Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wielobarwność świata dzieciństwa

Слово Просвіти, №29 за 2017 рік

Ludmyła STAROWOJT, m. Mikołajów Dzisiaj Anatolij Kaczan jest autorem 17 książek poetyckich dla dzieci, których łączny nakład przekracza 900 tysięcy egzemplarzy. Płodne były ostatnie lata: w 2013 roku ujrzała światło dzienne książka liryki i poezji zabawowej „Listy z jesiennego ogrodu”, a pod koniec ubiegłego roku — „Za naszym ogrodem gra morze” i „Spaceruje żagiel na Limanie”. Jego wiersze znajdują się w szkolnych podręcznikach i pomocach naukowych, chrestomatiach i antologiach, często spotyka się je także w wydaniach zagranicznych. Współcześni krytycy uważają A. Kaczana za wyrazistego przedstawiciela nowego nurtu liryczno-psychologicznego we współczesnej poezji dla młodych czytelników, a jedna z najbardziej prestiżowych nagród w literaturze dziecięcej została mu przyznana „za stworzenie wysokiej klasy artystycznego obrazu ukraińskiego Nadczarnomorza”. Twórczość A. Kaczana wyróżnia się niepowtarzalnością warsztatu twórczego, w którym połączono pierwiastek narodowy, etniczny z nowymi środkami wyrazu. Śmiała metafora, nieoczekiwany epitet, oryginalne porównanie dają jego czytelnikom możliwość odkrywania nieznanego w tym, co znane. Poetyzuje on rzeczywistość, ale nie wymyśla żadnych sztucznych stymulatorów przyjemności dla dzieci. U niego ogród „wpuścił na ziemię żółty liść”, pastuch „pędzi kosturem mgłę”, na krzakach „wróble świergoczą, niczym dzieci, co alfabet uczą”, chmura „rzuciła kotwicę w Liman”, a do Bohu „tuli się ogolone kosą sianożęcie”. Fantastyczne i realne w jego utworach przeplata się niezwykle organicznie. Żelazne serce statku zaczyna przyspieszenie bić, zobaczywszy światła rodzinnej przystani. Tajemniczy mag-czarodziej okazuje się zwyczajnym telewizorem, którego czary można zdjąć, naciskając przycisk „Stop”. A papierowe stateczki, które przewożą w ładowniach wiedzę, na noc przybijają do tajemniczego portu Fel. Czary poezji u tego autora powstają dzięki precyzji przekazu wrażeń i uczuć z odbioru otaczającej rzeczywistości. A. Kaczan jest autorem wysokiej klasy artystycznej przykładów poezji marynistycznej, która tak rzadko spotykana jest dzisiaj w literaturze dziecięcej. A u niego w każdym zbiorze są wiersze o tematyce morskiej. To nie są po prostu statyczne pejzaże, jego wiersze są wypełnione dynamiką, nieustannym ruchem, gdzie statki-wędrowcy witają przeciągłymi sygnałami rodzinne brzegi, rybackie barkasy śpieszą sprawdzić w morzu sieci, a biały żagiel łapie wiatr płóciennym skrzydłem… Te obrazy niosą młodym czytelnikom radość odkrywania żywego, zmiennego, wielobarwnego świata. A. Kaczan jest utalentowanym mistrzem etnopoezji. Z jego wierszy młodzi czytelnicy dowiadują się o tajemnicach obrzędów, zwyczajów, wierzeń narodu ukraińskiego, w których odsłania się jego dusza. W utworach poety bardzo subtelny i dobry humor przeplata się z łagodnym liryzmem. Lekkość, dynamiczność wiersza, różnorodne gry językowe z wyrazami-bliźniakami, frazeologizmami, przysłowiami, palindromami przyciągają do czytania dzieci w szerokim przedziale wiekowym. Nigdy nie nudzą się one czytaniem wierszy A. Kaczana, które aktywizują uwagę, rozwijają myślenie asocjacyjne, darują radość odkrywania nieznanego w znanym. Wiersze poety to także zaproszenie młodych czytelników do współtworzenia. Jego książki są zawsze utalentowanie ilustrowane. Zaczniesz czytać — i dopóki nie rozwiążesz wszystkich zagadek, nie odszukasz zagubionych liter, nie nacieszysz się bogactwem wyobraźni w jego dokuczankach, godziwkach, łamańcach językowych, niedomówieniach, zabawach dźwiękowych, zabawach literowych — książki nie zamkniesz. A. Kaczan na nowo odrodził w autorskiej poezji gatunek bezkończeniaka. Oprócz przetworzonych wątków z twórczości ludowo-poetyckiej, znanych leniwych pierogów czy Greka, który łowił w rzece raka, stworzył około dwóch dziesiątek własnych wątków, czasami nadając im formę zagadki. Takie utwory skłaniają małych czytelników do bystrych poszukiwań. Łączy wszystkie główne tematy poetyckiego świata A. Kaczana obraz cud-ogrodu, który spotykamy w wielu wierszach, ale najdobitniej opisany w autobiograficznej lirycznej spowiedzi „Rajski ogród”. Jednocześnie jest to konkretny ogród w rodzinnej wsi poety, ale to także mitologem „dziecięcego raju” na ziemi, gdzie każdy czuł się szczęśliwy, mimo wszystkich prób i przeciwności. Obraz ogrodu rozrasta się do symbolu narodu, który żył-rajował na swojej ziemi, ale na którego los przypadły także wojny i głodomory. Poeta wierzy w odrodzenie rajskiego ogrodu — kwitnącego życia na Ukrainie — i przekazuje tę wiarę czytelnikom. Chociaż A. Kaczan już prawie pół wieku mieszka w Kijowie, nigdy nie zapomina o krainie swojego dzieciństwa, często bywa w mikołajowskich bibliotekach, audytoriach studenckich i klasach szkolnych z prezentacją swoich nowych książek, występuje na forach naukowych. Razem ze swoim siostrzeńcem, międzynarodowym arcymistrzem Ołeksandrem Zubowem był inicjatorem przeprowadzenia w Mikołajowie Pierwszego na Ukrainie (2002) festiwalu szachopoezji. Drugi taki festiwal przy aktywnym udziale Anatolija Kaczana został przeprowadzony w Mikołajowie w październiku 2011 roku i poświęcony twórczości wybitnego pisarza Mykoły Winhranowskiego. Dzisiaj Anatolij Kaczan jest pełen sił i energii. Ziomkowie z całego serca życzą dobrego zdrowia, spełnienia wszystkich twórczych zamierzeń. Niech Pańskie Słowo zawsze pozostaje magiczne, nastraja czytelników na współodczuwanie i harmonię! Gdyby na chmiel nie mróz... Według ludowego przysłowia W miasteczku Jahotyn Na Zielone Świątki Chmiel owinął z wszystkich stron Naszą białą chatę. Chmiel płoty pozaplatany, Kwieciem zielonym Okna, ściany ukwiecił I teleantenę. Gdyby na chmiel nie mróz I nie zamiecie, On by i na chmurę Wylazł bez drabiny. Chmiel by i chmurę ukwiecił Na Zielone Świątki, Lecz srogi mróz odebrał Mu sił bez liku. Od mrozu wątły chmiel Śniegiem się okrywał, A w szaloną zamieć W zaspę się chował. Na wiosnę nasz chmiel ożył, Powtórnie się narodził, Chatę zielenią owinął I na dach się wspiął. A wspiął się chmiel tam, Bo ciekawie wiedzieć, Jak rosną tam w gnieździe Dwa Bo-Bo-cinięta. 29.06.2017 A. K.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn