Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Z wizytą artystyczną — na poligonie jaworowskim

Слово Просвіти, №29 за 2017 рік

Moja niezwykła niedzielna podróż zaczęła się od telefonu w przeddzień: naczelnik wydziału oświaty i kultury zjednoczonej gminy Dublany, Oksana Wasyliwna Domszij, zaproponowała wyjazd razem z artystami-amatorami na… poligon jaworowski. — Roman Dmytrowycz „pobłogosławił” dobry uczynek: daje „Szkolaryka”… (R. Kohut — nasz wójt). Dacie radę? Chcemy wesprzeć chłopaków, dodać im otuchy poetyckim słowem i pieśnią… Jeszcze jak! Mówię bez wahania: — „Jadę!” Liuba PROĆ, członkini NSPU, osiedle Dublany, Samborszczyzna …Zaprawdę: ścieżki Pańskie są niezbadane: równo tydzień temu — podróż z drohobyckim oddziałem Związku Ukrainek śladami Łesi Ukrainki (Łuck, Kowel, Kołodzieżne, Włodzimierz Wołyński…), a teraz tak piękne przedłużenie wędrówek z naszymi proświtianami! Nieraz w podróży będę wspominać naszą Łesię… Dawno marzyłam, by zobaczyć Jaworów, słynący ze słynnej „jaworowskiej zabawki”, skąd pochodzi Osyp Makowej, gdzie pracowali Osyp Turianski, Jurij Łypa, Petro Franko… Ale to wszystko — o Jaworowie, my zaś jedziemy — na Jaworszczyznę! Jest nas 27. Najmłodsza, Martusia Sochanczak, skończyła drugą klasę. Najstarsza, Lubomyra Stebelska, ma ponad sześćdziesiąt lat. Reszta — „różnokalibrowa” wiekowo. Wspólna „cecha” — każdy coś potrafi. Ktoś — śpiewać, ktoś — czytać poezję, jeszcze ktoś inny — grać na gitarze czy układać scenariusze. W duszy szaleją złożone uczucia: jak nas przyjmą? Jaki nastrój mają chłopcy? Czy warto było wybierać się w drogę?.. Wokalna grupa kobieca cichutko się rozśpiewuje, dzieci — dosypiają na kolanach u mam, dziewczęta i chłopcy na autobusowej „ławce” z tyłu śmieją się i żartują jeden z drugiego… Tylko kierowca, Iwan Josypowycz Hrymaliak, któremu przyszło 2 lipca, w dzień swoich urodzin, spędzić za kierownicą, jest uważny i skupiony: wiezie artystów! Oksana Wasyliwna, „autorka pomysłu”, od czasu do czasu rozmawia przez telefon z nieznanym nam jeszcze oficerem, z którym uzgadniała nasz przyjazd i występ, — doprecyzowuje trasę. …Jednak zbłądziliśmy, wierząc nie dalekiemu niewidzialnemu przewodnikowi, a nawigacji. Ale nie bardzo się tym martwimy: wokół — kipiąca zieleń lasów, u stóp których — bujna trawa i przepych kwiatów. Kręcimy głowami we wszystkie strony — wzdychamy i achamy: piękno! Czas pozwala pokręcić się jaworowskimi drogami (pierwszy występ — o 11:00, na zegarku — dopiero 10:00…). Łaska Boża dla nas, pasażerów, i „ból głowy” dla kierowcy, któremu jeszcze dziury migają w oczach lśniącą wodą (w nocy padał deszcz). Wreszcie „odnaleźliśmy się”: widzimy na poboczu naszego „cicerone” — Romana Iwanowycza Kurasza, z którym niemal trzy tygodnie prowadziła rozmowy Oksana Wasyliwna i pod opieką którego dzisiaj będziemy do wieczora. Zabieramy pana Romana — i droga ściele się dalej, a „przewodnik” po wzajemnym ciepłym powitaniu rozpoczyna swoją opowieść. Ciekawie! Cała „biografia” poligonu! — Międzynarodowe Centrum Operacji Pokojowych i Bezpieczeństwa Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego (a wy — z jego ojczyzny, Samborszczyzny, jeszcze do tego najbliżsi sąsiedzi z Kulczycami, dlatego szczególnie cieszymy się z waszej obecności!) w narodzie nazywają po prostu: poligon jaworowski. Jest on jednym z największych w Europie. Powierzchnia — 36153 hektary. Został utworzony w 1940 roku na bazie byłego poligonu wojskowego Wojska Polskiego, który istniał tu do inwazji ZSRR na Polskę w 1939 roku oraz radzieckiej aneksji zachodnioukraińskich ziem. 13 lutego 1940 r. Rada Komisarzy Ludowych USRR przyjęła uchwałę o wysiedleniu wsi przeznaczonych pod lwowski poligon