Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Unikalne mozaiki zadziwiają świat

Слово Просвіти, №29 за 2013 рік

Switłana CZORNA Zdjęcia autorki Dziesięć odrestaurowanych mozaik XII wieku z Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach, zburzonego na początku lat 30. XX wieku, odtąd będzie stale eksponowanych w Soborze Sofijskim Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Wśród nich znajdują się kompozycje „Eucharystia” (Święta Komunia) o powierzchni prawie 40 metrów kwadratowych, „Archidiakon Stefan”, „Apostoł Tadeusz”, postać świętego Zachariasza, fragmenty wizerunków nieznanych apostołów i ornamentów. Trzy mozaikowe obrazy, stworzone 900 lat temu przez bizantyjskich mistrzów, nigdy wcześniej nie były wystawiane. Renowację autentycznego malarstwa mozaikowego, która nie była przeprowadzana od prawie czterdziestu lat, jego badania naukowe oraz wydanie fotoalbumu-katalogu, do którego weszły także materiały o tych skarbach, które przechowywane są w Galerii Trietiakowskiej w Moskwie oraz Państwowym Muzeum Rosyjskim w Petersburgu, sfinansował Amerykański Fundusz Ambasadorski Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, który przyznał na realizację projektu grant w wysokości 50 tysięcy dolarów. Projekt „Sofii Kijowskiej” zwyciężył w międzynarodowym konkursie, wnioski na który składało dziewięćdziesiąt krajów świata. Ambasador USA John Tefft podczas prezentacji odrestaurowanych mozaik Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach zaznaczył, że mają one wartość dla całej ludzkości. — Jesteśmy dumni, że dołączyliśmy do dzieła zachowania arcydzieł, których renowacja jest znakiem szacunku Ukraińców do swojej przeszłości — powiedział. I dodał, że marzy, aby Andrij BUDKEWYCZ Sztuka zaczynała się od wiary, ale z czasem zaczęła tracić swoją moralno-poznawczą istotę, a odpowiednio, jedną z głównych funkcji. Zaczęła nabierać coraz więcej cech rozrywkowych. Już od ustroju pierwotno-wspólnotowego człowiek wierzył w siły nadprzyrodzone. Zdaniem artysty, naskalne rysunki miały także właściwość pomocy dydaktycznej. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa rola religii nabrała jeszcze większego znaczenia. Wielu wybitnych artystów przeszłości zajmowało się malowaniem świątyń, ikonopisarstwem. Ołeksij Iwanowycz niemal codziennie zagłębia się w Biblię, Pismo Święte, życie świętych i sprawiedliwych. Dlatego obrazy o tej tematyce to przypomnienie o wtórności i przyziemności wszystkiego, co materialne, o tym, że pogoń za dobrami prowadzi do spustoszenia duszy. Technika pisania jego malarstwa religijnego jest niezwykła. Z obrazów patrzą na nas apostołowie, święci, męczennicy, nie mają one wyraźnego figuratywnego zarysu, lecz punktowe obramowanie, jakby wyłożone drogimi kamieniami. Twarze młode, bardzo wyraziste oczy, bo wiara Chrystusowa jest i będzie wiecznie młoda. Wszystkie artystyczne obrazy promieniują światłem i wiarą, czyli ikony Jambycha mają to samo przeznaczenie, co ikony kanoniczne. Różne formy obrazowania, ale wewnętrzne wypełnienie podobne. Zdaniem artysty, malować religijne obrazy-ikony powinni i mogą nie tylko ikonopisarze, ale także inni artyści, pożądane, aby byli praktykującymi chrześcijanami. Wiele z tych prac ma coś wspólnego ze starymi freskami, gdzie jedne przelewy kolorów są nieco starte przez czas, a ekspozycję kiedyś zobaczyły jego córka i wnuczka. Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach, który zdobiły niepowtarzalne freski i mozaiki, zbudował wnuk Jarosława Mądrego, kijowski książę Światopełk w latach 1108—1113. Monastyr był jednym z największych w dawnym Kijowie. Podczas najazdu mongolskiego w latach 1240. pozostał bez pozłacanych kopuł, które zdjęli najeźdźcy. A w XVI wieku, po odbudowach i rozszerzeniu, staje się jednym z najbogatszych na Ukrainie. W latach 20. ubiegłego wieku monastyr zamykają, a w latach 1934—1936 sobór, dzwonnicę i inne budowle znoszą, aby zbudować na świętym miejscu rządowe centrum z żelaza i betonu. W latach 70. chciano tu wznieść muzeum Lenina. Przed zniszczeniem unikalnego zabytku architektury, przeciwko czemu aktywnie protestował ukraiński uczony Mykoła Makarenko, malarstwo ścienne ścinają i przewożą do muzeów Moskwy, Leningradu, Nowogrodu. Kompozycję mozaikową „Eucharystia” przekazują do Soboru Sofijskiego, gdzie specjalnie dla niej zbudowano apsydę. Wiele malowideł smaltowych trafia do Rezerwatu Ławry. W latach II wojny światowej niektóre freski wywożą do Niemiec, stamtąd przekazują je do leningradzkiego Ermitażu. I dopiero w 2001 roku Ministerstwo Kultury Rosji podejmuje decyzję o zwrocie na Ukrainę czterech ich fragmentów, za trzy lata przekazują jeszcze siedem arcydzieł malarstwa ściennego. A oto mozaika „Dymitr Sołuński” oraz górna część freskowej postaci proroka Samuela tak i pozostały w Galerii Trietiakowskiej i Muzeum Rosyjskim w Petersburgu. Praca nad projektem renowacji unikalnych mozaik trwała rok. W tym czasie, opowiada Anatolij Ostapczuk, główny artysta-konserwator rezerwatu „Sofia Kijowska”, zbadano wszystkie mozaiki i fragmenty, które przechowywano w funduszach, w skrzyniach, które nie były otwierane od lat 30. Tutaj w magazynach znajdował się rozsypany zestaw mozaikowy z naturalnego kamienia, szkła, kolorowej smalty, ceramiki, zebrany podczas niszczenia mozaiki w różnych okresach i znaleziony podczas wykopalisk na terenie monastyru w latach 1996—1999. Nad odnowieniem malarstwa ściennego przez dwa miesiące pracowało czterech specjalistów, wśród których tacy doświadczeni konserwatorzy, jak Wiktor Mińko i Mychajło Kortikow. Oni nie tylko usunęli brud z kawałków kolorowej smalty, pozostałości plasteliny i farb olejnych, które całkowicie pokrywały twarz jednego z aniołów, ale także usunęli z kompozycji „Eucharystia”, która swego czasu była pocięta na 59 części, około pięćdziesięciu gwoździ. Te uszkodzenia mozaiki otrzymały wtedy, kiedy zdejmowano je ze ścian świątyni, oraz w procesie kopiowania dla odbudowanego Soboru Michajłowskiego. W toku prac zamocowano kawałki smalty, które już wypadały, odrestaurowano styki i ubytki, które szczególnie były widoczne na wizerunku świętej komunii. — Wszystkie dziesięć mozaik, które zajaśniały czystymi kolorami, a także kompozycje z zestawu mozaikowego teraz będą stale eksponowane w salach Soboru Sofijskiego — zaznacza kierownik naukowy projektu, historyk sztuki Jurij Koreniuk. — Z podsumowaniem pracy wydano także fotoalbum-katalog „Mozaiki Michajłowskiego o Złotych Kopułach”, gdzie szeroko przedstawione jest całe malarstwo ścienne dawnego soboru. Na fotografiach z początku ubiegłego wieku można zobaczyć, jak mozaiki wyglądały przed demontażem, przed obecną renowacją i po zakończeniu prac.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn