zagraniczne kroniki historyczne, przyjęcie chrześcijaństwa na naszych terenach nastąpiło znacznie wcześniej niż w 988 roku. Świadczą o tym także obchody przez Moskwę jeszcze pod koniec XIX wieku 1000-lecia chrztu Rusi. Kogo jak kogo, ale rosyjskiego caratu z jego patologicznie okrutną polityką centralizatorską w żadnym wypadku nie można podejrzewać o sympatie i szacunek do Ukraińców, naszej historii… — W 1862 r. Rosja świętowała nie chrzest Rusi, a utworzenie państwa rosyjskiego. A to są różne rzeczy. Chrzest Rusi był w 988 r. I odbył się w Kijowie, ale różni się od chrztów wcześniejszych, które miały miejsce na naszych ziemiach przed księciem Włodzimierzem. Przecież chrześcijaństwo na naszych ziemiach pojawiło się jeszcze w pierwszym wieku, kiedy na kijowskich wzgórzach nauczał Andrzej Apostoł. Wtedy też chrześcijaństwo pojawiło się na Krymie wśród Greków, którzy mieszkali na wybrzeżu Morza Czarnego. Chrzest był także za równych apostołom Cyryla i Metodego, za księżnej Olgi. Ale jeszcze przed Olgą był chrzest za księcia Askolda. Ten chrzest naszych przodków-Rusinów, w szczególności kijowian, był znaczącym wydarzeniem. Wszakże chrześcijaństwo za Askolda nie stało się religią państwową Rusi, ponieważ Oleg zabił księcia Askolda na zboczach Dniepru i pogaństwo znów zapanowało w państwie. To znaczy, że chrześcijanie w Kijowie byli także przed księciem Włodzimierzem. I kiedy książę Światosław w 964 r. zawierał układ z Bizancjum, to wojownicy-chrześcijanie przysięgali w cerkwi proroka Eliasza na Podolu, a wojownicy-poganie — przy Perunie na kijowskich wzgórzach. Zakończenie na str. 8. TARAS SZEWCZENKO I MICHAŁ SZCZEPKIN. MOZAIKI, KTÓRE DZIWIĄ ŚWIAT
Tłumaczenie maszynowe
Rok 2013 jest znamienny dla naszego państwa: wierni i szerokie kręgi ukraińskiej opinii publicznej na całym świecie uroczyście obchodzą ważną datę w historii ojczystej — 1025-lecie chrztu Ukrainy-Rusi. Przyjęcie chrześcijaństwa jest bowiem wydarzeniem, które logicznie zwieńczyło rozpoczętą przez Świętego Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego tysiącletnią drogę od pogaństwa do chrześcijaństwa. Przełomowe znaczenie miały kroki przywódców państwa starokijowskiego — Askolda, Olgi, Włodzimierza, kanonizowanych dzisiaj nie tylko przez Ukraiński Kościół Prawosławny. Zatem akt chrztu Włodzimierzowego nie był przypadkowy, lecz przygotowany przez całą wcześniejszą historię naszej Ojczyzny. Przyjęcie chrześcijaństwa przez naszych przodków stało się naturalną przesłanką nie tylko duchowego, ale i politycznego wejścia Rusi-Ukrainy do rodziny narodów europejskich. Pięciokopułowa świątynia zachwyca jasnymi formami. Dawność i ciągłość przynależności Ukrainy do tradycji chrześcijańskiej nigdy nie dawały spokoju apologetom „Trzeciego Rzymu”, a dzisiaj tym bardziej są niczym cierń w oku ideologów „Ruskiego świata” na czele z W. Putinem i moskiewskim patriarchą Cyrylem, którzy ze wszystkich sił starają się utrzymać Ukrainę w łonie „prawosławnego” imperium. Szczególnie boleśnie odbierają oni działania skierowane na budowę Ukraińskiego Kościoła na wschodnich terenach naszego państwa, uważając je za swoje „kanoniczne terytorium”. Dlatego, niczym grzyby po deszczu, na Ługańszczyźnie mnożą się liczne cerkwie i kaplice Patriarchatu Moskiewskiego, czemu aktywnie sprzyjają antyukraińscy włodarze. Zdumiewające, jak wczorajsi ateiści — komsomolcy i partyjniacy — z prześladowców wiary i religii przekształcili się w gorliwych budowniczych moskiewskiej Cerkwi i przewodników fałszywej idei „Ruskiego świata”. Pierwsze osoby Ługańszczyzny, masowo zaganiając pracowników budżetówki do Partii Regionów, jednocześnie nie pozwalają im wspierać Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, upatrując w nim ośrodka ukraińskiego nacjonalizmu, rusofobii i faszyzmu. W szczególności ługańscy putinowcy-cyrylowcy wrogo odnieśli się do niecodziennego wydarzenia, które miało miejsce w Ługańsku — poświęcenia soboru katedralnego UKP PK ku czci Świętej Trójcy przez duchowieństwo na czele z Jego Świątobliwością Patriarchą Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Filaretem. Jeśli moskiewska Cerkiew tylko przez lata niepodległości Ukrainy wybudowała sobie w centrum obwodowym ponad trzydzieści świątyń i kaplic, to Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego do tej pory miał tylko dwie kapliczki na obrzeżach miasta. Oto dlaczego to wydarzenie dla wiernych Ukraińców nabrało ogromnego znaczenia. Historia powstania soboru katedralnego jest ściśle związana z postacią Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta, który stał się jego prawdziwym „ojcem chrzestnym”. Osobiście dwukrotnie w ciągu lat 2011—2012 nieoficjalnie przebywał tutaj z wizytami roboczymi i zaangażował w sprawę budowy świątyni duchowieństwo sąsiednich obwodów. Wsparli Jego Świątobliwość także przedsiębiorcy i przedstawiciele opinii publicznej regionu. Dlatego sobór Świętej Trójcy został wzniesiony w niezwykle krótkim terminie i od razu stał się prawdziwą ozdobą całego miasta. Pięciokopułowa świątynia zachwyca jasnymi formami w stylu baroku kozackiego, skierowanymi ku słońcu, ku niebu, a zatem — ku samemu Bogu. Oto dlaczego wierni i patriotyczna opinia publiczna Ługańszczyzny z niecierpliwością czekali na swojego duchowego pasterza i powitali go chlebem i solą, kwiatami, duchowymi pieśniami. Jednak jeszcze na długo przed przyjazdem Jego Świątobliwości Patriarchy rozpoczęły się prowokacje ze strony rosyjskich szowinistów — regionalistów, komunistów i im podobnych, którzy za wszelką cenę starali się przeszkodzić poświęceniu świątyni. Mało tego, że pierwsze osoby Ługańska i obwodu zignorowały Zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła, nie przyjmując go, przeciwdziałały one również zorganizowanemu podwożeniu wiernych z miast i rejonów obwodu w celu udziału w wiekopomnym wydarzeniu; postawiły w Ługańsku billboardy z wizerunkami wychwalanych przez nich moskiewskich carów i petersburskich imperatorów, symboliką „Ruskiego świata”, z żądaniem wprowadzenia na Ukrainie drugiego języka państwowego itp. Znamienne, że podczas wcześniejszych nieoficjalnych przyjazdów na Ługańszczyznę Patriarchy Filareta władze obwodowe oburzały się, dlaczego lekceważy je i nie odwiedza administracji obwodowej; teraz zaś, gdy chodziło o oficjalną wizytę głowy Kościoła, odmówiły mu przyjęcia, powołując się na „bardzo ważne sprawy państwowe”. Samego Filareta, za namową moskiewskich władyków, miejscowi kierownicy otwarcie i stale nazywają „raskolnikiem”, „samozwańcem”, „przeklętym”, a nawet „faszystą”. Natomiast przyjazdowi Cyryla władza nadaje pierwszorzędne znaczenie państwowe. I gdzie tu wypełnienie konstytucyjnego zapisu o rozdziale Kościoła od państwa?!! Pod różnymi pretekstami ługańscy kierownicy obwodowi i miejscy złamali już istniejące porozumienia z przedstawicielami Kościoła i opinii publicznej, unikając spotkania z Patriarchą w swoich „wysokich” gabinetach. Dlatego w pierwszym dniu pasterskiej wizyty Jego Świątobliwości Filareta konferencję prasową, jak i resztę wydarzeń z jego udziałem, przeprowadzono w dolnej świątyni soboru katedralnego. Oto jak Patriarcha Filaret skomentował „gościnność” ługańskiej władzy: „Na poziomie Prezydenta stosunek do Patriarchatu Kijowskiego zmienił się. Ale na poziomie władzy lokalnej w dużej liczbie obwodów stosunek jest normalny, lecz są obwody na wschodzie, gdzie jeszcze relacje są chłodne i wsparcia dla Patriarchatu Kijowskiego nie ma w ogóle — to i obwód doniecki, i charkowski, w pewnym stopniu”.
Ługańska, Odeska; to obwody, gdzie do Patriarchatu Kijowskiego stosunek nie jest taki, jak w Centralnej i Zachodniej Ukrainie. Ale naszym celem jest przekonanie władz, że nie trzeba tak traktować UKP KP, ponieważ to właśnie ona broni interesów narodu ukraińskiego, państwa ukraińskiego”. Jeszcze w przeddzień przyjazdu Patriarchy Kijowskiego w Ługańsku wrzały emocje, którym kres położył sąd. Prorosyjskie i leworadykalne organizacje wraz z ugrupowaniami Kozactwa Dońskiego, „zapominając”, że są obywatelami Ukrainy, na wszelkie sposoby przeszkadzały w umocnieniu Patriarchatu Kijowskiego na ziemi ługańskiej. Występując w Radzie Miejskiej Ługańska oraz w sądzie, przedstawiciele tych antyukraińskich sił otwarcie grozili wyprowadzeniem tysiąca swoich zwolenników, zniszczeniem nowo wybudowanej świątyni lub niedopuszczeniem do poświęcenia przez Filareta znamienitego miejsca. Dopiero po stanowczym oświadczeniu kierowników 33 organizacji społecznych na czele z „Proświtą” do sprawy włączył się Miejski Komitet Wykonawczy w Ługańsku, który złożył pozew do sądu. Sąd ostatecznie zakazał bezsensownej akcji ukrainofobów. Jednak w tym znamienitym dniu około dwóch dziesiątek zagorzałych moskalofilów, odrabiając swoje trzydzieści srebrników, zachowywało się nie po chrześcijańsku, wykrzykując niezwykle obraźliwe dla naszego Kościoła hasła. Część z nich po poświęceniu soboru i Boskiej Liturgii prosiła wiernych o wybaczenie za swoje niegodne zachowanie. To po raz kolejny obnażyło zleceniodawców akcji oraz jej polityczne podłoże. Zdaniem wielu przedstawicieli społeczeństwa i ukraińskiej inteligencji, za „protestującymi” stoi Partia Regionów, która nie odważyła się otwarcie afiszować. Podczas wizyty Jego Świątobliwość Filaret tak nakreślił znaczenie 1025-letniego jubileuszu chrztu Rusi-Ukrainy: „My tym świętowaniem przypominamy, że Ukraina zawsze była w chrześcijańskiej Europie. A z drugiej strony, chcemy, aby nasze społeczeństwo spojrzało na naszych przodków — jak oni z pogan stali się gorliwymi chrześcijanami. I nam, Ukraińcom, trzeba odejść od ateizmu, jak od pogaństwa, i stać się prawdziwymi chrześcijanami… I umówiliśmy się, że państwo będzie świętować ten jubileusz ze wszystkimi Kościołami — nie tylko z Patriarchatem Moskiewskim… Obecne świętowanie będzie prowadzone szeroko — w całej Ukrainie. Dlatego Prezydent wymaga w każdym obwodzie przeprowadzenia świętowania 1025-lecia — z udziałem zarówno społeczeństwa, jak i Kościoła. I my to robimy. Ponadto Prezydent zaprosił na święto prezydentów państw chrześcijańskich, a zdecydowana większość już wyraziła zgodę na przyjazd na to święto. Kościół zaprosił także zwierzchników Kościołów: świętowanie nabiera szerokiego rozmachu w Ukrainie. Ale jednocześnie chcemy, aby to świętowanie nie wywoływało wrogości i konfrontacji w Ukrainie. To nasz ukraiński scenariusz”. Odsłaniając prowokacyjną istotę ideologii „Ruskiego miru”, ukraiński Patriarcha podkreślił, że nie występujemy przeciwko Rosji. „Niech Pan błogosławi i państwu rosyjskiemu, i narodowi rosyjskiemu. Ale wy bądźcie odrębnym państwem i nie mieszajcie się w sprawy naszego Państwa Ukraińskiego i naszego narodu. Bo my jesteśmy odrębnym narodem. Nie jesteśmy narodem rosyjskim…”. Na szczęście nic nie przeszkodziło prawdziwemu świętu ukraińskiego prawosławia na Ługańszczyźnie. Razem z Jego Świątobliwością Filaretem do naszego centrum obwodowego przybyli przedstawiciele duchowieństwa niemal z całej Ukrainy, a nawet z sąsiednich obwodów Rosji, gdzie działają parafie UKP KP. Przyjechali wierni z wielu rejonów i miast obwodu ługańskiego, a także goście z Charkowszczyzny, Sumszczyzny, Doniecczyzny, Dniepropietrowszczyzny i innych. Liturgia odprawiana była w ojczystym języku ukraińskim, co z aprobatą przyjęli wszyscy wierni. Brzmiała wzniosła muzyka w wykonaniu chórów cerkiewnych z Ługańska i Sum. Po zakończeniu Boskiej Liturgii, gdy Patriarcha pobłogosławił wszystkich obecnych w soborze, w znaku szczerej wdzięczności, szacunku i miłości w imieniu wiernych oraz organizacji społecznych regionu swoje słowo do Jego Świątobliwości skierował przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Semystiaha, życząc mu dokończenia dzieła życia — zjednoczenia ukraińskiego Prawosławia w jednej Kościele Lokalnym. Kiedy chóry zaśpiewały „Mnohaja lita”, wszyscy obecni w soborze podchwycili ten śpiew, przeplatany patriotycznym wezwaniem: „Za Ukrainę, za jej wolę, za honor, za sławę, za naród!”, co organicznie przerodziło się w potężne brzmienie Hymnu Duchowego Ukrainy do słów Ołeksandra Konyskiego „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”. A pod koniec nabożeństwa w ługańskie niebo wzleciała setka białych gołębi jako symbol duchowej czystości i wierności. Po liturgii odbył się świąteczny koncert zespołów amatorskich, które wykonały pieśni duchowe, ukraińskie ludowe oraz patriotyczne. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Jego Świątobliwość Filaret rozmawia z Wołodymyrem Semystiahą, przewodniczącym ługańskiej „Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
Maria OLIJNYK, m. Donieck Zdjęcie autorki W tych dniach na Ukrainie obchodzi się 1025-lecie chrztu Rusi Kijowskiej przez Włodzimierza. Opracowano państwowo-kościelne uroczystości poświęcone tej dacie, chociaż Cerkiew (organizacje religijne) na Ukrainie jest oddzielona od państwa. W obwodzie donieckim władze również opracowały plan działań. Dziwnym trafem zbiegły się one z 400-leciem domu Romanowów oraz 95-leciem rozstrzelania rodziny rosyjskiego imperatora Mikołaja II, której wszystkich członków w 2000 roku kanonizowała Rosyjska Cerkiew Prawosławna. Rozstrzelanie członków rodziny carskiej usankcjonowało kierownictwo RFSRR — Lenin i Swierdłow. Z komunikatu służby prasowej Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej dowiedzieliśmy się o jednym z takich państwowo-kościelnych przedsięwzięć: “W środę, 17 lipca 2013 roku, o godz. 10.00 (m. Donieck, skrzyżowanie al. Panfiłowa i ul. Róży Luksemburg) z udziałem przedstawicieli Departamentu ds. Współpracy ze Społeczeństwem oraz ds. Narodowości i Religii Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, na cześć obchodów 1025-lecia chrztu Rusi Kijowskiej odbędzie się wmurowanie kamienia pod budowę Świątyni ku czci carewicza Aleksego”. Świątynię zaplanowano wznieść na terenie szpitala. Na kamieniu napisano, że ta cerkiew jest “…ku czci i pamięci świętego nowomęczennika carewicza Aleksego…”. Na uroczystość w godzinach pracy spędzono lekarzy i chorych, ponieważ odbywa się ona na terenie szpitala. W ceremonii uczestniczył główny lekarz centralnego szpitala miejskiego Wołodymyr Sowpel, zarządca spraw Rady Miejskiej Doniecka Wołodymyr Sknar, naczelnik wydziału zagospodarowania przestrzennego Rady Miejskiej Doniecka Kostiantyn Sawinow. Po ceremonii ludziom rozdano ikonki z wizerunkiem członków rodziny carskiej, książkę “Żywot, proroctwa, akatysty i kanony świętym carskim męczennikom” oraz czekoladkę produkcji firmy “Konti”. W książce znajduje się rosyjski hymn narodowy “Boże, cara wspieraj”. Na pytanie, jaka suma jest potrzebna na budowę świątyni, wikariusz eparchii donieckiej Warsonofij odpowiedział: “Świątynie buduje Pan”. Ciekawe, kogo nazwał Panem, miliardera Nusenkisa czy donieckie władze? A dzikość i marazm polegają również na tym, że budować będą świątynię ofierze komunistycznych represji, wielkiemu męczennikowi, właśnie tego idola, który stoi na centralnym placu im. Lenina w Doniecku. Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego warto byłoby najpierw zażądać od władz zburzenia pomnika zabójcy carewicza Aleksego. Przecież przezwyciężenie zła zaczyna się od jego uświadomienia. Tylko wtedy traci ono siłę i więcej się nie odradza. A także wreszcie zacząć czcić ofiary komunistycznych represji i Hołodomoru w obwodzie donieckim, w szczególności represjonowanych przez komunistów księży. Póki co robią to wraz z władzami i społeczeństwem tylko księża ukraińskich cerkwi UGKC oraz UCP KP. A UCP PM do tej pory promuje się na wszystkim, co związane z Rosją, z tak zwaną Wielką Wojną Ojczyźnianą i tym podobne. Tego samego dnia moskiewska Cerkiew, która z jakiegoś powodu nazywa się Ukraińską Cerkwią Prawosławną, za zgodą Aleksandro-Kaliniwskiej rady wiejskiej rejonu kostiantyniwskiego, przeprowadziła “procesję” przez wieś z wyjściem na trasę Donieck-Charków ku czci rodu Romanowów i 1025-lecia chrztu Rusi. Portret kanonizowanego i zaliczonego do świętych w Rosji cara Mikołaja na przedzie. W kolumnie ludzie w mundurach wojskowych. Na naszywkach na rękawach pośrodku czaszka z piszczelami. Nad czaszką napis “Prawosławie albo śmierć”, pod czaszką — “Życie za cara”. Jeszcze na jednej naszywce nad dwugłowym orłem napis “Bachmucki pułk kozacki im. Najjaśniejszego Imperatora Mikołaja II”. I dzieci — mali obywatele Ukrainy — też w tej kolumnie… Kim wyrosną? Obca cerkiew w języku obcego państwa agituje w niepodległej Ukrainie za carem-batuszką, za ideą monarchistyczną, za linią polityczną ostatniego rosyjskiego imperatora... Wyrosną na takich, jak ich przewodnicy — ukrainożerców? Jakże trzeba nas, Ukraińców, nienawidzić, żeby coś takiego czynić przy wsparciu… nie mogę powiedzieć ukraińskiej władzy państwowej. Język się nie obraca. A oto jeszcze jeden uderzający fakt — billboard w centrum Doniecka: “My, doniecczanie, prosimy o wybaczenie za zabójstwo carewicza Aleksego. 17 lipca 1918 roku — dzień zabójstwa świętych carskich męczenników”. Dlaczego w moim imieniu ktoś prosi o wybaczenie za zbrodnie Lenina i jego bolszewickiej bandy? Dlaczego wtedy w tym czasie tylko na terenie Doniecka remontują, podmalowują 40 pomników zabójcy Aleksego i milionów niewinnych ofiar? A 23 kwietnia 2012 roku na skrzyżowaniu ulic imienia Lenina i imienia Szewczenki w górniczym mieście Krasnoarmijsk w obwodzie donieckim otwarto pierwszy w niepodległej Ukrainie pomnik wodza światowego proletariatu — zabójcy rodziny carskiej, wzniesiony z inicjatywy miejskiego i obwodowego komitetu KPU. “Otwarcie pomnika Włodzimierza Iljicza Lenina — to unikalny przypadek. Pamięć o Leninie jest przemilczana. W związku z tym szczególną wartość ma inicjatywa komunistów w terenie, Donieckiego Obwodowego Komitetu KPU”, — powiedział, występując na wiecu w Krasnoarmijsku, lider komunistów Petro Symonenko. Petra Mykołajowycza witali pionierzy w czerwonych krawatach. Przed finałem wiecu zaczęła się burza, co główny komunista zinterpretował jako salut dla wszystkich obecnych na otwarciu pomnika Lenina. I z jakiegoś powodu nie wybrzmiał żaden głos ze strony UCP PM, że to pomnik zabójcy całej rodziny carskiej, inicjatora zabójstwa wielu księży i niszczyciela prawosławnych świątyń. A namiestnik Ławry Pieczerskiej — metropolita Paweł informuje, że chciał kandydować do Rady Miejskiej Kijowa z ramienia komunistów. Co to za podwójna moralność u działaczy UCP PM? A w kozackiej Drużkiwce na działce o powierzchni około 100 m kw., ogrodzonej euro-płotem, na słupie widnieje napis: “Krzyż pokłonny ustawiony ku czci carskich męczenników — Jego Wysokości Najjaśniejszego Imperatora Mikołaja II i Jego świętej rodziny: Jej Wysokości Imperatorowej Aleksandry, Carewicza Aleksego, wielkich księżniczek Olgi, Tatiany, Marii, Anastazji, rozstrzelanych w 1918 roku.
„Ten krzyż to symbol pokuty, którą musimy ponieść za swoich przodków, pośrednio uczestniczących w zabójstwie rodziny carskiej: dopuścili do ich śmierci, nie stanęli w obronie, zdradzili milczeniem. W 1613 roku nasz naród złożył przysięgę na wierność rodowi Romanowów, głoszącą wierność rosyjskich ludzi i ich potomków carom tej dynastii aż do drugiego przyjścia Jezusa Chrystusa. Kiedy Mała Ruś (Ukraina) przyłączyła się do Rosji, w Kijowie zwołano Sobór, na którym naród tak samo złożył przysięgę, zatwierdzoną w 1613 roku. Przysięga została złamana, przekleństwo spadło na nas. Pokuta to przemiana umysłu. U nas musi zmienić się wyobrażenie o rodzinie carskiej na przeciwne temu, które mieli komuniści i ludzie przedrewolucyjnej Rosji, którzy zdradzili monarchię!”. O tak! Okazuje się, że my, Ukraińcy, złożyliśmy przysięgę na wierność rodowi Romanowów, potem zdradziliśmy swoich carów i teraz jesteśmy przeklęci! I ten pomnik rodu Romanowów zbudowany jest w niepodległej Ukrainie, na jej terytorium! W imieniu „Proświty” składam zapytanie do mera Drużkiwki Wałerija Hnatenki i proszę o przedstawienie mi decyzji rady o wydzieleniu ziemi pod tę budowlę oraz postawienie na niej pomnika rodu Romanowów. I otrzymuję odpowiedź: „…na terytorium miasta Drużkiwka pomnik rodu Romanowów nie istnieje…”(?!) Wtedy po raz drugi wysyłam zdjęcie „panteonu” rodu Romanowów i proszę o udzielenie mi odpowiedzi, czy istnieje decyzja, na mocy której rada miejska wydzieliła ziemię, około 100 m kw., czy jest to samowolnie wzniesiona budowla na zajętej przez kogoś ziemi rady miejskiej Drużkiwki? Na razie odpowiedzi nie ma. Myślą, co odpowiedzieć? Jest także pytanie, kto dawał zezwolenie Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Moskiewskiego na stawianie krzyży wzdłuż dróg na Donbasie i całej południowo-wschodniej Ukrainie co kilka kilometrów. Czy stawiał je UKP, czy władze na zlecenie UKP? A zachowanie UKP — faktycznie państwowego kościoła na Ukrainie — doprowadziło do tego, że mieszkańcy mikrorejonu przylegającego do skweru im. Kalinina naprzeciwko budynku spółki „Donieckszachtoprochodka” przy prospekcie Poległych Komunardów w Doniecku zmuszeni są w sądzie bronić się przed zajęciem ich skweru przez wspólnotę religijną Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy eparchii donieckiej Patriarchatu Moskiewskiego. Oczywiście, Donbas to bardzo osobliwy kraj. Tutaj naturalnie są problemy z fizycznym zdrowiem, ale z psychicznym zdrowiem problemy są jeszcze większe. Czcić jednocześnie komunistycznych bożków-morderców i ich ofiary mogą tylko ludzie nie w pełni rozumu. Nie Moskowszczyznę chrzcił Wołodymyr, a właśnie tę ziemię, która dzisiaj nazywa się Ukraina. Zresztą gorąca miłość do komunistów i do świadomego ateisty, a do tego mordercy rodziny carskiej Lenina, budzi podejrzenie, że UKP PM to nie kościół, a moskiewski projekt polityczny, otwarcie antypaństwowy, który na Ukrainie trzeba jak najszybciej zlikwidować. Mamy ukraińskie kościoły, w których modlą się za ukraińskie wojsko, ukraińskiego Prezydenta, ukraińskich hetmanów, a nie za cara-batuszkę i jego rodzinę oraz moskiewskiego Cyryla. Jest poczucie wzmocnienia i rozrastania się absurdu, który postępuje na Donbasie i rozprzestrzenia się jak zaraza po całej Ukrainie. A zatrzymać to będzie można tylko wtedy, gdy wybierzemy ukraińskiego Prezydenta i ukraiński rząd, którymi nie będą dyrygować z Moskwy.
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor TERLECKI — ukraiński pisarz, publicysta, krajoznawca. Ojciec pisarza, Wołodymyr Terlecki, pochodził z Czernihowszczyzny. Z tym krajem związane jest życie Wiktora Wołodymyrowicza, jego badania krajoznawcze. Tutaj, w Głuchowie, spędził dzieciństwo, w 1953 roku ukończył szkołę, został studentem wydziału fizyczno-matematycznego Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego. Po służbie w wojsku osiedlił się w Szostce, pracował jako nauczyciel, zafascynował się krajoznawstwem i literaturoznawstwem. Bada historię, literaturę dawnej ziemi ukraińskich Siewierzan. Opublikował ponad 500 materiałów w wydawnictwach periodycznych, jest autorem około dziesięciu książek o tej tematyce. Jego nowa rozprawa dotyczy historii ruchu proświtańskiego w rodzinnych stronach. Wiktor TERLECKI, przewodniczący Szostkińskiego Oddziału Miejskiego „Proświty” Najpierw musimy powiedzieć o najaktywniejszym i, bez wątpienia, najpłodniejszym Siewierzaninie-proświtańcu z dawnego miasteczka Woroniż w powiecie głuchowskim guberni czernihowskiej, Pantelejmonie Kuliszu. 1 stycznia 1868 r. Kulisz pisał z Warszawy do swojego ziomka-przyjaciela P. O. Czujkewycza: „Wypadałoby ci, Piotrze, powiadomić, kto to taki mądry pojawił się w Woroniżu, że zapragnął naszych książek… Pokłoń sięże ty ode mnie temu zbawiennemu człowiekowi i przekaż mu, że książek naszych zdobędzie on w grodzie Czernihowie… Jest tam księgarz Krantz jakiś. To on do niego niech się zwróci, żeby wystarał się w Woroniżu o Szewczenkę… utwory, które ratują człowiekowi duszę”. To był Mark Krantz, właściciel księgarni-czytelni, która została otwarta w Czernihowie jeszcze w styczniu 1861 roku. Ale jeszcze przed tym, mocno stając na proświtańskich zasadach, Kulisz w 1857 roku wydał ukraiński podręcznik do nauki początkowej „Hramatkę”, ustanawiając pierwszą ukraińską pisownię fonetyczną, słusznie nazwaną jego imieniem — „kulisziwka”. Trzy lata później w otwartej w Petersburgu własnej ukraińskiej drukarni Kulisz wydaje almanach „Chata”. Niełatwa była dla niego ta proświtańska sprawa. W liście do J. Hołowackiego z 20 lutego 1860 roku pisał: „Pany moskiewskie dobrze już zrozumiały, że Ukraina — sama w sobie jest narodem. I, jak tylko mogą, zagradzają nam drogę do samopoznania. Czasopisma ukraińskiego nie pozwalają. Z trudem można było wydrukować niewielki almanach „Chatę”. A oto zbiory „Lewada”, „Pasika”, „Humno” nie zostały mu dozwolone do druku. Jednak Kulisz się nie poddawał. W jego drukarni zaczęły wychodzić broszurki, tak zwane „Metelyky” (Motyle), do rozpowszechniania ich wśród ludu po najniższych cenach. I nigdy nie zapominał o ziomkach. …Pod koniec 1868 roku we Lwowie zostało założone Towarzystwo „Proświta”. Od pierwszych jego kroków Kulisz radośnie odpowiedział na sprawy Towarzystwa. Kiedy zmierzał z Warszawy do Wiednia, to podczas świąt Jordanu w 1869 roku spotkał się z Anatolem Wachnianinem (1841—1908), pierwszym przewodniczącym „Proświty” (1868—1870). Omówili szereg kwestii i umówili się, że Kulisz będzie przesyłał do Towarzystwa utwory własne oraz autorów naddnieprzańskich. Swojego słowa Pantelejmon Ołeksandrowycz dotrzymywał. Nawet pomagał redakcji Towarzystwa finansowo. Potwierdził to Wachnianin w liście do Iwana Franki: „Kulisz miał decydujący wpływ na redakcję”. Siewierzanin utrzymywał kontakty z Omelianem Ohonowskim (1833—1894), przewodniczącym „Proświty” w latach 1877—1894; K. Suszkewyczem, który również swego czasu kierował „Proświtą” w Galicji. Poznawszy w Wiedniu w 1863 roku Iwana Puluja, Kulisz zabrał się wraz z nim do tłumaczenia „Biblii” na żywy język ukraiński. Tej pracy nadawał ogromne znaczenie w sprawie narodowo-kulturalnego odrodzenia Ukrainy. Książka „Święte Pismo Nowego Testamentu. W języku rusko-ukraińskim” ujrzała światło dzienne we Lwowie w 1880 r. w drukarni Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki. Drugie jej wydanie wyszło w Wiedniu w 1912 roku. W 1868 roku na Boże Narodzenie Kulisz napisał misterium szopkowe „Irodowa moroka” (Herodowa męka), w której wysoko ocenił działalność „Proświty”. Miała ona antyrosyjskie ukierunkowanie. Pantelejmon Kulisz Zrozumiałe, dlaczego droga utworu do czytelnika okazała się zbyt trudna i długa. W 1869 roku Kulisz przesłał go do lwowskiego czasopisma „Prawda”. Anatol Wachnianin, aby nie zaszkodzić Pantelejmonowi Ołeksandrowyczowi i sprawom proświtańskim w ogóle, nie śpieszył się z publikacją. Radził poecie wydać „Irodową morokę” osobną książką. Wniósłszy pewne zmiany do tekstu (Heroda uczynił tureckim sułtanem, a Moskali — serdiukami), Kulisz umieścił ją w swojej książce „Chutorskaja fiłosofija i udałennaja ot swieta poezija” (Petersburg, 1879). Jednak to wydanie od razu skonfiskowano. Z czasem o „Irodowej moroce” zapomniano. Na jej ślad natrafił Kyryło Studynśkyj (współpracował z „Proświtą” we Lwowie w latach 1870.) podczas przygotowywania do druku korespondencji Kulisza z Wachnianinem. W 1903 roku pracę wydał we Lwowie krytyk literacki J. Romanczuk, profesor gimnazjum akademickiego we Lwowie, członek-założyciel i piąty przewodniczący „Proświty”, później jej członek honorowy. Ujrzała ona światło dzienne w 4. tomie utworów Kulisza. Wtedy też „Irodowa moroka” pojawiła się w czerniowieckim czasopiśmie „Bukowyna” (nr 129—132, 135—137), którą według pierwszej redakcji podał Sylwestr Jaryczewśkyj. W 1927 r. w czasopiśmie „Ukraina” (ks. 1—2) wypowiedział się o niej Mychajło Hruszewśkyj w artykule „Pierwsza redakcja „Irodowej moroki” Kulisza”, nazywając utwór „żarliwą polityczną”, „jadowitą, groźną, do nieba wołającą satyrą na współczesne Carstwo Moskiewskie oraz jego przemoc wobec Ukrainy”. W naszych czasach to misterium szopkowe zostało wprowadzone do 2. tomu utworów P. Kulisza (Kijów, 1989), ale nie w pełnym zakresie. Pełny tekst odnalazł i opublikował wraz z opowieścią o historii utworu profesor Mychajło Werkaleć w czasopiśmie „Dnipro” (1994, nr 7—8). Kulisz w tej pracy, w istocie, ułożył hymn dla „Proświty”: Chwała Zbawcy w Betlejemie, Chwała tej Proświcie, Co rozlała tak, jak morze, Wolność i prawdę w świecie. 5 maja 1907 roku M. M. Kociubynśkyj pisał do studenta Głuchowskiego Instytutu Nauczycielskiego Kostiantyna Złenki: „Bardzo Panu dziękuję za Pana starania, by pozyskać nam członków. Tych 5 dobrodziejów, o których Pan pisał, przyjęto już na członków czernihowskiej „Proświty” i wysyła się im zawiadomienia o tym, a 3 jeszcze bilety na składki. A jak tam dalej stoi sprawa? Gdyby znalazło się choć 10 osób, otworzylibyśmy filię w Głuchowie”. W tamtym czasie Kostiantyn Prochorowycz wraz z wychowankiem instytutu, później znanym pisarzem S. Wasylczenką, brali aktywny udział w studenckim ruchu proświtańskim. Szkoda, że nie zachowała się korespondencja między Kociubynśkym a Złenkiem. Zresztą autograf tego pisarza pozostaje nieznany. Serhij Rkłyćkyj. 1902 r.
domem. Po raz pierwszy został wydrukowany z fotokopii 21 października 1959 r. w kanadyjskiej gazecie „Ukrajinśke słowo”. Z pochodzącym z Głuchowa Iwanem Metodijowyczem Rudenką, aktorem-komikiem, znanym pod przybranym nazwiskiem „Najda”, korespondował proświcianin z Czernihowa B. D. Hrynczenko. 26 sierpnia 1900 roku pisał: „Stary rękopis przysyłajcie, ale z oryginałem, bo będę go korygował z pierwowzorem. Czy spodobała się Wam „Chwyla za chwyloju”, czy nie moglibyście jej rozpowszechnić w Głuchowie — choć sztuk z 10? Przysłałbym na sprzedaż po 75 kop.”. Kontaktował się z Hrynczenką także folklorysta, etnograf Ołeksandr Małynka (1871—1942), który w latach 1898—1903 nauczał w Głuchowie. Na jego „Sbornik materiałow po małorusskomu folkloru” (Czernihów, 1902) Hrynczenko odpowiedział recenzją. Ścieżkami Proświty kroczyli członkowie rodziny Szramczenków z miasteczka Woroniż. Najstarszy z synów Mykoła Mykołajowycz, który w 1876 roku był poręczycielem siostry Hanny, kiedy ona w cerkwi Michajłowskiej wzięła ślub z historykiem O. M. Łazarewskim. Ołeksandra Mykołajiwna Szramczenko (1850—1908) po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien była przełożoną żeńskiego gimnazjum w m. Królewiec. Jej brat Ołeksandr (1859—1921) był historykiem, etnografem, folklorystą. Publikował na łamach „Kijewskoj stariny” pod pseudonimem „Szr-ko A.”, gazety „Czernigowskoje słowo”; był redaktorem odpowiedzialnym czasopisma „Ukraina”, redaktorem „Ukrajinśkoho etnohraficznoho zbirnyka”. W latach 1919—1921 był sekretarzem naukowym komitetu Biblioteki Wszechludowej przy Wszechukraińskiej Akademii Nauk. Jego syn Swiatosław (1893—1958, m. Filadelfia, USA) kierował Ministerstwem Spraw Morskich URL, na emigracji — ukraińską społecznością w Częstochowie (Polska), stał się autorem około 200 prac z historii zmagań wyzwoleńczych 1917—1921 lat na Ukrainie. Ołeksyj Mykołajowycz Szramczenko (1866—1898) był redaktorem nieoficjalnej części „Czernigowskich gubernskich wiedomostiej”. Posiadłość Szramczenków mieściła się niemal w historycznym centrum miasteczka Woroniż. Urodzony na Siewierszczyźnie, dobry znawca tego kraju, literat-emigrant Hryćko Syryk (1918—2002) tak opisał ją w książce „Woroniż ta joho okolyci”: „Posiadłość Szramów-Szramczenków sięgała szerokości około 50 metrów z dwupiętrowym kamiennym budynkiem, zwróconym na wschód. Ponieważ tutaj brzeg Osoty jest dość pochyły, to i schody do ganku domu Szramczenki były dość wysokie, przypominając trybunę średniowiecznych rycerzy… W jednym z budynków mieściła się woroneska „Proświta” i miasteczkowa biblioteka. W 1931 roku były próby odnowienia tutaj biblioteki i założenia księgarni… Bibliotekę w zarodku zlikwidowano, a księgarnię po dwóch miesiącach sprzedaży książek oraz przyborów szkolnych zamknięto, jej sprzedawcę Suworowa aresztowano”. W innym miejscu ten świadek zaznacza, że proświcianie stworzyli kółko teatralne, które dawało przedstawienia przeważnie latem w parku obok budynku straży pożarnej. Po 1920 roku edukacją mieszkańców Woroniża troszczyła się siedmiolatka imienia Pantełejmona Kulisza, która powstała na fundamencie domu ziemianina. A. Pohribnyj wręcza W. Terłeckiemu medal Hryhorija Waszczenki na chutorze Kulisza. 2006 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Hudymy. Jednak przed rozpoczęciem kolektywizacji — “ogólnej ruiny gospodarowania i niszczenia woroneżców planami pięcioletnimi” w odniesieniu do siedmiolatki zabroniono używać imienia Pantelejmona Kulisza. “Na Trojeszczynie, — pisał dalej Hr. Siryk, — Falko, Fedir Czajka, Fedir Skyba, Petro Iwanowycz Bohusławski, Burdiuh oraz inni byli świadomymi woroneżcami i kierowali się “Proświtą”. “Proświta” została uznana za “burżuazyjny nacjonalizm”. Urodzony w Woroneżu, syn księdza o. Ioanna, P. I. Bohusławski, wychowanek czernihowskiego seminarium duchownego, moskiewskiej akademii duchownej, po zagranicznej delegacji wykładał w placówkach oświatowych Czernihowa. Powróciwszy w 1920 roku do rodzinnego Woroneża, kierował siedmioletnią szkołą, która jeszcze nosiła imię P. O. Kulisza. Został aresztowany na podstawie fałszywego donosu, gdzie spędził ostatnie lata życia — nie wiadomo. W Głuchowie, ucząc w szkole nr 1, pewien czas mieszkał urodzony na Czernihowszczyźnie Iwan Mychajłowycz Piontkowski (1892—1938). Sięgał po poetyckie pióro: Moje tu dumy, uczucia, Mój śpiew i jęk Ukrainie — Moje kochane nadzieje — Na lepsze wolne życie. 27 marca 1938 roku został aresztowany, a 3 maja tego samego roku decyzją Trójki przy zarządzie NKWD obwodu czernihowskiego rozstrzelany. Wtedy też został rozstrzelany szostkiniec F. H. Petrunenko, korespondent Łesi Ukrainki w latach 1911—1913. Proświcianin, poeta, który “pierwsze wiersze napisał w 29 roku życia w 1908 r. pod wpływem utworów Szewczenki i Kulisza”. We wsi Hamalijiwka powiatu głuchowskiego guberni czernihowskiej (obecnie rejon szostkiński obwodu sumskiego) urodził się Pawło Mychajłowycz Dubrowski (1857—1916). Uczył się w Starodubskiej szkole duchownej, Czernihowskim seminarium duchownym. Wstąpiwszy w 1877 roku do Pietrowskiej Akademii Rolniczo-Leśnej, wkroczył na drogę świadomej działalności oświatowo-proświatowej. Ciekawe świadectwa o nim pozostawił we “Wspomnieniach” Jewhen Czykałenko: “Dubrowski, chociaż usłyszał ode mnie język ukraiński, odniósł się do mnie bardzo ostrożnie, zaczął wypytywać — kto ja, skąd; dowiedziawszy się, że skończyłem Jelisawetgradzką szkołę realną… poradził mi zdobyć poręczenie, wtedy będzie mi dawał książki z biblioteki zbiorowej… Po jakimś czasie Dubrowski dał mi przeczytać w “Wolnym słowie” wysokocenny i interesujący artykuł Dragomanowa “Historyczna Polska i wielkoruska demokracja”, który potem wyszedł także jako osobna książka”. Od 1 października 1889 roku Dubrowski pracował jako agronom guberni połtawskiej; zainicjował wydawanie czasopisma “Chutoryanin”, które sam prowadził jako zastępca redaktora w latach 1896—1906. Był jednym z inicjatorów wniosku o pozwolenie na otwarcie w Połtawie biblioteki publicznej. Idee oświatowe były stale w jego polu widzenia. Nawet wtedy, gdy przeniósł się do Piotrogrodu i redagował czasopismo “Rolnictwo i leśnictwo”, konsekwentnie i wyraźnie prowadził linię ukraińską. W pobliżu wsi Łokotky (obecnie część miasta Szostka) w domu oficera Korpusu Leśników W. W. Markowycza mijały dziecięce lata przyszłego pisarza Dmytra Wasylowycza Markowycza (1848—1920). Jednym z jego wychowawców był wuj Opanas Wasylowycz Markowycz, członek Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. W Łokotkach Dmytro Markowycz przechodził podstawy szkoły życia, poznawał istotę najbardziej palących kwestii tamtego czasu: — Wuju, czy ludzi sprzedają? — Sprzedają jak bydło, jak konie, nie po prawdzie to. Tego, Mitiu mój kochany, już niedługo nie będzie. To grzech wielki. Od 1859 roku Dmytro Markowycz uczył się w gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim. Wspominał o przyjeździe wuja: “Pomimo masy pracy i zajęć, zdołał zorganizować spektakl amatorski i wystawić “Natalkę Połtawkę”… Przyjazd wujka wywołał całą rewolucję w społeczeństwie i w gimnazjum… Niewątpliwie wiem, że w klasach w wolnym od lekcji czasie czytano Szewczenkę i innych poetów, nawet Mickiewicza po polsku; śpiewano pieśni ukraińskie, rosyjskie, serbskie…” Na śmierć O. J. Konyskiego, autora książki “Życie ukraińskiego poety T. H. Szewczenki”, Markowycz odpowiedział wspomnieniem “Z dawnej przeszłości”, w którym zaświadczył, że “nieboszczyk przez cały swój wiek służył otwarcie dobru i do ostatniej minuty kochał ojczyznę i był jej wierny”. Taką była też droga życiowa Dmytra Markowycza, któremu po dojściu do władzy Centralnej Rady zaproponowano stanowisko rządowe Głównego Prokuratora, a w rządzie Pawła Skoropadskiego — prokuratora sądu generalnego, jako człowiekowi, który zdobył wykształcenie prawnicze w Liceum Nieżyńskim, a potem na Uniwersytecie Noworosyjskim (Odeskim). Autor licznych publikacji, książki “Po stepach i chutorach”. W Szostce rozpoczęła się droga życiowa Hryhorija Mykytowycza Iwanicy (1892—1938). Ukończywszy Nieżyński Instytut Historyczno-Filologiczny, Kijowski Uniwersytet świętego Włodzimierza, zajmował stanowisko profesora Kijowskiego Instytutu Oświaty Narodowej, był sekretarzem komisji wydziału historyczno-filologicznego komisji naukowo-pedagogicznej Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN) oraz członkiem sekcji pedagogiczno-psychologicznej wydziału społeczno-ekonomicznego Instytutu Ukraińskiego Języka Naukowego. Proświcianin Hryhorij Iwanica za cel swojego życia obrał obronę języka ukraińskiego i literatury oraz rozpowszechnianie jej wśród rodaków. Wcielał to w życie jako współpracownik czasopisma “Oświata Radziecka”, autor podręczników do języka ukraińskiego (w szczególności metodyki jego nauczania), czytanek dla różnych grup szkół zawodowych, fakultetów robotniczych, szkół dla dorosłych. Dla Rosjan wydał “Kurs języka ukraińskiego (w krótkim praktycznym wykładzie z chrestomatią)” (1925, 1927). Treść wydania świadczyła o szerokiej wiedzy autora o procesie literackim: do książki wprowadził utwory W. Ellana, W. Czumaka, P. Tyczyny, H. Kosynki, W. Sosiury, O. Żurływej, O. Donczenki, Je. Płużnyka, H. Czuprynki. W sprawie wymyślonego “Związku Wyzwolenia Ukrainy” H. M. Iwanicę aresztowano i wywieziono poza granice Ukrainy, gdzie zginął. I dopiero w sierpniu 1989 roku opublikowano oficjalny komunikat Prokuratury Ukraińskiej SRR o braku znamion przestępstwa w jego działaniach i oprotestowano wyrok. Wyraźny ślad na niwie proświatowej pozostawili urodzeni we wsi Pohribky (obecnie wieś Korotczenkowe rejonu szostkińskiego obwodu sumskiego) Mychajło (1864—1927) oraz Serhij (1876—1934) Rkliccy. Mychajło, ucząc się na wydziale prawnym Uniwersytetu Charkowskiego, zbliżył się do Pawła Hrabowskiego. Oboje jako aktywni członkowie grupy “Czarny Podział” zostali zesłani na Syberię. 16 marca 1892 roku Pawło Arsenowycz pisał z Tobolska do B. D. Hrinczenki: “Pisaliście kiedyś, że M. W. Rklicki mieszka w Czernihowie; czy nie próbowaliście wciągnąć go do ukraińskiej pracy literackiej? Ma talent do pisania i umie pisać z ukraińskim humorem, do tego dobrze zna życie naszego duchowieństwa; czytał mi nawet niektóre opowiadania… Do pisarstwa naszego go, moim zdaniem, można by nakłonić”. Hrabowski nie pomylił się. Rklicki rzeczywiście zajął się sprawą literacką. Zapisane w powiecie nowogrodzko-siewierskim na Czernihowszczyźnie pieśni i gry przekazał do pracy B. D. Hrinczenki “Materiały etnograficzne, zebrane w guberni czernihowskiej i sąsiadującej z nią” (T. III., Czernihów, 1899). Znany jest jego artykuł “Wiejskie bezpłatne biblioteki-czytelnie w Małorosji” (1903). Jego praca “Ze wspomnień o Pawle Hrabie i jego epoce”,
po raz pierwszy wydrukowana w zbiorze “Literatura” (Kijów, 1928), cenna bogatym materiałem faktograficznym o towarzyszu broni. Życie jego brata Serhija, wychowanka gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim oraz Uniwersytetu Charkowskiego, było wypełnione ukraińską samowystarczalnością i działalnością oświatową. Wśród jego publikacji należy przede wszystkim wymienić: “Tri dieła ‘o riadowom liniejnogo Orenburgskogo №1 bataljona Tarasie Szewczenko’” (“Kijewskaja starina”, 1905, nr 2), “Mazepowa cerkow w s. Diegtiarewkie” (tamże, 1900, nr 6), “Jeszczo o koladkach i szczedriwkach w Czernigowszczinie” (tamże, 1906, nr 2). Pracując w Krzemieńczuckim Gimnazjum Żeńskim, Serhij Rkłycki na podstawie poszukiwań archiwalnych w cerkwi św. Mikołaja we wsi Swirż, niedaleko jego rodzinnej wsi Pohrebky, zebrał “Pieśni ludu naszego o pańszczyźnie i wolności” i wydał je w 1918 roku w krzemieńczuckiej “Proświcie”. Obecnie wydanie to stało się rzadkością bibliograficzną. Szczytem jego publikacji oświatowych stały się “Prawda o jazykie Ukrainy”, “Myśli ludzi nauki o języku i naszym języku”. W czasach radzieckich prace te były przemilczane, trzymano je w zbiorach specjalnych. Dopiero dzięki “Słowu Proświty” niedawno dano możliwość w pewnym stopniu przybliżyć czytelnikom ich treść (zob.: “Rkłyccy znani i nieznani” (2010, 27 maja—2 czerwca). Pierwsza książeczka została wydana w Hradyźku na Połtawszczyźnie w 1917 roku. Jako motto autor przyjął słowa Pantełejmona Kulisza: “Będzie żyło nasze słowo, będzie!”. W 1926 roku S. Rkłycki wydał książkę “Myśli ludzi nauki o języku i naszym języku”, przytaczając wypowiedzi ukraińskich, rosyjskich i wielu europejskich uczonych, publicystów, a nawet działaczy politycznych, których zamęczył stalinowski reżim totalitarny (M. Bucharin, A. Krymski, S. Jefremow). …W kwietniu 1989 roku odbyła się Sumska obwodowa konferencja założycielska w sprawie utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki, w której pracach wziął udział także autor niniejszego artykułu. 31 maja tego samego roku, na podstawie jego informacji-apelu, utworzono oddział Towarzystwa w Szostce, którym w różnych latach kierowali L. M. Isajkina, Mychajło Kołotusza, Natalija Smykodub, Wiktor Terłecki. Ale znacznie wcześniej pracę oświatową w mieście prowadził pracownik miejscowego zakładu odczynników chemicznych A. H. Pohribny, który z czasem stał się wybitnym filologiem-akademikiem, jednym z założycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki. W przededniu stulecia śmierci poety przeprowadził w przedsiębiorstwie wieczór ku czci naszego Kobziarza (występ zespołu chóralnego, wystawienie “Najmyczki”, czytanie poezji Tarasa Hryhorowycza itp.). Także później Anatolij Pohribny przyjeżdżał do miasta: a to na prezentację mojej książeczki “Kostiantyn Uszynski i Sumszczyzna”, która ukazała się z jego przedmową, a to na święta literacko-artystyczne pamięci Kulisza na ziemi dawnego chutoru Kulisza, a to na wizytę w muzeum autora “Czarnej rady” przy bibliotece miejskiej, w miastach Nowogród Siewierski, Głuchów. I za każdym razem przywoził dla bibliotek walizki książek. Członkowie “Proświty” w Szostce podnosili kwestię przemianowania ulicy Kirowa na prospekt Iwana Bohuna, który na początku 1664 roku szedł z wiernymi mu kozakami pod Nowogród Siewierski i zginął tutaj z rąk polskiej szlachty. Prowadzili różnorodne działania oświatowe, najważniejsze z nich: — wieczory literackie w Szostce i Woroneżu z okazji 170-lecia P. O. Kulisza; — konferencja naukowo-oświatowa poświęcona 400-leciu urodzin Bohdana Chmielnickiego; — miejskie czytania pedagogiczne “Twórcze dziedzictwo K. D. Uszynskiego a współczesność”. Uczestniczyli w nich naukowcy, pisarze Stanisław Repjach, Wasyl Iwaszkiw, Ołeś Fedoruk, Wasyl Szenderowski — goście z Kijowa, Lwowa, Czernihowa… Pamiętne pozostały spotkania członków “Proświty” z Szostki z wybitnymi działaczami Ukrainy Wiaczesławem Czornowołem, Dmytrem Pawłyczkiem, Iwanem Draczem, Łewkiem Łukjanenką. Do pracy inspirowały listy od wielkiego znawcy języka ukraińskiego B. D. Antonenki-Dawydowycza. Podczas otwarcia pomnika P. O. Kulisza w osiedlu typu miejskiego Woroneż przemówienie wygłosił ówczesny minister kultury, obecnie Bohater Ukrainy akademik I. M. Dziuba. W 2005 roku na Szostczyźnie gościli zwycięzcy 6. ogólnokrajowego konkursu “Język ukraiński — język jedności”, którego komitet organizacyjny kierowany jest przez J. A. Robotina (m. Odessa). Na północno-wschodnim Siewierszczyźnie ukazuje się almanach literacko-artystyczny “Ukraińska fala” (redaktor P. W. Towstuha). W 2012 roku do czytelników trafił już czwarty zbiór, w którym wydrukowano nie tylko lokalnych autorów, ale i szanownych gości: Adę Rohowcewą, rodowitą głuchowiankę; Wołodymyra Jaworiwskiego; satyryka i humorystę Hrycia Hajowego. Od 1995 roku autor niniejszego artykułu wydał 12 książek — prace o związkach z Siewierszczyzną T. H. Szewczenki, M. W. Hohola, M. O. Maksymowycza, P. O. Kulisza, K. D. Uszynskiego. Ponad dziesięć broszur wydał członek “Proświty” W. Kyryjewski. W tych “ulotkach” omawiane są strony z prac O. M. Łazarewskiego, “Opisu namiestnictwa nowogrodzko-siewierskiego”, wydania księdza ojca Iwana Tańskiego, własne poszukiwania i badania rodzinnego kraju. Pod jego kierownictwem działa oddział uczniów-poszukiwaczy “Kremiń”. W Szostce wydawana jest gazeta dla dzieci — organ samorządu szkół rejonu “Szkolne konstelacje”. Ukraińska społeczność w Czernihowie. Od lewej do prawej stoją: B. Hrinczenko, W. Samijłenko, M. Kociubynski, D. Łukijanowycz, H. Kowalenko=Kołomacki, I. Rudenko, A. Werzyłow, D. Bałyka, W. Domanicki, O. Hlibow. Siedzą: W. Kociubynska, I. Szrah, M. Łewycki, F. Szkurkina, R. Sembratowycz. Zdjęcie z 1898 r.
Tłumaczenie maszynowe
Statut Towarzystwa „Proświta” w Kijowie, założonego ku pamięci Tarasa Szewczenki
Cel Towarzystwa 1. Towarzystwo ma na celu wspieranie rozwoju kultury ukraińskiej, a przede wszystkim oświecenie narodu ukraińskiego w jego ojczystym języku, pracując w Kijowie i w guberni kijowskiej. 2. W tym celu Towarzystwo ma: a) wydawać książki, czasopisma, gazety itp. w języku ukraińskim; b) zakładać własne biblioteki, muzea, czytelnie, księgarnie itp.; c) organizować publiczne wykłady i odczyty, kursy ogólnokształcące, spektakle, wieczory literacko-muzyczne, koncerty, przedstawienia itp.; d) ustanawiać stypendia, szkoły, ochronki dla dzieci i dorosłych, biura pracy oraz inne instytucje oświatowe i dobroczynne; e) ogłaszać konkursy i nagrody za najlepsze dzieła piśmiennictwa oraz sztuki.
Środki Towarzystwa 3. Środki towarzystwa składają się: a) ze składek członkowskich, darowizn, odsetek od kapitałów oraz dochodów z majątku, wydawnictw, przedsiębiorstw Towarzystwa i b) z wpływów z przedstawień, koncertów, odczytów, spektakli itp., które będą organizowane przez Towarzystwo i na jego korzyść. 4. Wydatkami pieniężnymi Towarzystwa zarządzają Walne Zgromadzenia lub Rada w granicach określonych przez Walne Zgromadzenie lub na podstawie uchwał tych Zgromadzeń.
Skład Towarzystwa 5. Członkami Towarzystwa mogą być pełnoletnie osoby obu płci, poza tymi, które nie mają prawa należeć do Towarzystw na podstawie praw ogólnych. 6. Członkowie Towarzystwa dzielą się na honorowych, rzeczywistych i członków-współpracowników, a wybiera ich Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym: nowych członków rekomenduje Rada lub nie mniej niż 3 członków, a imiona kandydatów Rada ogłasza na dwa tygodnie przed wyborami. 7. Członków honorowych wybiera Walne Zgromadzenie spośród członków lub osób niebędących członkami Towarzystwa za szczególne zasługi dla Towarzystwa lub za wysoce pożyteczną pracę na polu literatury, nauki, sztuki lub działalności społecznej. 8. Członkowie rzeczywiści płacą co roku do kasy Towarzystwa składkę członkowską w wysokości trzech rubli. Członkowie rzeczywiści, którzy wpłacą nie mniej niż 100 rubli jednorazowo, zwani są członkami dożywotnimi. Uwaga. Walne Zgromadzenie może swoją uchwałą zwiększyć lub zmniejszyć składkę członkowską. 9. Członkowie-współpracownicy mają takie same prawa jak rzeczywiści i pomagają Towarzystwu swoją pracą. 10. Członkowie Towarzystwa: honorowi, rzeczywiści i współpracownicy mają prawo rozstrzygać wszystkie sprawy Towarzystwa na Walnych Zgromadzeniach oraz składać im za pośrednictwem Rady swoje wnioski i propozycje.
4 marca 1906 roku pod wpływem pierwszej rewolucji rosyjskiej rząd carski zatwierdził „Najwyżej zatwierdzone Tymczasowe zasady o stowarzyszeniach i związkach”. Właśnie po tym na Ukrainie pod panowaniem rosyjskim stało się możliwe podniesienie kwestii organizacji towarzystw kulturalno-oświatowych, w szczególności „Proświty”. 16 maja 1906 roku do kancelarii gubernatora kijowskiego wpłynęło podanie Mykoły Witalijowycza Łysenki, Borysa Dmytrowycza Hrinczenki, Marii Mykołajiwny Hrinczenko, Marii Mychajliwny Staryckiej, Fedora Pawłowycza Matuszewskiego (wieś Budajiwka powiatu kijowskiego), Wsewołoda Ołeksandrowycza Kozłowskiego, Maksyma Stratonowycza Synyckiego, Fotija Stepanowycza Krasyckiego (malarza), Mefodija Iwanowycza Pawłowskiego i Hry-
11. Wybrani członkowie otrzymują prawa rzeczywistych członków Towarzystwa wtedy, gdy zapłacą składkę członkowską lub jej część, jeśli jest ona płacona w ratach. 12. Członków, których działalność nie odpowiada statutowi lub jest sprzeczna z celem Towarzystwa, Walne Zgromadzenie może wykluczyć większością 2/3 głosów obecnych członków. 13. Towarzystwo może zakładać w rejonie swojej działalności filie miejscowe.
Zarządzanie sprawami Towarzystwa 14. Sprawami Towarzystwa zarządzają Walne Zgromadzenie członków oraz jego Rada, która przebywa w Kijowie. 15. Rada zarządza wszystkimi sprawami Towarzystwa i występuje jako jego przedstawiciel wszędzie i zawsze. 16. Rada Towarzystwa składa się z 8 członków, których wybiera Walne Zgromadzenie na 2 lata. Oprócz tego Walne Zgromadzenie wybiera co roku jeszcze trzech kandydatów na członków Rady, aby zastępowali tych, którzy odejdą z Rady przed upływem czasu, na który zostali wybrani. Uwaga. Kiedy będzie potrzeba, liczba członków Rady i ich kandydatów może zostać zmieniona uchwałą Walnego Zgromadzenia. 17. Co roku z Rady odchodzi 1/2 członków, w pierwszym roku przez losowanie, a potem kolejno. Na miejsce tych, którzy odeszli, Walne Zgromadzenie wybiera nowych i może ponownie wybrać tych samych, którzy odeszli. 18. Rada wybiera co roku spośród siebie Przewodniczącego, Zastępcę Przewodniczącego, Skarbnika i Sekretarza oraz dzieli między siebie wszystkie inne obowiązki. 19. Posiedzenia Rady bywają zwyczajne, nie mniej niż raz w miesiącu, oraz nadzwyczajne, które zwołuje Przewodniczący lub jego Zastępca, wtedy gdy jest to potrzebne, z własnej inicjatywy lub gdy zażąda tego 1/3 członków Rady. 20. Posiedzenia Rady stają się prawomocne, gdy zbierze się nie mniej niż 1/2 jej członków oraz Przewodniczący lub jego Zastępca. 21. Wszystkie sprawy w Radzie rozstrzygane są zwykłą większością głosów członków obecnych na posiedzeniu; gdy głosy rozkładają się równo, przewagę daje głos Przewodniczącego. 22. Oprócz Rady Walne Zgromadzenie wybiera co roku Komisję Kontrolną z trzech członków i dwóch kandydatów do nich. 23. Roczne sprawozdania i rachunki
Podpisy fundatorów Kijowskiej „Proświty” pod rosyjskim tekstem Statutu
Rady powinna najpierw rozpatrzyć Komisja Kontrolna, która przedstawia Walnemu Zgromadzeniu swoją uchwałę w ich sprawie. Uwaga. Dla sprawozdawczości rok liczy się od 1 stycznia do 31 grudnia. 24. Aby urządzać poszczególne sprawy i zarządzać poszczególnymi instytucjami Towarzystwa, Rada może wybierać oddzielne komisje spośród swoich lub innych członków Towarzystwa. Takie same komisje może wybierać również Walne Zgromadzenie. 25. Walne Zgromadzenia bywają zwyczajne i zwołuje je Rada co roku, oraz nadzwyczajne, które zwołuje Rada, gdy jest potrzeba, z własnego powodu lub gdy tego zażąda — wyjaśniając cel takiego zgromadzenia — nie mniej niż 15 członków Towarzystwa lub Komisja Kontrolna. W takim przypadku Zgromadzenie powinno być zwołane nie później niż miesiąc po takim żądaniu, złożonym na piśmie. 26. Pierwsze Walne Zgromadzenie składa się z fundatorów Towarzystwa, którzy na tym samym posiedzeniu wybierają nowych członków Towarzystwa bez zwyczajnej (p. 6) rekomendacji. 27. O dniu, godzinie i miejscu Walnego Zgromadzenia Rada zawiadamia zawczasu wszystkich członków Towarzystwa, określając wszystkie sprawy, które mają być postawione pod rozwagę Zgromadzeniu. 28. Walne Zgromadzenia uważa się za ważne, gdy będzie na nich nie mniej niż 1/2 Rady i liczba członków Towarzystwa równa 1/3 liczby członków mieszkających w Kijowie. Aby rozstrzygać kwestie o zmianie Statutu i o rozwiązaniu Towarzystwa, potrzeba, aby na zgromadzeniu była liczba członków Towarzystwa równa 2/3 liczby członków mieszkających w Kijowie. Kiedy zgromadzenie nie mogło się odbyć z tego powodu, że nie zebrała się na nim wyżej wspomniana liczba członków, to nie później niż po 2 tygodniach muszą być zwołane drugie zgromadzenie, które uważa się za ważne przy każdej liczbie obecnych na nim członków. 29. Walne Zgromadzenie wybiera za każdym razem Przewodniczącego i Protokolanta Zgromadzenia spośród obecnych członków. 30. Walne Zgromadzenie zarządza następującymi sprawami: wybiera członków Rady, Komisji Rewizyjnej oraz innych organów i kandydatów do nich; opracowuje instrukcje dla działalności tych organów, sprawdza i zatwierdza sprawozdania i rachunki Rady,
ria Andrijowycza Kowalenki o zamiarze założenia towarzystwa „Proświta” w Kijowie. Do wniosku dołączono Statut, sporządzony w językach rosyjskim i ukraińskim. Egzemplarz w języku rosyjskim podpisali wszyscy założyciele. 26 maja 1906 roku Statut został już zatwierdzony postanowieniem Kijowskiego Gubernialnego Urzędu ds. Towarzystw pod numerem 1. Pod rezolucją widnieje podpis wicegubernatora Trefila Łukycza Rafalskiego. Zatem „Proświta” stała się pierwszym towarzystwem na Kijowszczyźnie, które zostało utworzone zgodnie z nową ustawą. Co ciekawe, na podstawie tego Statutu towarzystwo „Proświta” działało w Kijowie aż do 1921 roku. Dokument nie przechodził żadnych istotnych zmian. Przedstawiamy go w pełnym brzmieniu (zachowano osobliwości pisowni).
wybierają nowych członków Towarzystwa spośród rekomendowanych kandydatów; określają porządek wydatków z kapitałów Towarzystwa; rozstrzygają kwestie dotyczące nabycia, sprzedaży i zastawu majątku Towarzystwa, dotyczące pożyczek i w ogóle rozstrzygają wszelkie kwestie dotyczące działalności Towarzystwa. 31. Na Walnych Zgromadzeniach wszystkie sprawy i kwestie, poza wskazanymi w p. 32, rozstrzygane są większością głosów (głosowaniem tajnym lub jawnym) obecnych na zgromadzeniu członków, którzy mają prawo głosować. Uwaga. Prawo głosu na Walnych Zgromadzeniach mają tylko ci członkowie, którzy wnieśli ustaloną składkę członkowską na ten sam rok. 32. Aby rozstrzygać kwestie dotyczące sprzedaży nieruchomości, wydatków z kapitałów podstawowych i pożyczek, zmiany statutu oraz rozwiązania Towarzystwa — potrzeba nie mniej niż 2/3 głosów wszystkich obecnych na zgromadzeniu.
Prawa i obowiązki Towarzystwa 33. Towarzystwo ma prawo na podstawach prawnych nabywać dla swoich potrzeb mienie ruchome i nieruchome, a także sprzedawać je i zastawiać, zaciągać pożyczki, zawierać umowy itp., co będzie potrzebne do osiągnięcia celu Towarzystwa, a także bronić swoich spraw przez pełnomocników Rady we wszystkich instytucjach i wszędzie, gdzie może być w tym potrzeba. 34. Członkowie Towarzystwa mają ulgi przy kupowaniu wydawnictw Towarzystwa i we wszystkich jego instytucjach, w wymiarze, który ustalą Walne Zgromadzenia. 35. Towarzystwo posiada pieczęć ze swoją nazwą. 36. W swojej działalności Towarzystwo podlega wszystkim istniejącym prawom państwowym.
O rozwiązaniu Towarzystwa 37. Gdy Towarzystwo przestanie istnieć, cały jego majątek, postanowieniem ostatnich Walnych Zgromadzeń członków Towarzystwa, przekazuje się jednemu z towarzystw oświatowych w tym samym celu.
Otrzymawszy Statut, członkowie-założyciele na dziesięciu posiedzeniach przygotowawczych uporządkowali wszystko, co było potrzebne do rozpoczęcia działalności Towarzystwa „Proświta”, w szczególności wydrukowali 5000 egzemplarzy Statutu i rozesłali go jako dodatek do nr 133 gazety „Hromadska dumka” z 11 czerwca 1906 roku do wszystkich jej prenumeratorów. Walne Zgromadzenie rozpoczęło się w niedzielę, 25 czerwca 1906 roku w sali Audytorium Ludowego o godzinie 12:30. Oprócz dodatku do gazety, założyciele osobiście zaprosili na zgromadzenie 150 osób z Kijowa i spoza jego granic, jednak przybyły na zebranie, opłaciły składkę i zostały członkami „Proświty” tego dnia tylko 56 osób. Na przewodniczącego zgromadzenia wybrano Borysa Hrinczenkę, który zwrócił się do obecnych z takimi słowami: „Nie ma potrzeby mówić tutaj o wadze towarzystw kulturalno-oświatowych w ogóle. Należy zaznaczyć tylko dwa punkty, które
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czynią założenie naszego towarzystwa szczególnie ważnym. Po pierwsze, zaczynamy swoją działalność w czasie, gdy na arenę historii występują masy robotnicze jako aktywni, a nie bierni twórcy nowego życia. Rola instytucji oświatowych, które będą dawać wykształcenie, wiedzę tym masom, które będą pomagać im wypracować światopogląd oparty na faktach naukowych, musi być ogromna. Drugi punkt to ten, że nasze towarzystwo powstaje w Kijowie, w tym ośrodku, od którego zaczęło się nasze życie kulturalne. Był czas, kiedy z tego miasta fale oświaty, fale życia umysłowego rozlewały się nie tylko na całą Ukrainę, ale i na całą Europę Wschodnią, zahaczając także o zachodnią. Nastały potem ciężkie czasy, Kijów podupadł, ale i po tym zawsze pozostawał dla naszego narodu tym duchowym centrum, ku któremu zwracały się nasze oczy, ku któremu rwało się serce każdego na naszej ziemi. Nadchodzi czas, kiedy będziemy mogli przywrócić naszemu centrum kulturalnemu ten blask szacunku kulturalnego, który jedynie daje narodowi prawo do miejsca wśród innych narodów. I to nakłada na nasze towarzystwo wielki i drogi nam, ale i ważny obowiązek. Stojąc przed nim, witam was na pierwszym zebraniu pierwszego ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego w sercu Ukrainy — w Kijowie”. Wśród pierwszych uchwał Towarzystwa znalazły się: wydawanie w tanich edycjach literatury dla mas ludowych, zbadanie kwestii utworzenia ukraińskiej szkoły, założenie biblioteki „Proświty” i opracowanie instrukcji dotyczącej tworzenia bibliotek ludowych, rozpoczęcie zbiórki funduszy na pomnik T. H. Szewczenki w Kijowie. Chyba największa dyskusja na pierwszym zebraniu rozgorzała wokół pytania o to, czy „Proświta” powinna zajmować się agitacją polityczną. „…Wydawnictwa towarzystwa nie mogą być partyjne, bo wtedy „Proświta” stanie się organem jakiejś partii — znaczy to, że wszyscy, którzy do tej partii nie należą, musieliby opuścić Towarzystwo… Jedna rzecz to prowadzić wydawnictwami agitację polityczną za jakąś partią, a druga — podawać wiadomości choćby i o samej tej partii…, mówi się o tym, żeby uczynić pracę w „Proświcie”, pracę oświatowo-kulturalną, możliwą dla ludzi wszelkich postępowych kierunków” — zdecydowała większość. I uchwaliła: „Proświta” jest towarzystwem oświatowo-kulturalnym i bezpartyjnym i takimi powinny być też jego wydawnictwa”. Fundatorzy zaproponowali stworzenie w „Proświcie” czterech komisji — wydawniczej, bibliotecznej, szkolno-wykładowej i artystycznej, a także opracowanie instrukcji dotyczącej tworzenia filii Towarzystwa oraz ich stosunków z centrum. Propozycję poparto jednogłośnie. Pod koniec zebrania 25 czerwca 47 członków Towarzystwa „Proświta” na kartkach wybierało członków Rady. Na każdej takiej kartce musiało być 11 nazwisk — 8 członków rady i trzech kandydatów. Ci, którzy uzyskali większość głosów, byli uważani za wybranych. Najwięcej głosów otrzymali: 1. Modest Pyłypowycz Łewycki (46 głosów), 2. Łarysa Petriwna Kosacz (46 głosów), 3. Borys Dmytrowycz Hrinczenko (45 głosów), 4. Serhij Ołeksandrowycz Jefremow (44 głosy), 5. Serhij Mychajłowycz Szemet (38 głosów), 6. Olha Petriwna Kosacz (33 głosy), 7. Wołodymyr Fedorowycz Durdukiwski (32 głosy), 8. Wołodymyr Stepankiwski (30 głosów). Na kandydatów Walne Zgromadzenie wybrało Osypa Jurkewycza (29 głosów), Andrija Jakowlewa (28 głosów) oraz Wołodymyra Wynnyczenkę, który wygrał losowanie z Kyryłem Stecenką, gdyż obaj uzyskali po 23 głosy. Walne zgromadzenie zostało zamknięte o godzinie 5 po południu. 29 czerwca, na swoim pierwszym posiedzeniu, na podstawie p. 18 Statutu, członkowie rady rozdzielili między sobą obowiązki w następujący sposób: na przewodniczącego wybrano Borysa Hrinczenkę, na zastępcę przewodniczącego — Łarysę Kosacz, na skarbnika — Wołodymyra Durdukiwskiego, na sekretarza — Serhija Szemeta. Tak Towarzystwo „Proświta” w Kijowie, założone ku pamięci Tarasa Szewczenki, rozpoczęło swoją działalność.
Tłumaczenie maszynowe
Kijowskie Towarzystwo „Proświta”, założone ku pamięci Tarasa Szewczenki, co roku wydawało broszury z rocznym sprawozdaniem ze swojej działalności — „Zwidomłennia”. W zbiorach bibliotecznych zachowały się one za lata 1906, 1907, 1908, 1909 oraz 1910. Dla badacza historii towarzystwa są to dokumenty bezcenne, gdyż zawierają faktycznie wszystkie oficjalne informacje o pracy proświciańskiej w Kijowie w czasach caratu: sprawozdania rady, komisji wydawniczej, bibliotecznej, artystycznej, szkolno-wykładowej, kontrolnej, protokoły zebrań ogólnych, informacje o ruchu środków, nazwiska darczyńców, tytuły wydawnictw proświciańskich itp. Ponadto każda ze wspomnianych broszur (oprócz roku 1910, kiedy działalność „Proświty” została zakazana) zawiera rejestry członków towarzystwa ze wskazaniem ich adresów pocztowych. Tak oto w spisie podsumowującym rok 1906 w „Proświcie” było 277 członków rzeczywistych i jeden honorowy, w 1907 — 423 członków, z nich po dwóch honorowych i dożywotnich, w 1908 — 546, z nich po dwóch honorowych i dożywotnich, w 1909 — 625 rzeczywistych, trzech honorowych, trzech dożywotnich i pięciu członków-współpracowników. Oprócz tego, z protokołów zebrań ogólnych znana jest liczba fundatorów towarzystwa (10), uczestników pierwszych zebrań ogólnych (56) oraz liczba członków towarzystwa na dzień 14 maja 1910 roku (180). W ten sposób można dostrzec nie tylko dynamikę popularności idei proświciańskich, ale także rezonans pierwszych represji wobec prośwician (w ciągu pierwszych czterech miesięcy 1910 roku, kiedy zakazano działalności Kijowskiego Towarzystwa „Proświta”, liczba jego członków zmniejszyła się ponad trzykrotnie). Proponujemy uwadze czytelników tygodnika „Słowo Proświty” rejestr członków Kijowskiego Towarzystwa „Proświta”, założonego ku pamięci Tarasa Szewczenki, według stanu na 1 stycznia 1907 roku. Uważamy, że będzie on interesujący dla wielu, gdyż zawiera niemało wybitnych nazwisk działaczy ukraińskiego odrodzenia narodowego.
Członkowie honorowi Antonowycz Wołodymyr
Członkowie rzeczywiści Ołeksandrowśkyj Hryhorij Antonowycz Kateryna Bakalińśkyj Arsen Bereźnyćkyj Jurij Bohdanowa Marija Borodaj Ołeksaander Borodaj Tetiana Bahyńśka Frosyna Botwynowśkyj Jakiw Byba Owsij Bilasziwśkyj Mykoła
Wasylczenko-Doroшенко Natalija Wasyłenko Mychajło Wasyłenko Mykoła Wasylowa Jelyzaweta Wasylow Mychajło Wertij Omelan Witwyćkyj Alipij Wesełowśka Warwara Wesełowśkyj Serhij Wynnyczenko Wołodymyr Wynohradowa Zinaida Wysznewśkyj Wołodymyr Wołyńśka Nadija Wojcehowycz Wacław Wołoszynow Ołeksaander Wołoszynowśkyj Ioachym Wesełowśka Ołena Wiazłow Andrij Hawryluk-Wdowyczenko Maksym Hajbowycz Ławrin Hajewśkyj Stepan Harwalińśka Wałerija Hirczenko Sawa Howorun Jurij Hoc Wira Hoszczyćka Marija Hoszczyćkyj Mychajło Hrebeniuk Juchym Hrebeniuk Iwan Hrinczenko Borys Hrinczenko Marija Hrusziwśkyj Marko Hułak-Artemowśkyj Jakiw Dańko Mychajło Denysenko Pawło Dijakowśkyj Juchym Dobriańśkyj Tychon Dowhałewśkyj Demian Domanyćkyj Wasył Donenko Olha Doroшенко Dmytro Doroшенко Nadija Doroшенко Natalija Drahomanow Switozar Dubrowśkyj Wiktor Dubrowśka Ołeksaandra Duda-Dudyńśkyj Ołeksaander Durdukowśka Onisija Durdukowśkyj Wołodymyr Durdukowśkyj Ewstatij Durdukowśkyj Iwan Drahomanowa Ludmyła Jefremowa Oksana Jefremow Petro Jefremow Serhij Jeremijew Jurij Żytećkyj Pawło Żytećka Warwara Żuk Jakym Żuk Andrij Zabołocćkyj Iwan Iwanyćkyj Borys Iwanyćka Nadija Iwanyćkyj Jewhen Iwaniwśkyj Łeonid Kwasnyćkyj Juchym Kwitka Kłyment Kwiatkowśkyj Hryhorij Klepaćkyj Pawło Kobzar Zachar Kowalewśkyj Wołodymyr Kowalenko Hryhorij Kowalenko Mykoła Kowalenko Ołeksa Kowal Iwan Kowbasuk Onysko Kołot Myna Korowaj Andrij Korczewśka Marija Kozłowśkyj Wsewołod Kosacz Olha (matka) Kosacz Olha (córka) Kosacz Łarysa Kosacz Ołeksaandra Kowdij Iwan Korolow Wasył Korczak-Czepurkowśkyj Awksentij Kostećka Marija Kosura Mykoła Koszyć Jelyzaweta Koszyć Ołeksaander Koczubej Feoktysta Korczewśkyj Ołeksa Korczewśkyj Osyp
Koshowyj Wasył Krawczenko Ołeksa Krakowećkyj Zacharij Kramarenko Polina Krasyćkyj Fotij Krasniuk Fedir Kramarenko Makar Kryweniuk Mychajło Krymśkyj Ahatanheł Krupśkyj Mykoła Ksonzenko Zinaida Kucenko Mykoła Łazowśkyj Denys Łaszczenko Rostysław Łewyćkyj Modest Łewyćka Zinaida Łewyćkyj Orest Łewyćkyj Serhij Łeontowycz Wołodymyr Łeontowycz Ołeksaander Łysenko Mykoła Łytwynenko Andrij Łyczaczenko Myna Łożyńśkyj Wołodymyr Łożyńśka Marija Łośkyj Kostiantyn Łuhowyj Ołeksa Łotocćkyj Ołeksaander Łukjanow Fedir Makuszenko Iwan Manyłowśka Sofija Masłenykowa Kateryna Matuszewśkyj Fedir Matuszewśka Wira Masyczenko Iwan Mereżyńśkyj Maksym Myronowśkyj Jurij Mychałczuk Kostiantyn Mychnewycz Mykoła Myszuha Ołeksaander Mirna Zinaida Mirnyj Iwan Michura Jakym Naływajko Tymisz Naumenko Wołodymyr Neczyporenko Zachar Nikitin Wiaczesław Nowyćkyj Izmaił Owczarenko Hryhorij Ołofińśkyj Pyłyp Omelczuk Wiktor Opokow Mychajło Orłowśkyj Mychajło Osynśkyj Jurij Pekarśkyj Iwan Pawłowśkyj Mefodij Pawłowśka Jewhenija Pawłenko Wasył Pawłenko Lidija Pacharewśkyj Jewhen Pacharewśkyj Łeonid Perehreśtow Ołeksaander Peretc Wołodymyr Pyłyńśkyj Kostiantyn Pysanenko Danyło Pysarenko Mykoła Pysarewa Natalija Płochyj Jewsewij Ponomarewa Ołena Popeł Ołeksaander Prychodow Kindrat Prokopowycz Wiaczesław Prochorow Borys Piadek Wasył Piasećkyj Mychajło Piasećkyj Ołeksa Rymarewśkyj Iłarion Rabin Fanni Riznyczenko Wołodymyr Ryłśkyj Bohdan Ryłśkyj Iwan Ryłśka Mełanka Romanowa Odarka Rotar Petro Rotar Tetiana Romynśkyj Rodion Rud Wasył Sawczenko Wołodymyr Samonenko Iwan Sałko Natalija Semerenko Wasył Seleżyńśkyj Wasył Sikorśkyj Petro Siomaszko Iwan Sydorenko Hryhorij
Synyćkyj Maksym Synyćkyj Arsen Synyćkyj Stratonyk Sływko Nykandr Słusarenko M. Smyczenko D. Skrypczyńśkyj Wasył Skrypczyńśkyj Petro Staryćka Marija Stepanenko Wasył Stepanenko Marija Stepankiwśkyj Wołodymyr Stecenko Kyryło Steszenko Iwan Steszenko Oksana Stradomśkyj Mykoła Straszkowycz Wołodymyr Taranow Kostiantyn Tymofijew Jewhen Tobilewycz Marija Tymczenko Jewhen Tymczenko Marija Torśkyj Jakiw Traube Julija Trebyńśka Marija Trehubow Jełysej Trehubowa Kateryna Trykułewśka Nina Truchłyj Wasył Turkewycz Mychajło Turkewycz Iwan Turkewycz Jurij Tułub Mykoła Fedorczenko Iwan Fomyn Wołodymyr Chochłych Kostiantyn Choroszyłow Pawło Chojnacćka Afanasija Chomenko Petro Chruszczow Hryhorij Cymbał Wasył Cwirkun Łazar Curuł Jakiw Czepiłko Iwan Czerniawśkyj Juchym Czerepowśkyj Jewsewij Czechowśkyj Andrij
Czechowśkyj Wołodymyr Czykałenko Jewhen Czmerkowśkyj Bartołom Czupryna Iwan Szemet Serhij Szewczenko Zachar Szełudko Fedot Szemanśkyj Bronisław Szepczenko Petro Szyk Fedir Szarkow Wadym Szłykewycz Olha Szłykewycz Ołeksaander Szuba Petro Szuliak Petro Szuliak Fedir Szuliak Jakym Szczerbakiwśkyj Danyło Szumśkyj Antin Szczerbakiwśkyj Mychajło Szczerbińśka Ołena Szczytkowśkyj Iwan Jurkewycz Osyp Jurkewycz Ołeksaandra Jurkewycz Łewko Jakowlew Andrij Jaroszewśka Hanna Jaroszewśkyj Bohdan Jacyna Fedir Jacynewycz Jakiw
Materiały przygotował Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Według praw prawdy i miłości», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. — I mimo wszystko: czym różni się chrzest Włodzimierza od poprzednich? Dlaczego świętujemy właśnie to wydarzenie, a nie wcześniejsze chrzty? — Chrzest Rusi przez Włodzimierza uczynił Ruś państwem chrześcijańskim. — Rusi Kijowskiej… — W tamtych czasach Ruś nie nazywała się Kijowską, po prostu — Rusią. Rusią Kijowską zaczęto ją nazywać, gdy za czasów cara Iwana Groźnego Księstwo Moskiewskie przybrało sobie nazwę Ruś Moskiewska. I wtedy, w przeciwwadze do Rusi Moskiewskiej, Ruś prawdziwą, państwo naszych przodków, zaczęto nazywać Kijowską. Wiadomo, jeszcze za Włodzimierza i Jarosława Mądrego oraz za kolejnych książąt nasza ziemia nazywała się Rusią. Kronikarze pisali na przykład, że „biskup z Nowogrodu jedzie na Ruś”, „igumen monasteru św. Jerzego z Suzdala jedzie na Ruś do grodu Kijowa”. Zatem ani Nowogród, ani Suzdal nie były Rusią. A tym bardziej nie była Rusią Moskwa, bo jej w tamtych czasach w ogóle nie było jako miejscowości. Moskwa pojawiła się dopiero półtora wieku po chrzcie Rusi, w 1147 roku… I w 1947 r. Moskwa świętowała 800-lecie swojego istnienia. — Na rozkaz Stalina w tamtym roku nawet wybito, zgodnie z Ukazem Rady Najwyższej ZSRR, jubileuszowy medal pamiątkowy „W pamięć 800-lecia Moskwy”… — Dlatego sprawiedliwie jest świętować chrzest Rusi nie w Moskwie, o której wtedy nie było nawet wzmianki, a tutaj, w Kijowie. Nawet rosyjscy imperatorzy świętowali 900-lecie chrztu Rusi nie w Petersburgu, nie w Moskwie, a tylko w Kijowie. I to jest sprawiedliwe. A teraz z jakiegoś powodu Moskwa postanowiła… — …Świętować przyjęcie chrześcijaństwa przez przodków Ukraińców u siebie — od Władywostoku po Kaliningrad. — Chociaż w rzeczywistości chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się dalej z Kijowa, znacznie później zostało przyniesione na inne ziemie: na północ, wschód, zachód i południe dzisiejszej Federacji Rosyjskiej. — U wielu Ukraińców pojawia się pytanie: jaki związek ma Moskwa z chrztem naszych Ukraińców-Rusinów? — Rzecz w tym, że Moskwa zniekształca naszą historię… Rosyjscy historycy przywłaszczyli sobie nie tylko chrzest, ale i nasze kroniki, zabytki kultury materialnej i duchowej. To również jest niesprawiedliwe. Cieszymy się, że kultura naszego narodu, naszych przodków dała impuls do rozwoju także kultury rosyjskiej. Dzięki temu nabrała ona wielkiej siły, ale nie trzeba naszej kultury przywłaszczać sobie. — Niedawno przeczytałem wywiad z namiestnikiem Ławry Pieczerskiej Pawłem, w każdym słowie którego czuć kłamstwo i pogardę do swoich bliźnich w Chrystusie. Wydawałoby się, że duchowy ojciec powinien wyznawać przede wszystkim głęboką wiarę, pobożność, życzliwość i miłość do bliźniego. Ale u niego wszystko tchnie wrogim stosunkiem do świeckich i Cerkwi KP. To samo brzmi z ust moskiewskiego patriarchy Cyryla. A przecież wrogość, wojowniczość, azjatycko-fundamentalistyczna nietolerancja religijna nie są właściwe chrześcijaństwu. — My, czyli Patriarchat Kijowski, stawiamy sobie za cel stworzenie na Ukrainie jednej pomie-
“Jest Boże błogosławieństwo na to, żeby każdy naród...”
stej Cerkwi Prawosławnej. Zatem Patriarchat Kijowski powinien zjednoczyć się z Patriarchatem Moskiewskim, aby na Ukrainie nie było dwóch cerkwi prawosławnych, a jedna. I żeby to wydarzenie nastąpiło, my, dwie cerkwie, musimy iść sobie nawzajem naprzeciw i przede wszystkim zaprzestać wrogości, niewłaściwej chrześcijaństwu. Chrystus powiedział: „Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli będziecie się wzajemnie miłowali”. Zatem ten, kto żywi nienawiść, nie może nazywać się uczniem Chrystusa. A skoro nie jesteś uczniem, to nie jesteś chrześcijaninem, nie jesteś naśladowcą Chrystusa. Naśladowców poznaje się po miłości. Dlatego nie chcemy wrogo nastawiać się do episkopatu, wiernych, duchowieństwa Patriarchatu Moskiewskiego. Chcemy zjednoczyć się z nimi w duchu miłości w jedną Cerkiew Prawosławną. Wystąpienia przeciwko nam nie pochodzą od Boga… Ale zaznaczę, że nie wszyscy biskupi, nie całe duchowieństwo UCP Patriarchatu Moskiewskiego jest tak wrogie. Tak, są tam tacy otwarci wrogowie, jak odeski Agafangel, jeszcze niektórzy hierarchowie, ale musimy orientować się na te siły, które chcą mieć na Ukrainie jedną pomiestną Cerkiew Prawosławną. — Czy będzie taka Cerkiew? — Będzie. Dlatego że Bóg pobłogosławił Ukrainę, by była państwem, a skoro Ukraina jest i będzie państwem, to w niej obowiązkowo będzie jedna Cerkiew Prawosławna. Prędzej czy później, nie mamy co do tego wątpliwości. My tylko nie wiemy — kiedy to się stanie. A stanie się obowiązkowo, i podstawą do istnienia na Ukrainie jednej Cerkwi Prawosławnej jest istnienie państwa ukraińskiego. Drugą podstawą do tego jest wzmocnienie i rozszerzenie Patriarchatu Kijowskiego. Gdyby Bogu nie było miłe istnienie Patriarchatu Kijowskiego na Ukrainie, dawno by go już zniszczono. A próby niszczenia Patriarchatu Kijowskiego w ciągu 20-letniej historii były nie raz. Nikomu z możnych tego świata nie udało się nas zniszczyć. I dlatego istniejemy, i nie tylko istniejemy, ale i rozszerzamy się. Co więcej — nasza Cerkiew broni UCP Patriarchatu Moskiewskiego przed zakusami patriarchy Cyryla, by pozbawić Cerkiew Ukraińską statusu samodzielności i niezależności. Dlatego są wszelkie podstawy, by mieć nadzieję, że osiągniemy jedną pomiestną Prawosławną Cerkiew Ukraińską. — Ukraińcy też mają na to nadzieję i wierzą, ale uświadamiają sobie, jakie środki stosuje FSB Rosji, która widzialnie i niewidzialnie jest obecna we wszystkich wystąpieniach „Ruskiego miru” i jego awangardy — UCP PM… — Na próżno pracują, na próżno… Dlatego że Bogu nie są miłe takie działania: terytorialne imperia chylą się ku upadkowi. Ostatnie imperium, Związek Radziecki, rozpadło się z woli Bożej, pokojowo, spokojnie. Chociaż teraz powstają nowe imperia: finansowe, informacyjne, kompleksów wojskowo-przemysłowych, korporacje transnarodowe… Weźmy Internet — imperium informacyjne, które rozprzestrzeniło się na cały świat. Wszystko jest otwarte, granic nie ma. Ale to nie oznacza, że niszczone są narody jako takie. Narody nadal istnieją w tym już zglobalizowanym świecie. Dlatego my jako naród, tak jak inne narody, istniejemy i będziemy istnieć. I każdy naród będzie bronił swojego języka, swojej historii, kultury, zwyczajów. — Pan jako pierwszy wymienił imperium finansowe. Jeden z żydowskich dziennikarzy w książce „Biznes po żydowsku” pewnie siebie i, co najważniejsze, nie bezpodstawnie rzucił frazę, która jest kluczem do zrozumienia wszystkiego, co dzieje się obecnie na świecie. Powiedział: „Zmusiliśmy świat, by żył według naszych praw”. Jeśli przeanalizować, to odcisk tego zuchwałego oświadczenia, za którym stoi prawdziwa siła, leży jak piętno na żywym ciele każdego narodu. Jak nam, Ukraińcom, wreszcie wszystkim innym narodom, przeciwstawić się Złotemu cielcowi, aby zachować siebie, swój język, państwo?
Ikonostas — symbol granicy między niebem a ziemią
— Bronić samego siebie. A to przede wszystkim znaczy być chrześcijanami, nie z nazwy, lecz ze swojego życia. Jeśli będziemy chrześcijanami w życiu, to jako chrześcijanie jesteśmy powołani do miłowania wszystkich narodów, tak jak Pan pokazał w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie. Zatem między narodami powinny panować relacje w duchu chrześcijańskiej miłości. Ale żeby kochać inny naród, trzeba najpierw pokochać swój. Bo ten, kto nie kocha swojego narodu, nigdy nie pokocha cudzego. I dlatego, odpowiadając na pytanie, powiem: nikt nie zmusi nas do życia według cudzych praw. Nikt, jeśli nie jest to miłe Bogu. Ci, którzy odrzucają Boga, prawdziwego Boga, w Trójcy wielbionego, Zbawiciela Jezusa Chrystusa, którzy żyją nie według praw prawdy, praw miłości, lecz według praw panowania nad światem, ci zostaną odrzuceni na wieczne cierpienie. Trzeba o tym wszystkim pamiętać… — Język jest jednym z kamieni węgielnych prawa istnienia każdego narodu. Widzimy, jak zagrożony jest nasz język. Jaki udział w obronie tego fundamentu naszego bytu — naszego języka, bierze nasza Cerkiew? — Odprawiamy nabożeństwa, głosimy kazania w języku ukraińskim. Przetłumaczyliśmy księgi liturgiczne, literaturę teologiczną na ukraiński. Czyli utwierdzamy język ojczysty. W zachowaniu języka ukraińskiego Cerkiew ma wielkie znaczenie. Tak jak szkoła (szkoła wyższa), ogólnie edukacja. Tam kładzione są fundamenty szacunku i zachowania języka ukraińskiego. Bo jeśli będzie młodzież, za którą stoi wykształcenie uniwersyteckie i która będzie szanować język ukraiński, to stanie się to przykładem i prawem nawet dla imigrantów. Nawiasem mówiąc, taką drogą szła Moskwa, która metodycznie i bezlitośnie rusyfikowała naród ukraiński. Poprzez Cerkiew, edukację, prasę. Przypomnijmy choćby jeden ukaz wałujewski z 1863 roku! A teraz musi być wszystko na odwrót. Nasza Cerkiew utwierdza nasz, ojczysty język. — Czy powrót języka ukraińskiego na ambony nie jest sprzeczny z prawosławnymi kanonami cerkiewnymi? — Nie, ponieważ Pan zesłał Ducha Świętego na apostołów, którzy zaczęli mówić różnymi językami. Czyli otrzymali dar mówienia tymi językami, których nie znali. Po co? Żeby głosić Ewangelię w języku ojczystym każdego narodu. Jest Boże błogosławieństwo na to, aby każdy naród mówił w tym języku, który przekazali mu w spadku jego przodkowie. — I kilka słów odnośnie do działań związanych z obchodami 1025-lecia chrztu Rusi. — 26 lipca będą obchody na szczeblu państwowym. W Pałacu „Ukraina” zbiorą się przedstawiciele władz i wszystkich cerkwi, będzie wystąpienie prezydenta i koncert. A 27 i 28 lipca cerkwie będą świętować każda w swoim miejscu. Dlatego Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego 27-go przeprowadzi całonocne czuwanie w soborze św. Włodzimierza, a 28-go — uroczystą liturgię. Po tym odbędzie się wielka procesja z soboru do pomnika świętego Włodzimierza. Tam odbędzie się molebien, w którym mogą wziąć udział wszyscy prawosławni. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK
Tłumaczenie maszynowe
Na Soborze Lokalnym Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, który odbył się 27 czerwca 2013 roku w Monasterze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w Kijowie, zatwierdzono projekt Aktów o kanonizacji męczennika Daniela Bratkowskiego — do lokalnego czczenia na Wołyniu. Od teraz, po 311 latach od męczeńskiej śmierci wołyńskiego cierpiętnika, bojownika o prawosławie, poety, działacza społecznego, urodzonego we wsi Swiszczów (obecnie rejon młynowski), Daniela Bratkowskiego można czcić jako nowo ogłoszonego świętego. Do dziś swiszczowscy starzy mieszkańcy przekazują historię o tym, jak przed egzekucją Bratkowski rozdał długi ziomkom, wypisał im „wolność”, a spadkobiercom w miejscowej cerkwi odczytał testament: „Synom i córkom trzymać się tej wiary (prawosławnej), za którą umieram, jeśli chcą mieć błogosławieństwo Boże… Szablę — młodszemu synowi oddać”. Postawę oddania wierze prawosławnej Daniel Bratkowski, szlachcic z pochodzenia, reprezentował przez całe życie. Kiedy trwały przygotowania do przeprowadzenia soboru, na którym miało zapaść rozstrzygnięcie przeciwko prawosławiu, on w składzie deputacji Bractwa Łuckiego zaprzysiągł, że dołoży wszelkich starań, aby „zachować całość świętej wschodniej Cerkwi…”, oraz złożył obietnicę: „Nie kusząc się ani łaską, ani obietnicami, ani darami, nie ustępując przed strachem, nawet przed karą śmierci, bronić wszystkich dogmatów i obrzędów, od wielkiego do małego, niczego nie dodając i nie opuszczając”. Dokładnej daty urodzenia Daniela Bratkowskiego archiwa nie zachowały. Wiadomo jedynie, że są to lata 30.—40. XVII wieku. Głównym miejscem zamieszkania Daniela Bogdanowicza był majątek we wsi Swiszczów. Jednak ze Swiszczowa drogi często wiodły w świat. Wykształcenie Daniel zdobywał we Włoszech. Był aktywny w życiu politycznym i społecznym Rzeczypospolitej. W 1697 roku w Krakowie nakładem 4 tysięcy egzemplarzy ukazuje się jego zbiór poetycki „Świat przejrzany po częściach”. Wiersze napisane są w języku polskim z użyciem ukrainizmów. W większości z nich żartobliwie brzmi satyra na ówczesne mieszczaństwo Polski, gdzie nie było miejsca dla ubogich, a z ich pracy korzystał każdy, kto choć trochę wybił się w górę. Wydana książka, która stała się odbiciem oświeceniowych poglądów Daniela Bratkowskiego, znacznie zaostrzyła jego stosunki z rządzącymi siłami społeczeństwa, i poeta walkę piórem przeciwko polskiej, a zarazem i ukraińskiej szlachcie postanawia kontynuować bezpośrednim udziałem w powstaniu chłopsko-kozackim pod wodzą Semena Palija dla pełnego wyzwolenia Prawobrzeżnej Ukrainy spod władzy Polski. Ten ruch objął Podole i Wołyń. Jako uczony człowiek i patriota narodu ukraińskiego, Bratkowski napisał buntowniczą odezwę do bitwy o wolność. Semen Palij, przeczytawszy ją, uśmiechnął się: „I słowo walczy teraz, mój bracie, dla Lachów straszniejsze od muszkietów twoje wersy…”. Właśnie z wezwaniem do wstępowania w oddziały powstańcze i innymi ważnymi dokumentami Daniela Bratkowskiego zatrzymano niedaleko miasteczka Zasław. Więźnia umieszczono w łuckim więzieniu. W księdze protokołów dekretowych Sądu Grodzkiego w Łucku z 20 listopada 1702 roku znajduje się zapis, że „aresztowanego postanowiono poddać torturom, aby wymusić dokładniejsze zeznania, ponieważ oskarżony całej prawdy nie powiedział, choć przyznał, że był w Kijowie i po różnych miastach, u Palija, w Rostowie, gdzie i Samuś był, zawsze z kozakami i plebejuszami się zadawał, z Palijem i Samusiem, i do zbrodni przeciwko Rzeczypospolitej doszedł”. Wszakże, zrozumiawszy później bezskuteczność tortur i to, że podsądny z powodu podeszłego wieku i nadszarpniętego zdrowia mógł zginąć jeszcze przed rozprawą sądową, 25 listopada 1702 roku sąd wojskowy wydał Bratkowskiemu wyrok — skazać na karę gardła i na natychmiastową publiczną karę śmierci. Następnego ranka „pośrodku rynku łuckiego, przez kata Tablica pamiątkowa ku czci Daniela Bratkowskiego w mieście Łucku za siedem razy morderczo został ścięty Daniel Bogdanowicz — odrąbali mu ręce, nogi, potem głowę i przerąbali tułów”. Zgodnie ze spisanym przed śmiercią testamentem pochowano męczennika w Łuckiej cerkwi brackiej. W jednym z wierszy poety-męczennika są takie wersy: „Gdy braci, rodziny i ojczyzny Nie zdradzę ja, to wiary już jej nigdy!”. Te słowa od ponad trzech wieków służą jako swoisty epigraf do życiorysu sprawiedliwego. Obecnie zaś nabrały jeszcze większej siły i uduchowienia — w związku z decyzją o nadaniu imieniu Bratkowskiego świętości i kościelnego czczenia. O. Antoni (Andrijuk), proboszcz Swiszczowskiej cerkwi św. Michała Archanioła: „Ten znak pamiątkowy zachował się od starej cerkwi, w której dawny właściciel osady Daniel Bratkowski odczytywał testament o wierności wierze prawosławnej”.
Tłumaczenie maszynowe
Według kanonów kościelnych w przedsionku każdej świątyni parafian powinny witać błogosławione ikony. Takie wizerunki znajdują się również w przedsionkowym kąciku cerkwi Świętej Opieki Matki Bożej (Święto-Pokrowskiej) Kościoła autokefalicznego we wsi Płoska w rejonie dubieńskim. A także dwa żółto-niebieskie sztandary z napisami „Sława Ukrainie!” i „Sława Bohaterom!”, również poświęcone. — Nie każdy sztandar ma szczęście być symbolicznie zrównanym z ikoną — mówi pomocnik proboszcza cerkwi w Płoskiej, 72-letni Serhij Najdiuk — a naszym dwóm sztandarom pisany był taki los. Proboszcz cerkwi ks. 70 lat powstańcza tajemnica ukrywała się właśnie w tej cerkwi Świętej Opieki Matki Bożej Jewhen pobłogosławił je, pokropił święconą wodą, a wiejska społeczność poparła taką inicjatywę, ponieważ za tymi relikwiami kryje się wielka historia. W 1941 roku mnie, wówczas niemowlę, chrzczono w cerkwi Pokrowskiej. I w tym samym czasie, jak się okazało, w świątyni pojawiły się narodowe sztandary, wyhaftowane ręcznym ściegiem z tryzubem, obramowanym wieńcem z kwiatów leśnych i polnych. Przez 70 lat sztandary nie wyblakły, nie straciły swojego piękna. W cerkwi postanowiono wymienić ołtarz, który służył jeszcze od 1884 roku, kiedy to zaczęła działać cerkiew Świętej Opieki Matki Bożej w Płoskiej. Kiedy parafianie rozbierali ołtarz, natrafili na dwa zawiniątka. Okazały się nimi wyhaftowane sztandary — z tryzubami i wezwaniami do sławienia Ukrainy oraz jej bohaterów. — Kiedyś stary kościelny napomknął mi, że nasza cerkiew nie jest zwyczajna, są w niej prawdziwe narodowe świętości — zauważa ks. Jewhen — ale człowiek ten odszedł do wieczności, a wraz z nim ta tajemnica. Co prawda zrywaliśmy podłogę, bo myśleliśmy, że coś jest tam ukryte, ale niczego nie znaleźliśmy. Teraz zrozumieliśmy, o jakie świętości chodziło. — Były różne wersje dotyczące pochodzenia sztandarów — opowiada mieszkanka Płoskiej Hałyna Biłous. — Według jednej z nich wyhaftowane płótna należały do miejscowej „Proświty”. Kiedy w 1939 roku przyszła władza radziecka, sztandary ukryto w ołtarzu cerkiewnym, gdyż dotykać go może tylko kapłan. Istnieje również wersja, że przez Płoską na Hurby, gdzie odbyła się największa w historii UPA bitwa z wojskami NKWD, szli powstańcy, w cerkwi przed bitwą modlili się i zostawili w świątyni swoje wyhaftowane świętości. Na jednym ze sztandarów zachowały się ślady krwi rannego żołnierza. A była też rodzina, która zapisała, by pochować ich w całym wyhaftowanym stroju. Ich dom tonął w wyhaftowanych ręcznikach, serwetkach, obrazach. Były tu też narodowe sztandary, za co władza radziecka chciała Mieszkaniec wsi Płoska Serhij Najdiuk: „Ten powstańczy sztandar to mój rówieśnik” aresztować Ukraińców. Ale dowodów przy przeszukaniu nie znalazła. Zatem nasza wieś nawet w trudnych dla Ukrainy czasach była przeniknięta ideą narodową, strzegła świętości, aby służyły przyszłym pokoleniom. Nasza cerkiew nieustannie działała zarówno za okupacji niemieckiej, jak i za radzieckiego reżimu totalitarnego, kiedy trwał brutalny atak na religię. A wszystko dlatego, że rodacy byli silni duchem i wiarą. Według słów sołtysa Płoskiej Serhija Żenewskiego, znalezione sztandary to jeszcze jedna wyrazista karta tutejszej, bogatej w wiekową sławę historii. Najdawniejszym symbolem tej historii jest Kozacki Redut w pobliżu wsi, gdzie bohatersko zginęli w walce z polskimi żołnierzami kozacy-bohuńcy w ostatnim dniu bitwy pod Beresteczkiem w 1651 roku. Ogólnie rzecz biorąc, ta ziemia do dziś skrywa tajemnice, w okolicznych wsiach i lasach jest wiele powstańczych mogił. Straszną historię zniszczenia oddziału powstańczego przez korpus pancerny skrywa w sobie uroczysko Tartak. Ale historia odkrywa swoją tajemnicę — dla prawdy i uświadomienia sobie chwalebnych oraz gorzkich lekcji przeszłości. Materiały przygotował Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński.
Tłumaczenie maszynowe
„Po raz pierwszy przyjechałam na Ukrainę w 1994 roku” — Kiedy i od kogo dowiedziała się Pani, kim był Pani ojciec? — Po raz pierwszy usłyszałam o moim ojcu, gdy podsłuchałam rozmowę mojej matki z kierownictwem szkoły, kiedy zapisywała mnie do pierwszej klasy. Miałam wtedy 6 lat. Na pytanie, gdzie jest ojciec dziewczynki, mama odpowiedziała „zmarł”. Byłam wstrząśnięta i zasmucona, ale nie powiedziałam, że słyszałam tę rozmowę, i udawałam, że mój ojczym jest moim ojcem. Tę tajemnicę o ojcu zachowywałam do 12. roku życia, właśnie wtedy mama wszystko mi opowiedziała. — Kiedy po raz pierwszy była Pani na Ukrainie? — Po raz pierwszy przyjechałam na Ukrainę w 1994 roku, odwiedzałam swoich krewnych w Kijowie i Równem. Spotkałam się z człowiekiem, który korespondował z mamą, to właśnie on opowiedział mi wiele o Juriju. To było bardzo ciekawe i poruszające, ponieważ badał on życiową drogę ojca. — Co Pani robiła w Nepalu? — W Nepalu uczyłam języka angielskiego tybetańskich uchodźców. Ich opowieści o horrorach, których dopuszczali się chińscy komuniści, są bardzo podobne do tego, przez co przeszli Ukraińcy. Współczułam tym ludziom, są duchowi, kochają życie. Nepal to wspaniały kraj. — Co Pani czuła, gdy występowała 18 kwietnia 2010 r. w Melnykach, stolicy Republiki Chołodnojarskiej, na wiecu memorialnym? — Kiedy przyjechałam do wsi Melnyky w 2010 roku, byłam ciężko chora. Głęboko poruszył mnie duch szacunku i czci dla bohaterów Chołodnego Jaru, czułam duchową obecność mojego ojca. Często rozmawia ze mną w snach, ale tamtego razu jego obecność była bardziej odczuwalna. Potem stan mojego zdrowia gwałtownie się pogorszył i lekarze na Ukrainie powiedzieli, że potrzebuję przeszczepu wątroby. Dlatego pojechałam do Ameryki. Kiedy byłam na Ukrainie, przyjechała do mnie córka Lala, ona po raz pierwszy odkryła dla siebie Ukrainę i pokochała ten kraj. Moja córka oddała połowę swojej wątroby, a lekarz, Ukrainiec Jurij Henyk, który mieszka w Los Angeles, mnie zoperował. Dlatego zawdzięczam swoje życie dwóm osobom: Lali i Jurijowi Henykowi. — W jednym z wywiadów pisała Pani: „Cały czas jeździłam po świecie, często podróżowałam, dużo ryzykowałam, wpadałam w przeróżne niebezpieczne sytuacje, jednak… wszystko kończyło się dobrze”. Gdzie Pani bywała? W jakie sytuacje wpadała? Proszę opowiedzieć o tym szczegółowo. — Dużo podróżowałam po świecie, ponieważ chciałam dowiedzieć się, jak żyją ludzie w innych krajach. Podróże to moja wielka pasja. Zawsze podróżowałam sama, niczego się nie bałam, ponieważ mam anioła stróża, który mnie chroni. Brak strachu u mnie wiąże się z wiarą. Mój ojciec miał głęboką wiarę, często coś ratowało go z różnych niebezpieczeństw. Zapewne to właśnie duch ojca uratował mnie, kiedy leżałam w szpitalu w Los Angeles. To dodało mi determinacji, aby zrobić coś dobrego, uczcić jego pamięć. Jestem zobowiązana przeciwstawić się próbom innych ludzi, którzy wykorzystują jego imię do swoich korzyści. Obecnie stan mojego zdrowia ustabilizował się i mogę wrócić do pracy oraz szerzyć wiedzę o ojcu. Otóż ja i ludzie, którzy mi pomagają, przygotowujemy wznowienie pierwodruku książki „Chołodnyj Jar”. Istniejące wznowienia przeszły zmiany redakcyjne, a przez to oddalają książkę od ducha jej twórcy. Dlatego właśnie pierwodruk dokładnie oddaje i ducha czasu, i ducha pisarza, ponieważ zrozumieć prawdziwego ducha utworu można tylko wtedy, gdy przeczyta się książkę taką, jaką została napisana na początku. Uważam, że nawet śmierć ojca była swoistym przesłaniem. Nawet w obozie, w ostatnich dniach swojego życia, pomagał Ukraińcom, których chciano odesłać do Związku, gdzie czekała na nich śmierć lub obozy koncentracyjne. Jego wdowa doświadczyła oszczerstw i pogardy od tych, którzy szerzyli kłamstwa o tym, że był komunistą. Potwierdza się tylko znana prawda, że ci, którzy idą drogą prawdy i miłości, często stają się męczennikami. Jeśli chodzi o kraje, które odwiedziłam, to są to wszystkie kraje Europy, Afryka Północna, Japonia, Korea, Australia, Indie oraz Nepal. Szczególnie spodobała mi się Szkocja i angielskie krajobrazy. Również podoba mi się Tajlandia. Jestem szczęśliwa, kiedy podróżuję. „Chcę wznowić wszystkie prace-pierwodruki swojego ojca” — Kiedyś radykalne poglądy były Pani „niezbyt sympatyczne”. A obecnie? — Nie lubię radykalizmu czy sztywnej, ustalonej wiedzy. Uważam, że rozwój duchowy możliwy jest tylko u wolnego człowieka. Najważniejsze to wyznawać proste prawdy, tak jak nauczał Chrystus. Sądzę, że ojciec przestrzegał tych zasad duchowych. Dla mnie on jest Bohaterem. Łatwo mówić, ale żyć i działać — to zupełnie co innego. — Na jakim uniwersytecie Pani studiowała? — Uzyskałam stopień licencjata z literatury angielskiej i psychologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Miło wspominam lata studenckie. — Mieszkała Pani w Niemczech, USA, Wielkiej Brytanii. Teraz — na Ukrainie. Gdzie czuła się Pani najlepiej? — Moje ulubione miejsce do życia to Ukraina. Tutaj jest mi dobrze. Lala również czuje się tutaj dobrze. I mamy zamiar osiedlić się tutaj na zawsze. — Co Pani czuła, kiedy przebywała w Demydiwce na Połtawszczyźnie, gdzie urodził się Pani ojciec? — Kiedy odwiedziłam Demydiwkę, przeniknął mnie szczególny duch tego miejsca. Bardzo ważne jest, że pamięć o moim ojcu jest godnie czczona w Połtawie. Pani Ludmyła Kuczerenko zorganizowała mi piękną wycieczkę krajoznawczą po mieście. — Pani babcia — Ludmyła Sokołowska — „z polsko-szlacheckich korzeni”, dziadek — oficer armii rosyjskiej. Który kraj jest Pani obecnie bliższy — Polska czy Rosja? — Mój dziadek nie był Rosjaninem, on tylko służył w rosyjskim wojsku. Jeśli chodzi o moje postrzeganie Rosji, to żadnych negatywnych uczuć do przeciętnych Rosjan nie mam, nie ludzie są winni, wszystko zależy od władzy. Spodobała mi się Polska, ponieważ sama w jednej czwartej jestem Polką. — Czym się teraz Pani zajmuje? — Żyję, kontynuuję poznawanie sensu życia. A także mam zamiar wznowić wszystkie prace-pierwodruki swojego ojca. Piszę książkę dla młodzieży, która nazywa się „Kozak z gwiazd”. — Pani ojciec nie dążył, jak inni emigranci przebywający w Niemczech w obozach dla osób przemieszczonych, do wyjazdu do USA w poszukiwaniu spokojniejszego życia, ponieważ mówił, że „z Europy bliżej do Chołodnego Jaru”. A Pani córki i wnuki kiedykolwiek odwiedzą Chołodnyj Jar? — Ojciec zawsze głęboko w sercu przechowywał Chołodnyj Jar, chociaż odwiedziwszy go ponownie w 1942 roku, potem opowiadał mamie, że duch Chołodnego Jaru zanikł silnie — przez obcą władzę. Kiedy byłam w krainie Chołodnego Jaru, usłyszałam dużo języka rosyjskiego, a także zobaczyłam, że ludzie prawie nic nie wiedzą o wydarzeniach tamtego czasu, o Juriju Horlisie-Horskim. Chociaż iskra pozostaje i w niej pokładam moje nadzieje i nadzieje mojego ojca.
— Gdyby przyszło Pani występować w USA lub Wielkiej Brytanii przed publicznością i mówić o Ukrainie, o Pani ojcu, o Chołodnym Jarze, na czym by Pani położyła akcent? Czy Amerykanie lub Anglicy by Panią zrozumieli? Czy najpierw musieliby przeczytać „Chołodny Jar” Pani ojca? — Chołodny Jar wzywa do walki o wolność i człowieczeństwo, oraz do szewczenkowskiego „Objmijcie się, bracia moi, błagam was, zaklinam!”. Świat również uświadamia sobie potrzebę tego wezwania. Wiem, że Ukraińcy nie śpią i są świadomi tego, co trzeba robić. A ci, którzy śpią, pewnego dnia przebudzą się i powstaną przeciwko nieprawdzie, czerpiąc Ducha z Chołodnego Jaru. Bo ta potrzeba już dojrzewa na całym świecie, nie tylko na Ukrainie. Ukraińska ziemia zrodziła wielu bohaterów — zwycięzców, obrońców Prawdy, i nigdzie ona nie ucieknie od swojego Przeznaczenia, a jedynie będzie dalej godnie wypełniać swój obowiązek na tej Ziemi. Ukraińska diaspora na całym świecie dobrze wie o tragicznej przeszłości i nie zapomina o niej. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK. Łarysa Lisowska — córka chorążego Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Jurija Horodianyna-Lisowskiego, który pod nazwiskiem Jurij Horlis-Horski w latach 30. ubiegłego wieku opublikował swoje wspomnienia — powieść „Chołodny Jar” o narodowowyzwoleńczej walce Ukraińców na ziemi czyhryńskiej. „Chołodny Jar” Jurija Horlisa-Horskiego — pisał we wstępie do powieści (wydanie z 1992 roku w wydawnictwie „Czerwona Kalyna”) Roman Fedoriw — to legendarna książka, która, pojawiwszy się we Lwowie w 1937 r., od razu zdobyła szerokie grono czytelników… Okrutna prawda o powstańczej walce w legendarnym kozacko-hajdamackim Chołodnym Jarze porywała czytelników, wychowywała w nich miłość i szacunek do wielkiego zmagania ukraińskiego chłopstwa o swoją wolność”. Słowem, mamy przed sobą dokumentalny bestseller. Pewnego razu w gazecie przeczytałem, że obecnie we Lwowie mieszka córka Jurija Horodianyna-Lisowskiego, więc postanowiłem się z nią poznać. I jako rezultat spotkania — wywiad, który proponuję czytelnikom „Słowa Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr BUZEJCZUK
Olha Mak (Olha Nyliwna Petrowa) urodziła się w Kamieńcu Podolskim 20 lipca 1913 roku. Wkrótce po narodzinach córki rodzina Nyła Semenowycza Petrowa przeniosła się do Kijowa. Tutaj rodzina przeżyła I wojnę światową, wydarzenia rewolucyjne, walki wyzwoleńcze. Ostatecznie w 1920 roku wojna i głód zmusiły Petrowów do przeprowadzki na prowincję. Nowym miejscem ich osiedlenia stała się wieś Wilchiwczyk koło Korsunia. Jednak życie nie było słodkie nawet tam. Niedostatek, niedożywienie, chłód i choroby doprowadziły do tego, że przedwcześnie odeszli z tego świata ojciec i dwie siostry. Zrozpaczona rodzina powróciła znów do Kamieńca Podolskiego. Tutaj Olha ukończyła siedmioklasową szkołę. Jedną z najlepszych przyjaciółek Olhy w szkole była jej rówieśniczka (urodzona 5 września 1913 roku) Tamara Bystryćka (Sys), która z czasem stanie się znaną folklorystką, będzie badać Podole. Tamara Andrijiwna zachowała wspomnienia o Oldze Mak: „W szkole spotkałam się z Olgą Petrową. W żaden sposób nie przewidywano, że ta wielka męczennica będzie znaną ukraińską pisarką w Kanadzie, Olgą Mak. W starszych klasach Olunia zafascynowała się recytacją i baletem. Kto go tam wie, skąd ona wygrzebywała te tańce, ale na naszej szkolnej scenie stała się niezwyciężona”. Olha bardzo dobrze się uczyła, nauka przychodziła jej, tak jak jej przyjaciółce, z łatwością. Z taką wiedzą – prosta droga do uczelni, ale życie musiało wnieść też swoje korekty. Aby wstąpić do wyższej uczelni, trzeba było mieć staż pracy. Szesnastoletniej Oldze przyszło popracować w sowchozie we wsi Sołobkiwci, nauczać i likwidować analfabetyzm. Tutaj spotkała inspektora oświaty ludowej Wadyma Droczynskiego. Pobrali się pod koniec 1931 roku. Młoda rodzina podróżowała po Ukrainie: Charków, Krzywy Róg (tutaj urodziła się córka Wiktorija), później – Nieżyn, gdzie mężowi (z powodów polityczno-rodzinnych Wadymowi Droczynskiemu przyszło przyjąć nazwisko krewnych matki – Doroszenko) po obronie dysertacji zaproponowano stanowisko docenta w instytucie pedagogicznym. Olha została studentką wydziału literacko-lingwistycznego, w Nieżynie zaś przyszła na świat córka Myrosława. Podczas studiów w instytucie pedagogicznym Olha zaczęła pisać, chociaż wtedy tworzyła „dla siebie”. Jak wspominała pisarka w jednym z wywiadów, pisać tak, jak chciała, w warunkach sowieckiej rzeczywistości nie mogła, a pisać tak, jak wymagano – nie chciała. „Sprzedajność nie leży w mojej naturze i dlatego machnęłam ręką na swoje powołanie”. Instytut Olha ukończyła w 1938 roku. Egzaminy końcowe odbywały się bardzo ciężko – jej mąż był już aresztowany, więc administracja i wykładowcy patrzyli na nią krzywo, jak na żonę „wroga ludu”. Jednak z honorem przetrzymała i egzaminy, i pogardę od wczorajszych „towarzyszy”, choć otrzymała nie dyplom, a jedynie zaświadczenie o tym, że przesłuchała kurs instytutu.
Tułaczka na obczyźnie Ostatnie aresztowanie Wadyma Doroszenki miało miejsce przed samą wojną, w 1941 roku. Przez około dwa lata Olha z małymi dziećmi tułała się po rodzinnej ziemi: Berszadź, Berdyczów, znów Kamieniec, i ostatecznie w 1943 roku dotarła do Galicji. Jakiś czas przebywali w Dobromilu, niedaleko rodzinnej wsi nowego znajomego Olhy, Mykoły Heca. Olha chorowała na tyfus i tylko cudem pozostała przy życiu. Front cofał się na zachód, więc Olha z córkami wyjechała do Słowacji, a stamtąd z wielkimi trudnościami – do Austrii. Tam w obozie dla osób przemieszczonych znalazła tymczasowe schronienie i otworzyła się przed światem jako pisarka. Od tamtej pory jako Olha Hec lub O. H. publikuje swoje teksty w „Nowych dniach” i „Swobodzie”, a pierwszą publikacją był artykuł „Do pracy”. Mykoła po wojnie odnalazł Olgę i córki w obozie, tam pobrali się i w 1947 roku przeprowadzają się do Brazylii, gdzie było im dane przeżyć 23 lata. Początkowo trafili do Rio de Janeiro, klepali biedę. Potem przenieśli się do Kurytyby, gdzie było już wielu Ukraińców. Dla Olhy Nyliwny te lata choć nie były łatwe, to jednak – dość płodne, bo prawie wszystkie główne utwory zostały napisane tutaj, w Brazylii: książka wspomnień „Z czasów jeżowszczyzny”, powieści „Bóg ognia”, „Czudasij” i „Dokąd szła ścieżka”, powieści „Żaira” i „Przeciw przekonaniom”.
Pisarz – nie kramarz Pisarska dola Olhy Mak trochę przypomina los Astrid Lindgren: powieść „Bóg ognia”, która należy do najbardziej znanych i popularnych książek ukraińskiej pisarki, zaczynała się od bajeczek dla małego synka Mykołki. Tak samo szwedzka czarodziejka opowiadała córce bajeczki, które z czasem przerodziły się w znane na cały świat arcydzieła literatury. W 1970 roku Olha Nyliwna przeprowadza się do Kanady, gdzie w tamtym czasie osiedliły się już jej córki. O tym wydarzeniu wypowiedziała się bardzo prosto: „Wreszcie mój statek przybił do zacisznej przystani. Nawet nie wiem, jak wytrzymałam w Brazylii 23 lata”. W Kanadzie Olha Nyliwna opiekowała się wnukami i miała możliwość bez przeszkód pisać, więc „Kamienie pod kosą” zostały napisane już w znacznie lepszych warunkach niż poprzedni dorobek twórczy. W 1993 roku Olha Mak po raz pierwszy od długich lat emigracji odwiedziła Ukrainę. Wizyta była bardzo intensywna. Przebywała w Kijowie, Nieżynie, Karaszynie, Wilchiwczyku, Kaniowie, Kamieńcu Podolskim, Lwowie, Czerniowcach. Spotykała się z nauczycielami, uczniami i studentami, pisarzami oraz naukowcami, brała udział w wykładach, dyskusjach i konferencji naukowej, poświęconej rocznicy Hołodomoru 1932—1933 lat. I wszędzie Olha Mak przypominała, że trzeba kochać Ojczyznę i oddanie jej służyć, a jeszcze – strzec się duchowego hołodomoru, bo „od głodu pokarmowego ginie człowiek, a od głodu duchowego – naród”. Spuścizna twórcza Olhy Mak jest wielka, ale jednocześnie mało znana ukraińskiemu czytelnikowi. Niestety, we współczesnej Ukrainie rzadko jest miejsce dla takich pisarzy i takiej literatury. Teraz w modzie są inne gusta. Ale musimy znaleźć czas i możliwość na nowe odczytanie jej utworów.
Olha Mak i Dmytro Czerednyczenko. NSPU. 1993 rok
Za granicą wspomnienia „Z czasów jeżowszczyzny” wydawano trzykrotnie i odbiły się one szerokim echem. Trudno sobie wyobrazić, że człowiek może być tak bardzo pozbawiony praw, tak wrażliwy i bezbronny wobec państwowej machiny. Wydawałoby się, że i nasza współczesna sytuacja w zakresie praw człowieka nie jest idealna. Ale czy daleko my, współcześni obywatele Ukrainy, odeszliśmy od swojej niedawnej przeszłości z obozami koncentracyjnymi i sądami-trójkami? Może dlatego, że słabo znamy własną historię, o której pisała także Olha Mak. W 1955 roku w Monachium wydała pierwszą książkę „Bóg ognia” pod tytułem „W Santo-Antonio”. Przygodowa powieść o ukraińskim chłopcu w Brazylii bardzo spodobała się młodym czytelnikom. A już w następnym roku w Toronto ujrzała światło dzienne nowa powieść (choć można ją nazwać i powieścią) — „Czudasij”, która po prostu wstrząsnęła ukraińską społecznością na emigracji. Jednocześnie ponura i ironiczna, nieco podobna do „Miasta” Waleriana Pidmohylnego oraz „Urodzonych pod Saturnem” Wiktora Waltara, mistrzowsko napisana powieść otwierała czytelnikom coś nowego w ich postrzeganiu Ukrainy i siebie w relacji do Ukrainy. „Dziwak” („czudik”, jak zamierzano początkowo, przez wyraźną rosyjskość autorka zmieniła na „czudasij”) Ołeksa Wucho spośród setek „normalnych” okazał się w rezultacie najbardziej ludzkim, najbardziej porządnym i — jednak normalnym. Wśród wszystkich szarych i „jak-by-czego-nie-wyszło” przyjaciół i kolegów tylko on jeden miał jasną wizję perspektyw Ukrainy i Ukraińców. I jak tu nie zgodzić się z wybitnym psychologiem Erichem Frommem, który mawiał: „...od tego, że miliony ludzi mają te same wady, wady te nie stają się cnotami; od tego, że mnóstwo ludzi podziela te same błędy, nie stają się one prawdą, a od tego, że miliony ludzi cierpią na jedną formę psychicznej patologii, ludzie ci nie zdrowieją”. Gdyby powieść „Czudasij” w swoim czasie stała się znana na terenach Ukrainy, Ołeksa Wucho mógłby stać się wzorem dla młodych bojowników o wolność Ojczyzny — nie zapominajmy, że i UPA nie została jeszcze ostatecznie zniszczona, i patriotycznie nastawionej młodzieży na Ukrainie nie brakowało. Droga do rodaków Zarówno jako pisarka, jak i filolog, Olha Mak nieustannie nalega na konieczność pilnowania czystości języka, niepozwalania na szarganie go obcymi wpływami. W szczególności w artykule „A on zaczął skakać sobie do oczu” pokazano, jak polskie i niemieckie wpływy, zupełnie nieuzgodnione z wymogami języka ukraińskiego, czynią mu szkodę. Ale najgorsze nawet nie jest to, a to, że przedstawiciele ukraińskiej diaspory coraz częściej posługują się nie językiem ukraińskim, a językiem tego kraju, w który rzucił ich los. Ci zaś, którzy mimo wszystko mówią i piszą po ukraińsku, coraz bardziej poddają się wpływom zrusyfikowanych ukraińskich pisowni, o czym z bólem Olha Mak przypomina w artykule „Katedra studiów ukraińskich czy katedra małorosyjskości?”. Artykuł jest ostro polemiczny, nie bez podtekstów politycznych, więc nic dziwnego, że wielu się nie spodobał. Na Ukrainie w 1993 roku wprowadzono nową pisownię, zadeklarowano, że do języka ukraińskiego powrócą rodzime formy narodowe, lecz wykształceni ludzie widzieli, że językowi ukraińskiemu zwrócono zbyt mało, a zabrano wiele. Olha Mak pisze artykuły, listy, propozycje, ale... kto ją słyszy?.. Ten artykuł-rozpacz przedrukowano na Ukrainie z amerykańskiej „Swobody” w kilku gazetach i czasopismach, i na tym — koniec. Jeden z listów do Hałyny Kyrpy i Dmytra Czerednyczenki, w którym Olha Mak przytaczała wspomnienia ze swojej podróży na Ukrainę, kończył się bardzo smutnym wierszem, dopisanym odręcznie jej starannym, równym, niemal kaligraficznym pismem: „Zakończenia, być może, nie będzie. Olha”. Zmarła Olha Mak 18 stycznia 1998 roku w Toronto. 22 stycznia pochowano ją na cmentarzu św. Włodzimierza w Oakville, Ontario. Łesia Chrapływa-Szczur wyznała kiedyś: „Czy mogłoby być większe marzenie dla nas, emigrantów, niż to, żeby nas znali i czytali w rodzinnym kraju?!”. W tym roku dzieci Olhy Mak z okazji 100-lecia od dnia jej urodzin planują uroczyście odsłonić nowy pomnik na grobie mamy — wybitnej pisarki ukraińskiej emigracji. A ponadto — bardzo chcą wydać jak najwięcej z jej spuścizny twórczej, aby świat, a przede wszystkim rodacy, mieli możliwość swobodnego zapoznawania się z nią. Niedawno coś już się spełniło: „Kamienie pod kosą” wyszły po angielsku. A póki co, niestety, Olha Mak w Ojczyźnie nie czuje się jak w domu. Jedynie kilka jej utworów wydano na Ukrainie. Niezbadanym pozostaje archiwum, nieopublikowane są niektóre późniejsze rzeczy. Lecz jest nadzieja, że książki i artykuły Olhy Mak napisane zostały nie na darmo, że wielu młodych Ukraińców one obudzą i pozostaną z nami nie na jeden dzień. Znajomość moja z Ołhą Mak zaczęła się, niestety, nie od czytania jej utworów, a od wykładu uniwersyteckiego. Jeden z wykładowców, zawzięty badacz ukraińskiej diaspory, wspomniał kiedyś o oryginalnej pisarce i jej książkach. Jednak dalszego ciągu ta rozmowa nie miała, a odnalezienie choćby czegoś z jej utworów nie udało mi się wtedy. I dopiero po kilku latach otrzymałem możliwość przeczytania książek Olhy Mak: najpierw — „Czudasij”, a ponieważ ta powieść mnie po prostu oszołomiła — tak utalentowanie i soczyście wykreśliła swoich bohaterów pisarka, to zaraz po niej przeczytałem i „Kamienie pod kosą”, potem — „Z czasów jeżowszczyzny” oraz wszystkie mniejsze utwory, które zdołałem znaleźć. Naturalne, że i osobowość samej autorki bardzo mnie zainteresowała.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
renko do organizacji jubileuszy H. Skoworody, T. Szewczenki, I. Neczuja-Łewyckiego, I. Karpenki-Karego, M. Drahomanowa, Łesi Ukrainki, M. Łysenki, W. Stefanyka oraz innych działaczy kultury. Począwszy od 1949 roku, Jurij Nazarenko pracował na niwie przekładu artystycznego. Spod jego pióra w języku ukraińskim wyszło ponad 36 książek literatury światowej. W kolekcji znajduje się ciekawy i treściwy artykuł kanadyjskiej dziennikarki i działaczki społecznej Marii Skrypnyk. Zauważa ona, że wpływ na myśli i uczucia ukraińskich przesiedleńców był odczuwalny już w 1903 roku. W tamtych czasach Kyryło Henyk, przyjaciel Iwana Franki, zapoczątkował w Kanadzie pierwszą czytelnię im. Tarasa Szewczenki, gdzie odbywały się koncerty ku czci wielkiego Kobziarza. Twierdzi ona, że T. Szewczenko stał się częścią ich historii w Kanadzie, duchowym wyrazicielem wszystkiego, co najlepsze w ukraińskim dziedzictwie i charakterze. W Kanadzie postawiono pomnik Tarasowi Szewczence, obok niego otwarto muzeum. Pierwszy zbiór poezji Szewczenki w świecie anglojęzycznym wyszedł w Kanadzie w 1929 roku pod tytułem „Kobziarz Ukrainy” w przekładzie Ołeksandra Guntera, później jego poezję tłumaczyli Florence Livesay, John Weir i inni. Z czasem została opublikowana książka Petra Krawczuka „Szewczenko w Kanadzie”, początkowo w języku ukraińskim, a później także w angielskim. Kanadyjską szewczenkianę kontynuowała Hanna Polowa swoją książką „Mały Taras”, a później we współautorstwie napisali powieść o Tarasie Szewczence „Świat – moja wieś”. Maria Skrypnyk przetłumaczyła monografię Jewhena Szabliowskiego „Humanizm Szewczenki i nasza współczesność”. Właśnie za radą narodnika S. Stepniaka-Krawczyńskiego Ethel Lilian Voynich przetłumaczyła zbiór poezji Tarasa Szewczenki i wydała go w Londynie. Ucząc się w szkole artyleryjskiej w Petersburgu, zaczytywał się poezją T. Szewczenki. W kolekcji znajdują się wypowiedzi zagranicznych uczonych na temat monografii Jewhena Szabliowskiego „Naród i słowo Szewczenki”. Francuski slawista-akademik André Mazon w paryskim czasopiśmie „Epon” pisał: „W książce Jewhena Szabliowskiego znalazłem przekonującą analizę w towarzystwie licznych odniesień i spójnych wniosków, która pokazuje inspirację, kunszt oraz humanistyczny ideał Szewczenki”. Petro Krawczuk zaznaczył, jak „gruntownie rozważa rolę Szewczenki w kształtowaniu się literatury ukraińskiej, problem narodowego i ogólnoludzkiego w literacko-społecznej działalności poety, jego estetyczną koncepcję, rolę jego twórczości w walce wyzwoleńczej narodu ukraińskiego”. W 1971 roku w moskiewskim wydawnictwie „Znanie” ujrzała światło dzienne książka Olesia Beniucha i Darshana Singha „Od Gangesu do Dniepru”. Odwiedził pendżabski dziennikarz muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, cieszył się, że także na języki Indii tłumaczą płomienne utwory ukraińskiego poety. Był również u kijowskiego kolekcjonera Jurija Nazarenki. Zapoznał się z jego przebogatą kolekcją „Ukraina i świat” oraz z tomem o Indiach. Był zdziwiony informacją o tym, że Prezydent Indii, doktor Radhakrishnan, przesłał kijowskiej bibliotece siedem tomów swoich dzieł. Wspomina on: „Szczerze wyznałem Nazarence, że przekonałem się o szerokich, wieloletnich kontaktach między Ukrainą a Indiami”.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia HUMNYCKA, Lwów. Historia młodego łuczanina Rusłana Telipskiego, który dziesięć lat poświęcił badaniu monumentalnej Szewczenkiany, wlewa nadzieję, że prorocze słowo Tarasa Szewczenki o „odnowionej ziemi”, wolnej Ukrainie, w końcu się spełni. Głębokie zrozumienie Kobziarza przez Rusłana potwierdzają jego słowa: „Dzisiaj jedyną postacią, która nie dzieli narodu, jest Szewczenko. Nie można go marginalizować. Nasza historia była kuta bardziej słowem niż szablami. Słowo Szewczenki wzywa nas, abyśmy wszędzie reprezentowali siebie jako Ukraińcy poprzez język, kulturę, historię i czuli się samowystarczalnym narodem, którego nikt nie może poniżać”. W poszukiwaniu rzeźbiarskiego dziedzictwa Szewczenki (pomników, steli, popiersi, tablic pamiątkowych) Rusłan odwiedził praktycznie wszystkie duże i małe miasteczka oraz wsie Ukrainy, ponad 20 krajów Europy, Azji i Ameryki. Dzisiaj w jego kolekcji znajduje się ponad 600 autorskich fotografii. Swoją foto-Szewczenkianę Rusłan zaprezentował już w wielu krajach świata. Jako młody badacz Szewczenki i działacz społeczny był członkiem komitetu organizacyjnego ds. wzniesienia pomników Kobziarza w Ottawie i Rydze. W 2008 roku, na 17. rocznicę ukraińskiej niepodległości, zorganizował pieszą wędrówkę „Drogowskaz Tarasa” z Łucka do Kaniowa (wędrówka trwała ponad miesiąc, trasa o długości 1000 km przez 9 obwodów Ukrainy). W 2014 roku Rusłan planuje powtórzyć ten marsz w szerokim gronie ludzi o podobnych poglądach i wielbicieli wielkiego Tarasa. Z naukowego punktu widzenia interesująca jest analiza ilościowego przekroju obecności form rzeźbiarskich w obwodach Ukrainy i za granicą, przeprowadzona przez badacza. Spośród 1200 (według przybliżonych obliczeń badacza) pomników Kobziarza, 130 wzniesiono poza granicami Ukrainy. Na Ukrainie ponad 500 form rzeźbiarskich znajduje się w obwodach zachodnich (liderami są obwody iwanofrankiwski, lwowski, tarnopolski). W szczególności na terenie obwodu lwowskiego naliczono ich 200 jednostek. A na przykład w obwodzie ługańskim i na Krymie jest ich tylko po 10. W obwodach donieckim, zakarpackim, winnickim, mikołajowskim, chersońskim i wołyńskim, według danych Rusłana Telipskiego, ustawiono mniej niż po 20 monumentalnych wizerunków Proroka. Nieoczekiwanym i przykrym jest fakt porównawczy, który podaje badacz w odniesieniu do obwodu połtawskiego — około 40 pomników Tarasa Szewczenki i 100 wodza światowego proletariatu Lenina(!). Badacz zwrócił również uwagę na stronę artystyczną form rzeźbiarskich, a przede wszystkim na ich stan. Wiele z nich wymaga renowacji i elementarnej opieki: umycia, wyczyszczenia, uporządkowania przyległego terenu poprzez nasadzenia zieleni i kwiaty. Ta pobieżna analiza świadczy o głębokiej apatii społecznej Ukraińców wobec swoich korzeni, swoich sakralnych postaci, swojej istoty. Przecież geniusz Szewczenki jest uczczony w prawie 40 krajach świata (dla porównania — Puszkin w 50, a papież Jan Paweł II w 45). Monumentalna Szewczenkiana, zdaniem Rusłana Telipskiego, jest unikalna i niepowtarzalna. A unikalność polega na różnorodności podejść do uwiecznienia Kobziarza: według cech wiekowych (od niemowlęcia do starca), według działalności twórczej (poeta, myśliciel, filozof, malarz, kobziarz), według statusu społecznego (chłop pańszczyźniany, pastuch, rzymski patrycjusz, powstaniec-rewolucjonista, bojownik przeciwko uciskowi społecznemu i narodowemu, prorok). Badacz zauważa pewną tendencję do sakralizacji współczesnych wizerunków rzeźbiarskich Szewczenki, w szczególności w postaci apostoła, anioła, Mojżesza, a nawet Jezusa Chrystusa. Warto posłuchać szczerych słów Rusłana Telipskiego: „Poprzez swoją »Monumentalną Szewczenkianę« chcę zasiać ziarenka duchowości i patriotyzmu, aby kiełkowały w naszych dzieciach”. Gdyby każdy z nas dołączył swoje ziarna do czczenia naszego Proroka poprzez wypełnianie jego testamentów, wśród których najważniejszym i najbardziej perspektywicznym jest miłość do Ukrainy, do rodzinnej ziemi, to bardzo szybko „zmartwychwstałaby” Ukraina i „zmartwychwstałby” jej naród w kręgu wolnych i zamożnych narodów świata. Ale miłość nie abstrakcyjną, lecz przetopioną w konkretne, życiodajne czyny przez szeroką społeczność, przede wszystkim przez jej segment młodzieżowy. Dla powrotu do geniuszu Tarasa ważne jest, aby każdy istniejący na tej ukraińskiej ziemi zastanowił się i szczerze odpowiedział sam sobie na pytania: „Kim dla mnie jest Taras Szewczenko?”; „Kim Taras Szewczenko jest dla Ukrainy?”; „Kim Taras Szewczenko jest dla świata?”; „Co zrobiłem dla realizacji Jego proroczych testamentów?”. Byłoby pożyteczne, gdyby nasze media przeprowadziły podobną ankietą testowanie naszych obywateli na świadomość narodową, godność ludzką i tożsamość ukraińską. Ofiarna dziesięcioletnia służba Rusłana Telipskiego geniuszowi Szewczenki jest jasnym przykładem do naśladowania, zwłaszcza wśród młodego pokolenia Ukraińców. Inna NAHORNA. Świecę pamięci, poświęconą 26. rocznicy odejścia w zaświaty wybitnego ukraińskiego pisarza XX wieku Ułasa Samczuka, zapalono w Rówieńskim Muzeum Literackim jego imienia. Uroczystość rozpoczęła się grą na bandurze i pieśnią „Moja modlitwa niech płynie” w wykonaniu pracownika naukowego muzeum Kateryny Hawłowskiej. Odbyła się prezentacja książek współpracowników Ułasa Samczuka — „Błękitny dzień wołyńskiej ziemi” Jewhena Małaniuka oraz „Wieki płyną nad Kijowem” Antona Nywynskiego. Książki ukazały się w serii „Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem” (wydawnictwo „Azalia” Rówieńskiej Organizacji Pisarzy). Wystąpili rówieńscy pisarze Petro Welesyk, Lidia Rybenko oraz Wasyl Horbatiuk z Chmielnickiego, sekretarz odpowiedzialny obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki Ołeksandr Wołoszuk, pierwszy kierownik i założyciel zastępu skautowego (plastowego) nr 33 imienia Ułasa Samczuka. Kostiantyn CHOMENKO, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody im. S. Rudanśkiego, Winnica. Olesia PONOMARENKO, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, Kijów.
Kolekcjonowanie to sprawa żmudna, ale absolutnie niezbędna. Upewniasz się w tym przekonaniu, gdy zapoznajesz się z materiałami kolekcji „Ukraina i świat”, którą w Kijowie przez ponad 40 lat gromadził Jurij Nazarenko. W niej kolekcjoner śledzi historię szewczenkiany, w szczególności w Kanadzie, oraz tę rolę, jaką twórczość poety odgrywała w ukraińsko-kanadyjskiej społeczności. Kolekcja to ponad 300 wielkoformatowych tomów na prawie 90 tysięcy stron. Tysiące stron zajmują tłumaczenia wierszy poświęconych Ukrainie. Dziewięćdziesiąt dwa tomy to materiały o Tarasie Szewczence, jego międzynarodowym upamiętnieniu. Na okładkach woluminów znajdują się opinie znawców, w szczególności dedykacje M. Rylskiego, I. Wilde, E. Mieżelaitisa, tłumaczenia utworów Tarasa Szewczenki na język angielski autorstwa H. Marshalla. Ju. Nazarenko (pseudonim — Jurij Hromadśkyj) urodził się 25 maja 1904 roku w Konotopie (obecnie obwód sumski) w rodzinie kolejarza. Zmarł 21 stycznia 1991 roku, pochowany na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Uczył się w gimnazjum. Od 1925 roku pracował jako dziennikarz. Do Winnicy przeprowadził się w 1929 roku. W gazecie okręgowej „Czerwonyj kraj” kierował działem kultury, a później w redakcji gazety obwodowej „Bilszowyćka prawda” zajmował stanowisko sekretarza, brał aktywny udział w życiu kulturalno-artystycznym miasta. W 1933 roku zaocznie ukończył wydział językowo-literacki Winnickiego Instytutu Wychowania Społecznego, gdzie uczył się razem z Mychajłem Stelmachem, Ołeksandrem Lewadą oraz Luką Pałamarczukiem. Przez rok wykładał tam literaturę zagraniczną. W 1934 roku opuścił Winnicę. Dziennikarskie ścieżki młodego literata wiodły przez Odessę, Czernihów i w 1936 roku przywiodły go do stolicy Ukrainy. Pracę redaktorską w Ukrtechwydawie łączył z zaocznymi studiami w Kijowskim Instytucie Pedagogicznym. Po ich ukończeniu w 1939 roku wstąpił na aspiranturę Uniwersytetu Kijowskiego. Tutaj specjalizuje się w historii literatury francuskiej. Później czytał wykłady z literatury zagranicznej w instytutach w Czernihowie, Bucharze oraz na Uniwersytecie Kijowskim. W latach powojennych pracował jako kierownik działu prasy Ukraińskiego Towarzystwa Przyjaźni i Kontaktów Kulturalnych z Zagranicą, w redakcjach czasopism. Publikować zaczął od 1923 roku w periodykach i zbiorach Ukrainy, Białorusi, Armenii, Baszkortostanu, Azerbejdżanu, Gruzji, Mołdawii, Litwy, Łotwy, Kazachstanu, Komi, Jakucji, Czukotki oraz w innych republikach i okręgach autonomicznych byłego ZSRR. Systematycznie publikowane były artykuły, przeglądy, recenzje oraz informacje o ukraińskiej kulturze i jej międzynarodowych powiązaniach. Z jego inicjatywy społeczność Ukrainy doprowadziła do tego, że w 1956 roku, decyzją Światowej Rady Pokoju, na wszystkich kontynentach obchodzono 100. rocznicę urodzin Iwana Franki. Był to pierwszy międzynarodowy jubileusz ukraińskiego pisarza. Wiele wysiłku włożył Ju. Naza-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr Rusanow, dyrektor obwodowego muzeum krajoznawczego Ołeksandr Bułyha. Uczestnikom wydarzenia odczytano listy, które nadeszły pod adres muzeum od pisarza z obwodu kirowohradzkiego Anatolija Czernysza oraz od byłego więźnia politycznego z obwodu iwanofrankiwskiego Ihora Kiczaka. Obecni przełamali się chlebem i spożyli go, łącząc się duchem z Ułasem Samczukiem, oraz złożyli kwiaty pod pomnikiem pisarza. Uczestnicy „Świecy pamięci” przy pomniku Ułasa Samczuka w Równem
Tłumaczenie maszynowe
Znana i autorytatywna badaczka-szewczenkoznawczyni z Kaniowa Zinaida Tarachan-Bereza kontynuuje swoje udane studia na polu szewczenkoznawstwa. Autorka setek artykułów, rozpraw i recenzji o odpowiedniej tematyce, kilku monografii, wśród których za prawdziwy szczyt uważa się jej „Świątynię” — kronikę Góry Tarasowej, Zinaida Panasiwna właśnie zaprezentowała nie tylko naukowcom, ale i całej czytającej społeczności swoją kolejną gruntowną pracę — „Zaczaruj mi, wołchwie…” (Taras Szewczenko i Michaił Szczepkin), wykwintnie wydrukowaną przez wydawnictwo „Mystectwo”. Wołodymyr POLISZCZUK, doktor filologii, profesor m. Czerkasy
Uważnie przeczytawszy książkę (czy książkę-album, bo i tak można ją nazwać, zważywszy na ilość i jakość zamieszczonego materiału ilustracyjnego), zanim odnotuję jej bezsporne zalety, wyrażę pewną wątpliwość co do podtytułu — tego samego „Taras Szewczenko i Michaił Szczepkin”, ponieważ w tekście monografii znacznie więcej miejsca poświęcono właśnie genialnemu aktorowi Szczepkinowi, a nie genialnemu poecie Szewczence, i ponieważ rzut oka na temat ich wzajemnych relacji nakreślony jest właśnie „od” Szczepkina, to wydaje się, że logiczniej byłoby w podtytule zamienić miejscami nazwiska dwóch wybitnych osobistości: „Michaił Szczepkin i Taras Szewczenko”. Nie mówię, że to zbyt istotna uwaga, a jednak… Krąg przyjaciół i znajomych Szewczenki, jak wiadomo, jest bardzo szeroki. I temat ten — „Szewczenko w kręgu współczesnych” — doczekał się szerokiego naświetlenia. Istnieją nawet osobne wydania o odpowiedniej tematyce. Także wzajemne relacje między Tarasem Szewczenką a Michaiłem Szczepkinem opisano dość szeroko, przynajmniej pisali o nich mniej lub bardziej szczegółowo praktycznie wszyscy biografowie Szewczenki, są też osobne opracowania. Jednakże, jak i w większości aspektów i tematów szewczenkoznawstwa, temat wzajemnych relacji aktora i poety wymaga dalszych badań, większej, bardziej obiektywnej, a nierzadko i bardziej krytycznej uwagi badaczy, przede wszystkim tak naukowo i etycznie sumiennych, jak Zinaida Tarachan-Bereza. Ten „komplement” pod adresem autorki monografii jest w pełni przez nią zasłużony nie tylko wspomnianymi setkami prac, ale i dziesiątkami lat wytrwałej, drobiazgowej, uważnej i kompetentnej pracy archiwalnej, a także, oczywiście, doskonałą znajomością spuścizny literacko-artystycznej Szewczenki i, co również bardzo ważne, tak samo długą świadomą oddanością sprawie godnego czczenia, badania i popularyzacji spuścizny Tarasa Hryhorowycza. Niech nie będzie to odbierane zbyt patetycznie, ale możemy z pewnością powiedzieć, spojrzawszy także na biografię życiową i twórczą Zinaidy Panasiwny, że ta utalentowana kobieta całe swoje życie poświęciła słowu i wizerunkowi Szewczenki. Książka nie ogranicza się tylko do zrozumienia relacji Szewczenki i Szczepkina. Wystarczająco przekonująco i wyraziście nakreślono w niej szerokie tło społeczne Imperium Rosyjskiego drugiej połowy XVIII i niemal całego XIX wieku, pokazano podstępne i lepkie „prawno-ustrojowe” pole systemu samowładczo-pańszczyźnianego, w tym także to wyrafinowane kruczkarstwo, które tak jaskrawo opisano w dziełach literatury klasycznej. W monografii szeroko pokazano okoliczności i historię kształtowania się nowożytnego teatru w Imperium Rosyjskim w ogóle, a na Ukrainie w szczególności w pierwszej połowie XIX w., czyli do powstania znanego „teatru koryfeuszy”. Całkowicie fachowo analizowana jest stylistyka języka teatralnego, ewolucja różnych składowych działalności teatralnej itp. Naturalnie, wszystko to jest w monografii aktualne, wszak mowa o misji reformatorskiej Michaiła Szczepkina w historii teatru. Bardzo interesująca i faktycznie odkrywcza jest informacja analityczna o działalności pierwszych klasyków nowego piśmiennictwa ukraińskiego Iwana Kotlarewskiego i Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki w procesie kształtowania się nowego teatru ukraińskiego, a także o ich roli w losach twórczych M. Szczepkina. Powiedzmy, Z. Tarachan-Bereza doszukuje się w archiwach tezy, że to właśnie H. Kwitka-Osnowjanenko skłonił M. Szczepkina do podjęcia ról komediowych, wyznaczając w ten sposób główną linię drogi twórczej wybitnego aktora. Ciekawie opisano w książce historie teatrów połtawskiego i charkowskiego lat 1810—1820-tych, obiektywnie pokazano bardzo niełatwe procesy narodzin zalążków właściwie ukraińskiego teatru, które przebijały się przez tamy zakazów i cenzury wobec wszystkiego, co „małorosyjskie”, warunki życia ówczesnych aktorów, wśród których było niemało poddanych, w tym także M. Szczepkin. Ważną, a zatem pozytywną cechą recenzowanej monografii jest to, że autorce udało się w niej wystarczająco organicznie i naukowo uzasadnionie połączyć linię osobistych losów Michaiła Szczepkina z kontekstem społeczno-politycznym, kulturologicznym i społeczno-obyczajowym jego czasów. Zatem główną osią badania są losy i twórczość Michaiła Szczepkina, z którymi na znacznej „terytorii” książki przeplatają się losy i twórczość Tarasa Szewczenki. Strukturalnie monografia Z. Tarachan-Berezy składa się z czterech „głównych” rozdziałów, z których każdy ma pewne dominanty znaczeniowe, a także kilku miniaturowych „wstawek nowelowych” (nazwijmy je tak) i bloku dodatków ilustracyjnych ze spuścizny malarskiej Tarasa Szewczenki. Pierwszy rozdział — „Bez wolności nie ma losu” — poświęcony jest wyjaśnieniu informacji biograficznych o Michaiłe Szczepkinie, właściwie jest to głównie historia poddaństwa jego przodków i cierniowej drogi do uzyskania „wolności”. Właśnie tutaj, od pierwszych stron, autorka monografii uzasadnia (dokumentalnie, „archiwalnie”, dowodowo) ukraińską „naturę” Michaiła Szczepkina, jego organiczne wrastanie w ukraińską mentalność, pielęgnowanie w nim ukraińskiej duszy, która wiecznie i aktywnie będzie żyła w aktorze i która bez wątpienia stanie się później swoistą „bazą” dla pokrewieństwa z taką samą duszą Tarasa Szewczenki. W tym rozdziale badaczka argumentowanie odwołuje się do szeregu momentów polemicznych w losach aktora, zwłaszcza w zagmatwanej historii wyzwolenia M. Szczepkina z poddaństwa. Korzystając z wielu świadectw archiwalnych i źródeł, Z. Tarachan-Bereza faktycznie i przekonująco „rehabilituje” księcia Mikołaja Repnina, który odegrał kluczową rolę w wyzwoleniu utalentowanego aktora, ale nad którego imieniem przez długi czas wisiały nieprzyjemne oskarżenia, zrodzone przez nieżyczliwych. Właśnie w tym rozdziale badaczka demonstruje różne biurokratyczne kruczkarstwa na drodze do możliwego uwolnienia człowieka, a także podaje fotokopie wielu ważnych i rzadkich dokumentów, odkrytych przez nią w archiwach Moskwy, Petersburga i innych miast. Drugi rozdział — „Talent prawdziwie ludowy” — wyróżnia się gruntowną bazą dokumentalną, licznymi odniesieniami do źródeł archiwalnych i cytowaniami źródeł pierwotnych. Kluczową semantyką rozdziału jest kształtowanie się Michaiła Szczepkina jako aktora na scenie teatrów połtawskiego i charkowskiego, pokonywanie przez niego szablonów teatralnych, nieustanny wzrost twórczy, zdobywanie popularności. I wszystko to na szerokim tle społeczno-obyczajowym i kulturologicznym. Wystarczająco gruntownie naświetlono niemal czterdziestoletnią działalność twórczą M. Szczepkina w Teatrze Moskiewskim, pokazano nowatorstwo twórcze i reformatorstwo aktora w sprawach teatralnych oraz nieodzowne, na co stale i dowodowo kładzie nacisk autorka monografii, kultywowanie przez aktora tematyki ukraińskiej, którą on siłą swojego talentu i wbrew różnym zakazom i wytycznym podawał nie wulgarnie, nie karykaturalnie, a szczerze, pozytywnie i przychylnie, osiągając w końcu właśnie takie postrzeganie tematyki „małorosyjskiej” nawet w ówczesnych stolicach imperialnych. Z. Tarachan-Bereza przekonująco pokazuje także tę ważną „odrodzeniową” rolę, jaką odegrał M. Szczepkin w popularyzacji sztuk M. Gogola, których rosyjska publiczność początkowo nie przyjmowała, lecz magia talentu Szczepkina i tutaj pokonała uprzedzenia, zapewniając sukces późniejszym klasycznym komediom gogolowskim. I dopiero w trzecim rozdziale na „scenę” monografii bezpośrednio wychodzi temat wzajemnych relacji Tarasa Szewczenki i Michaiła Szczepkina. Badaczka na podstawie dokumentów śledzi historię ich znajomości, późniejszej szczerej przyjaźni i wzajemnego wsparcia, koncentrując się zwłaszcza na okresie „po zesłaniu” Szewczenki oraz fakcie przyjazdu ponad siedemdziesięcioletniego M. Szczepkina do Niżnego Nowogrodu, aby zobaczyć uwolnionego poetę. I w tym rozdziale opisano „krąg współczesnych” Szczepkina i Szewczenki (zwłaszcza Gogol, P. Kulisz), a także przeprowadzono historyczno-tekstologiczny komentarz utworów Szewczenki, które miały dedykację dla M. Szczepkina („Czyhyryn”, „Zaczaruj mnie, wołchwie”, „Neofici”). Do analitycznego tekstu literaturoznawczego podano ciekawy i stosowny materiał ilustracyjny. Z. Tarachan-Bereza całkiem słusznie kładzie nacisk na bardzo ważne znaczenie przyjazdu Szczepkina do Niżnego Nowogrodu: „Szczepkin bez wątpienia wskrzesił w Szewczence wiarę w siebie i swój talent. Świadczy o tym także tryptyk „Los. Muza. Sława”, stworzony 9 lutego 1858 roku również w Niżnym Nowogrodzie już po wyjeździe aktora…” (s. 191). Wreszcie rozdział czwarty — „Tajemnica jednego portretu”. Rozdział ma wyraźnie inną „fakturę”, chociaż nie jest całkowicie odizolowany od pierwszych trzech, bo przecież imiona Szewczenki i Szczepkina tutaj aktywnie figurują. Autorka opowiada o właściwie, jak pisze się w adnotacji do książki, „oryginalnym badaniu dotyczącym dzieła malarskiego T. H. Szewczenki „Portret Michaiła Szczepkina”, ale mowa tu nie o znanym obrazie Szewczenki z 1858 roku, a o portrecie datowanym orientacyjnie na 1843 rok. Opisuje ona historię odnalezienia dzieła, szereg ocen eksperckich na jego temat, podaje odpowiedni materiał dokumentalno-ilustracyjny, z którego wystarczająco przekonująco wynika, że opisany „Portret nieznanego” jest dziełem T. Szewczenki, na którym przedstawiony jest M. Szczepkin. Jest w książce także kilka swoistych „wstawek nowelowych” (s. 85, 115, 123), którymi komentowane są trzy mało znane portrety (M. Szczepkina, E. Rachel, T. Szewczenki), których autorstwo i historia powstania nie są udowodnione, ale są one styczne z rozważaną w monografii tematyką. Bez wątpienia należy odnotować jakość poligraficzną książki, którą można uznać za bardzo wartościowe badanie naukowo-twórcze, znaczący wkład Zinaidy Tarachan-Berezy nie tylko w szewczenkoznawstwo, ale i w szczepkinoznawstwo. Wydanie stanie się dobrym prezentem autorki na 200-letni jubileusz Szewczenki oraz 225-lecie Michaiła Szczepkina.
Tłumaczenie maszynowe
Switłana CZORNA Zdjęcia autorki Dziesięć odrestaurowanych mozaik XII wieku z Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach, zburzonego na początku lat 30. XX wieku, odtąd będzie stale eksponowanych w Soborze Sofijskim Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Wśród nich znajdują się kompozycje „Eucharystia” (Święta Komunia) o powierzchni prawie 40 metrów kwadratowych, „Archidiakon Stefan”, „Apostoł Tadeusz”, postać świętego Zachariasza, fragmenty wizerunków nieznanych apostołów i ornamentów. Trzy mozaikowe obrazy, stworzone 900 lat temu przez bizantyjskich mistrzów, nigdy wcześniej nie były wystawiane. Renowację autentycznego malarstwa mozaikowego, która nie była przeprowadzana od prawie czterdziestu lat, jego badania naukowe oraz wydanie fotoalbumu-katalogu, do którego weszły także materiały o tych skarbach, które przechowywane są w Galerii Trietiakowskiej w Moskwie oraz Państwowym Muzeum Rosyjskim w Petersburgu, sfinansował Amerykański Fundusz Ambasadorski Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, który przyznał na realizację projektu grant w wysokości 50 tysięcy dolarów. Projekt „Sofii Kijowskiej” zwyciężył w międzynarodowym konkursie, wnioski na który składało dziewięćdziesiąt krajów świata. Ambasador USA John Tefft podczas prezentacji odrestaurowanych mozaik Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach zaznaczył, że mają one wartość dla całej ludzkości. — Jesteśmy dumni, że dołączyliśmy do dzieła zachowania arcydzieł, których renowacja jest znakiem szacunku Ukraińców do swojej przeszłości — powiedział. I dodał, że marzy, aby Andrij BUDKEWYCZ Sztuka zaczynała się od wiary, ale z czasem zaczęła tracić swoją moralno-poznawczą istotę, a odpowiednio, jedną z głównych funkcji. Zaczęła nabierać coraz więcej cech rozrywkowych. Już od ustroju pierwotno-wspólnotowego człowiek wierzył w siły nadprzyrodzone. Zdaniem artysty, naskalne rysunki miały także właściwość pomocy dydaktycznej. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa rola religii nabrała jeszcze większego znaczenia. Wielu wybitnych artystów przeszłości zajmowało się malowaniem świątyń, ikonopisarstwem. Ołeksij Iwanowycz niemal codziennie zagłębia się w Biblię, Pismo Święte, życie świętych i sprawiedliwych. Dlatego obrazy o tej tematyce to przypomnienie o wtórności i przyziemności wszystkiego, co materialne, o tym, że pogoń za dobrami prowadzi do spustoszenia duszy. Technika pisania jego malarstwa religijnego jest niezwykła. Z obrazów patrzą na nas apostołowie, święci, męczennicy, nie mają one wyraźnego figuratywnego zarysu, lecz punktowe obramowanie, jakby wyłożone drogimi kamieniami. Twarze młode, bardzo wyraziste oczy, bo wiara Chrystusowa jest i będzie wiecznie młoda. Wszystkie artystyczne obrazy promieniują światłem i wiarą, czyli ikony Jambycha mają to samo przeznaczenie, co ikony kanoniczne. Różne formy obrazowania, ale wewnętrzne wypełnienie podobne. Zdaniem artysty, malować religijne obrazy-ikony powinni i mogą nie tylko ikonopisarze, ale także inni artyści, pożądane, aby byli praktykującymi chrześcijanami. Wiele z tych prac ma coś wspólnego ze starymi freskami, gdzie jedne przelewy kolorów są nieco starte przez czas, a ekspozycję kiedyś zobaczyły jego córka i wnuczka. Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach, który zdobiły niepowtarzalne freski i mozaiki, zbudował wnuk Jarosława Mądrego, kijowski książę Światopełk w latach 1108—1113. Monastyr był jednym z największych w dawnym Kijowie. Podczas najazdu mongolskiego w latach 1240. pozostał bez pozłacanych kopuł, które zdjęli najeźdźcy. A w XVI wieku, po odbudowach i rozszerzeniu, staje się jednym z najbogatszych na Ukrainie. W latach 20. ubiegłego wieku monastyr zamykają, a w latach 1934—1936 sobór, dzwonnicę i inne budowle znoszą, aby zbudować na świętym miejscu rządowe centrum z żelaza i betonu. W latach 70. chciano tu wznieść muzeum Lenina. Przed zniszczeniem unikalnego zabytku architektury, przeciwko czemu aktywnie protestował ukraiński uczony Mykoła Makarenko, malarstwo ścienne ścinają i przewożą do muzeów Moskwy, Leningradu, Nowogrodu. Kompozycję mozaikową „Eucharystia” przekazują do Soboru Sofijskiego, gdzie specjalnie dla niej zbudowano apsydę. Wiele malowideł smaltowych trafia do Rezerwatu Ławry. W latach II wojny światowej niektóre freski wywożą do Niemiec, stamtąd przekazują je do leningradzkiego Ermitażu. I dopiero w 2001 roku Ministerstwo Kultury Rosji podejmuje decyzję o zwrocie na Ukrainę czterech ich fragmentów, za trzy lata przekazują jeszcze siedem arcydzieł malarstwa ściennego. A oto mozaika „Dymitr Sołuński” oraz górna część freskowej postaci proroka Samuela tak i pozostały w Galerii Trietiakowskiej i Muzeum Rosyjskim w Petersburgu. Praca nad projektem renowacji unikalnych mozaik trwała rok. W tym czasie, opowiada Anatolij Ostapczuk, główny artysta-konserwator rezerwatu „Sofia Kijowska”, zbadano wszystkie mozaiki i fragmenty, które przechowywano w funduszach, w skrzyniach, które nie były otwierane od lat 30. Tutaj w magazynach znajdował się rozsypany zestaw mozaikowy z naturalnego kamienia, szkła, kolorowej smalty, ceramiki, zebrany podczas niszczenia mozaiki w różnych okresach i znaleziony podczas wykopalisk na terenie monastyru w latach 1996—1999. Nad odnowieniem malarstwa ściennego przez dwa miesiące pracowało czterech specjalistów, wśród których tacy doświadczeni konserwatorzy, jak Wiktor Mińko i Mychajło Kortikow. Oni nie tylko usunęli brud z kawałków kolorowej smalty, pozostałości plasteliny i farb olejnych, które całkowicie pokrywały twarz jednego z aniołów, ale także usunęli z kompozycji „Eucharystia”, która swego czasu była pocięta na 59 części, około pięćdziesięciu gwoździ. Te uszkodzenia mozaiki otrzymały wtedy, kiedy zdejmowano je ze ścian świątyni, oraz w procesie kopiowania dla odbudowanego Soboru Michajłowskiego. W toku prac zamocowano kawałki smalty, które już wypadały, odrestaurowano styki i ubytki, które szczególnie były widoczne na wizerunku świętej komunii. — Wszystkie dziesięć mozaik, które zajaśniały czystymi kolorami, a także kompozycje z zestawu mozaikowego teraz będą stale eksponowane w salach Soboru Sofijskiego — zaznacza kierownik naukowy projektu, historyk sztuki Jurij Koreniuk. — Z podsumowaniem pracy wydano także fotoalbum-katalog „Mozaiki Michajłowskiego o Złotych Kopułach”, gdzie szeroko przedstawione jest całe malarstwo ścienne dawnego soboru. Na fotografiach z początku ubiegłego wieku można zobaczyć, jak mozaiki wyglądały przed demontażem, przed obecną renowacją i po zakończeniu prac.
