Strona · s. 6strona oryginału ↗
W obronie języka i kultury Początki działalności „Proświty” w Kijowie
Слово Просвіти, №29 за 2013 рік
Statut Towarzystwa „Proświta” w Kijowie, założonego ku pamięci Tarasa Szewczenki
Cel Towarzystwa 1. Towarzystwo ma na celu wspieranie rozwoju kultury ukraińskiej, a przede wszystkim oświecenie narodu ukraińskiego w jego ojczystym języku, pracując w Kijowie i w guberni kijowskiej. 2. W tym celu Towarzystwo ma: a) wydawać książki, czasopisma, gazety itp. w języku ukraińskim; b) zakładać własne biblioteki, muzea, czytelnie, księgarnie itp.; c) organizować publiczne wykłady i odczyty, kursy ogólnokształcące, spektakle, wieczory literacko-muzyczne, koncerty, przedstawienia itp.; d) ustanawiać stypendia, szkoły, ochronki dla dzieci i dorosłych, biura pracy oraz inne instytucje oświatowe i dobroczynne; e) ogłaszać konkursy i nagrody za najlepsze dzieła piśmiennictwa oraz sztuki.
Środki Towarzystwa 3. Środki towarzystwa składają się: a) ze składek członkowskich, darowizn, odsetek od kapitałów oraz dochodów z majątku, wydawnictw, przedsiębiorstw Towarzystwa i b) z wpływów z przedstawień, koncertów, odczytów, spektakli itp., które będą organizowane przez Towarzystwo i na jego korzyść. 4. Wydatkami pieniężnymi Towarzystwa zarządzają Walne Zgromadzenia lub Rada w granicach określonych przez Walne Zgromadzenie lub na podstawie uchwał tych Zgromadzeń.
Skład Towarzystwa 5. Członkami Towarzystwa mogą być pełnoletnie osoby obu płci, poza tymi, które nie mają prawa należeć do Towarzystw na podstawie praw ogólnych. 6. Członkowie Towarzystwa dzielą się na honorowych, rzeczywistych i członków-współpracowników, a wybiera ich Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym: nowych członków rekomenduje Rada lub nie mniej niż 3 członków, a imiona kandydatów Rada ogłasza na dwa tygodnie przed wyborami. 7. Członków honorowych wybiera Walne Zgromadzenie spośród członków lub osób niebędących członkami Towarzystwa za szczególne zasługi dla Towarzystwa lub za wysoce pożyteczną pracę na polu literatury, nauki, sztuki lub działalności społecznej. 8. Członkowie rzeczywiści płacą co roku do kasy Towarzystwa składkę członkowską w wysokości trzech rubli. Członkowie rzeczywiści, którzy wpłacą nie mniej niż 100 rubli jednorazowo, zwani są członkami dożywotnimi. Uwaga. Walne Zgromadzenie może swoją uchwałą zwiększyć lub zmniejszyć składkę członkowską. 9. Członkowie-współpracownicy mają takie same prawa jak rzeczywiści i pomagają Towarzystwu swoją pracą. 10. Członkowie Towarzystwa: honorowi, rzeczywiści i współpracownicy mają prawo rozstrzygać wszystkie sprawy Towarzystwa na Walnych Zgromadzeniach oraz składać im za pośrednictwem Rady swoje wnioski i propozycje.
4 marca 1906 roku pod wpływem pierwszej rewolucji rosyjskiej rząd carski zatwierdził „Najwyżej zatwierdzone Tymczasowe zasady o stowarzyszeniach i związkach”. Właśnie po tym na Ukrainie pod panowaniem rosyjskim stało się możliwe podniesienie kwestii organizacji towarzystw kulturalno-oświatowych, w szczególności „Proświty”. 16 maja 1906 roku do kancelarii gubernatora kijowskiego wpłynęło podanie Mykoły Witalijowycza Łysenki, Borysa Dmytrowycza Hrinczenki, Marii Mykołajiwny Hrinczenko, Marii Mychajliwny Staryckiej, Fedora Pawłowycza Matuszewskiego (wieś Budajiwka powiatu kijowskiego), Wsewołoda Ołeksandrowycza Kozłowskiego, Maksyma Stratonowycza Synyckiego, Fotija Stepanowycza Krasyckiego (malarza), Mefodija Iwanowycza Pawłowskiego i Hry-
11. Wybrani członkowie otrzymują prawa rzeczywistych członków Towarzystwa wtedy, gdy zapłacą składkę członkowską lub jej część, jeśli jest ona płacona w ratach. 12. Członków, których działalność nie odpowiada statutowi lub jest sprzeczna z celem Towarzystwa, Walne Zgromadzenie może wykluczyć większością 2/3 głosów obecnych członków. 13. Towarzystwo może zakładać w rejonie swojej działalności filie miejscowe.
Zarządzanie sprawami Towarzystwa 14. Sprawami Towarzystwa zarządzają Walne Zgromadzenie członków oraz jego Rada, która przebywa w Kijowie. 15. Rada zarządza wszystkimi sprawami Towarzystwa i występuje jako jego przedstawiciel wszędzie i zawsze. 16. Rada Towarzystwa składa się z 8 członków, których wybiera Walne Zgromadzenie na 2 lata. Oprócz tego Walne Zgromadzenie wybiera co roku jeszcze trzech kandydatów na członków Rady, aby zastępowali tych, którzy odejdą z Rady przed upływem czasu, na który zostali wybrani. Uwaga. Kiedy będzie potrzeba, liczba członków Rady i ich kandydatów może zostać zmieniona uchwałą Walnego Zgromadzenia. 17. Co roku z Rady odchodzi 1/2 członków, w pierwszym roku przez losowanie, a potem kolejno. Na miejsce tych, którzy odeszli, Walne Zgromadzenie wybiera nowych i może ponownie wybrać tych samych, którzy odeszli. 18. Rada wybiera co roku spośród siebie Przewodniczącego, Zastępcę Przewodniczącego, Skarbnika i Sekretarza oraz dzieli między siebie wszystkie inne obowiązki. 19. Posiedzenia Rady bywają zwyczajne, nie mniej niż raz w miesiącu, oraz nadzwyczajne, które zwołuje Przewodniczący lub jego Zastępca, wtedy gdy jest to potrzebne, z własnej inicjatywy lub gdy zażąda tego 1/3 członków Rady. 20. Posiedzenia Rady stają się prawomocne, gdy zbierze się nie mniej niż 1/2 jej członków oraz Przewodniczący lub jego Zastępca. 21. Wszystkie sprawy w Radzie rozstrzygane są zwykłą większością głosów członków obecnych na posiedzeniu; gdy głosy rozkładają się równo, przewagę daje głos Przewodniczącego. 22. Oprócz Rady Walne Zgromadzenie wybiera co roku Komisję Kontrolną z trzech członków i dwóch kandydatów do nich. 23. Roczne sprawozdania i rachunki
Podpisy fundatorów Kijowskiej „Proświty” pod rosyjskim tekstem Statutu
Rady powinna najpierw rozpatrzyć Komisja Kontrolna, która przedstawia Walnemu Zgromadzeniu swoją uchwałę w ich sprawie. Uwaga. Dla sprawozdawczości rok liczy się od 1 stycznia do 31 grudnia. 24. Aby urządzać poszczególne sprawy i zarządzać poszczególnymi instytucjami Towarzystwa, Rada może wybierać oddzielne komisje spośród swoich lub innych członków Towarzystwa. Takie same komisje może wybierać również Walne Zgromadzenie. 25. Walne Zgromadzenia bywają zwyczajne i zwołuje je Rada co roku, oraz nadzwyczajne, które zwołuje Rada, gdy jest potrzeba, z własnego powodu lub gdy tego zażąda — wyjaśniając cel takiego zgromadzenia — nie mniej niż 15 członków Towarzystwa lub Komisja Kontrolna. W takim przypadku Zgromadzenie powinno być zwołane nie później niż miesiąc po takim żądaniu, złożonym na piśmie. 26. Pierwsze Walne Zgromadzenie składa się z fundatorów Towarzystwa, którzy na tym samym posiedzeniu wybierają nowych członków Towarzystwa bez zwyczajnej (p. 6) rekomendacji. 27. O dniu, godzinie i miejscu Walnego Zgromadzenia Rada zawiadamia zawczasu wszystkich członków Towarzystwa, określając wszystkie sprawy, które mają być postawione pod rozwagę Zgromadzeniu. 28. Walne Zgromadzenia uważa się za ważne, gdy będzie na nich nie mniej niż 1/2 Rady i liczba członków Towarzystwa równa 1/3 liczby członków mieszkających w Kijowie. Aby rozstrzygać kwestie o zmianie Statutu i o rozwiązaniu Towarzystwa, potrzeba, aby na zgromadzeniu była liczba członków Towarzystwa równa 2/3 liczby członków mieszkających w Kijowie. Kiedy zgromadzenie nie mogło się odbyć z tego powodu, że nie zebrała się na nim wyżej wspomniana liczba członków, to nie później niż po 2 tygodniach muszą być zwołane drugie zgromadzenie, które uważa się za ważne przy każdej liczbie obecnych na nim członków. 29. Walne Zgromadzenie wybiera za każdym razem Przewodniczącego i Protokolanta Zgromadzenia spośród obecnych członków. 30. Walne Zgromadzenie zarządza następującymi sprawami: wybiera członków Rady, Komisji Rewizyjnej oraz innych organów i kandydatów do nich; opracowuje instrukcje dla działalności tych organów, sprawdza i zatwierdza sprawozdania i rachunki Rady,
ria Andrijowycza Kowalenki o zamiarze założenia towarzystwa „Proświta” w Kijowie. Do wniosku dołączono Statut, sporządzony w językach rosyjskim i ukraińskim. Egzemplarz w języku rosyjskim podpisali wszyscy założyciele. 26 maja 1906 roku Statut został już zatwierdzony postanowieniem Kijowskiego Gubernialnego Urzędu ds. Towarzystw pod numerem 1. Pod rezolucją widnieje podpis wicegubernatora Trefila Łukycza Rafalskiego. Zatem „Proświta” stała się pierwszym towarzystwem na Kijowszczyźnie, które zostało utworzone zgodnie z nową ustawą. Co ciekawe, na podstawie tego Statutu towarzystwo „Proświta” działało w Kijowie aż do 1921 roku. Dokument nie przechodził żadnych istotnych zmian. Przedstawiamy go w pełnym brzmieniu (zachowano osobliwości pisowni).
wybierają nowych członków Towarzystwa spośród rekomendowanych kandydatów; określają porządek wydatków z kapitałów Towarzystwa; rozstrzygają kwestie dotyczące nabycia, sprzedaży i zastawu majątku Towarzystwa, dotyczące pożyczek i w ogóle rozstrzygają wszelkie kwestie dotyczące działalności Towarzystwa. 31. Na Walnych Zgromadzeniach wszystkie sprawy i kwestie, poza wskazanymi w p. 32, rozstrzygane są większością głosów (głosowaniem tajnym lub jawnym) obecnych na zgromadzeniu członków, którzy mają prawo głosować. Uwaga. Prawo głosu na Walnych Zgromadzeniach mają tylko ci członkowie, którzy wnieśli ustaloną składkę członkowską na ten sam rok. 32. Aby rozstrzygać kwestie dotyczące sprzedaży nieruchomości, wydatków z kapitałów podstawowych i pożyczek, zmiany statutu oraz rozwiązania Towarzystwa — potrzeba nie mniej niż 2/3 głosów wszystkich obecnych na zgromadzeniu.
Prawa i obowiązki Towarzystwa 33. Towarzystwo ma prawo na podstawach prawnych nabywać dla swoich potrzeb mienie ruchome i nieruchome, a także sprzedawać je i zastawiać, zaciągać pożyczki, zawierać umowy itp., co będzie potrzebne do osiągnięcia celu Towarzystwa, a także bronić swoich spraw przez pełnomocników Rady we wszystkich instytucjach i wszędzie, gdzie może być w tym potrzeba. 34. Członkowie Towarzystwa mają ulgi przy kupowaniu wydawnictw Towarzystwa i we wszystkich jego instytucjach, w wymiarze, który ustalą Walne Zgromadzenia. 35. Towarzystwo posiada pieczęć ze swoją nazwą. 36. W swojej działalności Towarzystwo podlega wszystkim istniejącym prawom państwowym.
O rozwiązaniu Towarzystwa 37. Gdy Towarzystwo przestanie istnieć, cały jego majątek, postanowieniem ostatnich Walnych Zgromadzeń członków Towarzystwa, przekazuje się jednemu z towarzystw oświatowych w tym samym celu.
Otrzymawszy Statut, członkowie-założyciele na dziesięciu posiedzeniach przygotowawczych uporządkowali wszystko, co było potrzebne do rozpoczęcia działalności Towarzystwa „Proświta”, w szczególności wydrukowali 5000 egzemplarzy Statutu i rozesłali go jako dodatek do nr 133 gazety „Hromadska dumka” z 11 czerwca 1906 roku do wszystkich jej prenumeratorów. Walne Zgromadzenie rozpoczęło się w niedzielę, 25 czerwca 1906 roku w sali Audytorium Ludowego o godzinie 12:30. Oprócz dodatku do gazety, założyciele osobiście zaprosili na zgromadzenie 150 osób z Kijowa i spoza jego granic, jednak przybyły na zebranie, opłaciły składkę i zostały członkami „Proświty” tego dnia tylko 56 osób. Na przewodniczącego zgromadzenia wybrano Borysa Hrinczenkę, który zwrócił się do obecnych z takimi słowami: „Nie ma potrzeby mówić tutaj o wadze towarzystw kulturalno-oświatowych w ogóle. Należy zaznaczyć tylko dwa punkty, które
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
