Strona · s. 15strona oryginału ↗
Anatolij KRYWOŁAP: «Sztuka tworzy odrębną rzeczywistość»
Слово Просвіти, №29 за 2017 рік
Andrij BUDKEWYCZ, badacz sztuki
Niemiecki socjolog Paul Barth pisał: “Przy masowości kultury nie chodzi o jej jakość. Szczytowe osiągnięcia w literaturze, malarstwie i muzyce wymagają wysokiego wykształcenia. Dlatego są one masie na ogół niedostępne. Kiedy, na przykład, przeciętny Niemiec mówi o “niemieckim faustowskim duchu”, to wcale nie oznacza, że zna i rozumie problematykę, którą poruszył Goethe w swoim “Fauście”. Masowa świadomość kulturowa jest nadzwyczaj uproszczona i obniżona do poziomu masowego rozumienia rzeczy. Dlatego propagandowe frazy i skrzydlate hasła gazetowe w praktyce najbardziej wpływają na świadomość ogółu…”, — to zostało zaznaczone w 1913 roku. Obrazy tego artysty nie są dla szerokich mas. A posłuchajmy lepiej, o czym mówi malarz. Anatolij Krywołap: “Nigdy nie buduję planów, oddaję się intuicyjności. Nie wiem, co będę robił jutro. Dziesięć lat oddałem abstrakcjonizmowi... A nowy ukraiński pejzaż — on jest medytacyjny, nie do oglądania, plamami tworzę stan, w który wchodzi człowiek zmysłowo. Pejzaże do medytacji…”
Paradoks może zrozumieć tylko medytujący człowiek, a nie ten, kto kieruje się tylko głową, rozumem. To obrazy mistyczne, są one poza deszyfrowaniem przez uczonych: mistyk wypowiada się paradoksalnie. Myśliciel Osho był przekonany, że “paradoks — to jedyny sposób, by oznaczyć to, co naprawdę prawdziwe. Logika — to zawsze połowa, ona niczego nie chwyta w całości…” Przyjąć, poczuć, zrozumieć, a potem polubić dzisiejsze malarskie pismo Anatolija Krywołapa można i za pomocą “Lwów Buddy” Abhayadatty: Medytuj o radości dzień i noc… Kiedy medytujesz w ten sposób długo, będą powstawać obrazy, i osiągniesz stan oświecenia… Albo obserwując teraźniejszą chwilę: Nie warto człowiekowi żyć przeszłością, albo budować przyszłość na nadziejach, dlatego że przeszłość minęła, a przyszłość nie nadeszła. Lepiej uważnie przyglądać się każdemu nowo powstającemu stanowi… (Bhadekaratta. Sutta 3.)
Anatolij Krywołap — artysta, którego imię jest znane poza granicami kraju i popularne w kręgach miłośników malarstwa oraz badaczy sztuki. Od niedawna znaczną część czasu spędza na Zakarpaciu. Na swoją siedzibę wybrał nie Użhorod czy Mukaczewo, a wieś w górach na Wielkobereznieńszczyźnie. Któż wie, być może skorzystał z rady A. Schopenhauera: “Przebywać w świecie, nie będąc obecnym w nim: wzlecieć nad świat i oglądać jego marność…”. Wszak mieszkanie w górzystej okolicy nakłada piętno na światopogląd, — człowiek zaczyna patrzeć i widzieć wszystko wokół nie tak, jak jest to właściwe tym, którzy żyją w dolinie.
Ezoteryka, mistyka, symbolika wiekami wabiły poszczególne twórcze osobowości poświęcone malarstwu, poezji i muzyce. To poszukiwanie symboli, ukrytych przed ludzkim okiem. “Właśnie w symbolizmie ożywa dążenie do deszyfrowania tajemnego sensu obrazu — symbolu, wzniesienia się do boskiego znaku poprzez nawiewanie stanu, odczucia, które nie mogą być wyrażone codziennymi frazami, a tylko nadjęzykiem, metajęzykiem symboli — zakorkowanych waz, które doniosła do człowieka rzeka tysiącleci”, — badaczka Anna Biła. U symbolistów kolory, zapachy i dźwięki są nierozerwalnie związane ze sobą, całe formy wierszowane mogą stawać się symbolami. Wasyl Stus, a przed nim P. Tychyna i W. Swidziński napełniali medytację krajobrazów oprócz malarskiego jeszcze i muzycznym kodem. U P. Tychyny zdarza się, że poetyckie słowo — to kolorowo-dźwiękowa plama, a muzyka — istota wiersza, a nie akompaniament. Andriej Bieły zauważył: “Barwy zaśpiewały: u Rimbauda dźwięki stały się barwami, u Verlaine’a słowa — dźwiękami…” S. Mallarmé uważał, że symbol tworzy się dwiema drogami: pewien obiekt, choćby nieznaczny, trafia do świadomości poety i wchodzi w asocjacyjne połączenie z jego stanem duszy; druga metoda asocjacji obrazu wypływa ze środka na powierzchnię, duchowe uczucie projektuje się na otaczający świat. Muzykę poeta woli widzieć, architekturę słyszeć, poezja jest nasycona zapachami, a w malarstwo włożone są głębokie odczucia. Anatolij Krywołap: “Obrazy — to moje osobiste życie, moje emocje, to i eksperyment. Twórczość — to samozagłębienie, kiedy obraz sam “pracuje” z widzem, i on “pracuje” z nim… Ludzie istnieją w granicach, artyści wychodzą poza granice, radykalizacja osobowości… Mam skłonność do prostych sformułowań, nie lubię nadawać nazw obrazom, po prostu trzeba wskazywać datę napisania, i... wszystko. Nazwa pracy — to narzucanie czegoś oglądającemu… Artysta daje wielowarstwową informację i możliwość dialogu. Niekiedy mogę stworzyć nastrojowy pejzaż”.
Obecnie bardzo mało uwagi poświęca się ludzkiej istocie, którą stanowi psychika człowieka, chociaż funkcje jej świadomej części bada się z różnych stron. Jednak najbardziej złożona i nieznana cząstka podświadomego, gdzie rodzą się symbole, wciąż, w istocie, nie jest zbadana. My niemal każdej nocy otrzymujemy sygnały, ale deszyfrowanie otrzymanych wiadomości dla wielu — męczące i nieważne. Potężna broń człowieka — jego psychika — prawie nie jest obiektem rozmyślań, a czasem i jest lekceważona. Wyrażenie “to ze sfery psychologii, panowie”, często traktuje się jako “to drobnostki…” W “Deklaracji języka zaumnego” O. Kruczonych zaznaczał: “Myśl i mowa nie nadążają za przeżywaniem, dlatego artysta jest wolny wyrażać się nie tylko językiem ogólnym (pojęcie), ale i osobistym (twórca jest indywidualny), i językiem, który nie ma pewnego znaczenia (nie zastygły), zaumnym. Język ogólny wiąże, podczas gdy wolny daje możliwość wyrazić się pełniej…” Przypuszczam, że wierszowane słowo niezwykłego poety Wałerija Illi nagle w szczególny sposób tłumaczy mi poszczególne sensy malarstwa Anatolija Krywołapa: ... gdzie tur czerwonym okiem wypełniał tysiąclecia do Chrystusa który wyzwala z wiecznej Ruiny
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