artyleryjski. Przymusowo deportowano mieszkańców wsi, które znajdowały się na tym terytorium. Wysiedlano do południowej Besarabii (obecnie — południe obwodu odeskiego) oraz na przyległe tereny. Z powierzchni ziemi zniknęło ponad 170 wsi i chutorów, zniszczono ponad 40 tysięcy hektarów żyznych ziem, zlikwidowano 14 cmentarzy, zasypano prawie półtora tysiąca studni, wysadzono 12 cerkwi i kaplic, 2 kościoły… Przeraża makabryczny fakt: cerkiew świętego Michała we wsi Wyszynka Wielka, zbudowana w 1927 roku i poświęcona przy udziale greckokatolickiego metropolity Andrzeja Szeptyckiego, oraz inne budynki, z których deportowano mieszkańców, wykorzystywano… jako cele do strzelania z czołgów i transporterów opancerzonych! Przypomniały się słowa Hnatiuka: Jak boleśnie lśniły kopułami świątynie, Gdy idąc na szaleństwo i grzech, Bezrodni niszczyciele w szału godzinie, Nieraz obracali w gruzy je… Słuchamy oniemiali… W jednej chwili wywietrzały nasze podróżnicze śmiechy-chichoty. Panie, jaka straszna historia tego kraju, „pisana” przez moskiewskich zbrodniarzy, którzy i dzisiaj ruszyli na ukraińską ziemię, zalewając ją krwią niewinnie zabitych… Potem, w porze obiadowej, kiedy życzliwi gospodarze zabiorą nas, by pokazać poligon, gdzie odbywają się szkolenia, pan Roman doda za Liną Kostenko: „Tutaj nie można przejść, nie raniąc duszy…”. Na chwilę zaniemówię — i dusza moja przepełni się radością i triumfem z powodu takich ukraińskich wojskowych! Jeszcze jak: tak łatwo i trafnie cytować wysoką poezję! Znać naszych! A Roman Iwanowycz kontynuuje: „W latach czterdziestych w jaworowskich lasach zbierali się ukraińscy powstańcy. W czasach radzieckich — szkolono żołnierzy. Ukraińską armię świadomie niszczono. Trudno uwierzyć: żołnierze bywało, że przez całą służbę wojskową ani razu nie trzymali w rękach automatu, ani razu nie strzelali… Nawet w takich warunkach na jaworowskim poligonie udało się zachować sprzęt i ogólnie całą infrastrukturę”… Przy okazji przypomniała mi się opowieść byłej uczennicy-łączniczki o przyjeździe do niedalekiej od rodzinnych Dublan jednostki wojskowej ówczesnego ministra Lebiediewa: „Do koszar, które tak sprzątaliśmy i pucowaliśmy, nawet nie wszedł… Od razu — na lotnisko. Sypał rozkazami: eto — ubrat, eto — otprawit!.. Koszmar! Dopiero później dotarło, że robi się to w jasnym celu: zniszczyć Ukraińską Armię…”. Z nadejściem Niepodległości na terenie poligonu odbywają się międzynarodowe ćwiczenia „Tarcza Pokoju” w ramach programu „Partnerstwo dla Pokoju”, które prowadzą wspólnie Ukraina i NATO. Obecnie szkolą się tu tysiące ukraińskich młodzieńców… W przestronnej sali klubu, dokąd po trzygodzinnej drodze wchodzimy, by przebrać się w kolorowe stroje ludowe, zastajemy kilku młodych księży-kapelanów, którzy właśnie skończyli spowiadać i udzielać komunii chłopakom. Pan Roman komentuje: „Współpracują z nami duchowni ojcowie UGKC i UPC KP”… Z przejęciem czekamy na 11:00: właśnie wtedy rozpocznie się występ. Koncert — pod gołym niebem. Improwizowana scena, na której ustawiono aparaturę i mikrofony i gdzie będziemy występować, — na placu przed wejściem do klubu. Czekamy, aż „uderzy dzwon”. Tymczasem wojskowi podchodzą i podchodzą, zajmując miejsca obok „sceny”. Chłopcy siadają prosto na rozgrzanej ziemi pod drzewami, na przystrzyżonych trawnikach pośród rozkwitłych lilii, inni — stoją… To, co otwiera się moim oczom z otwartych drzwi klubu, wzrusza do łez: młode twarze, szczupłe postacie… Dzieci. A tam gdzieś — wojna… Mimowolne łzy szczypią w powieki, a gardło ściska gorąca gula. Boże uchowaj przed rozklejeniem się, bo pierwsze słowo-powitanie — moje, i muszę wypowiedzieć je pewnie i z uśmiechem! …Jeszcze przed występem pan Roman „nastawiał”: „Zobaczycie: reakcja widzów pierwszych i drugich (przedpołudniowych i popołudniowych) będzie inna… Przyjmijcie to jako prawidłowość”. Prawda: nowi rekruci — „pierwsza tura” — zachowują się swobodniej, bardziej rozluźnieni, tryskają śmiechem i żartami, szczerze klaszczą po każdym numerze programu; kontraktowi — uważnie skupieni, powściągliwie poważni, choć również nie żałują dłoni. …I ręce te, nieuczone do broni, Co dotąd tak ufnie otwarte Szukały tylko przyjaznej dłoni, Teraz nakręcają się od skurczu złości… Niby dwa bieguny: naiwna młodość z jasnymi, ufnymi oczami i mądra dojrzałość z owianym wiatrem, opalonym wojennym wichrem czołem… Uderzyło w serce „na odlew”: kiedy do wojskowych, z których wielu widziało już potworną twarz wojny, zwróciła się pani Luba Stebelśka, dyrektor Domu Ludowego z Łuki, przed wykonaniem „Wyrośniesz ty, synu…” (słynne „Łabędzie macierzyństwa” Wasyla Symonenki) i mówiła, że i jej syn Petro przechodził tu szkolenie, a teraz jest na Ługańszczyźnie — spadła taka ulewa oklasków, że wydawało się, iż pyłek z kwiatów lipy posypał się na ziemię. Po wzruszającym wykonaniu matczynego testamentu — „Można wszystko na świecie wybierać, synu, wybrać nie można tylko Ojczyzny” — wyszkoleni mężowie zerwali się na nogi i wyprostowali na znak szacunku dla Matki, a potem znów zaczęli klaskać. Drugi raz powtórzyło się to z małym Ihorczykiem Łuczkiwśkim, który wykonywał „Ja cię nienawidzę, wojno!”. Przychylnie przyjęto wszystkie bez wyjątku numery: rozpoczynającą „Ukraino moja…” w wykonaniu uczennicy ósmej klasy Olenki Chomyszak, patriotyczne i liryczne pieśni duetu „Rzeka życia” (Ołeh Marynkewycz, Jurij Storońśkyj) oraz ludowe — kobiecej grupy wokalnej, którą stworzyły dyrektorki Domów Ludowych zjednoczonej gminy Marija Mendak (Mała Ozymyna), Marjana Hnatiuk (Załużany), Lubomyra Stebelśka (Łuka), Nadija Rybczak (Majnyczi) oraz bibliotekarka wsi W. Ozymyna Hałyna Sałanśka; utwory oryginalnego wykonawcy-gitarzysty Wasyla Horbania i oryginalne kompozycje solowe utalentowanej Marjany Burymaj (przeczytała ona także własny wzruszający wiersz, poświęcony dwóm braciom, którzy niedawno wrócili z wojny); humoreski Pawła Hłazowoho w wykonaniu Ihora Łuczkiwśkiego oraz dramatyczna scenka z babą Pałaszką i babą Paraską (Nadija Rybczak, Marjana Hnatiuk) ze znanego utworu Neczuja-Łewyćkiego; pieśń o dzieciństwie w rodzinnej Ukrainie Martusi Sochanczak i wysokiej klasy profesjonalny śpiew Mariji Mendak; natchnienie wyrecytowana przez dziesięcioklasistkę Lubę Rybczak ballada Tarasa Szewczenki „Lilia”… Program prowadzili młodzi dyrektorzy Domów Ludowych wsi Załużany i Mała Ozymyna Marjana Hnatiuk i Marija Mendak… W roli scenarzysty, reżysera i kierownika artystycznego wystąpiła Hałyna Buryma, matka dwóch sławnych synów-wojowników. Za „konsoletą” siedział i pilnował dźwięku jeszcze jeden kierownik artystyczny, pedagog i muzyk Roman Staruch. Swoje poezje czytałam i „wplatałam liryczne dygresje” ja, przebywając na najwyższej fali duchowego uniesienia i wzruszenia. …W drodze na poligon zajechaliśmy do Starycz, gdzie są słynne „siedem źródeł” z leczniczą wodą, przebiega sławne górzyste pasmo Roztocza i niesie swoje wody piękna rzeka Tereszka. Z okien „Szkolnika” zauważamy za ogrodzeniem wiejskiego cmentarza żałobną kobiecą postać, pochyloną nad grobem. „Mama Jurija Kosiwa rozpacza po synu… Zginął w 2014 pod Zełenopillą…”, — odzywa się Roman Iwanowycz. Skłaniamy głowy w żałobie, wspominając także swojego dublanina — Iwana Łucyszyna, którego wtedy zabiła wojna, a jutro, 3 lipca, miałby skończyć kwitnące 26 lat… „Siedem źródeł” — w głębokim jarze, do

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn