Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Test na świadomość narodową. Szewczenkiana jako bezcenny kronikarski zapis na świecie

Слово Просвіти, №29 за 2013 рік

Natalia HUMNYCKA, Lwów. Historia młodego łuczanina Rusłana Telipskiego, który dziesięć lat poświęcił badaniu monumentalnej Szewczenkiany, wlewa nadzieję, że prorocze słowo Tarasa Szewczenki o „odnowionej ziemi”, wolnej Ukrainie, w końcu się spełni. Głębokie zrozumienie Kobziarza przez Rusłana potwierdzają jego słowa: „Dzisiaj jedyną postacią, która nie dzieli narodu, jest Szewczenko. Nie można go marginalizować. Nasza historia była kuta bardziej słowem niż szablami. Słowo Szewczenki wzywa nas, abyśmy wszędzie reprezentowali siebie jako Ukraińcy poprzez język, kulturę, historię i czuli się samowystarczalnym narodem, którego nikt nie może poniżać”. W poszukiwaniu rzeźbiarskiego dziedzictwa Szewczenki (pomników, steli, popiersi, tablic pamiątkowych) Rusłan odwiedził praktycznie wszystkie duże i małe miasteczka oraz wsie Ukrainy, ponad 20 krajów Europy, Azji i Ameryki. Dzisiaj w jego kolekcji znajduje się ponad 600 autorskich fotografii. Swoją foto-Szewczenkianę Rusłan zaprezentował już w wielu krajach świata. Jako młody badacz Szewczenki i działacz społeczny był członkiem komitetu organizacyjnego ds. wzniesienia pomników Kobziarza w Ottawie i Rydze. W 2008 roku, na 17. rocznicę ukraińskiej niepodległości, zorganizował pieszą wędrówkę „Drogowskaz Tarasa” z Łucka do Kaniowa (wędrówka trwała ponad miesiąc, trasa o długości 1000 km przez 9 obwodów Ukrainy). W 2014 roku Rusłan planuje powtórzyć ten marsz w szerokim gronie ludzi o podobnych poglądach i wielbicieli wielkiego Tarasa. Z naukowego punktu widzenia interesująca jest analiza ilościowego przekroju obecności form rzeźbiarskich w obwodach Ukrainy i za granicą, przeprowadzona przez badacza. Spośród 1200 (według przybliżonych obliczeń badacza) pomników Kobziarza, 130 wzniesiono poza granicami Ukrainy. Na Ukrainie ponad 500 form rzeźbiarskich znajduje się w obwodach zachodnich (liderami są obwody iwanofrankiwski, lwowski, tarnopolski). W szczególności na terenie obwodu lwowskiego naliczono ich 200 jednostek. A na przykład w obwodzie ługańskim i na Krymie jest ich tylko po 10. W obwodach donieckim, zakarpackim, winnickim, mikołajowskim, chersońskim i wołyńskim, według danych Rusłana Telipskiego, ustawiono mniej niż po 20 monumentalnych wizerunków Proroka. Nieoczekiwanym i przykrym jest fakt porównawczy, który podaje badacz w odniesieniu do obwodu połtawskiego — około 40 pomników Tarasa Szewczenki i 100 wodza światowego proletariatu Lenina(!). Badacz zwrócił również uwagę na stronę artystyczną form rzeźbiarskich, a przede wszystkim na ich stan. Wiele z nich wymaga renowacji i elementarnej opieki: umycia, wyczyszczenia, uporządkowania przyległego terenu poprzez nasadzenia zieleni i kwiaty. Ta pobieżna analiza świadczy o głębokiej apatii społecznej Ukraińców wobec swoich korzeni, swoich sakralnych postaci, swojej istoty. Przecież geniusz Szewczenki jest uczczony w prawie 40 krajach świata (dla porównania — Puszkin w 50, a papież Jan Paweł II w 45). Monumentalna Szewczenkiana, zdaniem Rusłana Telipskiego, jest unikalna i niepowtarzalna. A unikalność polega na różnorodności podejść do uwiecznienia Kobziarza: według cech wiekowych (od niemowlęcia do starca), według działalności twórczej (poeta, myśliciel, filozof, malarz, kobziarz), według statusu społecznego (chłop pańszczyźniany, pastuch, rzymski patrycjusz, powstaniec-rewolucjonista, bojownik przeciwko uciskowi społecznemu i narodowemu, prorok). Badacz zauważa pewną tendencję do sakralizacji współczesnych wizerunków rzeźbiarskich Szewczenki, w szczególności w postaci apostoła, anioła, Mojżesza, a nawet Jezusa Chrystusa. Warto posłuchać szczerych słów Rusłana Telipskiego: „Poprzez swoją »Monumentalną Szewczenkianę« chcę zasiać ziarenka duchowości i patriotyzmu, aby kiełkowały w naszych dzieciach”. Gdyby każdy z nas dołączył swoje ziarna do czczenia naszego Proroka poprzez wypełnianie jego testamentów, wśród których najważniejszym i najbardziej perspektywicznym jest miłość do Ukrainy, do rodzinnej ziemi, to bardzo szybko „zmartwychwstałaby” Ukraina i „zmartwychwstałby” jej naród w kręgu wolnych i zamożnych narodów świata. Ale miłość nie abstrakcyjną, lecz przetopioną w konkretne, życiodajne czyny przez szeroką społeczność, przede wszystkim przez jej segment młodzieżowy. Dla powrotu do geniuszu Tarasa ważne jest, aby każdy istniejący na tej ukraińskiej ziemi zastanowił się i szczerze odpowiedział sam sobie na pytania: „Kim dla mnie jest Taras Szewczenko?”; „Kim Taras Szewczenko jest dla Ukrainy?”; „Kim Taras Szewczenko jest dla świata?”; „Co zrobiłem dla realizacji Jego proroczych testamentów?”. Byłoby pożyteczne, gdyby nasze media przeprowadziły podobną ankietą testowanie naszych obywateli na świadomość narodową, godność ludzką i tożsamość ukraińską. Ofiarna dziesięcioletnia służba Rusłana Telipskiego geniuszowi Szewczenki jest jasnym przykładem do naśladowania, zwłaszcza wśród młodego pokolenia Ukraińców. Inna NAHORNA. Świecę pamięci, poświęconą 26. rocznicy odejścia w zaświaty wybitnego ukraińskiego pisarza XX wieku Ułasa Samczuka, zapalono w Rówieńskim Muzeum Literackim jego imienia. Uroczystość rozpoczęła się grą na bandurze i pieśnią „Moja modlitwa niech płynie” w wykonaniu pracownika naukowego muzeum Kateryny Hawłowskiej. Odbyła się prezentacja książek współpracowników Ułasa Samczuka — „Błękitny dzień wołyńskiej ziemi” Jewhena Małaniuka oraz „Wieki płyną nad Kijowem” Antona Nywynskiego. Książki ukazały się w serii „Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem” (wydawnictwo „Azalia” Rówieńskiej Organizacji Pisarzy). Wystąpili rówieńscy pisarze Petro Welesyk, Lidia Rybenko oraz Wasyl Horbatiuk z Chmielnickiego, sekretarz odpowiedzialny obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki Ołeksandr Wołoszuk, pierwszy kierownik i założyciel zastępu skautowego (plastowego) nr 33 imienia Ułasa Samczuka. Kostiantyn CHOMENKO, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody im. S. Rudanśkiego, Winnica. Olesia PONOMARENKO, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, Kijów. Kolekcjonowanie to sprawa żmudna, ale absolutnie niezbędna. Upewniasz się w tym przekonaniu, gdy zapoznajesz się z materiałami kolekcji „Ukraina i świat”, którą w Kijowie przez ponad 40 lat gromadził Jurij Nazarenko. W niej kolekcjoner śledzi historię szewczenkiany, w szczególności w Kanadzie, oraz tę rolę, jaką twórczość poety odgrywała w ukraińsko-kanadyjskiej społeczności. Kolekcja to ponad 300 wielkoformatowych tomów na prawie 90 tysięcy stron. Tysiące stron zajmują tłumaczenia wierszy poświęconych Ukrainie. Dziewięćdziesiąt dwa tomy to materiały o Tarasie Szewczence, jego międzynarodowym upamiętnieniu. Na okładkach woluminów znajdują się opinie znawców, w szczególności dedykacje M. Rylskiego, I. Wilde, E. Mieżelaitisa, tłumaczenia utworów Tarasa Szewczenki na język angielski autorstwa H. Marshalla. Ju. Nazarenko (pseudonim — Jurij Hromadśkyj) urodził się 25 maja 1904 roku w Konotopie (obecnie obwód sumski) w rodzinie kolejarza. Zmarł 21 stycznia 1991 roku, pochowany na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Uczył się w gimnazjum. Od 1925 roku pracował jako dziennikarz. Do Winnicy przeprowadził się w 1929 roku. W gazecie okręgowej „Czerwonyj kraj” kierował działem kultury, a później w redakcji gazety obwodowej „Bilszowyćka prawda” zajmował stanowisko sekretarza, brał aktywny udział w życiu kulturalno-artystycznym miasta. W 1933 roku zaocznie ukończył wydział językowo-literacki Winnickiego Instytutu Wychowania Społecznego, gdzie uczył się razem z Mychajłem Stelmachem, Ołeksandrem Lewadą oraz Luką Pałamarczukiem. Przez rok wykładał tam literaturę zagraniczną. W 1934 roku opuścił Winnicę. Dziennikarskie ścieżki młodego literata wiodły przez Odessę, Czernihów i w 1936 roku przywiodły go do stolicy Ukrainy. Pracę redaktorską w Ukrtechwydawie łączył z zaocznymi studiami w Kijowskim Instytucie Pedagogicznym. Po ich ukończeniu w 1939 roku wstąpił na aspiranturę Uniwersytetu Kijowskiego. Tutaj specjalizuje się w historii literatury francuskiej. Później czytał wykłady z literatury zagranicznej w instytutach w Czernihowie, Bucharze oraz na Uniwersytecie Kijowskim. W latach powojennych pracował jako kierownik działu prasy Ukraińskiego Towarzystwa Przyjaźni i Kontaktów Kulturalnych z Zagranicą, w redakcjach czasopism. Publikować zaczął od 1923 roku w periodykach i zbiorach Ukrainy, Białorusi, Armenii, Baszkortostanu, Azerbejdżanu, Gruzji, Mołdawii, Litwy, Łotwy, Kazachstanu, Komi, Jakucji, Czukotki oraz w innych republikach i okręgach autonomicznych byłego ZSRR. Systematycznie publikowane były artykuły, przeglądy, recenzje oraz informacje o ukraińskiej kulturze i jej międzynarodowych powiązaniach. Z jego inicjatywy społeczność Ukrainy doprowadziła do tego, że w 1956 roku, decyzją Światowej Rady Pokoju, na wszystkich kontynentach obchodzono 100. rocznicę urodzin Iwana Franki. Był to pierwszy międzynarodowy jubileusz ukraińskiego pisarza. Wiele wysiłku włożył Ju. Naza-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn