Strona · s. 8strona oryginału ↗
Chłopakom zależy na tym, by o nich pamiętano
Слово Просвіти, №29 за 2017 рік
Anżela JARMOLUK — zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, kompozytorka, autorka i wykonawczyni. Ukończyła Moskiewski Uniwersytet Ludowy Sztuki (wydział aranżacji dla zespołów wokalno-instrumentalnych). Autorka ponad 200 piosenek. Aktywna uczestniczka Rewolucji Godności, wolontariuszka. Od kwietnia 2014 roku wzięła udział w ponad 300 koncertach dla żołnierzy ATO w całej Ukrainie oraz bezpośrednio w strefie przyfrontowej. Koncerty są transmitowane w telewizji. W 2013 roku we współpracy z poetą Pawłem Mowczanem wydała płytę muzyczną „Swiczado”. Ukazały się solowe albumy jej autorskich piosenek — w 2015 roku „Znajdy mene” (Znajdź mnie), w 2017 roku — „Wkrajinski pisni” (Ukraińskie pieśni). W 2016 roku we współpracy z poetą Ołeksijem Dowhym i narodowym artystą Ukrainy Femijem Mustafajewem wydano płytę „Dooroży swojim imenem, synu” (Szanuj swoje imię, synu). Stale propaguje ukraińską kulturę, w tym za granicą, bierze udział w wielu międzynarodowych wydarzeniach. Obecnie Anżela Wołodymyriwna jest gościem „Słowa Proświty”. Podziwiam siłę ducha naszych mężczyzn — Kiedy zaczęła Pani wyjeżdżać z koncertami do strefy ATO, co Panią zainspirowało, kto bierze udział w tych wyjazdach? — Wcześniej jeździliśmy niewielkim zespołem, a teraz, biorąc pod uwagę nasze doświadczenie, złożoność sytuacji w ATO, bierzemy jak najmniej osób, tak jest wygodniej. Wyjazdy odbywają się na zasadach wolontariatu, za własne środki. Stałymi uczestnikami naszych wyjazdów są: narodowy artysta Ukrainy Femij Mustafajew, ja, zasłużony artysta Ukrainy Ihor Ilnycki, który posiada aparaturę i pełni obowiązki dźwiękowca. My z Femijem Mustafajewem mamy bardzo duży program koncertowy. Kiedy jedziemy, oczywiście potrzebujemy mikrobusu, kierowcy. Jesteśmy bardzo wdzięczni wolontariuszom, którzy zapewniają transport. To różni ludzie, ale zawsze znajdują się tacy, którzy nas wesprą. Jeśli nie znajdujemy kierowcy, a nie ma czasu czekać, Femij Mansurowycz sam siada za kierownicą. Zazwyczaj wyjeżdżamy na 10 dni: 2 dni — droga, 8 dni — koncerty. Tym razem pojechaliśmy za środki, które zarobiliśmy we Francji, gdzie występowaliśmy na festiwalu szewczenkowskim. Za nasze pieniądze żołnierze kupili samochód. Ludzie z Jahotyna przekazali produkty, my je zawieźliśmy, było to bardzo stosowne. Byliśmy bowiem u czołgistów, artylerzystów, w takich miejscach, gdzie z wyżywieniem jest ciężko — nie w centrach rejonowych czy miastach, a w polach i lasach, tam nawet wolontariuszy nie wpuszczają. Rozpoczęliśmy tę działalność zaraz po Majdanie. W marcu 2014 roku Femij Mustafajew zorganizował w Kijowie koncert z okazji dni szewczenkowskich, a w kwietniu już pojechaliśmy do ATO. — Przez trzy lata ma Pani już tam przyjaciół, sympatyków? Odwiedza Pani znajomych? — Staramy się zajechać z koncertem do przyjaciół, ale nie zawsze to wychodzi. Na przykład w tej podróży mieliśmy 11 koncertów i tylko jeden u naszych znajomych, ponieważ przy Sztabie Generalnym jest wydział, który wydaje dokumenty zezwalające, w których określone są punkty, gdzie możemy występować. Bez zezwolenia nie da się przejechać dalej niż pewna granica. Dziękujemy, że Sztab Generalny nam ufa, przecież trzeba wspierać chłopaków. Występując u dawnych znajomych, zapytaliśmy, czy dawno byli u nich artyści. Odpowiedzieli: „Tak wy przecież u nas byliście w 2015 roku”. Świadczy to o tym, że występów, koncertów jest za mało, a żołnierze bardzo ich potrzebują. Występowaliśmy i dla 1000 słuchaczy, i dla dziesięciu na prośbę chłopaków na punkcie kontrolnym. Jak my z nimi śpiewaliśmy, jak wytańczyliśmy do piosenki do słów Pawła Mowczana „Oj poszyła nenka”! W tej piosence zawarty jest jakiś kod, ona podnosi na duchu. Chłopcy nawet nie wiedzieli, jak nam się odwdzięczyć, poczęstowali barszczem. Takie wzruszające momenty są zawsze obecne. Tym razem nasz pierwszy koncert rozpoczął się w szpitalu w mieście Czasiw Jar, gdzie urodził się Kobzon. Miejscowa ludność jest nastawiona prorosyjsko. Szpital mieści się w jednym budynku z miejscowym szpitalem. Występujemy tam nie po raz pierwszy, przekazaliśmy im także produkty od wolontariuszy. Tutaj przywożą wszystkich rannych, a później rozdzielają ich do innych szpitali w zależności od obrażeń. Dopiero co przyjechaliśmy, a żołnierze już nas rozpoznają: „Przecież wy całkiem niedawno występowaliście pod Popasną...”. Rozmawiamy z nimi, fotografujemy się, przywozimy płyty... Podziwiam siłę ducha naszych mężczyzn. Ze świeżymi ranami, jeszcze na wózku, w zakrwawionych bandażach — oni śpiewają, pełnowartościowo żyją. Koncerty w szpitalu są bardzo trudne emocjonalnie — rannych nie można żałować, oni to widzą, czują. Trzeba być z nimi sojusznikami. Dziewczyny tam są niesamowite — Wojna to krew, łzy, męstwo. Jest Pani kobietą. Oni odbierają Panią nie tylko jako aktorkę, pewnie chcą otworzyć coś swojego, dusznego, delikatnego, co mieli w domu, w spokojnym życiu... — Jakoś myślałam, że trzeba ubierać się prawie po męsku, w dżinsy, żeby ich nie prowokować, tylko zmieniam wyszywanki. Powiedziałam o tym, rozmawiając z dowódcą batalionu. A on: „Źle robisz. Im chce się choć czasem zobaczyć kobiecość: sukieneczki, spódniczki. To bardzo ważne”. Kiedy śpiewam, proponuję: „Wspominajcie swoje ukochane...”. Tam, na pierwszej linii, nie można śpiewać prymitywnych tekstów. Chłopcy tego nie odbierają. Każda piosenka musi być treściwa, podana bardzo dokładnie, wyraźnie. — Wojna to nie tylko męska sprawa. Wiemy, że walczy niemało kobiet, które również wykazują męstwo, siłę ducha. Spotykała Pani takie? — Tak, kobiety pracują jako łączniczki, medyczki. Mnie w tej podróży poruszyła żona dowódcy batalionu. Warunki tam są ciężkie, fizycznie nie każdy mężczyzna wytrzyma. Upał pod 40 stopni, zarośla, żyją w ziemiankach, żadnych wygód. Ona — mała, chudziutka, zostawiła w domu 15-letniego syna z mamą i przyjechała do męża. I stara się upiększyć to życie: przy ziemiance ręcznie przesiała ziemię, ogrodziła gałązkami — uprawia koperek i pietruszkę. To takie wzruszające! Ona gotuje wszystkim jeść, pomaga, czym może. Taka wielka siła miłości, pragnienie wsparcia swojego męża. Dziewczyny tam są niesamowite. Inny przykład. Mama ma jedynego syna, studenta, kończy wydział prawa. Przeniósł się na studia zaoczne i poszedł walczyć, mówi mamie: „Ja nie mogę się uczyć, kiedy ty tam walczysz”. — Pani wyjazdy wiążą się z ryzykiem, nie boi się Pani? — Ryzyko jest zawsze obecne. Przecież to nie miniona wojna, gdzie była wyraźna linia frontu, widać było, kto strzela, gdzie nasi, gdzie wrogowie. Obecnie pociskiem artyleryjskim można zostać trafionym z odległości 30—50 kilometrów. Stale przebywaliśmy w strefie, która jest ostrzeliwana, nad nami latały drony, towarzyszyły naszemu samochodowi. My widzimy je, one nas. Wszystkie telefony tam są podsłuchiwane. My dwa dni spaliśmy w ziemiance. Tam tyle węży! Trzeba być bardzo ostrożnym, zwłaszcza wieczorem. Wpełzają do ziemianek, tam, gdzie jest chłodno. Dowódca batalionu opowiadał: tydzień żył z wężem, którego nazwał Hałką. „Przychodzę z warty — syczy, zajrzałem — dostać nie mogę, zmęczony położyłem się spać. Rano obudziłem się — syczy. Czasu nie ma wyciągać, pobiegłem. I tak tydzień”. Oni tam węże nawet jedzą. Mówią: „Świeże mięso, jak kurczak”. W 40-stopniowym upale ratuje. Lodówek, zamrażarek tu nie ma, produktów przechowywać nie ma gdzie. Wyjazdy nie są łatwe, ale rozumiemy, że teraz pomoc armii jest bardzo potrzebna. Jeśli nie pomagać, chłopakom będzie bardzo ciężko. I dotyczy to zarówno rzeczy materialnych, jak i moralnych oraz duchowych. Ważne jest dla nich wiedzieć, że o nich pamiętają.
Trzeba zaczynać od siebie, od małych kroków — Czasami można usłyszeć od niektórych ludzi, że są zmęczeni wojną. Nie będąc tam ani jednego dnia, leżąc na kanapie… — Ukraina jest obecnie rozdarta. Na wschodzie trwa prawdziwa wojna, strzelają, zabijają. A na reszcie terytorium niby nic się nie dzieje. Tak nie powinno być. Zawsze mówię — trzeba zaczynać od siebie, od małych kroków. Czasami nie rozumiesz, co bardziej porusza: czy wolontariusze, którzy kupują za ogromne pieniądze termowizory, inne niezbędne rzeczy, czy ta babcia z laseczką, która podchodzi i oddaje ostatnie — dwa jajka i napoczętą paczkę herbaty: „Synku, weź”. O takim przypadku opowiadał nam dowódca batalionu, stało się to, kiedy zajęli wieś, która była w szarej strefie. — Ukraina, która demonstruje patriotyczne nastroje, wojny nie widzi, tylko słyszy komunikaty o stanie na froncie, o poległych. Wojna trwa na oczach tej części, która przejawiała nastroje separatystyczne. Czy widzą tych chłopaków, jak się do nich odnoszą? Czy zachodzą zmiany? — Odnoszą się różnie. Są tacy, jak ta babcia. Są „kramatorskie pszczółki”, kobiety-emerytki, wśród nich nawet takie, które mają ponad 90 lat. Zbierają się, plotą siatki maskujące, za swoje pieniądze kupują materiał. Niemało jest takich, którzy w duszy są za Ukrainą, ale otwarcie występować boją się, bo są zastraszani. A są i wrogo nastawieni. Za Ukrainę walczą nawet niektórzy Rosjanie. To świadomy wybór każdego. Pod Wołnowachą rozmawiałam z dziewczyną z Gorłówki, ona jest ukraińskim żołnierzem, patriotką, choć rosyjskojęzyczną. „Ja walczę za swoją ziemię, chcę, żeby Gorłówka była ukraińska”. Uciekła z rodziny. A jej brat walczy po tamtej stronie. W Słowiańsku opowiadano nam: kiedy wszystko się zaczynało, na fali „Rosja, Putin przyjdzie”, kogoś przekupiono, ktoś poddał się rosyjskiej propagandzie czy z innych przyczyn około 5 tysięcy mężczyzn poszło walczyć za separatystów. Zostały żony, dzieci, które czekają na swoich mężów. To bardzo skomplikowane rzeczy. Wojna, która trwa czwarty rok, zniszczyła rodziny, przyniosła wiele smutku. Chłopcy są zmęczeni, choć mają silnego ducha walki, na nic nie narzekają. — Jak odnosi się do Pani władza na miejscach? — Stało się gorzej niż wcześniej. Nie zabraniają, ale i nie pomagają. Chowają się. Miejscowi kierownicy są zastraszeni, nie wierzą tej władzy. Przecież przez ten czas powinna zostać uformowana polityka państwowa, a tego nie ma. Państwo nie zapewnia w wystarczającym stopniu przesiedleńców, mało wspiera ludzi z pro-ukraińską postawią, nie walczy o swoich obywateli. Dlaczegoś milczy ukraińska inteligencja, która powinna być w awangardzie walki. Nie ma jasnego państwowego programu wychowania mieszkańców wschodu, w szczególności dzieci. Dzieci tam są bardzo dobre, czyste, ale trzeba je wychowywać. Obecnie niby powtarza się epoka zastoju. Na wschodzie nie ma silnych pro-ukraińskich ośrodków, które aktywnie by pracowały. U władzy w niektórych miejscach pozostali dawni separatyści, których poglądy się nie zmieniły, oni tylko ukrywają swoje pozycje. Oddolnie nastroje ludzi zmieniają się, szczególnie u młodzieży. Po jednym z koncertów rozmawialiśmy z chłopakiem, który ma 23 lata, walczył w ATO, był ranny. Wybrano go na przewodniczącego rady wiejskiej. Zwolnił ze sztabu separatystów, powiedział: „To nasza wieś, nasza ziemia, to Ukraina”. — Jaki format spotkań w strefach przyfrontowych najlepiej działa? — Koncerty. Pieśń zmusza do śpiewania, tańczenia, wyskakiwania na scenę, płakania, śmiania się. Można dodawać poezję, ale w formacie koncertu. Bo wieczorów literackich miejscowi nie wytrzymują, uważają, że to nieciekawe, a na koncerty przychodzą. Chcieliśmy zrobić koncerty dla przymusowych przesiedleńców. Na to nam środków nie dali, ale wydzielili na jazz-festiwal. To nienormalne. Jeśli już przeprowadzać teraz festiwale, to lepiej tam, na wschodzie, żeby wychowywać patriotyzm, żeby wydarzenia były działające. Potrzebna jest polityka sprawiedliwej wojny. Kinematografia w tych warunkach zrobiła, chyba, najwięcej. Nakręcono niemało potrzebnych filmów: o Majdanie, ATO. Radio coś robi, a telewizja — nie. Nie ma systemowej polityki państwowej. Minister kultury niby z Majdanu, ale, niestety, polityka kulturalna jest niewystarczająca. Nas wojownicy proszą pisać dla nich pieśni. A to kwestia środków, których zawsze brakuje. Za aranżację jakiejkolwiek pieśni trzeba zapłacić nie mniej niż 500 dolarów. W miarę możliwości to robimy. Te rzeczy, które stworzono przed niepodległością, sala nie odczuwa. Teraz trzeba pisać uczciwe, prawdziwe rzeczy, wypowiadać się przekonującymi prostymi słowami, żeby to docierało do ludzi. Tym razem bardzo zmieniliśmy program. Teraz potrzeba optymizmu, więcej wesołych pieśni. Przywoziliśmy „Marsz Kozacki”, wiele pieśni ludowych, „List do matki” Dmytra Pawłyczki. Kiedy Femij Mustafajew śpiewa „Drogę” Pawła Mowczana („Jego nieprzeżyte wieńczą krzyże”), — sala zamiera. Femija Mustafajewa zawsze proszą zaśpiewać krymskotatarską pieśń. Nieźle odbierają zespoły rockowe, rockowa energetyka jest tutaj potrzebna. Staramy się być na ostrzu czasu. Rozmawiała Nadija KYRIAN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