Tłumaczenie maszynowe
Imię Ołeksija Jambycha jest dobrze znane nie tylko połtawskim artystom, miłośnikom malarstwa czy historykom sztuki. Jego droga do sztuki zaczynała się tak, jak u wielu innych twórców. Po ukończeniu studiów w Charkowskim Instytucie Artystyczno-Przemysłowym zanurzył się w wir twórczości i zajmuje się tą szlachetną sprawą niemal pół wieku. Z zawodu jest artystą-monumentalistą. W jego twórczości połączyły się różne kierunki artystyczne — abstrakcjonizm, prymitywizm, konstruktywizm, realizm z elementami mistyki. Lecz około trzydziestu lat temu artysta doszedł do uświadomienia sobie swojej głównej tematyki — religijno-biblijnej. som, ale odnowione innymi… Tym obrazom właściwa jest także bezcielesność postaci, podsunięta przez abstrakcjonizm. Odnosi się wrażenie, że artysta za pośrednictwem pędzla niespiesznie rozmawia z apostołami, sprawiedliwymi, świętymi. Dlatego też w życiu Ołeksij Jambych „śpieszy się powoli”. Artysta wykorzystał cechy konstruktywizmu przy tworzeniu obrazów, na których pojawiają się świątynie Chrystusowe, prawdopodobnie są to świątynie przyszłości. Przebija z nich wyrazistość, smukłość, płaszczyzny geometryczne są proste, a zarazem tajemnicze. W tych dziełach połączone są echa ducha cerkwi epoki Rusi Kijowskiej i przyszłości. Świątynie są wypisane jako chrześcijańskie, nie prawosławne, ale też nie katolickie. Bowiem w swoich zamysłach i rozważaniach Ołeksij Jambych wychodzi od aksjomatu — to świątynie jednej Cerkwi Chrystusowej. To świadome dążenie artysty, który uwierzył, do wymarzonego utworzenia jednej, Pomiestnej Cerkwi na Ukrainie. Dziełami o charakterze religijnym stara się przeciwstawić innemu światu, od diabła, i pragnie, aby coraz więcej ludzi przyszło przez katharsis duchowe do Boga. W tych obrazach obecne są także składowe estetycznych tradycji dawnego ukraińskiego ikonopisarstwa. Ten, kto odkryje dla siebie twórczość O. Jambycha, raczej nie uniknie religijno-artystycznego wpływu tych niekanonicznych obrazów. Wiele jeszcze można zobaczyć, poczuć, odnaleźć w tych niezwykłych obrazach, gdzie religijne przeplata się z narodowo-narodowym. Tutaj dobro zwycięża zło, piękne dominuje nad szpetnym. On odkrywa świat wewnętrzny, czysty świat i twardą, niezłomną wiarę sprawiedliwych i świętych. Wśród wielkiego dorobku malarstwa religijnego O. Jambycha wymieńmy poszczególne obrazy — „Boże Narodzenie”, „Wniebowstąpienie”, „Sobór”, „Zwiastowanie”, „Świątynia”, „Serce męczennika Ignacego”, „Dzień chrztu kijowian”, „Święci”, kilka wariacji „Piety”, „Ukrzyżowanie”, „Andrzej Pierwsowołany” i inne… Nieziemską, tajemniczą energetyką napełniona jest „Pieta” („Opłakiwanie”). Na dole — kawałek czarnej ziemi, wyżej zakrwawiony, ukrzyżowany Chrystus, a wokoło zagubiony Wszechświat, nad którym niebo również poczerwieniało. Rozpacz Nieba i Ziemi — główny wątek obrazu. U stóp krzyża opłakują Jezusa Dziewica Maria i Maria Magdalena. Wielkoformatowa praca „Dzień chrztu kijowian” jako artystyczny symbol początku jednej wielkiej epoki i zakończenia innej. Jeden dzień, ale dzień wiekopomny w życiu kijowian i stołecznego grodu Kijowa. U widzów powstaje wrażenie, jakby sam Pan z apostołami, świętymi i aniołami patrzył i radował się wielkiemu wydarzeniu — ochrzczeniu ludu kijowskiego. „Serce męczennika Ignacego”, biało-jasnoróżowymi tonami przedstawiono wielkie serce męczennika, serce przenika napis Jezus Chrystus… Jaskrawy podtekst obrazu — nawet pod groźbą życia nie wyrzekać się wiary Chrystusowej, która jest w sercu, w duszy, w myślach. „Wszyscy jesteśmy zależni od Nieba”, — mówi Ołeksij Jambych. Jego dzieła są filozoficzno-graniczne, to przekrój przeszłości i przyszłości jednocześnie, więc aby je przejrzeć, aby zrozumieć, trzeba od wewnątrz, tam nie ma nic zbędnego, niedokończonego. Jego twórczość — to złożony model artystyczny, którego nie można sprowadzić do prostego mianownika. On zachowuje wewnętrzną wolność, buduje środkami malarskimi i własną, i ogólną świątynię. A najlepsze prace — to te, które jeszcze nie zostały namalowane…
Tłumaczenie maszynowe
Los rozrzucił Ukraińców po całym świecie, ale wszędzie, gdziekolwiek by nie byli, pozostawali wierni swojemu krajowi, pamiętali, z jakiego są rodu i przekazywali miłość do Ukrainy swoim dzieciom. Przykładem może służyć Kvitka Cisyk. Będąc na obczyźnie, ponad wszystko kochała ukraińską pieśń, święcie wierzyła w jej potęgę. W tym roku minęło 60 lat od dnia jej urodzin i 15 od dnia jej śmierci. Petro BUDYCZ. Jej rodzice to ukraińscy emigranci. Tata Wołodymyr urodził się we wsi Lisky koło Kołomyi w 1913 r., ukończył Lwowskie Konserwatorium im. M. Łysenki. Był działaczem muzycznym i pedagogiem. W latach 1942–1944 kierował Lwowskim Teatrem Operowym. Później wyemigrował do USA. Matka – Iwanna Cisyk – była pianistką, miała piękny głos, lubiła śpiewać ukraińskie pieśni ludowe, które w swoim programie koncertowym wykonywała Kvitka. W 1970 r. K. Cisyk wstąpiła do college'u w Binghamton (w którym wykładała teorię muzyki i jednocześnie pracowała nad rozprawą doktorską jej starsza siostra Maria). W college'u Kvitka studiowała skrzypce i śpiew. Była ona również uczennicą szkoły baletowej Romy Pryjmy-Bohaczewskiej (wykonywała główną rolę w balecie „Kopciuszek”). Głosem Kvitki Cisyk zainteresował się profesor śpiewu Willian Levis z Metropolitan Opera i rekomendował jej zajęcia z wokalistyki. W jednej z amerykańskich recenzji koncertu, w którym występowali Wołodymyr Cisyk z córkami Kvitką i Marią, napisano: „Wydaje się, że nie ma końca talentom w rodzinie Cisyków”. Na wychowanie K. Cisyk wielki wpływ miał ojciec. Wpoił jej miłość do muzyki i Ukrainy. Nauczył córkę grać na skrzypcach (był wirtuozem) i przekazał jej sekrety sukcesu sztuki chóralnej i muzycznej (był pedagogiem i współorganizatorem Ukraińskiego Instytutu Muzycznego w Nowym Jorku, zmarł w 1971 r.). W tym instytucie w orkiestrze smyczkowej grała Kvitka. Bardzo kochała ojca i w dowód szacunku swój pierwszy album (płytę) z szeregiem ukraińskich pieśni w własnym wykonaniu zadedykowała właśnie jemu. Ten album do Ukrainy nielegalnie przewiózł ukraiński bandurzysta Wiktor Miszałow jeszcze za czasów Związku Radzieckiego. W Ukrainie specjaliści zachwycali się jej głosem, kunsztem wykonania. Właśnie uznanie jej talentu w Ukrainie wpłynęło na dalszą karierę piosenkarki. W USA K. Cisyk wykonywała piosenki tytułowe w filmach, występowała w amerykańskiej telewizji, była śpiewaczką operową w Operze w Gandawie (Belgia) itd. Śpiew dla niej był nie tylko potrzebą duchową, ale także środkiem wyrazu i utrzymania. Kvitka miała też wielkie zdolności organizacyjne. Miłość do Ukrainy przywiodła ją do „Płastu”, którego była aktywnym członkiem w USA. „Płast” zahartował ją duchowo i fizycznie. Tutaj zorganizowała zespół, który występował w obozach, a także brał udział w różnych wydarzeniach społecznych. W „Płaście” Kvitka miała możliwość komunikowania się w ukraińskim środowisku patriotycznym, poszerzania kręgu znajomości itd. Cieszyła się wśród płastunów wielkim autorytetem i swoim przykładem przyczyniała się do przyciągania nowych członków „Płastu”, jego rozbudowy i zwiększania liczby placówek. Kvitka Cisyk była żoną Eduarda Rakowicza, miała syna, którego na cześć męża nazwała Eduardem. Marzyła o zorganizowaniu trasy koncertowej po Ukrainie, ale nie było jej to dane… Kvitka zmarła w Nowym Jorku na raka piersi w 45. roku życia. Piosenkarka, choć urodziła się w USA, serce zawsze miała przepełnione żarliwą miłością do Ukrainy i ukraińskiego ludu. Obecnie we Lwowie, gdzie mieszkali jej rodzice, otwarto muzeum jej imienia, jej imieniem nazwano ulicę. Kvitka Cisyk to piosenkarka światowej sławy. Można ją postawić obok takich wybitnych ukraińskich mistrzów sceny, jak S. Kruszelnyćka, B. Hmyria, O. Myszuha, O. Petrusenko i inni. Należałoby na szczeblu państwowym uczcić jubileuszową datę urodzin tej wielkiej Ukrainki. Ale, niestety, deputowani Rady Najwyższej Ukrainy z Partii Regionów i KPU dwukrotnie storpedowali głosowanie w sprawie uczczenia 60. rocznicy urodzin Kvitki Cisyk. W kijowskim miejskim „Memoriale” z okazji 60. rocznicy urodzin Kvitki Cisyk odbyła się prezentacja filmu, obecni mieli możliwość wysłuchania referatu i płyty z nagraniem ukraińskich pieśni w jej wykonaniu. Musimy zrobić wszystko, aby uwiecznić pamięć Kvitki w całej Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Płótno typu serpanok było wysoko cenione w ukraińskim życiu codziennym, lecz w ciągu ostatnich stu lat wyszło z powszechnego użycia. Odzież z serpanku zachowała się chyba tylko w domowych skrzyniach. Mimo to ma ona przyszłość, ponieważ za jej rekonstrukcję zabrano się w mieście Radziwiłłów w pracowni tkactwa historycznego „Legendy Wołynia” — tutaj wykonano i zaprezentowano pierwsze cztery kobiece kostiumy z płótna serpankowego. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. wygodnie, nie czuje się upału. Potem zaprezentowaliśmy kostiumy z serpanku w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym, na festiwalu rzemiosł ludowych w Radziwiłłowie i Plaszewie w rejonie radziwiłłowskim. Zainteresowanie ludzi tą odzieżą przerosło nasze wszelkie oczekiwania. Jak zaznaczył Wołodymyr Dziobak, wytwarzanie płótna serpankowego będzie kontynuowane w pracowni tkactwa historycznego. Tym samym oddawany będzie hołd narodowym tradycjom ludowym. Zarówno w odzieży, jak i w rytuałach. Bo na przykład w XIX wieku dziewczyna, zanim wyszła za mąż, musiała natkać dla gości co najmniej setkę prezentowych namitek do zawijania głowy, a także wykonać z serpanku ręcznik na korowaj. Dzisiaj są chętni, by odrodzić tę tradycję, i my z radością będziemy wspierać taki zamysł. A kierownik działu etnografii Rówieńskiego Muzeum Obwodowego Ałła Ukrajineć wyraziła nadzieję: „Możliwe, że w przyszłości odzież z serpanku, tak jak bursztyn, stanie się nową marką Rówieńszczyzny. A jeszcze lepiej, jeśli rozpowszechni się na całą Ukrainę i będzie służyć jako atrybut narodowy”. — Lekka półprzezroczysta tkanina domowej roboty w dawnych czasach była marzeniem ukraińskich dziewcząt, ubierały się w nią i proste wieśniaczki, i zamożne panie, koronkowe serpanki były nieodzownym elementem stroju narzeczonych — opowiada radziwiłłowska tkaczka Mariana Olijnyk. — Od jednego starca usłyszałam historię o tym, że na wołyńskich terenach kobiety na dożynki w czasie żniw wychodziły tylko w odzieży z serpanku, żeby żniwa były lekkie. Takie opowieści niebywale zachwyciły nas, pracowników radziwiłłowskiej pracowni tkactwa. A przede wszystkim założyciela pracowni, kierownika organizacji społecznej „Centrum Badań Wołynia” Wołodymyra Dziobaka. Właśnie jemu należy się pomysł rekonstrukcji dawnego płótna serpankowego. Od pomysłu do realizacji minęły trzy lata. — Pierwsze wzory uszytej odzieży z serpanku my, tkaczki, przymierzyłyśmy na siebie — uzupełnia rozmowę mistrzyni Natalia Pucha — i przekonałyśmy się, że w serpanku jest bardzo
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana BIDZIŁIA, m. Bereżany, obw. tarnopolski. Zdjęcia autorki
W Bereżanach na Tarnopolszczyźnie po raz trzeci odbył się festiwal muzyki alternatywnej „Rurysko”. Działały dwie sceny akustyczne: mała — dla zespołów z Tarnopolszczyzny oraz duża — dla grup z innych regionów Ukrainy. Liczne gości festiwalu bawiły zespoły „Kozak Systems”, „Ramanjana”, „QARPA” (Kijów), „Los Colorados” (Tarnopol), „Koralli” (Iwano-Frankiwsk), „Trysta8isim” (Użhorod), „WorsT” (Równe), Orest Łytyj oraz wiele innych. Na małej scenie występowały grupy, które dopiero zaczynają swoją twórczą drogę, a już prezentują wysokiej jakości muzykę. Pożądanymi gośćmi festiwalu byli zespół „Pawa” (Mińsk, Białoruś) oraz pisarze Irena Karpa i Antin Mucharski. Setki gości, ubranych w wyszywanki, przekonały się: „Rurysko—2013” to nadzwyczajne wydarzenie, społeczny młodzieżowy projekt w ramach rozwoju ukraińskiej muzyki, który łączy wielki potencjał przywódczy i kreatywne pomysły!
Tłumaczenie maszynowe
Romny odwiedziła kobieca delegacja z Kijowa. Powodów było kilka: jubileusz miejscowej śpiewaczki Ljubow Usowej, wystawa „Mamina chusta — amulet rodziny”, prezentacja Międzynarodowej Organizacji „Federacja Kobiet za Pokój na Całym Świecie” oraz otwarcie miejskiego oddziału tej organizacji w Romnach. Organizatorami wydarzenia były Ogólnoukraiński Fundusz Kultury, na czele którego stoi bohater Ukrainy, poeta Borys Olijnyk, oraz Międzynarodowa Organizacja „Federacja Kobiet za Pokój na Całym Świecie”, którą kieruje nominowana do tytułu „Ukraińska Madonna” Tetiana Kocebа.
Zachowanie rodzinnych wartości, wsparcie samotnych kobiet, domów dziecka, weteranów i rodzin wielodzietnych. Działalność organizacji ma szeroki zasięg geograficzny. Oto Sumszczyzna ma okazję założyć swój ośrodek, tym bardziej że w mieście jest dostatecznie wiele aktywistek. Są to poetka, radna miejska Zoja Solaryk, dyrektorka Centralnej Miejskiej Biblioteki im. Borysa Antonenki-Dawydowycza Nina Rosłowa, dyrektorka dziecięcej szkoły muzycznej Tetiana Ochotnyk, wnuczka Ołeksandry Dereweńskiej Natalia Rudejko z mężem, nauczycielka języka angielskiego Ludmiła Pawluk i inne. Propozycje wzajemnej współpracy przedstawiła główna specjalistka wydziału kultury komitetu rady miejskiej Swietłana Suchan, dyrektorka zespołu edukacyjno-wychowawczego im. A. Joffe Lidia Skrypka, wykonawczy dyrektor Romnieńskiego Miejskiego Oddziału UFK Wiktor Strielczenko.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena KOSENKO, starszy pracownik naukowy
Na rogu czerkaskich ulic Bajdy-Wyszniewieckiego i Chreszczatyka znajduje się trzypiętrowy dom, wzniesiony za pieniądze kupców Cybulskich. To jeden z najpiękniejszych budynków Czerkas i właśnie tutaj od 18 do 22 lipca 1859 roku mieszkał Taras Szewczenko, o czym świadczy tablica pamiątkowa (autor – rzeźbiarz A. Kuszcz). W 1989 roku, w 175. rocznicę urodzin T. H. Szewczenki, w tym budynku otwarto unikatowe muzeum jednej książki: „Kobzarza” T. H. Szewczenki. Powstało ono dzięki wytrwałej pracy O. M. Szarapy, która jest niezmiennym dyrektorem placówki już prawie ćwierć wieku, oraz nieobojętnych mieszkańców Czerkas. Zatem w 2014 roku mamy u siebie dwa jubileusze: w marcu – 200. rocznicę urodzin T. H. Szewczenki, a w maju – 25. rocznicę założenia muzeum. Od 1991 roku i do dziś przy muzeum działa jedyna w mieście księgarnia „Krynica”. Już w nazwie muzeum zakodowano jego profil. Pracownicy naukowi dążyli do znalezienia jak najpełniejszego zbioru „Kobzarzy”. Finansowanie było praktycznie nieograniczone, jednak trudno było nawiązać kontakty z prywatnymi kolekcjonerami, u których można by nabyć eksponaty. Pierwszym, do kogo pracownicy zwrócili się o pomoc, był nauczyciel z Sum S. M. Arbuzow. Już w 1987 roku kupiono od niego wydania utworów T. H. Szewczenki (głównie z czasów radzieckich), prace krytyczne i inne. Jednak fundamentem zasobów muzealnych stał się zbiór byłego robotnika jednej z charkowskich fabryk, rodem z miasta Horodyszcze w obwodzie czerkaskim, E. H. Artemenki. Jego kolekcja była obszerniejsza od sumskiej i zawierała naprawdę bezcenne eksponaty: „Kobzarz” z 1860 roku, „Bukwar južnorusskij” z 1861 roku, „Hajdamaki” ilustrowane przez O. Słastiona, z 1886 roku, wydania utworów T. H. Szewczenki opracowane przez M. Kostomarowa i H. Waszkiewicza, F. Wowka i O. Rusowa, W. Domanyckiego, I. Franki, O. Ohonowskiego, almanachy „Łastiwka” z 1841 roku, „Molodyk” z 1844 roku, „Zapiski o Južnoj Rusi” P. Kulisza z 1857 roku, wszystkie numery pierwszego ukraińskiego czasopisma „Osnowa” z lat 1861–1862 oraz wiele innych.
U Artemenka muzeum już w 2006 roku nabyło kolejny zbiór, który położył początek kolekcji sztuki szewczenkiany. Dziś placówka szczyci się niemal setką bezcennych portretów Wielkiego Kobzarza, wykonanych zarówno przez artystów-amatorów, jak i mistrzów pędzla, takich jak D. H. Narbut, M. O. Azowski, W. I. Tiszczenko, H. M. Kusznirenko, F. S. Krasycki i inni. Począwszy od 2008 roku, do marcowych dni w muzeum otwiera się już tradycyjna wystawa „Czerkascy artyści w wieńcu czci dla Wielkiego Kobzarza”, na której malarze, graficy, rzeźbiarze i twórcy ludowi różnych pokoleń prezentują swoje wizje wiecznego tematu. Po wystawie muzeum wydaje katalog. Na szczęście, rozumiejąc trudną sytuację finansową, w jakiej obecnie znajdują się placówki kultury, artyści hojnie ofiarowują własne prace. Za to dziękujemy W. Kriuczkowowi, I. Fizerowi, M. Teliżence, I. Bondarowi, W. Oleksenkowi, A. Aleksiejewowi, W. Cymbałowi, M. Seniucie, W. Muchowi, O. Sokurenko, I. Ławrinience, J. Ozeranowi, T. Sosulinej, rodzinom Syrych i Niedosieko oraz innym.
Praca placówki nie ogranicza się do działalności kolekcjonerskiej i wystawienniczej. Wszyscy pracownicy muzeum mają kręgi zainteresowań badawczych, których rezultatami są: „Wydania dzieł Tarasa Szewczenki w zbiorach muzeum »Kobzarz«”, „Szewczenkowskie ekslibrisy”, „Rzeźba szewczenkiana muzeum »Kobzarz«”, zestawy pocztówek A. Żdachy oraz szewczenkiany artystycznej. Przygotowywany jest do druku katalog dekoracyjnej i użytkowej zastawy z wizerunkami szewczenkowskimi.
W 2007 roku w odremontowanym pomieszczeniu piwnicznym otwarto Szewczenkowski salon. Odbywają się w nim nie tylko wystawy, ale także warsztaty mistrzowskie, wieczory literackie, miniprzedstawienia, prezentacje książek i spotkania z pisarzami. W różnym czasie ze swoimi wielbicielami rozmawiali tu M. Tomenko, J. Kononenko, B. Stelmach, M. Pawłenko, S. Hałczenko, S. Pantiuk, H. Huseinow i inni. Niestety, brak specjalistycznego wyposażenia w Szewczenkowskim salonie ogranicza pracę, ponieważ górny pas ekspozycyjny pozwala prezentować jedynie obrazy. Wykonanie podstawek pod rzeźby, poziomych i pionowych gablot na książki, naczynia, medale, odznaki, produkty upominkowe oraz stojaków na ulotki, znaczki, koperty i kalendarze pozwoliłoby pokazać zwiedzającym wiele cennych przedmiotów, które z braku miejsca są przechowywane w magazynie. Aby jakoś wyjść z sytuacji, pracownicy muzeum są zmuszeni korzystać z gablot głównej ekspozycji, co szkodzi jej wyglądowi. Często wygląd eksponatów jest dalekie od doskonałości. Pomaga nadać im należyty wygląd artysta-konserwator z trzydziestoletnim stażem W. H. Kriuczkow. To właśnie on potrafi przekształcić zupełnie beznadziejne rzeczy w pełnowartościowe eksponaty, odtworzyć większą część obrazu lub ikony, oprawić każdą pracę. Jego działalność jest nieoceniona także podczas montażu wystaw. Dlatego na progu jubileuszu mamy nadzieję, że z każdym rokiem będziemy tylko się umacniać, a liczba eksponatów, artykułów oraz audycji radiowych i telewizyjnych będzie nieustannie rosnąć, gdyż popularyzowanie imienia Ukraińskiego Geniusza to wielki zaszczyt.
PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i opłatami pocztowymi): (z dostawą i opłatami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Internet-redaktor Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Nakład w lipcu — 19 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe