Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №29 за 2019 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 29 (1029), 18—24 lipca 2019 Słowo o Pawle Mowczanie

Jubilata wita Iwan Małkowycz Zdjęcie Wołodymyra Koskina Mychajło SŁABOSZPYCKYJ W doktrynach wschodnich, a nawiasem mówiąc, Pawło Mowczan jest dobrze oczytany w tej lekturze, twierdzi się, że w każdym człowieku żyje jeśli nie wielu, to przynajmniej kilku ludzi. I oto, kiedy myślę o Pawle Mowczanie, widzę żywe potwierdzenie tej doktryny. Jest to człowiek, który posiada od razu kilka hipostaz. Myślę, że każdy literaturocentryczny człowiek, oglądając się na przeżyte przez siebie dekady, nie tylko widzi tam Pawła Mowczana, ale może też powiedzieć, że Pawło Mowczan to część jego duchowego i literackiego życia. Pamiętam burzliwy start utalentowanego pokolenia szestdziesiątników w literaturze ukraińskiej. I pamiętam tę poetycką orkiestrę. I wraz z tą plejadą narodził się w literaturze Pawło Mowczan, który nie powtarzał nikogo z tych wyrazistych osobowości. Nie interesowała go, powiedzmy, encyklopedia cybernetyki. Nie wyrywał się z przytykiem do słońca. Był obojętny na zapach nieba i ulicę chabrów. Mowczan w naszej poezji stał i stoi osobno, jak strażnik przy osiedlu literackiej metropolii. To poeta o naturfilozoficznym usposobieniu. W wspomnieniach Iwana Dziuby przeczytałem, że jeden z wielbicieli i oponentów poetyki Pawła Mowczana narzekał: “W poezji Pawła Mowczana jest mało powietrza”. Im więcej o tym myślę i przeczytuję Pawła Mowczana, widzę: tam rzeczywiście jest mało powietrza, bo Mowczan nie jest zafascynowany postępem naukowo-technicznym w swojej twórczej ewolucji. Mowczan uważa, że równolegle z postępem naukowo-technicznym szła degradacja człowieka, szedł regres moralny. I to było pisane wtedy, w latach 70., 80. i 90. To rzeczywiście bardzo logiczne, że poeta Mowczan napisał tyle studiów o Słowie. Najwyraźniej tylko poeta ma nieszczęście, przywilej i mękę odczuwania Słowa swoich czasów. Dzisiaj Słowo, a zwłaszcza ukraińskie Słowo, przeżywa okres dewaluacji, rdzewienia, powszednienia. I nie znam jeszcze analogu w ukraińskiej poezji, żeby powiedzieć, kto wczoraj, przedwczoraj, dzisiaj stworzył tyle nowych oryginalnych ukraińskich leksemów. Jestem pewien: otwórzcie tomik poetycki Mowczana na dowolnej stronie, a znajdziecie jego neologizmy i znajdziecie strasznie nieoczekiwane słowotwory. To, myślę, nie z dobrobytu istnienia literatury ukraińskiej. Słowa kuł Taras Szewczenko. Jest taka książka “Słownik języka Szewczenki” Iwana Ohijenki i tam jest rejestr neologizmów. Słowa kuł, aż do tego stopnia, że narzekali na niego jego współcześni — Mychajło Starycki, Ołena Pcziłka — i urywam szereg, możecie go przedłużyć. Ich z powodzeniem teraz kuje Pawło Mowczan. Druga hipostaza Pawła Mowczana — polityk, działacz państwowy, działacz kulturalny. Myślę, że ta hipostaza rozwija się na naszych oczach. Od tych czasów, kiedy Pawło Mowczan wraz z pierwszymi odważnymi fundował, organizował wszystkie narodowe społeczne patriotyczne organizacje, które mieściły się w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy. Oczywiście, Pawło Mowczan — to całkowicie logiczne lider “Proświty”. Bo będzie wiele dyskusji. My, Ukraińcy, lubimy zastępować konkretną pracę dyskusjami. Europa czy “Proświta”? Moim zdaniem, te dyskusje zaprowadziły nas daleko. My zawsze chcemy “albo-albo” zamiast “i-i”. Ale wiecie, jeśli znajdziemy się w Europie, to poprowadzi nas tam “Proświta”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Święto świadomych Ukraińców

W Narodowym Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej „Ukraiński Dom” odbyły się uroczystości oraz koncert świąteczny z okazji 80. rocznicy urodzin znanego ukraińskiego działacza społecznego, publicysty i polityka, poety, tłumacza, scenarzysty, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty”, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Pawła Mowczana. Prezydent Narodowej Akademii Pedagogicznej Ukrainy, szef Towarzystwa „Znannia” Wasyl Kremin podkreślił, że Paweł Mowczan jest uosobieniem człowieka, którego działalność przyczynia się do tego, aby w społeczeństwie stale rósł segment ukraińskości. Wręczył on Pawłowi Mychajłowyczowi najwyższe odznaczenie Akademii — Złoty Medal „Hryhorij Skoworoda”. Trzeci prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podkreślił, że w każdej audytorium, w którym jest P. Mowczan, na pewno nie ma „chochołów” i „małorosjan”, jest to zawsze gorąca publiczność, w której toczy się dyskusja o ukraińskiej sprawie. Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Heorhij Filipczuk nazwał Pawła Mowczana jednym z godnych ukraińskich mężów pierwszego narodowego zaciągu, którzy wywalczyli ukraińską państwowość, ukraińską duchowość, ukraińską sławę i perspektywę. Wspomniał o wydanym niedawno w Europie w tłumaczeniu na język francuski jego tomiku „Srebrna krew”. Ludowa artystka Ukrainy Hałyna Jabłonska zaznaczyła, że Paweł Mychajłowycz był w liczbie tych, którzy stali się katalizatorem wszystkich narodowo-państwowotwórczych procesów na Ukrainie. Dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” Iwan Małkowycz jest przekonany, że poezja Pawła Mowczana jest zawsze młoda. Z ramienia Kijowskiej miejskiej „Proświty” jubilata powitali zasłużony artysta Ukrainy Kyryło Stecenko, ludowy artysta Anatolij Matwijczuk oraz Olha Chodacka. A znany ukraiński piosenkarz Serhij Fajfura nazwał Pawła Mychajłowycza apostołem współczesnej Ukrainy. Tego wieczoru jubilat otrzymał wiele odznaczeń i prezentów. Od Prawosławnej Cerkwi Ukrainy — order „Świętego Archanioła Michała pierwszego stopnia”; od Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Ukrainy im. Mychajła Drahomanowa — Wielki Złoty Medal; od Stowarzyszenia Rektorów Uniwersytetów Pedagogicznych Europy — Wielki Order na błękitnej wstędze. Także wśród nagród były odznaczenia od Partii „Patriota”, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy. Od gazety „Słowo Proświty” jubilata powitali redaktor naczelny Mykoła Cymbaluk oraz zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Maryna Soczenko, pani Maryna wręczyła jubilatowi jego portret. Również swoje prace malarskie P. Mowczanowi podarowali ludowi artyści Ukrainy Wałerij Franczuk i Anatolij Melnyk. Ozdobą jubileuszowego wieczoru stał się program koncertowy. Pieśni do słów Pawła Mychajłowycza oraz innych ukraińskich poetów wykonali ludowi artyści Ukrainy Femij Mustafajew, Ołeksandr Wasyłenko, Ołeś Charczenko, zasłużone artystki Anżeła Jarmołuk, Tetiana Nehrij, zasłużony artysta sztuki estradowej Ukrainy Anatolij Serdiuk. Burzliwymi oklaskami goście powitali występy Wzorcowego zespołu artystycznego „Teatr pieśni Ładońky”, Kijowskiego akademickiego teatru ukraińskiego folkloru „Berehynia” oraz Ludowego zespołu pieśni i tańca „Darnyczanka”. Paweł Mowczan przeczytał nowe wiersze i zapowiedział swój wieczór literacki, który we wrześniu przeprowadzi Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy przy udziale Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Własna informacja. Proponujemy uwadze czytelników „SP” fragmenty wystąpień uczestników szacownego zgromadzenia i szczerze dziękujemy za fotoreportaż Wołodymyrowi Koskinowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Moskiewska technologia chaosu

Myrosław ŁEWICKYJ Im głębiej w las, tym więcej drzew — mówi ludowa mądrość. Im bardziej wnikliwie analizujesz wydarzenia polityczne na Ukrainie, tym wyraźniej widzisz straszną istotę, która wyłania się z komediowego opakowania. 21 kwietnia 2019 r. ludzie głosowali na „nową twarz”. A otrzymali wręcz przeciwnie – starą twarz – specrezydenta Andrija Portnowa, który coraz bardziej bezczelnie doradza władzy, jak wdrażać putinowski rewanż wobec Ukrainy. Ta persona to płód politycznego gniazda Julii Tymoszenko. I wcale nie dla wyrzutu wspominam ten niuans. Kiedy premier w latach 2007–10 przegrała prezydencki pojedynek z „opozycjonistą”, który „nie rzuca słów na wiatr” (Janukowyczem), to Portnow (jest absolwentem Uniwersytetu Wschodnioukraińskiego im. Dala) był w liczbie tych, którzy jako pierwsi przystali do zwycięzcy – Janukowycza. Zrobił to, mimo że w sztabie wyborczym Julii Tymoszenko był kierownikiem departamentu prawnego. Ten niuans to jedno ze świadectw skrajnego cynizmu tego człowieka. Ale daleko nie jedyne! 4 kwietnia 2019 roku były zastępca szefa Administracji Prezydenta za czasów Wiktora Janukowycza Andrij Portnow na swojej stronie w „Telegramie” napisał post, w którym twierdził, że kilka tygodni po rozpoczęciu rządów Wołodymyra Zełenskiego ukraińscy patrioci zaczną znikać: „Przyjaciele, myślę, że za kilka tygodni, oprócz zmiany prezydenta, w kraju zaczną zachodzić jeszcze pewne procesy. Dotkną one kluczowych aktywistów, patriotów, tituszek, podległych siłowikom band, porohobotów oraz stworzonych za offshore’owe pieniądze liderów opinii. Jestem pewien, że zaczną po trochu znikać. Ktoś do więzienia, ktoś na emigrację, ktoś pod kanapę, ktoś do szpitala, a ktoś i w ogóle”. Wpis wywołał szok w ukraińskim środowisku patriotycznym. Jednak w żaden sposób nie wpłynął on na stanowisko zdegradowanej przez putinowski telewizor części ukraińskiego społeczeństwa. Ona bowiem przyjmuje za prawdę tę dyskredytację, którą prowadzą putinowskie wojska informacyjne przeciwko fundamentom bytu każdego narodu — językowi i ściśle z nim powiązanej historii, przeciwko wierze (często nam mówią – „jaka różnica – Bóg jest jeden”) oraz sile, która stoi na straży zarówno duchowych, jak i materialnych wartości narodu — armii. Poszukiwania dróg realizacji ukraińskiego marzenia doprowadziły mnie do głębokiego przekonania, że tylko te narody osiągają szczyty gospodarcze, gdzie istnieje wysoko rozwinięta narodowa samoocena. Te narody, które zwą się populacją, są skazane na zacofanie gospodarcze i eksploatację przez obcych. Portnow jedynie rozniecał w podatnej na telewizyjną propagandę części populacji hazardowe oczekiwanie „nowych twarzy”, które okazały się całkiem stare. Działanie putinowskiej trucizny jest jeszcze na tyle silne, że przeważająca część społeczeństwa do dziś nie rozumie poziomu zagrożenia, przed którym znalazła się Ukraina. Jednym z symptomów tego zagrożenia była zagadkowa śmierć 19 czerwca deputowanego ludowego Ukrainy Dmytra Tymczuka. Był on znany z tego, że regularnie i szczegółowo na stronach portali społecznościowych relacjonował życie na Krymie w warunkach rosyjskiej okupacji, wojnę w Donbasie oraz rosyjską działalność dywersyjną na Ukrainie. Portale społecznościowe wiążą tę śmierć oficera, polityka i dziennikarza z kwietniowymi groźbami Portnowa. Obecnie jeszcze za wcześnie, by sądzić, czy te przypuszczenia mają podstawy. Jednak są już wypowiedziane przez polityków fakty, jak przed administracyjną potęgą Portnowa drżą sędziowie, niektórzy prokuratorzy. I to wcale nie szeregowi. Według twierdzeń deputowanej ludowej Ukrainy Tetiany Czornowoł, do tych, którzy „sprawdzają zegarki” według „czasu Portnowa”, należy szef Państwowego Biura Śledczego Roman Truba. Ta deputowana ludowa Ukrainy była w grupie osób (w doniesieniach agencyjnych powiedziano, że byli to wojskowi rezerwy, ochotnicy, wolontariusze, działacze społeczni oraz deputowani ludowi), które 15 lipca domagały się odsunięcia szefa PBŚ. Ludzie ci zarzucali R. Trubie, że ten na wniosek Portnowa wszczął sprawę (faktycznie przeciwko Poroszence) w sprawie organizacji kontrofensywy ukraińskich Sił Zbrojnych, w wyniku której doszło do wyzwolenia Słowiańska, Bachmutu, Siewierodoniecka... od rosyjskich okupantów. W komentarzu o wizycie u R. Truby T. Czornowoł napisała: „Ta kontrofensywa – to duma i zwycięstwo Ukrainy, których by nam więcej. Ale Truba, na zlecenie Portnowa, uparcie szuka w tym przestępstwa. Taka sprawa jest potrzebna Kremlowi, taka sprawa jest potrzebna Medwedczukowi, ale jak śmie rozpatrywać jako przestępstwo świętą konstytucyjną walkę organ państwowy? Czyż to nie zdrada stanu? I nic w tej sprawie Truba nam nie odpowiedział. Bardzo cynicznie uchylał się od bezpośrednich odpowiedzi, mówiąc, że „prowadzimy śledztwo”. A na pytanie „A jeśli Portnow jutro przyniesie wniosek o prześladowanie ochotników z 2014 roku, którzy nie byli wojskowymi i bronili Ukrainy bronią zdobytą w boju, on też wszcznie sprawę i zacznie ciągać ich po śledztwie?” Truba znów milczał. Roman Truba tak i nie zdołał odpowiedzieć, dlaczego Portnow, prawnik reżimu Janukowycza, już miesiąc jest na Ukrainie – i nie siedzi. Według jego słów, to pytanie nie dotyczy kierowanej przez niego struktury... Osoby, które weszły do jego gabinetu, przypomniały mu, że PBŚ to nowy organ, został stworzony przez deputowanych-majdanowców, bo ci zderzyli się z tym, że stare organy nie mogą poradzić sobie z prowadzeniem spraw Majdanu. Ale czy mogła być inna, oprócz milczenia, reakcja R. Truby na zadane pytanie? 27 czerwca Bihus.info ujawniło informację, że obecny dyrektor Państwowego Biura Śledczego Roman Truba, jako prokurator rejonu pustomickiego, zaskarżał w sądzie decyzje lokalnych rad obwodu lwowskiego w sprawie poparcia Euromajdanu. Motywował swoje zaskarżenia tym, że polityka zagraniczna należy do kompetencji prezydenta Ukrainy, MSZ oraz Rady Najwyższej Ukrainy, choć nie oni, a naród, jak powiedziano w Konstytucji Ukrainy, jest najwyższym suwerenem na Ukrainie. Sprawy, które z podania „obywatela” Portnowa prowadzi PBŚ przeciwko 5. prezydentowi Ukrainy, nabierają nowego emocjonalnego zabarwienia po oświadczeniu Wołodymyra Zełenskiego o konieczności lustracji także władzy po Majdanie. Tutaj należy przypomnieć, że Rada Najwyższa 16 września 2014 roku uchwaliła ustawę „O oczyszczeniu władzy”. Ustawa ta wprowadza zakaz zajmowania określonych stanowisk przez 10 lat przez osoby, które w okresie od 25 lutego 2010 roku do 22 lutego 2014 roku przez okres ponad jednego roku zajmowały określone stanowiska państwowe. Analogiczny zakaz działa również wobec osób, które zajmowały wskazane w ustawie stanowiska krócej niż rok, ale wliczając okres od 21 listopada 2013 roku do 22 lutego 2014 roku, i nie zwolniły się wtedy z własnej woli. Jednak ta ustawa obecnie jest zaskarżana w Sądzie Konstytucyjnym Ukrainy, co wywołuje zaniepokojenie na Ukrainie. 11 lipca prezydent Ukrainy złożył oświadczenie o konieczności rozszerzenia lustracji na prezydenta Ukrainy, który ocalił Ukrainę przed putinowskim zagarnięciem, na przewodniczącego Rady Najwyższej, deputowanych, członków rządu, prokuratora generalnego, szefa SBU, szefów Komitetu Antymonopolowego i Funduszu Mienia Państwowego, szefów Państwowej Służby Fiskalnej i celnej, sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, kierownictwo przedsiębiorstw obronnych, którzy zajmowali stanowiska od 23 lutego 2014 roku do 19 maja 2019 roku. Jednych ta nowa, ogłoszona przez W. Zełenskiego inicjatywa ucieszyła, mówiąc „jaki śmiały chłopczyk”, innych rozbawiła, mówiąc „komedia trwa dalej”. Ambasadorowie krajów G7 we wspólnym oświadczeniu wyrazili zdziwienie z powodu tej inicjatywy, wskazując, że obecna sytuacja na Ukrainie nie jest porównywalna z sytuacją zaraz po Rewolucji Godności. Wielu „oświadczenie lustracyjne” W. Zełenskiego zszokowało. I wcale nie dlatego, że pewne osoby mogą zostać „przelustrowane”. Oświadczenie to padło po pierwszej rozmowie telefonicznej prezydentów Rosji i Ukrainy. Część analityków skłania się ku opinii, że do „oświadczenia lustracyjnego” Zełenskiego popchnął właśnie Putin. Jest w tym logika. Zwłaszcza po ostrych słowach Putina pod adresem obecnego prezydenta Ukrainy, w których żałował on przewidywalnego Petra Poroszenki. Niestety, nie znalazłem wystarczającej ilości informacji, aby powiedzieć, czy był to szczery żal, czy cyniczna forma dyskredytacji „Europejskiej Solidarności” przed wyborami parlamentarnymi. Bardzo wątpię, by pamiętliwy Putin w „przyjaznej rozmowie”, jak nazwał ją rzecznik szefa Rosji, wybaczył Zełenskiemu wszystkie „szpilki” w swoją stronę. Istnieją podstawy, by sądzić, że w trakcie rozmowy telefonicznej Putin dostrzegł w Zełenskim człowieka emocji. Daje im upust praktycznie każdego dnia. I o zmęczeniu tymi, dalekimi od prezydenckich, emocjami 11 lipca opowiadała mi osoba, od której czegoś podobnego nie spodziewałem się usłyszeć… Dostrzegłszy w Zełenskim człowieka emocji, Putin będzie próbował wykorzystać jego dar komika do prowokowania chaosu. Tutaj za „kamień probierczy” można uznać „oświadczenie lustracyjne” Zełenskiego. Jednak i bez niego na Ukrainie panuje obecnie niemały chaos. Pisarz Serhij Żadan w tej sprawie w jednym z ostatnich wywiadów powiedział: „Ukraina znajduje się w strefie ryzyka. Po wyborach prezydenta mamy drugi miesiąc całkowitego bezkrólewia. Miejscowi politycy robią, co chcą. Władza centralna nie daje przytomnych sygnałów. Wszyscy są w stanie zawieszenia”… Jednak, według moich obserwacji, rola głównych prowokatorów chaosu, jako jednego ze środków rosyjsko-oligarchicznego rewanżu, przypada już wspomnianym Portnowowi i Medwedczukowi. O tym ostatnim były radziecki wywiadowca i kolega Putina z roku z instytutu KGB Jurij Szweć powiedział: „To agent KGB od czasów studenckich pod operacyjnym pseudonimem „Sokołowski” i człowiek, który otrzymał nowe możliwości, odkąd został kumem prezydenta RF Putina. (…) To źródło najważniejszej informacji politycznej o sytuacji na Ukrainie. Przy czym, z uwagi na krąg jego powiązań, to najcenniejsza informacja. Werbuje on ludzi jako agentów Kremla. Sądząc po jego niemal triumfalnym powrocie na Ukrainę, w tej sprawie odniósł wielkie sukcesy. Ot, jak on w ciągu ostatnich kilku lat przeniknął na rynek produktów naftowych Ukrainy? Kto go tam wpuścił i na jakich warunkach? Kto dał mu możliwość przejęcia rozkręconych kanałów telewizyjnych? Jak to się stało, jeśli na Ukrainie trwa wojna przeciwko agresorowi, którego agentem on jest?! Dajcie odpowiedź na te pytania, a dowiecie się o zwerbowanych przez Medwedczuka agentach”… Często insynuacje w tej sprawie czynione są pod adresem Petra Poroszenki, jednak obecnie stało się już publiczną informacją, że Medwedczuka do grupy mińskiej wciągnęła na żądanie Putina kanclerz Niemiec Angela Merkel. Na ile Medwedczuk był przydatny Putinowi w tej grupie — to inna kwestia. Według twierdzenia Jurija Szwecia „rady, których Medwedczuk udziela Putinowi, często prowadzą do odwrotnych rezultatów”… Mam nadzieję, że z Bożą pomocą i starania Portnowa również prowadzą do odwrotnych rezultatów, niż oczekują tego ci, którzy skłonili go do wyjazdu na Ukrainę w celu prowokowania chaosu. „Jaskółką” tych moich nadziei był zwycięski uniwersytecki mini-majdan, który doprowadził do zwolnienia Portnowa ze stanowiska profesorskiego na Uniwersytecie Kijowskim. Oprócz tego, swego czasu na jednej z polskich stron (zdaje się, że był to koniec 2018 roku) znalazłem wizję rozwoju wydarzeń w Europie na 2019 rok. O Ukrainie powiedziano tam, że „od marca do końca jesieni sytuacja będzie beznadziejna. A potem wszystko zacznie wracać do normalności”… Z tego można by się śmiać, gdyby nie jeden szczegół. Słowa o marcu i końcu jesieni zostały wypowiedziane wtedy, gdy nikt nie postrzegał Zełenskiego jako realnego kandydata na prezydenta. Wtedy wszystkie znaki na niebie i ziemi wskazywały, że następnym Prezydentem Ukrainy będzie Julia Tymoszenko. Ale w Niebie zdecydowano inaczej… Jednak „drobnymi” niepowodzeniami prawnik Portnow nie bardzo się przejmuje, a pisze i ogłasza dla prezydenta Zełenskiego „tezy sierpniowe”, jak już je nazwano na Facebooku: „I teraz jednym z najważniejszych zadań jest nie dać im (zespołowi Majdanu. — M. L.) drugi raz podnieść głowy. W ostatnich tygodniach sierpnia, zaraz po otrzymaniu władzy nad organami ścigania, należy przeprowadzić masowe obławy, przeszukania i zatrzymania, areszty mienia oraz konfiskaty broni. Tych, którzy zdążą wyjechać, należy niezwłocznie ogłosić listem gończym, rozpocząć procedury ekstradycji, komunikacji z Interpolem i zapewnić kompleksową pracę nad ich wyłuskaniem z krajów, w których zdążą się osiedlić”. Mam nadzieję, że do jego kagebowskiego scenariusza nie dojdzie. ———————— 1 Ale każdy naród ma swoje osobliwości Jego uwielbienia, które w teologii nazywa się inkulturacją. Te osobliwości ilustruje taki niuans: w ukraińskiej tradycji wierni uważani są za dzieci kochającego Boga-Ojca. U Rosjan wiernych uważa się za niewolników surowego Boga-Władcy. I ma to swój wpływ na mentalność narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zwołał swój sobór lokalny. Po raz drugi z rzędu w krótkim czasie, próbując zwrócić uwagę opinii publicznej na siebie jako patriarchę. Ignorując fakt, że na wyżej wspomnianym Soborze Zjednoczeniowym mowa była jednocześnie o samorozwiązaniu UCP Patriarchatu Kijowskiego oraz UAPC. Tak oto transit gloria mundi (łac.) — przemija chwała świata. Jeszcze kilka miesięcy temu jego imię budziło tylko szacunek wśród przeciętnych Ukraińców. Otrzymał Gwiazdę Bohatera z rąk prezydenta. W końcu, zasłużenie. I oto nagle zabrakło mu uwagi. Wiek, — podsumowali obecnie hierarchowie PCU. Przykro. Bo po otrzymaniu tomosu ponad 500 parafii z UCP PM przeszło do PCU. I pomimo szalonego oporu Moskwy proces zjednoczeniowy trwa. Konstatuje przykrość, bo swoimi działaniami honorowy patriarcha nie dodaje sobie szacunku. Na tak zwany sobór lokalny nie przybył do niego ani jeden prawosławny hierarcha z Ukrainy. I zaledwie dwóch z Rosji. Z jednej biełgorodzkiej parafii z sześcioma przychodami. Niepokojąco. Bo w sytuacji widać moskiewski ślad. Obecny bliski współpracownik Filareta kontaktuje się z rosyjską ambasadą, a sam “patriarcha” powtarza fejki moskiewskiego biura informacyjnego. Nawiasem mówiąc, na konferencji prasowej po “soborze” Filaret mówił coraz więcej o majątku KP, o pieniądzach, rachunkach itp. “Zapominając” o obowiązkach duszpasterskich i o tym, że cerkwie na Ukrainie nie są osobami prawnymi i nie posiadają żadnego majątku... Przykro. Swego czasu kijowski metropolita Iłarion (990-1088), troszcząc się o wartości duchowe, napisał tutaj, w Soborze Sofijskim, “Słowo o Prawie i Łasce”, w którym uzasadnił, między innymi, ideę chwały jako archetyp idei państwowej (narodowej). Tylko uświadamiając sobie własną wielkość, równą Bizancjum, naród może czuć się godnym gospodarzem na swojej ziemi. Cóż, widocznie jeszcze w naszej Ukrainie los nie nadszedł... P. S. W tym samym czasie (równolegle z lokalnym soborem filaretowskim) ulicami Kijowa jeździły kolorowe samochody z uczestnikami gej-pride’u... Na ulicach Tbilisi tysiące ludzi wyszło na akcje protestacyjne przeciwko Rosji z powodu prowokacji, dokonanej w gruzińskim parlamencie przez deputowanego Dumy Państwowej FR komunistę Gawriłowa podczas międzyparlamentarnego forum ...prawosławia. W sumie logicznie: komu, jak nie bolszewikom przewodzić i kierować procesami cerkiewnymi w najbardziej kanonicznym prawosławnym państwie? A zatem i wszędzie. Bo któż jeszcze na świecie jest “rozumem, honorem i sumieniem epoki”! Mimo wszystko, dziwne są dzieła Twoje, Panie... Równolegle w rosyjskich więzieniach i piwnicach ORDŁO setki Ukraińców nadal poddawane są torturom, w błocie okopów pod celnymi wrogimi ostrzałami — tysiące bojowników... Ktoś z nich, na nieszczęście, zginie, kogoś zranią... W równoległym trwaniu takiego stanu — przebiegła logika Kremla... Jego “misja pokojowa”. Plus szczególne “soborowanie” krajów i narodów — korupcją, kłamstwem, rakietami. Już oto Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, jakoby, przeszło “tajemnicę” tego obrzędu... (oby nie ostatnią). W Mińsku (równolegle z negocjacjami procesu mińskiego) wystartowały letnie Igrzyska Europejskie 2019... A tymczasem na terytorium Białorusi Rosja wprowadziła czołgi, sprzęt rakietowy i lotnictwo... Jakoby na paradę. Pamiętamy, jak niedługo po olimpiadzie w Soczi w 2014 roku miała miejsce aneksja Krymu. Więc czuwajmy! Trzymajmy otwarte dla Mądrości sobory dusz! Szanujmy się!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Słownik epoki

Wołodymyr KARACYNCEW, poeta, dyplomata, kulturoznawca Poezja – z greckiego „twórczość”. Chodzi o tworzenie słowem. Tworzenie obrazów poprzez użycie środków językowych, w określony sposób rytmicznie skomponowanych. Świat zaczyna się od Słowa. Tak jest w Piśmie Świętym. Naród zaczyna się od Słowa. Światło – łono, które nosi Słowo. Światłonośne. I Poeta zaczyna się od swojego słowa. Poecie dane jest słyszeć boskość, harmonię sfer. I notować (widzicie – konotacja: nuty). „Psallein” (greckie) – grać na strunie, zmusić strunę do wibracji – „psalmos”. Pieśń. Słuchasz psalmu, dusza wibruje. W kosmicznej ciszy. Milczeć – to notować. Na pergaminie duszy. Zresztą, Poezja jest przestrzenią Ducha, przestrzenią bezwarunkowej realizacji wolności (poety) – na żywo, przestrzenią buntu. Nie dla epatowania, oczywiście. Dla poety organiczne jest rozumienie nieuchronności sięgania graniczych sensów. Prawdziwi poeci dlatego stają się dysydentami, więźniami politycznymi. Takie myśli snułem, siedząc na uroczystej akademii we lwowskiej operze z okazji 80-lecia Poety Ihora Kałyncia. Dobrego, społecznie znaczącego wydarzenia, w końcu. Jubilat czuł się nieswojo na scenie. Nudził się? Nigdy nie był aktorem. Tym bardziej w tym, według jego słów, niepewnym czasie, świętować jakoś dusza nie chce... Namówili – mówi. Wspominał inne czasy? Nie tak znowu odległe: kiedy „najpierw Antonycz, potem prokurator Antonenko...” „...na moim zaświadczeniu miesiąc położył wyszczerbioną pieczątkę... tutaj mój własny odcisk palca umoczonego w kalinowym soku... moje wiersze zadrapania-graffiti w jednym egzemplarzu na sercu”... Wyglądał na zmęczonego... Tylko głosy chórzystów „Trembity” i „Ukraina. Droga Krzyżowa” – doskonała kantata W. Kamińskiego do słów samego Poety zrównoważyły go i atmosferę święta. Mnohaja lita! – chór śpiewał razem ze wszystkimi widzami. Poezja – siostra wieczności. Dlatego poeta nie ma wieku. (Jubileusz zatem jakoś nie koreluje się z żywym Poetą). To tylko u nas się przyjęło: sześćdziesiątnicy, siedemdziesiątnicy... Dla ewidencji. Bo – socjalizm. W istocie zaś, albo jesteś poetą, albo nie. Dane paszportowe, szczególne znaki, formularz ewidencyjny dla kadrowca – zabawnie zbędne. Prawda, sześćdziesiątnicy – osobna kategoria – pierwsi z plejady intelektualnego ruchu oporu wobec totalitarnego reżimu. W świecie, gdzie rządzi kłamstwo i kasa, poezja trwa wiarą w podstawowe zasady: wolność i czystość myśli, sprawiedliwość. Poezja zasadniczo nie może być fałszywa, przewrotna, interesowna. Poetę można zagnać w tłum, nawet zmusić do krzyczenia „ukrzyżować!”. Poeta może sam się ukrzyżować. Można go kupić. Poeta i świat wtedy tracą czucie i głos. Poezja traci światło, samoanihiluje się. Poezja – sfera alchemii i proroctw. Mistyczny proces. Bliższy niewidzialnym procesom biochemicznym, które leżą u podstaw tworzenia obrazów, informacji, jej przekazu. Kodyfikacji świata. Na poziomie chromosomów. Atomizacji świata, jak to czuł Salvador Dalí. Poeta – wieszcz, prorok... Wśród leprozorium. Gorzej, gdy na ruinach świata. Wszystko, co nas otacza, ma wymiar liczbowy: liczby kalendarza, zegarka, kod podatkowy... Od Księgi Liczb do totalnej cyfryzacji teraźniejszości. My również jesteśmy sumą liczb. Temperatura ciała, puls, ciśnienie krwi, rozmiary, idealne parametry liczbowe każdej części ciała. Poezja liczb. Poezja w liczbach. Wyobrażacie sobie doskonałe piękno sonetu digital. Sonet – czy nie najbardziej wyrafinowana forma poezji. Ale za oknem – cyfrowa era. Dlatego i Windows. Okna. W przyszłość. Twitter. SMS. Instagram. Zwężenie sfery słowa drukowanego. Poetyckiego. Czytaj: sfery ducha. Możliwe, dlatego poezja zniknęła z przestrzeni społecznej. Jak motyle ze środowiska skażonego ekologicznie. Nie ma co marzyć o stadionach. Ostatnia bariera przed lawiną totalnego umasowienia? Zresztą, niektórzy we Francji mówią o geopoetyce. To – sfera polityki przyszłości? Noosfera polityki? Poezja ma uniwersalny sens. Czy można mówić o jej wpływie na procesy globalizacji? Przynajmniej kształtuje ona parametry kulturowe, ale płaszczyzn pionowych. Jest instrumentem estetyki globalizacji? Uniwersalizacji, ale wyższego rzędu? Sprzeczność? Raison poe- tique vs raison politique. Poetyckie racjo przeciwko politycznemu. Natura poezji raczej buntownicza. To – język ognia. Magma. Tak, świat zmienia się zbyt szybko. Człowiek nie nadąża określić swojego miejsca w nim. Powstaje egzystencjalna próżnia. Poezja poszukuje prawdy. W niej samej jest prawda. Trudno ją określić logicznie. Wyciosuje się ona ze zderzenia logiki i metafizyki. Każda chwila zderzenia zawiera – odkrywa przy błysku jakąś tajemnicę, potencjalną wieść. Objawienie. Ja czuję to jako proces. Tajemnica (może i prawda) odkrywa się częściowo. Chyba zależy to od poety. Od jego gotowości do odbioru. Dla ludzi – to leży w przyszłości. Poeta na żywo obserwuje narodziny innego, uchyla jakieś granie przyszłości. I, dążąc do bytowej pełni, próbuje utrzymać nadchodzące sensy... Ihor Kałyniec przeszedł swoją drogę krzyżową w czasach radzieckich i własną postawą moralno-etyczną, rycerskim charakterem, duchową siłą i intelektem wyrył swoje imię w historii Ukrainy, które pamiętać będą potomni. Stał się estetycznym symbolem epoki. Formatował jej kody kulturowe. Każdy wers napisany przez niego, „cierniem wyciągniętym z nogi niewolniczej muzy” – to głęboka, sensotwórcza poezja. Prawdziwa. Wolna od „polipów polityki”. Kalinowo-fletowo brzmiała ona w czasach zwątpienia i poniewierki, i świat wiedział, że jesteśmy. Rozbrzmiewać będzie ona w podniebieniu i przyszłym pokoleniom. Naród, który rodzi takiego Poetę – nie jest niewolniczy. Ma on głos. A zatem – przyszłość. On zaś swoimi utworami uosabia duchową ciągłość wieków, tworzy nowe sensy i zapewnia ich ruch w paradygmacie wieczności. Bez patosu. P. S. W istocie, my – naród, państwo, świętowaliśmy jubileusz epoki. Kogo mi brakowało na wieczorze jubileuszowym? Może poczucia braku zrozumienia pełni bytu państwa u znacznej części społeczeństwa. Niestety, także u sterników. Mamy poetę godnego najwyższych wspólnotowych zaszczytów. Niby czcimy. Naliczyłem sześć dyplomów różnych szczebli, kwiaty. Ani jednej nagrody państwowej. I długotrwałe społeczne rozmowy w sprawie Nobla dla kogoś z ukraińskich literatów. Bezowocne. Począwszy od Iwana Franki. Ale wtedy nie mieliśmy państwa. Nie umniejszając zasług wybranych „noblistów”, nie roszcząc sobie pretensji do cudzej sławy, nie narzekając na los (na co czasem chorujemy), wyrażę nie tylko własne przekonanie: mamy godnych, z którymi konotuje się Ukraina. Wśród nich wyróżniam Ihora Kałyncia. Wydaje się, nadszedł czas na skonsolidowane działania struktur rządowych i społecznych, aby promować twórczość naszych godnych na światowy poziom, wspólnie pracować na wynik dla wizerunku państwa. Przypominam sobie pod koniec lat osiemdziesiątych swoją rozmowę z grupą prowansalskich poetów w posiadłości-muzeum Fryderyka Mistrala w Maillane. Swoją drogą, Mistral – poeta, naukowiec, laureat Nagrody Nobla w 1904 roku. Był jednym z liderów ruchu na rzecz niepodległości Prowansji. Moi rozmówcy byli aktywistami ruchu na rzecz autonomii kulturowej regionu... Użalali się, że młodzież nie mówi w ojczystym języku, ba, nie wie, kim jest Mistral... A sam Mistral, Poeta – w wieczności... Szanujmy się! Sobór to, oczywiście, budowla kultowa. Główna świątynia diecezji, w której nabożeństwa odprawia biskup. Pożar w katedrze Notre-Dame reaktywował to słowo w aktywnym obiegu publicznym w kwietniu br. Wstrząsające kadry straszliwego pożaru w centrum Paryża obiegły cały świat i wywołały niemało różnorodnych interpretacji tego wydarzenia. Reminiscencji i skojarzeń. Aż do pożaru świątyni Artemidy w antycznym Efezie. Aż do bestsellerowej powieści „Sobór” Ołesia Honczara, w której mowa była o niszczeniu dziedzictwa duchowego. Aż do złego losu naszych świątyń drewnianego budownictwa, których my również nie uchroniliśmy przed ogniem. Do naszej głównej świętości — Sofii Kijowskiej, zniszczonej i obrabowanej po raz pierwszy przez Andrzeja Bogolubskiego, a potem i przez ordyńców, a odrodzonej staraniami Piotra Mohyły i Iwana Mazepy. Z niepokojem i przestrogą, aby nie wydarzyło się nic złego. Sobór św. Sofii to duchowy rdzeń naszego świata w znaczeniu dosłownym i przenośnym. Tutaj wiekami przechowywano duchowe skarby, do których przybywały tysiące pielgrzymów. W teologii pojęcie Sofii oznacza Mądrość Bożą — wcielone Słowo Boże. Struktura świątyni odtwarza średniowieczny model Wszechświata, wygląd zewnętrzny odpowiada obrazowi Miasta Bożego — Niebiańskiej Jerozolimy. Dlatego nie bez powodu na placu przy świętej Sofii — miejscu dla Ukraińców ontologicznie sakralnym, w styczniu 1919 roku ogłoszono Akt Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej — święto soborowości (wszechjedności) państwa ukraińskiego. Nie bez powodu właśnie tutaj w grudniu 2018 roku odbył się Sobór Zjednoczeniowy Ukraińskich Kościołów Prawosławnych, a w lutym 2019 roku, po otrzymaniu Tomosu, odbyła się intronizacja błogosławionego Epifaniusza — zwierzchnika Kościoła Prawosławnego Ukrainy. Zatem słowo „sobór” ma także znaczenie „zgromadzenie”. Zrozumiałe, wszak pierwotnie chodziło o wspólnotę wierzących, później — o zbiór hierarchów cerkiewnych (lub „synod” — po grecku), na którym rozstrzygane są ważne sprawy cerkiewne. Niedawno honorowy patriarcha Filaret, który uważa się za niesłusznie niezaangażowanego w sprawy kierowania Kościołem,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«A na Moskali nie zważajcie…» Język rosyjski jako narzędzie ekspansji językowo-kulturowej i politycznej

Mykoła ŻULYŃSKI Mimowolnie przypomniały się słowa Szewczenki: I Kollara czytacie Z całej siły, I Szafarika, i Hanka, I w słowianofile Tak i przeć… I wszystkie języki Słowiańskiego ludu — Wszystkie znacie. A swojego Daj Boże… To o tym Janie Kollarze wspomniał w 1845 roku Taras Szewczenko, który na początku XIX wieku w poemacie w sonetach „Córka Sławy” wyraził marzenie o duchowym zjednoczeniu narodów słowiańskich na podstawie „zbliżenia językowego”. Słowacki i czeski poeta, historyk, folklorysta, etnograf uważał, że przyszłe zjednoczenie narodów słowiańskich dokona się dzięki szczególnej roli Rosji w procesie realizacji idei słowiańskiej wzajemności. Kollar nadawał Rosji szczególną rolę w jednoczeniu narodów słowiańskich, popierał ideę „zbliżenia językowego” Słowian, w szczególności proponował koncepcję stworzenia „plemienia czechosłowackiego”. Obraz córki Bogini Sławy w poemacie Kollara symbolizuje los i nadzieję wszystkich narodów słowiańskich, ujarzmionych i uciemiężonych, z tragiczną historią, jak szczególnie bliscy poecie Słowianie połabscy, ale pełnych wiary i nadziei na swoje wyzwolenie. Lecz przede wszystkim o duchowym zjednoczeniu narodów słowiańskich rozmyślał i marzył ten romantyczny wyraziciel idei Slavii — wspólnej ojczyzny Słowian, autor koncepcji zjednoczonego słowiańszczyzny jako historycznie dojrzałego integralnego organizmu kulturowego — „narodu słowiańskiego”. Mimowolnie przypominają się wersy z poezji Mykoły Kostomarowa „Dzieci sławy, dzieci sławy”: Staną razem przed Bogiem Wolne narody, Pokłonią się ukrzyżowanemu, Testament jego przyjmą…1 Marzenie Mykoły Kostomarowa o odrodzeniu narodów słowiańskich, uświęcone wiarą Chrystusową („tylko tam, gdzie duch pański/ tylko tam i wolność!/ Gdzie miłość Chrystusowa i prawda,/ tam i szczęście, los”), pielęgnowane było wraz z wiarą w przyszłe odrodzenie Ukrainy. Co więcej, Mykoła Kostomarow i jego współmyśliciele, przede wszystkim Taras Szewczenko, który swoją poetycką pasją wręcz przestraszył pobratymca („Taras Hryhorowycz przeczytał mi swoje niepublikowane wiersze. Ogarnął mnie strach… Zobaczyłem, że muza Szewczenki rozdzierała zasłonę ludowego życia. I strasznie, i słodko, i boleśnie, i porywająco było zajrzeć tam!!!)2 twierdzili nieuchronność odrodzenia-zmartwychwstania Ukrainy oraz wypełnienia jej chrześcijańskiej misji przebudzenia, wskrzeszenia innych narodów słowiańskich. Tak, w napisanym w 1859 r. liście, który został opublikowany w styczniowym, za 1860 rok, „Kołokole” Aleksandra Hercena, Mykoła Kostomarow twierdzi, że w przyszłym związku słowiańskim „nasza Ruś Południowa powinna stanowić oddzielną całość obywatelską na całej przestrzeni, gdzie lud mówi językiem południoworuskim…” I dalej ostrzega: „Niechże ani wielkorusowie, ani Polacy nie nazywają swoimi ziem, zamieszkanych przez nasz lud”.3 I rzeczywiście, prace Jana Kollara były znane Szewczence w przekładach Osypa Bodiańskiego — opublikował on w 1824 r. fragment poematu „Córka Sławy”. Ukraiński poeta był również zaznajomiony z pracą O. Bodiańskiego „O poezji ludowej plemion słowiańskich” (Moskwa, 1837). Całkiem możliwe, a był o tym przekonany Iwan Franko, że Szewczenko znał pracę J. Kollara „O wzajemności literackiej między różnymi plemionami i narzeczami narodu słowiańskiego” (1830), która została przetłumaczona na język rosyjski.4 W tym traktacie Słowak Kollar nie twierdził już, że język słowacki nie jest samodzielny i musi w celu uformowania „plemienia czechosłowackiego” zlać się z czeskim, chociaż jego rodak, słowacki filolog Anton Bernolák znacznie wcześniej, jeszcze pod koniec XVIII wieku, uzasadnił konieczność wprowadzenia języka narodu słowackiego do literatury. Tę samą ważną narodową misję językowo-kulturową wypełnił także Taras Szewczenko, który uświadamiał sobie, podobnie jak szanowani przez niego Václav Hanka, Vuk Karadžić i Pavel Šafárik, że ratunek dla własnego narodu przed zagrożeniem asymilacją w warunkach imperialnej kolonizacji polega na utwierdzeniu języka ludowego poprzez nadanie mu statusu literackiego. Tak, przebywając w Siedniowie w 1847 roku, Szewczenko pisze przedmowę do drugiego, niestety niezrealizowanego wydania „Kobziarza”, w której wykłada swoje poglądy na współczesny stan literatury ukraińskiej oraz drogi jej dalszego samodzielnego rozwoju na podstawie ojczystego, ludowego języka: „A na Moskali nie zważajcie, niech oni sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich w narodzie słowo, i u nas naród i słowo. A czyje lepsze, niech sądzą ludzie”.5 Nieprzypadkowo Szewczenko w swoich poezjach odwoływał się do postaci Jana Husa, Żiżki z Taboru, Šafárika, Kollára, ponieważ idea słowiańskiej jedności, bazująca na zasadach wolności, równości i braterstwa, szacunku do języków narodowych, tradycji i historii, była przez niego uświadomiona oraz potwierdzona jego twórczością i działalnością Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Wyzwolenie Ukrainy spod rosyjskiego ucisku kolonialnego oraz uzyskanie przez nią wolności i niepodległości było możliwe, uważał Szewczenko, pod warunkiem narodowego odrodzenia językowo-kulturowego, historycznego samoświadomienia, kształtowania tożsamości narodowej narodu ukraińskiego oraz dochodzenia wspólnie z innymi narodami słowiańskimi swoich praw i wolności, a nawet rewolucyjnego wywalczenia swojej niepodległości. Wszak zwołanie Zjazdu Wszechsłowiańskiego w Pradze zostało przyspieszone przeprowadzeniem w kwietniu 1848 roku Kongresu Narodowego we Frankfurcie, na którym mowa była o stworzeniu „na historycznych podstawach” zjednoczonych Niemiec. Wybitny czeski historyk i działacz polityczny František Palacký od razu zareagował na tę ideę stworzenia Wielkich Niemiec i w swoim odezwie podkreślił prawo Czechów do życia we własnym państwie. Na odzyskanie własnych państw liczyli także Polacy, Chorwaci, Słowacy i Serbowie… I Ukraińcy, którzy już w maju 1848 roku zorganizowali się dzięki utworzeniu 2 maja 1848 roku we Lwowie Głównej Rady Ruskiej. Była to pierwsza ukraińska organizacja polityczna w Galicji mająca na celu obronę i wywalczenie praw i wolności całego 15-milionowego narodu ukraińskiego. Zostało to ogłoszone w manifeście z 10 maja 1848 r. i podkreślono, że Główna Rada Ruska popiera prawa narodowe wszystkich zniewolonych narodów Cesarstwa Austriackiego. Na dwa lata przed pojawieniem się Głównej Rady Ruskiej w Kijowie powstaje ukraińska tajna organizacja polityczna — Bractwo Cyrylo-Metodiańskie, którego założenia programowe, wyłożone głównie przez Mykołę Kostomarowa w „Księdze rodzaju narodu ukraińskiego” oraz „Statucie Słowiańskiego Bractwa św. Cyryla i Metodego”, w wielu punktach pokrywały się z zadaniami, które stawiała przed sobą Główna Rada Ruska. Przede wszystkim jest to ukraińskie odrodzenie narodowe, stworzenie demokratycznej federacji narodów słowiańskich na czele z Ukrainą, zrównanie wszystkich narodów słowiańskich w prawach dotyczących języka ojczystego, edukacji narodowej i kultury. Ale ani J. Kollár, ani P. Šafárik, ani V. Karadžić, o których wspomina T. Szewczenko, nie należeli, jak twierdzi Iwan Dziuba, „do panslawistów »moskwofilskiego« gatunku, tych, którzy pragnęli opieki rosyjskiego caratu”…6 A oto tacy ukraińscy panowie-liberałowie jak P. Łukaszewycz, H. Hałahan i inni „narodolubcy” skłaniali się ku moskiewskiemu słowianofilstwu (Szewczenko: „I w słowianofile// Tak i przećie…”). Możliwe, że oni, podobnie jak przychylni ideom rosyjskich słowianofilów M. Maksymowycz, O. Bodianski, nie wiedzieli o hojnym wsparciu materialnym władz Imperium Rosyjskiego dla niektórych orędowników słowiańskiego odrodzenia, którzy działali na terenach imperiów Austriackiego i Pruskiego, a co najważniejsze, do końca nie uświadamiali sobie, jakie cele realizuje Imperium Rosyjskie, prowadząc ekspansję humanitarną dla przyszłego zjednoczenia narodów słowiańskich pod wodzą imperialnej Rosji. Daleko nieprzypadkowo na pierwszy Zjazd Wszechsłowiański, którego ideę przeprowadzenia zaproponował 20 kwietnia 1848 r. chorwacki publicysta Ivan Kukuljević, a czescy działacze odrodzenia narodowego ją realizowali, przybyli także dwaj rosyjscy przedstawiciele — znany rewolucjonista-emigrant M. Bakunin oraz jego współpracownik A. Miłoradowicz. I chociaż był to zjazd narodów słowiańskich monarchii Austriackiej — Czechów, Słowaków, Chorwatów, Ukraińców, to brali w nim udział także inni europejscy narodowości — Polacy, Serbowie, Czarnogórcy. Nawiasem mówiąc, ten kongres europejskich narodów słowiańskich, na którym obecnych było 340 delegatów, przebiegał według kollárowskiej koncepcji „jednego narodu słowiańskiego”. Na ten zjazd narodów słowiańskich przybyła ukraińska delegacja, która zdołała zadeklarować swoje prawa i żądania, o których mowa była 12 maja 1848 roku w Głównej Radzie Ruskiej. W pracach zjazdu brała udział także zorganizowana przez Polaków delegacja galicyjskich Rusinów. Główna Rada Ruska zaproponowała ukraińskiej delegacji dochodzenie na zjeździe następujących żądań: „1. uznać w Austrii odrębność narodu ukraińskiego, która wszędzie była zacierana przez polskie urzędnictwo; 2. wprowadzić język ukraiński w urzędowaniu i szkołach ludowych; 3. w szkołach wyższych; 4. aby wszyscy austriaccy urzędnicy w Galicji znali język ukraiński i wszystkie ustawy były w nim drukowane; 5. stworzyć system edukacji dla duchownych greckokatolickich w języku ukraińskim, aby mogli pełnowartościowo wychowywać naród; 6. zrównać w prawach i możliwościach duchowieństwo trzech obrządków; 7. aby Ukraińcy otrzymali gwarantowane prawo do stanowisk państwowych”.7 Zjazd Słowiański w Pradze w 1848 roku nie zdołał wygasić polsko-ukraińskiego antagonizmu, ponieważ chociaż Ukraińcy wywalczyli na zjeździe prawo do języka ukraińskiego w gimnazjach, polskie władze w Galicji na to nie zareagowały. „Lecz bez wątpienia największe i doprawdy realne znaczenie miał zjazd dla naświetlenia kwestii ukraińskiej i wzmocnienia świadomości narodowej. Dzięki zjazdowi kwestię ukraińską wyprowadzono z ciasnego galicyjskiego zaścianka na szerokie forum europejskie. Wtedy też stoczono pierwszą bitwę o podział Galicji”8 — podsumował później w specjalnym badaniu zjazdu słowiańskiego, „tego najlepszego i wielce interesującego epizodu politycznej emancypacji i politycznej słowiańskiej wzajemności galicyjskich Ukraińców w 1848 r.”, znany badacz ukraińsko-słowiańskich relacji językowo-literackich Iwan Bryk. Uczestnicy Wszechsłowiańskiego Zjazdu, na którym, podkreślamy, galicyjskich Ukraińców reprezentowali przede wszystkim przedstawiciele Głównej Rady Ruskiej, opracowali projekt federacyjnego związku słowian austriackich. Celem tego związku była wzajemna obrona praw narodowych i wolności w przyszłej federacji równoprawnych autonomicznych narodów na czele z konstytucyjną dynastią Habsburgów. Pod obrady zjazdu, który trwał 10 dni, od 2 do 12 czerwca 1848 roku, w Muzeum Narodowym w Pradze, M. Bakunin przedłożył program nowej polityki słowiańskiej. Polski publicysta Karol Libelt również zaproponował swój projekt programu jedności słowiańskiej. Jednak te dokumenty programowe nie zostały przyjęte przede wszystkim dlatego, że wybuchło powstanie praskie („Praska burza”) i program zjazdu nie został w pełni zrealizowany. Później Iwan Franko w artykule „Podstawy nowej słowiańskiej polityki” opublikuje oryginał programu, napisanego przez M. Bakunina w języku francuskim podczas bombardowania Pragi przez armię austriacką pod dowództwem księcia A. Windischgrätza, a także jego dosłowne tłumaczenie na język ukraiński. Michaił Bakunin proponował utworzenie wszechsłowiańskiej federacji, która będzie bazować „na nierozerwalnym i braterskim związku wszystkich narodów, które tworzą rasę słowiańską”.9 Rewolucjonista Bakunin przewidywał, że w ten nowy twór państwowy, który nazywał Soborem Słowiańskim, wejdzie także naród rosyjski, ale starał się nie wywyższać ani roli Rosji, ani języka rosyjskiego w tym nowym ustroju narodów słowiańskich. M. Bakunin, który nie był na tym zjeździe oficjalnym przedstawicielem narodu rosyjskiego, poparł ideę wszechsłowiańskiej federacji w granicach monarchii austriackiej, z którą na zjeździe wystąpił wybitny słowacki uczony L. Štúr. Wszak buntownik Bakunin już w 1846 roku ogłosił głównym celem swojej działalności rewolucyjnej rewolucję rosyjską, po zwycięstwie której zostanie utworzona republikańska federacja wszystkich ziem słowiańskich. Przybył on na ten zjazd w celu nawiązania współpracy rosyjskich i polskich rewolucjonistów dla obalenia monarchii rosyjskiej, austriackiej i tureckiej oraz stworzenia na uwolnionych od despotyzmu ziemiach federacji republik europejskich. Tę ideę republikańskiej federacji wszystkich narodów słowiańskich M. Bakunin systematycznie bronił i rozwijał w takich swoich dziełach, jak „Odezwa do Słowian”, „Podstawy federacji słowiańskiej”, „Wewnętrzny ustrój narodów słowiańskich”, „Podstawy nowej słowiańskiej polityki”. W swojej znanej „Spowiedzi” Bakunin wspomina jedno ze swoich wystąpień na Zjeździe Słowiańskim, w którym podkreślił: „Nasze zgromadzenie jest pierwszym zgromadzeniem słowiańskim; musimy położyć tutaj początek”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nowego słowiańskiego życia, ogłosić i zatwierdzić jedność wszystkich słowiańskich plemion, zjednoczonych w jedno niepodzielne i wielkie ciało polityczne”.10 Ale miraż rosyjskiego imperialnego panslawizmu już wtedy zawisł nad Europą, dlatego słowiańscy poddani Austrii woleli raczej być w federacji równoprawnych narodów „swojej” monarchii — konstytucyjnej dynastii Habsburgów. Także kwestia słowiańskiego pochodzenia Rosjan dla Słowian Europy była problematyczna. Dla samej Moskowii-Rosji jako państwa-konglomeratu nacji, etnosów i narodowości jeszcze do niedawna mówienie w sposób przekonujący o sobie jako o państwie słowiańskim, które odznacza się historyczno-kulturową jednością na podstawie wspólnoty języka, religii, historii i innych kulturowych zasad zjednoczenia, nie było możliwe. Proces zaborczego powiększania nowych terytoriów i podbijania kolejnych etnosów trwał, dlatego dla imperium było niezwykle ważne wypracowanie systemu orientacji wartościowych, swojej koncepcji politycznej, dzięki której można było utwierdzać swoją legitymizację. Najlepiej do tego nadawało się Cesarstwo Bizantyńskie z jego boską wiarą prawosławną, boską misyjnością i świętym cesarzem, które upadło pod ciosami niewiernych. Ważne było to, że dla Konstantynopola właściwa była nie narodowa, a religijna — prawosławna — tożsamość. Imperium Rosyjskie niezwykle potrzebowało głębokiej perspektywy historycznej, zasobów religijnych i kulturowych, historyczno-kulturowej „genealogii”, której, oczywiście, nie było w tym konglomeracie wielu ugrofińskich plemion, Słowian, Tatarów i innych narodowości. Dlatego dla swojego ideologicznego samookreślenia wybrano dawną Ruś jako duchową spadkobierczynię Cesarstwa Bizantyńskiego, oraz samo Bizancjum. Od dawnej Rusi moskwicini próbowali zapożyczyć typ zbiorowej tożsamości kulturowo-politycznej, system symboli, mitów, wspomnień, legend, tradycji, a od Bizancjum — hierarchiczny system zarządzania państwem, wiarę i boskie wybranie prawosławnego cara oraz bogobojnego ludu. W imię tego celu moskwicini przejęli bizantyńskie tytuły, dworski ceremoniał, w szczególności bizantyński rytuał koronacji oraz symbole: dwugłowego orła, berło, codzienne nabożeństwa cerkiewne itp. Decydującą ideą, którą przesiąknięta była polityczna koncepcja jedności cerkwi prawosławnej i władzy dynastycznej, stał się ideał prawosławnej Rosji jako „Trzeciego Rzymu”, rzekomo sformułowany przez półmitycznego starca-mnicha Filoteusza w posłaniach z lat 1523—1524 do któregoś z rosyjskich carów, zdaje się Wasyla III: „Dwa Rzymy upadły, a trzeci stoi mocno; czwartego nie może być”. W rzeczywistości ta teza „Moskwa — Trzeci Rzym”, a zatem idea nazywania Moskwy nowym Konstantynopolem i w ten sposób wyznaczania dla Księstwa Moskiewskiego rzekomo przez Boga darowanej misji uwolnienia spod ucisku Imperium Osmańskiego Słowian, przede wszystkim Greków, Bułgarów i Macedończyków, dojrzała w środowisku prawosławnych Greków-emigrantów. To właśnie grecki metropolita Zosima nazwał jeszcze w 1492 roku Moskwę nowym Konstantynopolem. Ale ówczesnym sławosłowom przedpiotrowej patriarchalnej Moskowii, rzecznikom idei „gnicia Zachodu” i apologetom mesjańskiej roli prawosławno-monarchicznej Rosji niezwykle zależało na rozprzestrzenieniu na cały świat słowiański idei o wielkiej misji Rosji jako wyzwolicielki uciemiężonych narodów słowiańskich, nosicielki wysokich wartości duchowych, bazujących na wierze prawosławnej, na sformułowanej później przez ministra oświaty narodowej za Mikołaja I S. S. Uwarowa triadzie: „prawosławie, samodzierżawie, narodowość”. Ideałem Trzeciego imperium wciąż marzą ci wyznawcy historycznego mesjanizmu Rosjan oraz odtworzenia „potężnego państwa ZSRR”, których obecnie zalicza się do kohorty posteurazjatów. To im, tym, którzy w nerwowej gorączce szukają-wymyślają wektor rozwoju społecznego poradzieckiej Rosji, obecnym rosyjskim nosicielom „idei imperialnej”, przedstawicielom poradzieckiego posteurazjatyzmu Aleksandrowi Duginowi, Michaiłowi Jurjewowi, Michaiłowi Leontjewowi i innym, śpieszy się, by jednak odbudować ten „Trzeci Rzym” póki co na przestrzeni poradzieckiej, bo terytorium byłego ZSRR jest, według przekonania dyrektora Instytutu Strategii Narodowej Federacji Rosyjskiej Michaiła Remizowa, strefą „naturalnych i żywotnych interesów” Rosji. Metody realizacji projektu geopolitycznego — odtworzenia imperium, stosowane są różne. Od aneksji Krymu i okupacji wschodnich terytoriów Ukrainy po ekspansję kulturowo-cywilizacyjną i lingwokomunikacyjną, która zintensyfikowała „trzy niszczycielskie dla ukraińskiego środowiska procesy — etnomarginalizację, kulturową kreolizację oraz zrusyfikowanie”…11 W istocie już wtedy, na początku XIX wieku, monarchiczna Rosja zaktywizowała intelektualną, twórczą, naukową i, oczywiście, finansową energię na przyłączenie do rosyjskiego ciała imperialnego tych narodów, przede wszystkim słowiańskich, które formowały się w procesie walki o swoje wyzwolenie jako organizmy kulturowo-cywilizacyjne, powstawały jako „narody-państwa” (Hegel). Przypomnijmy, że na pierwszym Kongresie Słowiańskim opracowano projekt federacyjnego związku Słowian jako równoprawnych narodów, ale nie pod berłem rosyjskiego monarchy, a na czele z konstytucyjną dynastią Habsburgów. Rosja zaś pretendowała do jednoosobowego przywództwa w europejskim ruchu słowiańskim i próbowała narzucić tym narodom język rosyjski jako język komunikacji międzysłowiańskiej. Orientacja (i w znacznej mierze przekupstwo) była skierowana na narodowe elity narodów słowiańskich, w środowisku których formowały się wartości i priorytety narodowe, odtwarzany był obraz narodu, jego historyczna i językowo-kulturowa genealogia. Wysiłki rosyjskich monarchistów, bazujące w znacznej mierze na hojnym finansowaniu, uwieńczone zostały sukcesem w Galicji, gdzie zaraz po „Wiośnie Ludów” 1848 r. w ciągu jakichś dwóch lat (1848—1849) moskalofilstwo na pewien czas zneutralizowało energię przeważającej części galicyjskiej inteligencji duchowej, skierowaną na wyzwolenie językowo-kulturowe i odrodzenie narodowe. „Rosyjsko-ruski” nurt w okresie „Wiosny Ludów” 1848 roku, jak twierdzi autor „Słowa przestrogi” Wasyl Podolynski, już istniał w Galicji. Ten nurt wyrósł na gruncie starorusinizmu i rusofilstwa — na dążeniu miejscowych patriotów, działaczy językowo-kulturowych i religijnych do określenia narodowo-kulturowej odrębności oraz tożsamości narodowej zachodnich Ukraińców — Rusinów. W tamtym czasie idee o słowiańskiej wzajemności i odrębności każdego narodu słowiańskiego były popularne. Jednocześnie w Europie i, oczywiście, w Galicji poglądy bezpaństwowych narodów słowiańskich zwrócone były ku niepodległemu państwu słowiańskiemu, od którego oczekiwano pomocy w walce o swoje wyzwolenie narodowe, co Imperium Rosyjskie nieustannie obiecywało. Część zachodnich Ukraińców — Rusinów, zważając na wspólną nazwę „Ruś” oraz na podobieństwo etnonimów „ruski” i „russkij”, łatwo wpadła na ideologiczną wędkę moskalofilów, którzy aktywnie propagowali ideę jednego rosyjskiego („russkogo”) narodu oraz konieczność przyłączenia do Imperium Rosyjskiego. Tak, we Lwowie galicyjscy moskalofile opublikowali w 1866 roku w czasopiśmie „Słowo” swój manifest polityczny w formie artykułu „Pogląd w przyszłość” pod pseudonimem „Jeden w imieniu wielu”, w którym Rusini-Ukraińcy ogłaszani byli częścią jednego narodu od Sanu po Amur.12 Iwan Franko, który zdemaskował galicyjskie moskalofilstwo w wielu artykułach („Iwan Naumowycz”, „Z historii moskalofilskiego piśmiennictwa”, „Ojciec Antin Petruszewycz”, „Iwan Huszalewycz”, „Idee” i „ideały” galicyjskiej moskalofilskiej młodzieży”, „Stara Ruś”) oraz w satyrycznych dumach („Duma o Meledyku Płoskołobie”, „Duma o Naumie Bezumowiczu”), uważał ten społeczno-polityczny i językowo-kulturowy ruch za jedną z „głównych bolączek naszego życia narodowego — rozłam naszej inteligencji na dwa obozy: ukrainofilski i moskalofilski”.13 Iwana Frankę głęboko niepokoiło subsydiowanie przez rosyjski rząd, głównie za pośrednictwem cerkwi, moskalofilskich wydawnictw w Galicji, na Zakarpaciu i Bukowinie, ponieważ wydawnictwa te prowadziły aktywną propagandę asymilacyjną, denarodowując i demoralizując ludność kraju, krzewiąc dwujęzyczność. Franko twierdził, że „moskalofilstwo, jak każda podłość, każda demoralizacja — to zjawisko międzynarodowe, godne powszechnego potępienia i walki z nim”.14 Galicyjscy moskalofile, uważał on, to „raczej słudzy każdego z rosyjskich rządów, jego agenci i agitatorzy” i nie należy ich traktować jako czegoś specyficznie ukraińskiego: „Komu jeszcze nie całkiem zamącony rozum, kogo jeszcze nie dotknęła ślepota, ten dobrze rozumie, że moskalofilstwo, czy tam kacapstwo, nieustannie wstrzymywało i wstrzymuje swobodny rozwój ruskiej narodowości, że moskalofilstwo zbijało i zbija Rusinów na manowce, sprowadza ich na polityczne bezdroża”15 — pisał Iwan Franko w artykule „Zmiana systemu”. Galicyjskie moskalofilstwo, pozostając pod celową kontrolą rosyjskiej agentury, której działalność była koordynowana i finansowana przez rosyjską ambasadę w Wiedniu, okazało się potężną siłą społeczno-kulturową i polityczną. W Galicji za rosyjskie pieniądze organizowano antyukraińskie akcje, działały moskalofilskie instytucje kulturalne, naukowe, oświatowe, wydawnicze; moskalofile zawłaszczyli we Lwowie Narodnyj Dim, Instytut Stawropigialny, teatr „Ruska Besida”, Galicyjsko-Ruską Macierz, Ruską Radę, opanowali i założyli szereg czasopism, wśród których były „Zoria hałyćka”, „Pczola”, „Hałyczanyn”, „Hałyczorusskij wiestnik”, „Słowo”, „Prołom”, „Russkoje słowo”, „Nauka”, „Russkaja Rada” i inne. Szczególnie aktywnie pomagało galicyjskim moskalofilom kierowane początkowo przez A. Budyłowicza, a później przez hrabiego W. Bobrinskiego „Galicyjsko-ruskie towarzystwo dobroczynne” w Petersburgu. Ponadto władze rosyjskie oficjalnie, legalnymi sposobami, corocznie wydzielały „prawdziwym Rosjanom” w Galicji 60 tys. rubli, a bezpośrednio przez ministra finansów jeszcze 25 tys. rubli.16 Galicyjscy moskalofile za środki, które hojnie napływały z Rosji, rozwinęli aktywną „propagandę jednoczącą” — prowadzili systematyczną agitację ideologiczną „w duchu słowianofilstwa — kulturowo-politycznej teorii o pokrewieństwie narodów słowiańskich i potrzebie skupiania ich wokół wielkiego Imperium Rosyjskiego jako ideowo-cywilizacyjnej antytezy wobec katolickiego i protestanckiego Zachodu.17 Koordynował, kierował i finansował tę ideologiczno-polityczną kampanię w Galicji znany rosyjski uczony i pisarz, ideolog rosyjskiego panslawizmu Michaił Pogodin, który w swoich licznych pracach negował istnienie Ukraińców jako odrębnego narodu z własnym językiem i kulturą, nie uważał ukraińskiego procesu historycznego za samodzielny i ciągły. Zorganizowana przez niego tak zwana „kolonia pogodinowska” stała się jądrem moskalofilów we Lwowie, złożonym z wybitnych naukowców, pisarzy, wydawców, dziennikarzy. Do tego intelektualnego obozu moskalofilskiego przeszedł jeden z pobratymców M. Szaszkewycza, były członek „Ruskiej Trójcy”, wybitny działacz ukraińskiego odrodzenia narodowego końca lat 30.—40. XIX w. Jakiw Hołowacki. Ten, według określenia Iryny Farion, „typowy renegat-moskalofil”18 stał się głównym przywódcą „wojny o alfabet”, agentem „ruskiego miru” w Galicji. Imperium Rosyjskie z reguły starało się przede wszystkim pozyskać elitę narodową, stosując różnorodne technologie manipulacyjne i wykorzystując rosyjskich agentów wpływu, którzy propagowali idee rosyjskiego imperializmu, finansowali i rozpowszechniali rosyjską oraz rosyjskojęzyczną produkcję prasową i książkową. Szczególny nacisk w propagandzie moskalofilów, rosyjskich panslawistów kładziono na światowe znaczenie i wielkość języka i kultury rosyjskiej, dzięki którym miało się odbywać wychowanie innych narodów w językowo-kulturowych tradycjach narodu rosyjskiego. W ten sposób następowało rozmywanie samoidentyfikacji narodowej, elita narodowa traciła swoją tożsamość kulturową, wybierając „identyfikację językową i kulturową z Rosjanami”.19 Ciąg dalszy nastąpi. ——————— 1 Kostomarow M. Twory: w 2 t. — T.1: Poeziji, dramy, opowidannia. — Kijów: Dnipro, 1990. — S. 112. 2 Kostomarow N. Wospominanije o dwuch malarach// Osnowa. — 1861. — Kn. 4. — S. 49. 3 Kostomarow N.I. Ukraina (pismo k izdatielu “Kołokoła”)//Kołokoł. 1860. L. 61.15 janw. 4 Koł[l]ar Ioann. O litieraturnoj wzaimnosti mieżdu plemienami i narieczijami sławianskimi. Otieczestwiennyje zapiski. — 1840. T. VIII. № 1; № 2. 5 Szewczenko T. Powne zibrannia tworiw. U 12 t. T. 5/Taras Szewczenko. — K.: Naukowa dumka, 2003. — S. 208. 6 Dziuba Iwan. Taras Szewczenko sered poetiw switu. K., “Łybid”. — 2017. — S. 315. 7 Bahan O. “I my w Jewropi”. Ukrajynstwo i słowjanśka ideja w istoriji j perspektywi /Oleh Bahan//Uniwersum. — № 7—8. — 2013. — S. 54. 8 Bryk Iwan. Słowjanśkyj z’jizd u Prazi 1848 r. i ukrajynśka sprawa. — Zapysky Naukowoho Towarystwa imeni Szewczenka. Tom CXXIX. Lwów. 1920. — S. 215. 9 Franko Iwan. Osnowy nowoji słowjanśkoji polityky Bakunina. — Zapysky Naukowoho towarystwa imeni Szewczenka. — Lwów. 1912. T. 109. — St. 161. 10 Sławianskije sjezdy XIX—XX ww. Moskwa. 1994. — S. 54. 11 Kiś Roman. Hlobalne — nacionalne — łokalne (socyjalna antropolohija kulturnoho prostoru). Litopys. Lwów. — 2005. — S. 265. 12 Nabytowycz Ihor. Derewo żyttia literaturnoho rodu. K., Duch i litera. 2018. — S. 241 13 Franko I. “Ideji j idealy” hałyćkoji moskało-filśkoji mołodeżi // Franko I. Zibr. tw.: u 50 t. — T. 45. — S. 410. 14 Franko I. Zibr. tw. u 50-ty t. — K.: Naukowa dumka, 1986. — T. 46. — Kn. 2 — S. 261. 15 “Żyttie i Słowo”. — 1896. — Kn. 3. — S. 158. 16 Łubczenko W. B. Moskało-filśkyj faktor i rosijśka włada naperedodni ta pid czas wijny// Wełyka wijna 1914—1918 rr. i Ukrajina. — K., 2013. — S. 124. 17 Bahan Ołeh. Iwan Franko pro hałyćke moskało-filstwo (Nacionalnyj etjud) — Ukrajinśka literaturna hazeta. — № 11, 1 czerwca 2018 r. 18 Farion Iryna. 1. Moskało-filstwo Lwowa: istorija. 2. Moskało-filstwo Lwowa: suczasnist. — “Słowo Proświty” cz. 47, 22— 29 listopada 2017 r., cz. 49, 7—13 grudnia 2017 r. cz. 48, 29 listopada— grudnia 2018 r. — S. 13. 19 Ewa M. Thompson. Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm. K., Wydawnictwo Sołomiji Pawłyczko “Osnowy”. 2008. — S. 49.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Siewierszczyzna krajoznawcza (maj—czerwiec 2019 r.)

ks. Jurij MYCYK, dr hab. nauk hist., prof., zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Taka niezwykle ważna dziedzina nauki historycznej, jak krajoznawstwo, rozwija się na Ukrainie z trudnościami i nierównomiernie. Jeszcze w czasach sowieckich krajoznawstwo zakazano (1929 r.) i dopiero w latach 60. XX w. zaczęto je odradzać. Ale w czasach breżniewowsko-susłowskich, zwłaszcza po zdjęciu ze stanowiska pierwszego sekretarza KC KPU Szełesta i przyjściu na jego miejsce Szczerbyckiego (1972 r.), znów nastały złe czasy dla krajoznawstwa. I mimo wszystko ono przetrwało! I tutaj, bez wątpienia, wśród historycznych regionów Ukrainy palma pierwszeństwa należy się Siewierszczyźnie. Dość powiedzieć, że w obwodzie czernihowskim regularnie przeprowadzają konferencje i wydają zbiory z ich materiałami w Czernihowie, Baturynie, Nieżynie, a w sumskim — w Sumach, Głuchowie, Konotopie. Inny obraz widzimy w obwodach południa i wschodu Ukrainy i jest to jedna z przyczyn popularności idei „russkogo mira” wśród części tamtejszej ludności… Tylko w maju-czerwcu 2019 r. na Siewierszczyźnie przeprowadzono trzy ważne konferencje. Pierwszymi pod względem chronologii byli naukowcy i muzealnicy jednej z hetmańskich stolic — Głuchowa. 30—31 maja otworzyła się tam kolejna Ogólnoukraińska konferencja „Siewierszczyzna w historii Ukrainy”, której organizatorami wystąpili Narodowy Rezerwat „Głuchów”, Centrum Pamiątkoznawstwa Ukrainy oraz Głuchowski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny. Przed rozpoczęciem konferencji jej uczestnicy otrzymali fundamentalny tom (już 12.), w którym zamieszczono referaty około 100 uczestników z różnych miast Ukrainy. Referaty podzielono na 5 grup: pamiątkoznawstwo i sprawa ochrony zabytków, historia i kultura dawnych czasów i średniowiecza, nowa historia, muzealnictwo. Chociaż tematyki nie ograniczano (przedstawiono referaty i artykuły dotyczące krajoznawstwa całej Ukrainy), ale w centrum uwagi była, oczywiście, historia Głuchowa i Głuchowszczyzny. Konferencję otworzył kandydat architektury Wasyl Weczerśkyj referatem „Ochrona dziedzictwa kulturowego w historycznych miastach”. Z nie mniejszą uwagą wysłuchano referatów dr. nauk hist. Serhija Jesiunina, poświęconego badaniu „PSZ (Pełnego zbioru praw Imperium Rosyjskiego) jako źródła do historii Głuchowa”, dr. nauk hist. Bohdana Hala o strażach pożarnych w miastach Lewobrzeżnej Ukrainy końca XVIII — pierwszej połowy XIX w., Janiny Didenko o starożytnościach Czyhryńszczyzny w utworach Tadeusza Padałki, Ołeny Kużelnej o wprowadzeniu systemu wykonawców wiejskich na Szostkińszczyźnie w latach 1924—1925 i in. Szczególne zainteresowanie wywołały referaty dr. nauk hist. Inny Tarasenko i Mykoły Horoha, w których poruszono tematy zakazane w czasach sowieckich. W pierwszym referacie — „O stosunkach między głuchowianami a wojskowymi rosyjskiego głuchowskiego pułku garnizonowego w I poł. XVIII w.” I. Tarasenko zatrzymała się na nieupiększonym obrazie przebywania wojsk rosyjskich w Głuchowie. Tutaj zamiast tradycyjnej idylli, która była przedstawiana w oficjalnej historiografii, widzimy obraz niemal ciągłych konfliktów, wywołanych samowolą żołnierki (bicie, kradzieże, nawet gwałcenie kobiet i morderstwa). W innym referacie („Polityczna karykatura na łamach prasy okupacyjnej: obwód sumski (1941—1943 r.)” analizowano materiały gazet okupacyjnych „Nowyj czas” (Szostka), „Wyzwołennia” (Konotop), „Sumśkyj wisnyk”, „Ostanni wisti” (Krolewiec) i in. Zawierały one informacje potrzebne hitlerowskiej władzy. Jednocześnie trafnie krytykowały w nich reżim stalinowski. W szeregu artykułów-referatów zawarto publikację dokumentów archiwalnych, takich jak materiały głuchowskiego ratusza miejskiego XVII—XVIII w., dokumenty z historii rodu słynnego ukraińskiego kompozytora XVIII w. Dmytra Bortniańskiego (dr nauk hist. J. Mycyk, dr nauk hist. I. Tarasenko). Konferencja zakończyła się wycieczką do starodawnego Putywla. 6-7 czerwca sztafetę przejął Baturyn. Przeprowadzono tu już XVI Czytania Baturzyńskie, poświęcone 350. rocznicy założenia hetmańskiej rezydencji w Baturynie, które odbyły się na tarasie pałacu hetmana Kyryła Rozumowskiego. Na tegorocznym wydarzeniu naukowym, którego organizatorami są Narodowy Historyczno-Kulturowy Rezerwat „Hetmańska Stolica”, Narodowy Uniwersytet „Czernihowski Kolegium” im. T. H. Szewczenki, Centrum Pamiątkoznawstwa NAN Ukrainy, Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Czernihowska Organizacja Obwodowa Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, złożono rekordową liczbę referatów — 56. Na początku posiedzenia plenarnego czernihowski badacz Serhij Pawłenko zaprezentował własną książkę „Twierdza Baturzyńska”, która niedawno ukazała się w wydawnictwie „Mystectwo”. Zaprezentowano także poważne wydawnictwo archeograficzne Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy — „Archiwum wczesnonowożytnego Państwa Ukraińskiego. T. 2: Dokumenty sądu pułkowego nieżyńskiego 1736—1747”. Wystąpienia Witalija Mamałyhy, Jurija Mycyka, Inny Tarasenko, Natalii Sajenko, Kariny Sołdatowej, Serhija Tokariewa, Serhija Zozuli, Akasha Krishana, Ałły Poprużnej, Niny Worobej, Hałyny Jewsiejewej, Zoi Śniżok i innych badaczy objęły szeroki krąg zagadnień teoretycznych i stosowanych historii ojczystej doby Hetmanatu oraz aktualnych problemów współczesnego muzealnictwa, pamiątkoznawstwa, krajoznawstwa. Podkreślono szczególną rolę Baturyna w procesach państwowotwórczych XVII—XVIII w. Materiały XVI Czytań Baturzyńskich zostaną opublikowane w kolejnym zbiorze prac naukowych „Baturzyńska starożytność”. A 20 czerwca odbyła się konferencja „Pantelejmon Kulisz i jego epoka” w Borznie oraz we wsi Ołeniwka w obwodzie czernihowskim, poświęcona 200-leciu urodzin klasyka literatury ukraińskiej i uczonego P. Kulisza. Jej organizatorami byli naukowcy z Instytutu Historii oraz Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa (IAUiŹ), do których dołączyli historycy z Narodowego Uniwersytetu „Czernihowskie Kolegium” oraz muzeum-rezerwatu P. Kulisza „Hannyna pustynia”. Kijowski desant naukowców poprowadzili zastępca dyrektora Instytutu Historii, doktor nauk historycznych Hennadij Boriak oraz dyrektor IAUiŹ Heorhij Papakin, którzy wystąpili z interesującymi referatami. Nie mniej ciekawe były wystąpienia doktorów nauk historycznych O. Jasia („P. Kulisz i wielka ukraińska narracja historyczna”), Fedora Medwidia („Historiozoficzna koncepcja P. Kulisza w kontekście ukraińskiego odrodzenia narodowego”), Iryny Kołesnyk („Epoka Kulisza: „kazus zacofania” jako historyczny ekskluzyw”), Ołeksandra Udoda („Historiozoficzno-publicystyczne przemyślenie przez P. Kulisza ukraińskiej przeszłości”), a także referaty ks. Jurija Mycyka, Oksany Kowalczuk i kandydatki nauk historycznych Inny Tarasenko na temat działalności archeograficznej P. Kulisza. W referatach innych naukowców z Kijowa, Czernihowa, Krzywego Rogu, Kaczanówki (Serhij Zozula, Natalja Barabasz, Kateryna Krawczenko i in.) rozpatrywano związki pisarza z Tarnowskimi, historyczną topografię Nieżyna według powieści „Czarna rada”, zasługi rodu Biłozerśkych w zachowaniu i popularyzacji spuścizny twórczej Kulisza. Konferencja zakończyła się we wsi Motroniówka — rodowym gnieździe P. Kulisza i Biłozerśkych, gdzie pracownik naukowy muzeum „Hannyna pustynia” Ałła Bohdan przeprowadziła wykład-wycieczkę „Życie i twórczość Pantelejmona Kulisza w Motroniówce”. Ogółem wszystkie trzy konferencje wniosły wielki wkład w naukę, w szczególności w krajoznawstwo historyczne, wzbudziły znaczne zainteresowanie opinii publicznej, a ich materiały zostaną efektywnie wykorzystane przez pracowników muzeów w patriotycznej działalności oświatowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ku czci ukraińskiego Męża Stanu

„Był Ukraińcem. Nie chochołem, nie małorosjaninem, a Ukraińcem. Konsekwentnym, trzeźwym, upartym. Ale tę upartość kierował na korzyść państwa. Wołyńskie korzenie dały o sobie znać. Marzył o odnoszącej sukcesy, potężnej, uznanej na świecie i szanowanej przez ten świat Ukrainie... Z natury był bardzo silny. Dlatego nie zginał się: ani w dosłownym, ani w przenośnym znaczeniu. Miał własną dumę i dumę z państwa, któremu szczerze i wiernie służył. I nikomu nie pozwalał obrażać jego honoru. A ponadto — nigdy nie handlował sobą dla jakichś przelotnych politycznych (nie mówiąc już o finansowych) interesów. Gdziekolwiek pracował — Ukraina była ponad wszystko”. Z inicjatywy i przy wsparciu Bractwa Wołyńskiego w Starym Czartorysku na Wołyniu odsłonięto tablicę pamiątkową wybitnemu ukraińskiemu dyplomacie — Nadzwyczajnemu i Pełnomocnemu Ambasadorowi Ukrainy, deputowanemu ludowemu Ukrainy II kadencji Antonowi Butejce. Georgij ŁUKJANCZUK Ponad 20 lat w stolicy Ukrainy działają towarzystwa regionalne, które skupiają kijowian urodzonych w różnych regionach. Wśród najbardziej znanych ze swoich inicjatyw społecznych jest Bractwo Wołyńskie, które w tym roku obchodzi 20-lecie istnienia. Na koncie Międzynarodowego Związku Społecznego są setki szlachetnych czynów. 28 czerwca (w Dniu Konstytucji Ukrainy) z inicjatywy i przy realnym wsparciu Bractwa Wołyńskiego (przewodniczący — deputowany ludowy poprzednich kadencji Serhij Szewczuk) w osiedlu typu miejskiego Stary Czartorysk odsłonięto tablicę pamiątkową znanemu na Ukrainie i daleko poza jej granicami rodakowi — wybitnemu ukraińskiemu dyplomacie Antonowi Butejce. Została ona zainstalowana na fasadzie szkoły średniej, którą kiedyś ukończył. W ceremonii odsłonięcia wzięli udział prezes Bractwa Wołyńskiego, akademik Mykoła Żułynski, krewni Butejki, mieszkańcy wsi, przedstawiciele Bractwa Wołyńskiego, szanowni goście z rejonu i obwodu. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy O. Mocyk nakreślił długą i owocną drogę zawodową Antona Butejki od murów tej zwykłej wiejskiej szkoły do Organizacji Narodów Zjednoczonych, gdzie znany dyplomata reprezentował Ukrainę, broniąc jej interesów. A Mykoła Żułynski zaakcentował, że Anton Butejko był także współtwórcą ustawy zasadniczej — Konstytucji Ukrainy, kiedy pracował w Radzie Najwyższej. Zatem głęboko symbolicznym jest to, że tablicę pamiątkową A. Butejce odsłaniano właśnie w Dniu Konstytucji, w tworzenie tekstu której miał bezpośredni wkład! Dyrektor szkoły O. Bryk zaznaczyła, że tablica pamiątkowa przy wejściu do placówki oświatowej będzie codziennym przypomnieniem każdemu uczniowi, że los każdego jest w jego własnych rękach! Kierownictwo szkoły wraz z przedstawicielami Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy O. Mocyk na odsłonięciu tablicy pamiątkowej A. Butejce władz lokalnych podzieliło się pomysłem stworzenia w murach szkoły w Starym Czartorysku muzeum pamięci Antona Butejki oraz innych historyczno-heroicznych postaci, które urodziły się w tym dawnym kraju i rozsławiły go swoimi czynami zawodowymi i bojowymi w imię ojczystej Ojczyzny. Jednocześnie odbyło się uroczyste podpisanie umowy o współpracy między MZS „Bractwo Wołyńskie” a dyrekcją szkoły w Starym Czartorysku w celu uzupełnienia zbiorów biblioteki szkolnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Zgasł ogień białocerkiewskiego Prometeusza

Wielka żałoba nastała w białocerkiewskiej „Proświcie”. Zatrzymało się serce wielkiego syna Białej Cerkwi, poety z bożej łaski, krytyka literackiego, tłumacza, działacza społecznego, miłośnika życia i dobrego głowy rodziny, Wołodymyra Opanasowycza Iwanciwa. Urodziwszy się w rodzinie duchownego, Wołodymyr Opanasowycz odczuł na sobie niewidzialne i ciężkie ciemiężenie, kiedy stan społeczny był niemal wyrokiem. Zdołał zrealizować się w produkcji, gdy przyszedł do odlewni jako młody chłopak, w ciągu kilku lat stając się wiodącym specjalistą. Wtedy los zetknął go z ludźmi o podobnych poglądach, którzy niczym jasne Wolarze zajaśnieli na niebie ukraińskiej literatury. Studio literackie „Zaspiw” stało się sprawą życia Wołodymyra Opanasowycza, jego dumą. Właśnie tam, w twórczych i przyjacielskich sporach, szlifowano wiersze, które stały się podstawą jego pierwszego zbioru „Rusjawa Ros”. Teraz w Niebiosach wielu „zaspiwczan” przyjmie towarzysza do swojego kręgu. Poświęceniem i niestrudzonym entuzjazmem odznaczał się jego udział w odrodzeniu towarzystwa „Proświta”, którego wieloletnim przewodniczącym był. Wtedy Taina BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew Wołodymyr Iwanciw był nie tylko pisarzem, nie tylko „proświtianinem” i działaczem społecznym, ale stałym i niezłomnym bojownikiem o wolność naszego narodu, o niepodległość Ukrainy, o zachowanie ojczystego języka. Niektórzy nie darzyli go sympatią za ostrość i bezpośredniość, za upór i wyostrzone poczucie sprawiedliwości. Przecież nie uznawał żadnego konformizmu i kompromisów, nigdy nie krzywił duszą. Przypominam sobie pierwsze spotkanie z nim. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych, po telefonicznym umówieniu, zawitałam do niego w gości. Wołodymyr Panasowycz obiecał ocenić moje opowiadania. Drzwi otworzył starszy, surowy mężczyzna z nastroszonymi brwiami i kozackimi wąsami. Skrupulatnie przeczytał tekst, wiele wykreślał, poprawiał tak, że nienaruszone zostawały tylko kilka wersów na każdej stronie. — Trzeba wszystko poprawić i przepisać! — ponuro oświadczył. — A może wcale nie trzeba dalej pisać? — nieśmiało zapytałam. — Jak to nie trzeba? Czy wy uważacie pracę pisarza za łatwą? Idźcie i piszcie! Czekam w przyszłym tygodniu z poprawionym tekstem! — rozkazał gniewnie. I z jakiegoś powodu nie potrafiłam nie posłuchać takiego człowieka, pewnego siebie i mnie. Dlatego przyszłam do niego ponownie. Tak Wołodymyr Panasowycz został moim redaktorem i mentorem. Niemało białocerkiewskich pisarzy wydało swoje utwory pod redakcją Wołodymyra Iwanciwa. Sam pisarz miał talent lirycznego i filozoficznego poety, płomiennego publicysty, ostrego satyryka i humorysty oraz wspaniałego tłumacza. W jego twórczości pojawiają się zbiory „Wernutysia doszczem”, „Znaky złodijaky”, „Ukrajinśkyj terpeć”, „Tryczky-bryczky”, „Iwanhelie wid Iwanciwa”, „Prez szablju majem prawo”, „Awtohraf kochannia”, „Okrajec czasu”, „Kobzar biłocerkiewśkyj”, „Widkrytym tekstom”, „Pohlan na sebe u swojij slozi”. Ale prawdziwym obywatelskim wyczynem stała się jego praca „Podolannia syndromu Hoholia”, uporządkowanie książki wspomnień „Hołokist”, materiałów naukowo-praktycznej konferencji „Hołod 1932—33 rr. — najbilśa trahedija Ukrajiny”, „Hołodomor u Biłij Cerkwi”, stworzenie antologii literackiej „Zaspiw na Porossi” oraz współautorstwo w książce „U czasi Ruchu w prostori Proświty”. Do ostatniego swojego dnia Wołodymyr Iwanciw nie porzucał pracy literackiej. Na kilka dni przed śmiercią postawił kropkę w fundamentalnej pracy „Smak wody, abo Boh ne kołoworot”, gdzie usystematyzował literaturoznawcze i krytyczne szkice, artykuły oraz badania twórczości białocerkiewskich pisarzy i literatów. Niestety, zobaczyć książkę nie było mu już dane. Na progu wieczności Poeta pisze wiersz, który stał się jego łabędzim śpiewem: FINITA Przerywam walkę, I ta porażka jest ostateczna. Przyjąłbym ją, może, w milczeniu, Lecz jęk krzywdząco rwie się z ust. Okrutna młodości, nie drażnij Duszy zapomnianymi myślami: Nie budzą się wulkany, Gdy wnętrze jest puste. Marności straconych zwycięstw, Z czym staniesz przed Bogiem, Gdy horyzont utnie drogę Zaraz za twoim progiem? Do nieba tworząc modlitwę, Przepłyniesz nad nim świątecznie… I ta porażka jest ostateczna, Przerywam walkę. 08.07.2019 r. Białocerkiewscy „proświtianie” chylą głowę przed jasną pamięcią Wołodymyra Iwanciwa i dzielą z jego rodziną tę niepowetowaną stratę. Śpij spokojnie, Poeto i Obywatelu! Białocerkiewska „Proświta” to. Za nim szłam ja, chowając nos i próbując utrzymać za rękę jego wnuka, który podskakiwał z zimna niczym wróbelek. A za nami, skuliwszy się, zasłoniwszy kapturem połowę twarzy, posuwał się stołeczny pisarz. Kiedy w końcu weszliśmy do kolegium, zapytałam Wołodymyra Panasowycza, jak odważył się zabrać ze sobą dziecko w taką niepogodę? Na co mój mentor poważnie odparł: „Przecież to przyszły mężczyzna! I on wie, że musi dzisiaj przeczytać wiersz o Kobzarzu!”. Oto takim był zawsze: wymagającym wobec siebie, wobec innych, a nawet wobec najbliższych. Był gotów bronić wszystkich, których skrzywdzono, i dochodzić sprawiedliwości. Ale tylko nie dla siebie. Przypomnę fakt, kiedy Wołodymyr Iwanciw zaproponował swój zbiór do nagrody obwodowej im. Hryhorija Kosynki. Do zwycięstwa brakowało mu tylko dwóch głosów od członków jury. I wtedy były przewodniczący Kijowskiej obwodowej organizacji związku pisarzy oświadczył, że on z prawa przewodniczenia ma dwa głosy i oddaje je na korzyść swojej żony-poetki, która również pretendowała do tej nagrody. Ona ją wygrała. Przegrała sprawiedliwość. Ale nie można też powiedzieć, że Wołodymyra Iwanciwa niedostatecznie ceniono. Kiedy trzy lata temu dwoje kolegów-„proświtian” zaczęło zabiegać o przyznanie mu tytułu „Honorowy obywatel miasta”, to żadnego z sygnatariuszy nie musieliśmy namawiać. Nawet przeciwnie: większość z nich bardzo się dziwiła, że Iwanciw do tej pory nie ma tego tytułu. Sam zaś Wołodymyr Iwanciw nigdy nie domagał się ani medali, ani tytułów, ani głosów jury w konkursach literackich. Dlatego na zawsze otrzymał najwyższą i najbardziej zaszczytną nagrodę — uznanie ludzi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Wyrósł na syna Ukrainy

2 lipca 2019 r. Mychajło Iwaniuk skończyłby 90 lat, jego imię jest znane nie tylko w naszym rejonie czy obwodzie. Dobrze znają go w Kijowie i innych miastach Ukrainy, które odwiedził z patriotyczną misją. Pedagog, krajoznawca, folklorysta, pisarz, działacz społeczny Mychajło Iwaniuk w ciągu 48 lat swojej działalności publicystycznej opublikował niemało materiałów na łamach lokalnych gazet. Z inicjatywy i przy jego udziale w Wyżnicy zbudowano pomnik Tarasa Szewczenki, Łukiana Kobyłyci, symboliczną mogiłę „Bojownikom o wolność Ukrainy”, pamiątkową kaplicę w miejscu Wiecu Bukowińskiego z 1918 r., ustawiono i poświęcono Krzyż w miejscu rozstrzelania przez enkawudzistów w Wyżnicy chłopów 10 października 1944 roku. Od 1959 roku Mychajło Iwaniuk pracował jako inspektor szkół rejonowego wydziału oświaty w Wyżnicy. Warunki pracy były ciężkie, transportu nie było, szkoły pracowały na dwie zmiany. Wieczorami uczyli się dorośli. W takich warunkach pracował do 1973 roku. W tym czasie obszedł pieszo wszystkie ścieżki regionu od wsi Wołoka do Saraty na Putylszczyźnie (w tamtym czasie należały do rejonu wyżnickiego). Mychajło Iwaniuk uważał tę pracę za zaszczytną, ponieważ kiedyś na takim stanowisku w tym rejonie pracował pisarz Jurij Fedkowycz. Według stanu na maj 1993 roku w miejscowościach rejonu wyżnickiego działało 37 ogniw „Proświty” z liczbą 645 członków, było to największe i najaktywniejsze zjednoczenie rejonowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w obwodzie czerniowieckim. W ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 roku w rejonie wyżnickim za Niepodległą Ukrainą oddano 96,3% głosów, jest to jeden z najlepszych wyników wśród rejonów obwodu czerniowieckiego. Począwszy od 1989 roku Mychajło Iwaniuk wraz ze swoją żoną Mychajłyną brali aktywny udział w wydarzeniach narodowo-patriotycznych, które odbywały się w Czerniowcach oraz innych miejscowościach Bukowiny i Huculszczyzny. Śpiewali patriotyczne pieśni w chórze „Proświta” oraz chórach cerkiewnych Wyżnicy i Wyżenki, a najlepszą pamiątką po sobie pozostawili stworzone muzeum krajoznawcze. Czcząc patriotę rodzinnego kraju, w muzeum krajoznawczym Iwaniuków zebrała się twórcza inteligencja Wyżniczyzny. Wieczór wspomnień „Wyrósł na syna Ukrainy” zorganizowano z inicjatywy rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Wyżnickiej Biblioteki Rejonowej oraz twórczej inteligencji. S. D. MENZAK, główny bibliotekarz Wyżnickiej Biblioteki Rejonowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pamięci towarzysza

Jaki on był… Kiedy jeszcze piecze ból po niespodziewanej stracie, bardzo trudno pisać o bliskiej osobie w czasie przeszłym. Te wszystkie książki są wyjątkowe i ciekawe. Lecz moim zdaniem tomik poetycki „Spójrz na siebie w swojej łzie” jest największym osiągnięciem literackim i najwyższym sukcesem autora. Choć napisany w strasznym dla niego czasie — po przedwczesnej śmierci córki. Smutek go nie złamał, a cały ból wylał się w poetyckie wersy, które dyktowało serce. Nawet kiedy podstępna choroba przykuła go do łóżka, kiedy mógł poruszać się po sali szpitalnej tylko o kulach, mimo wszystko nie poddał się chorobie i pisał dalej. I w szpitalu nie pozostawał samotny. Codziennie przychodzili do niego odwiedzający: pisarze, dziennikarze, działacze Proświty, pracownicy bibliotek, aktywiści społeczni, dawni koledzy z zakładu pracy… Zrozumiałe, że przede wszystkim pytali o zdrowie, a on — o to, jak idzie praca w „Proświcie” i musiałam, jako jego wychowanka i działaczka Proświty, „składać raport”. Wszak przez wiele lat kierował białocerkiewską miejsko-rejonową „Proświtą” i był prawdziwym liderem naszych działaczy. Żadna akcja społeczna, wiec, święto narodowe nie odbywały się bez udziału naszej organizacji dzięki jej szefowi. Wołodymyr Panasowycz nie lubił, gdy ktoś się spóźniał i potrafił zrobić ironiczną uwagę. Lecz pewnego razu sam się spóźnił. Poprosił o wybaczenie i wyjaśnił przyczynę: zasiedział się po pracy na daczy i dlatego nie zdążył się przebrać. Byliśmy oszołomieni: człowiek, który ma już prawie osiemdziesiąt lat, jeździ razem z żoną rowerem na dacżę, a po pracy jeszcze spieszy się na posiedzenie do „Proświty”! Miał niezłomny charakter bojownika, desperacką kozacką naturę, twardy upór i jednocześnie dobre i szczere serce, otwarte tylko dla bliskich i przyjaciół. Pierwszy przychodził z pomocą i wsparciem do tych, którzy tego potrzebowali. A jego patriotyzm był naturalny i pokrewny z duszą, jak ojcowska krew, jak geny rodu, które przekazuje się dzieciom. Swoją drogą, ojciec Wołodymyra Iwanciwa służył jako ksiądz przed rewolucją i w czasach radzieckich. Przypominam sobie przypadek, który to potwierdza. Kiedy Wołodymyr Panasowycz stanął na czele „Proświty”, w naszym mieście Dzień Jedności Ukrainy obchodzono jako wielkie święto narodowe. Planowano je z wyprzedzeniem, trwało prawie tydzień, zapraszano kijowskich pisarzy, którzy razem z naszymi prowadzili spotkania autorskie na uniwersytetach, w gimnazjach i kolegiach. Pewnego roku 22 stycznia okazał się bardzo zimnym i mroźnym dniem. Wtedy we wszystkich szkołach Kijowa i obwodu odwołano zajęcia. „Kto boi się mrozu, niech grzeje się w domu! A kto się nie boi — ten się zahartuje!” — powiedział nasz przewodniczący „Proświty”, który nie zamierzał odwoływać uroczystości na cześć Jedności Ukrainy. Mnie wtedy przypadło występować w kolegium technologiczno-ekonomicznym razem z Wołodymyrem Panasowyczem i znanym kijowskim poetą. Kiedy zaś zobaczyłam obok mojego mentora jego ośmioletniego wnuka, mojemu zdziwieniu nie było granic. Śnieg zalepiał oczy, mróz żądlił w twarz, lecz Wołodymyr Panasowycz pewnie kroczył przodem, naciągnąwszy czapkę aż po brwi, ale nawet nie podniósłszy kołnierza płasz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i zdradę oraz historyczną amnezję — i zewnętrzną agresję odwiecznego wroga Ukrainy. Niedawno podpis Pawła Mowczana i Lubow Hołoty pojawił się pod listem 20 ukraińskich pisarzy, wśród których są Iwan Dziuba, Dmytro Pawłyczko, Mychajło Słaboszpycki, Mychajło Sydorżewski i inni — list ten wyraża niepokój z powodu pełzającego rosyjskiego rewanżu oraz zawiera poparcie dla euroatlantyckiego kursu Ukrainy, który głosi partia „Europejska Solidarność” P. Poroszenki. Prorosyjskie siły kuszą nas pokojem z międzynarodowym przestępcą Putinem, zapominając o doświadczeniu miłośnika pokoju Chamberlaina, który przyniósł Brytanii hańbę i wojnę. Hipnotyzują nas „nowymi twarzami”, zapominając, że każdy naród szczyci się „starymi wiecznie” twarzami Nauczycieli, Budzicieli, Poetów i Proroków. Nowi prowincjonalni mesjasze próbują oduczyć nas wysokich słów i pojęć, przyzwyczaić do pofigizmu, do hasła „A jaka różnica?!”, do lumpenowskiego beznarodowego surżyka. Ale mamy wysokie słowa i wysokie pojęcia, niepodległe żadnym „kwartałom”. Mamy poezję Pawła Mowczana: O ziemio, zrośnięta z duszą, domostwo wieczności i snów, — współmierny do grudki gliny, do śnieżynki, co legła na dół; powstałem z ciebie, powracam w twoje łono dzień po dniu istotę — nie wagę — zachowuję, wyczerpujemy się nawzajem. Twój chłód i mnie chłodzi, Twoje ciepło — moje ciepło; Ty — istota, ty — ciało mojego narodu, Ty — to, co będzie, co było… nie odejmę, — dodam miłości, zmartwiałą glinę ożywię i uwielbię w każdym słowie: o ziemio, ja cię kocham! lecz przekształcili Was, Pawle Mychajłowiczu, w niezachwiany Symbol i Amulet narodu. Nie można nie wyróżnić niezwykle ważnego aspektu Waszej działalności, który wywołuje złość i nienawiść oraz falę zakazów i niszczenia ze strony rosyjskiego putinizmu. Chodzi o organizacyjne wzmocnienie i wpływ Światowego ukraiństwa na wydarzenia związane z aneksją i okupacją ukraińskiego terytorium przez Federację Rosyjską. To właśnie Wy byliście w gronie fundatorów UWRK oraz przeprowadzaniu Światowych Forum Ukraińców, gdzie odgrywacie kluczową rolę wspólnie z kohortą proświtańskich aktywistów. Nasza siła w jedności i wyhodowanym młodym patriotycznym pokoleniu, które kontynuuje naszą proświtańską wizję. Nie zatrzymujmy się na osiągniętym… Z Ługańszczyzny „Proświta” życzy Wam Dobra, zdrowia, długowieczności, Szczęścia bezgranicznego jeszcze na stulecie, Niech wszędzie będzie ład — w pracy, w rodzinie — I radość na sercu, i chleb na stole, Niech jasną będzie życiowa droga: Miłość od rodziny i łaska od Boga!.. Z rosy i wody Wam, drogi Pawle Mychajłowiczu!” W imieniu i z polecenia zarządu Przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia GO WUT „Proświta” Wołodymyr SEMYSTIAHA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Artysta i polityk

Jurij SZCZERBAK, Przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki: tytuły, rangi i nagrody, które są przyznawane przez prezydentów, rządy, komitety, biurokratów — i które nierzadko bywają przypadkowe, nieobiektywne, zrodzone w marności nad marnościami. Ale istnieją najwyższe na świecie tytuły, które wyrastają z naturalnej siły losu, niczym rozłożyste, potężne drzewo, które wyrywa się spod ziemi na wolność — i żadna siła nie jest w stanie go zatrzymać: ani wieczna zmarzlina dyktatury, ani pustynna bezwodność niepamięci, ani zabójcze wiatry toksycznych ideologii. Tym tytułem jest ukraiński Poeta. To żywiołowa, potężna siła słowa niepokoju, szczęścia, zachwytu życiem, siła miłości i tragicznych proroctw, siła, którą rodzi naród po to, by utwierdzić swoją prawdę w czasie i przestrzeni. Wśród takich poetów z łaski Bożej widzę Pawła Mowczana. Poetę, który stworzył fantastyczny świat splotu ukraińskich słów — na wpół zapomnianych, jeszcze nieodkrytych, archaicznych i nowoczesnych słów, połączonych pogańską energią poetyckiego geniuszu. Swoją translatorską, pełną poświęcenia pracą Paweł Mowczan sprowadził na Ukrainę dziesiątki innych poezji, zapalając na naszym niebie całe konstelacje poetów zagranicznych. Paweł Mowczan to nie tylko niepowstrzymany burzyciel literackich dogmatów, ale i twórca, budowniczy ukraińskiego państwa. Buduje on „Proświtę” — ukraińskie państwo duchowe wewnątrz państwa bezdusznego, nieukraińskiego. Walczy o ukraińskość tego państwa, które od 28 lat błądzi nad przepaścią, zwalczając wewnętrzną korupcję.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Szlachetny i niezwyciężony!

W dniu jubileuszu przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, P. M. Mowczana, inteligencja Ługańszczyzny, podobnie jak cała nasza sławna rodzina proświtańska, szczerze powitała swojego Przywódcę. Wielki ługańczyk, honorowy członek Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Proświtańskiego, Mykoła Rudenko pouczał nas, że „Szanują tylko tego narody, // Kto własną niwę zaorał”. On właśnie jest tym oraczem, który nieustannie zaoruje i obsiewa niwę ukraińskiego państwowotwórstwa, aby wyrosła współczesna ukraińska naród polityczny i narodziło się nowoczesne europejskie państwo ukraińskie. Ługańczycy znają go i szanują jako wybitnego polityka-męża stanu, znanego daleko poza granicami naszej Ojczyzny wybitnego działacza społecznego, który opierając się na osiągnięciach swoich poprzedników, nie tylko odtworzył ruch proświtański na Ukrainie, w którego podstawach leżą historyczne fundamenty rodzimego państwowotwórstwa, ale także napełnił nową treścią duchowe drogowskazy współczesnego wymiaru kulturowo-oświatowego na zasadach ukrainocentryzmu i harmonii z działalnością wyższych sfer kosmicznych. Jest on jasnym przedstawicielem ukraińskości – nie tylko sumiennie, wiarą i prawdą służy swojemu narodowi, ale jest także wyrazistym uosobieniem jego szlachetności i niezwyciężoności, drogowskazem na skomplikowanym historycznym rozdrożu. Filozofia „Nas nie zatrzymać i nie pokonać!”, podobnie jak przenikliwa przewidywalność skutków „igromanii” różnokierunkowych sił na polu państwowym, wielu osobom „kole w oczy”. Są one niewygodne dla nikczemnych filistrów, nieudolnych mieszczan i politycznych oponentów, zdegradowanych władców, którzy według Hryhorija Skoworody „sami sobie są sterem”. Działalność literacka i translatorska Pawła Mowczana, mimo jej głębokiej filozoficzności, jest ciernista. Nie wszystkim w naszym kraju przypada do gustu, bo niestety nie wszyscy dorośli do nieba. Ale prawda jest taka, że zrozumiał ją i uznał cały cywilizowany świat. Wszak Kosmologia i Logos Mowczana to Wszechświat, który trzeba poznawać. Pochodzą one od Boga. I dlatego nie mają i nigdy nie będą miały ograniczeń ani granic. Wspominamy przyjazd P. Mowczana w 1997 roku do Ługańska. Głęboko przeanalizowawszy i wniknąwszy w sytuację w środowisku lokalnych sił narodowo-patriotycznych, nie tylko ją „rozwiązał”, ale także zharmonizował, opiekując się do dziś strukturami proświtańskimi obwodu. Oto dlaczego wyhodowane przez niego, nie zdradziły ukraińskiej idei narodowej i osiągnięć państwowotwórczych na dalekim wschodzie Ukrainy. Zorganizowawszy się i powstawszy do odpierania rosyjskiej agresji wojskowej oraz uzbrojonych prorosyjskich popleczników, lokalne siły proświtańskie, mimo zakazów i prześladowań raszystów, kontynuują nielegalnie wypełnianie swojej misji na niekontrolowanej przez Ukrainę póki co części Ługańszczyzny. Dlatego przekazaliśmy Pawłowi Mychajłowyczowi życzenia także od tych, którzy ryzykując własnym życiem, i dziś pracują dla Ukrainy, bronią jej w warunkach wojny w Ługańsku, Ałczewsku, Briance, Kadijiwce, rejonach antrazytowskim, łutuhynskim, perewalskim, roweńkowskim: „...Mimo Pańskiej obojętności na pochwały i pochlebstwa, jesteśmy przekonani, że tytaniczne poświęcenie w imię Ukrainy-matki dało”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

W ukraińskim czasie z przemówienia Pawła Mowczana na wieczorze jubileuszowym w „Ukraińskim Domu”

Zanim podziękuję Wam, szanowni moi przyjaciele-współcześni, chcę wyrazić chwałę Najwyższemu za to, że urodziłem się Ukraińcem w ubiegłym stuleciu w organicznym środowisku, które nie traciło więzi z ukraińską ziemią… Moje pokolenie dzieci wojny wiedziało, jak wydobywać ogień krzesiwem, jakie zboża można spożywać, a jakie nie, nam w dziecięce oczy zaglądała śmierć, a my bledliśmy, bo rozpoznawaliśmy w tych oczach jeszcze wczoraj żywych krewnych… Ale tragizm życia nie przyćmiewał samego życia, które objawiało się w wybijaniu łyżką na zasuwce pieca hopaka, niezwykłej słodyczy niebieskiego cukru w grudkach czy goryczy kradzionego tytoniu w „skrętach”… W naszych źrenicach bielały słoneczne płótna, rozesłane nad rzeką Rakiwka… A słuch nasz przepełniał się nie tylko lamentami nad zabitymi, ale i rozległymi śpiewami przy wielkich stołach z okazji tłoki, wesela czy święta parafialnego… Drętwieliśmy z radości, gdy wracali frontowcy, a później i wychudzeni zesłańcy z piekielnego kraju, który nazywali Sybirem… Zamiast samogonu — denaturat, zamiast mięsa i ryby — pieczone buraki, pierożki z fasolą… A ponad tym wszystkim — rozległa, bezgraniczna, na całą przestrzeń nasza pieśń… Jak słodko było zasypiać przy tej harmonii głosów… I jak nieznośnie boleśnie budzić się od krzyku matki, kiedy z podwórza za zaległości finansowe agent skarbowy z rejonu wraz z przewodniczącym rady wiejskiej wyprowadzali krowę, która się opierała, wyrywając z rąk napastników powróz… Ale: przypadła mi do gustu myśl Artura Schopenhauera „ludzka wola nigdy nie umiera, objawiając się w innych pokoleniach”… Wola — słowo klucz dla nas, aktualne dla każdej sytuacji na Ukrainie. Jest ono nie mniej znaczące dzisiaj, jak i za czasów Kozaczyzny czy walk oddziałów Zełonego, wśród których byli moi krewni: i Sełech, i Sztolba, i Chruś, którzy działali na Kijowszczyźnie aż do głodu w 33. roku, kiedy… Panie! Doprowadzili współmieszkańców do ludożerstwa… Głód 47. roku współbrzmiał z tym, 33. rokiem… Wspominam przy okazji myśl Druona, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Kisel, ale we Francji pisano go jako „Kessel”. Myśl, która już dotyczy teraźniejszości: „Tracimy punkty odniesienia i odnosi się wrażenie, że ślizgamy się po powierzchni czasu, dryfując na pływającej krze”. To dotyczy teraźniejszości… Musimy znowu myśleć o systemie korzeniowym, aby uczepić się mocno własnego gruntu, który wciąż te same zachłanne ręce wyrywają spod nas, wysyłając do europejskiego raju albo proponując, by na rowerach jechać znowu na Sybir… Dlaczego o tym wszystkim mówię? Dlatego, że kołyska naszego zawsze pasjonarnego odsetka może lada chwila urwać się razem z hakiem ze spróchniałej belki stropowej… I nam znowu potrzeba przeprowadzić ogólnonarodową mobilizację, jak to było 30 lat temu, kiedy my wszyscy, tu obecni, przekształcaliśmy to pogańskie miejsce w społeczny ośrodek oświatowy: „Ukraiński Dom”. Ukraiński dom w szerokim znaczeniu, gdzie my jednak nie staliśmy się gospodarzami. Jak wiecie, gospodarują w nim przybysze… Przez te 30 lat państwo nie odtworzyło nawet ukraińskiego słowa… Jednak jestem pewien, duch nasz nie jest poskromiony! Kocham ukraińską historię z jej wielkimi, zwycięskimi i tragicznymi stronami, dlatego też pracuję nad odtworzeniem jej sławnych stron w projekcie, kinoprojekcie „Od Światosława do Niebiańskiej Sotni” wspólnie z M. J. Hołomszą i Dm. Łomaczukiem. Jednak nie mniej interesujące, przewiduję, będą strony naszego jutra… O tym świadczą nasze majdanowe protuberancje… I niech to będzie ostrzeżeniem dla tych, którzy naszą ziemię wybrali sobie za miejsce zamieszkania… Dlatego szczególnie starannie z Dm. Łomaczukiem pracujemy nad tematem „Koliszczyzna”. Kiedyś, przebywając w izolacji przez długie lata w Salonikach, Filip Orlik w swoich „Diariuszach” wymagał, abyśmy nie tylko prognozowali, przewidywali jutrzejsze wydarzenia, ale i wpływali na nie. To nasza wspólna sprawa — wpływać siłą swojego namysłu, czyli myśli… Przypadł mi w udziale szczęśliwy los poznać wielkich ludzi wieku: od Czingiza Ajtmatowa, Mustaja Karima, Granta Matewosjana, Tamaza Cziładze, Knuta Skujenieksa, Mameda Ismaila, Razmika Dawojana, Olżasa Sulejmenowa, Josifa Brodskiego, Aleksandra Kusznera, Lwa Aninskiego, Gieorgija Gaczewa, Wasilija Biełowa, Walentina Rasputina… Nie sposób wymienić wszystkich tych, którzy uczyli mnie kochać słowo… Tak samo, jak wielkich nauczycieli naszego narodu: Maksyma Rylskiego, Pawła Tyczynę, Olesia Honczara, Iwana Dracza, Dmytra Pawłyczkę, Witalija Donczyka, Wiaczesława Briuchoweckiego, Mykołę Żułynskiego, Romana Iwanyczuka, Romana Łubkiwskiego, Petra Osadczuka, Jurija Muszketyka, Mykołę Ilnyckiego, Dmytra Kremenia oraz, wreszcie, wszystkich obecnych dzisiaj tutaj: od Iwana Zajecia, Wałerija Asadczewa, Hryhorija Filipczuka, lista jest długa… Można z imienia i nazwiska wymienić wszystkich. Ale szczególne podziękowania dla mojej żony — Lubow Hołoty, która zainicjowała ten wieczór… Dziękuję Wam za to, że jesteśmy w jednym ukraińskim czasie, ukraińskim państwie, Ukraińskim Domu. Niech Bóg Was strzeże! Dziękuję za to, że jesteśmy współcześni!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ten, któremu Scytia sprzyjała

Nowa książka Mychajła Słaboszpyckiego „Z pamięci lustra” wieńczy swoisty cykl prozy wspomnieniowej, w którym opublikowano już „Przeciwstawianie lustra” oraz „Cienie w lustrze”, cieszące się szerokim rozgłosem. Książka, podobnie jak dwie poprzednie, ukaże się w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” latem. Proponujemy uwadze czytelników ten wspomnieniowy fragment. Borys Mozolewski. Byłem poruszony szczerością takich jego wersów: Fryderyku Engelsie! Jakimi ścieżkami wspinaliśmy się do otchłani, spadając w dół, by pewnego dnia odkryć, że wycierpiany przez Marksa komunizm był utopią… Usłyszałem je w studiu literackim, które mieściło się przy ulicy Puszkińskiej, przy wydawnictwie „Mołodź”. Kierował studiem życzliwy i superostrożny Dmytro Biłous, który, usłyszawszy to, wyraźnie się zmieszał. Sądzę, że on sam już dawno doszedł do tego wniosku, jednak milczał na ten temat. A tutaj musiał jakoś zareagować na gorzkie słowa poety. I zareagować, potępiając. Bo przecież z otwarcie heretycką dla „reguł gry” w sowietach tezą wystąpił młody poeta. I Dmytro Hryhorowycz bez wyrazu, najwyraźniej sam na siebie się irytując, coś wymamrotał: że niby on zawsze wspiera poezję społecznie ostrą, która z pozycji obywatelskich atakuje te niedostatki, które czasami i niekiedy spotyka się w naszym życiu, ale tutaj autorowi trochę zawodzi poczucie miary… Autor wiersza – Borys Mozolewski, o którym nigdy nie słyszałem – postawny, energiczny, o otwartym, pełnym woli obliczu, ironicznie patrzył na Biłousa, dobrze wszystko rozumiejąc. Przynajmniej tak mi się to przypomina. Pamięć, jak wiadomo, ma tę cechę, że często albo gubi, albo dodaje jakieś niuanse. My, studenci uniwersytetu, chodziliśmy do studia literackiego „Mołodi” w roli chciwych słuchaczy i widzów. Tam po raz pierwszy zobaczyliśmy i usłyszeliśmy „chłopaka z Parnasu” Mykołę Soma (tak nazwał go w swoim felietonie Wołodymyr Piatow), zuchwałego i bezapelacyjnego oraz ekspresyjnie-burzliwego Hryhorija Kyryczenkę, rozmarzonego i śpiewnego Wasyla Didenkę, byli jeszcze jacyś poeci (z jakiegoś powodu zapamiętali się sami poeci, którzy potem zniknęli gdzieś z literackiego horyzontu), i zupełnie nie zapamiętał się żaden prozaik. Mnie, poruszonemu społeczną szczerością Borysa Mozolewskiego, zachciało się poczytać go więcej. I już niedługo po odwiedzinach popularnej wtedy księgarni, która była na rogu ulic Puszkińskiej i Lenina (obecnie Bohdana Chmielnickiego), miałem jego zbiory „Naczаło marta” i „Szipownik”, które sumiennie, jakby przygotowując się do egzaminu na uniwersytecie, „przerobiłem”. Niedawno znalazłem u siebie te naiwne notatki. Przy całym ironicznym stosunku do swoich ówczesnych „dyskursów” nie mogę nie zgodzić się z tymi wnioskami: w wierszach jest za dużo „nagiej” publicystyki. Zatem wiersze Mozolewskiego, pisane w języku rosyjskim, nie wydały się wtedy dla mnie najsilniejszymi. Były odważne myślami, społecznie ostre, ale niekiedy aż nadto deklaratywne. Wtedy o rolę literackich liderów i poetyckich gwiazd lokalnego formatu walczyli głosowi wieśniacy Som i Kyryczenko. A jeszcze ze wstrzemięźliwą ironią patrzył na wszystkich tajemniczy Pawło Mowczan. Som brał szczególną serdecznością i satyryczną zadziornością, a Kyryczenko gromkim dźwiękopisem i burzliwym poetyckim temperamentem. Szkoda, że z czasem ich talenty jakby wygasły i nie wyrośli na tych, na których się zapowiadali. Skąd miałem wiedzieć o szczególnych zwrotach losu Borysa Mozolewskiego i o jego duchowej historii do tych dni, kiedy go po raz pierwszy zobaczyłem i usłyszałem? O jego marzeniach o niebie, o tym, że w okresie dorastania i młodości Borys po prostu nie wyobrażał sobie innego życia, w którym on nie jest pilotem. Być może tak w marzeniach wzlatywał do niebios Antoine de Saint-Exupéry. Kilka lat temu poeta i aktor Mychajło Sirenko wręczył mi ciekawą książkę. Okazuje się, że oni w młodości, zaprzyjaźniwszy się ze sobą, pisząc do siebie, stworzyli całą powieść epistolarną. Nie wiem, czy dzisiaj możliwe jest coś takiego. Wydaje się, że epistolografia albo beznadziejnie umiera, albo już umarła. Szalony rytm życia, rozszarpaność współczesnego człowieka, jej chroniczna powierzchowność reakcji i myśli nie sprzyjają intymnemu skupieniu nad arkuszem papieru, na którym bez zastrzeżeń zwierzasz się dalekiemu adresatowi z tego, co ci „na serce legło”. Inne czasy, inne sposoby komunikacji, no i już pod wieloma względami inni ludzie. My przeważnie komunikujemy się komórkami, esemesami i pocztą elektroniczną. Lakoniczność wzniesiona do kultu. I żadnych emocjonalnych wylewów, do których kusił i które wytrzymywał cierpliwy papier. To już prawie nowa cywilizacja, która ułatwia byt, upraszcza i daje nowe formy komunikacji, ale też pod wieloma względami nas okrada. Za tę książkę trzeba dziękować Mychajle Sirence, który złożył to wszystko do kupy i poprosił Mykołę Szudrię, by jakoś wyjaśnił czytelnikowi wzburzone i do granic szczere wylewy dwóch młodych wieśniaków, którzy pielęgnowali w sobie bonapartystowskie plany, by stać się kimś, wywyższyć się w życiu. Oczywiście, właśnie z takich idealistów-marzycieli wyrastają wybitne jednostki. Pierwsze wrażenie z tych epistuł jest głęboko komiczne. Niekiedy nawet trudno powstrzymać śmiech. Ale potem w tobie pojawia się coś podobnego do nostalgii i współczucia. Współczucia dla beznadziejnie naiwnych wiejskich marzycieli. Wiedząc, że dostęp do wind społecznych mieli ograniczony (a oni o tym nie mieli żadnego pojęcia, a nawet nie zastanawiali się nad tym), nawet żal ci chłopaków, którzy w swojej niepohamowanej euforii wymarzyli dla siebie edeniczną przyszłość. Rozumiesz, że mogli wyrzec się swoich śmiałych nadziei, znalazłszy się kilka razy w życiowych nokautach. I nikt nigdzie – oprócz ich jeszcze wtedy patriarchalnych wsi – nawet nie usłyszałby ich imion. Mykoła Szudria zdołał dostrzec w tych epistolarnych lamentacjach coś więcej, niż leży na powierzchni. Jak tu nie wspomnieć Rostanda: „Ja – nie słowa, ja – to, co za słowami…” Rzeczywiście, tak, chyba gwiazdy na niebie się ułożyły, żeby na ziemi takie coś się stało. Dwaj rówieśnicy – jeden z południowo-stepowej wsi, a drugi ze wsi w rejonie borodziańskim obwodu stołecznego – rozpoczęli powieść epistolarną. Różni charakterami, mimo wszystko mieli to, co ich łączyło – byli natchnionymi rymopisami, a dlatego marzyli o literackich laurach i żyli pragnieniami wylecenia z ciasnego wiejskiego gniazda w świat szeroki. Ja sam dobrze poznałem to uczucie, kiedy w zakurzonej ciszy wiejskich wieczorów, pod migoczącymi gwiazdami na wysokich niebiosach łapałem się na tym, że „za wielkim, za nieznanym niewymowna tęsknota…” (Ołeksandr Włyźko). Zatem nasi wierszopisowie wymieniają się swoimi ekscerpsami. Piszą do siebie o swoim rozumieniu życia. A rozumienie jest takie: jak dobrze, że mamy szczęśliwe dzieciństwo, które nam podarował towarzysz Stalin, i jak źle, że na nas kłapie zębami przeklęty imperializm i brzęczy bronią złowieszcza Ameryka. Im wszystko jest zrozumiałe. U nich – żadnych wątpliwości. Wątpliwości niekiedy tylko pojawiają się, kiedy dzielą się swoimi niby amurami „historiami”, chociaż w rzeczywistości historii jeszcze nie ma. Jeszcze tylko ktoś na kogoś ciepło spojrzał. Ktoś kogoś potrzymał za rękę. Albo powiedział: „Bądźmy przyjaciółmi!..” To nawet jeszcze nie prehistorie. Ale oni traktują je tak poważnie, jak sytuację międzynarodową. Prehistorie zaczynają się tam, gdzie u nich już wybuchnie hormonalny sztorm. Kiedy zaczną się pierwsze pocałunki i uściski. Jak mi się wydaje, te epistuły ciekawie skomentowałby, gdyby je przeczytał, Zygmunt Freud. To ciekawa dla niego lektura, którą zilustrowałby swoje teorie. Ale mi chodzi o co innego. O społeczne dojrzewanie tych młodych istot, o duchowe formowanie ich. O to, od czego zaczęły się światopoglądowe zasady. I o taką oryginalną ewolucję jednego z nich – Borysa Mozolewskiego, który rósł z matką i siostrą w nędzy gorzkiego półsieroctwa. Ojca zabrała wojna, którą chłopak zobaczył swoimi pięcioletnimi oczami. Myśląc o tym, przypominasz sobie wersy ziomka i rówieśnika Borysa, Mykoły Winhranowskiego: „Mali – mali, więksi, mniejsi, zdezynfekowani wapnem. Tak staliśmy się my, narodopierwsi, jego nieoszklonym oknem”. Borys opowiada dalekiemu przyjacielowi: „Radia nie mam. I, moim zdaniem, to źle. Wszystko, co przypływa do mojej pamięci, to z kina i książek. Wczoraj widziałem… a dzisiaj czytam powieść Mykoły Trubłaini „Głęboki szlak”. Ty nie wyobrażasz sobie, co to za pisarz. Ile jego utworów przeczytałem, i one są tak ciekawe, że nie można oderwać się od nich. Dzisiaj myślę spędzić przy czytaniu całą noc. To robię, kiedy jakaś bardzo dobra książka. Zapalam lampę (bo elektryczności u nas nie ma) i przesiaduję albo przeleżuję z książką, dopóki jej nie skończę… Ja teraz zamierzyłem napisać poemat „Naród koreański”. Wczoraj skończyłem wiersz „Żygulewski portret”. Borys pisze wiersze to po ukraińsku, to po rosyjsku. Dalej – coraz więcej po rosyjsku. I listy także zaczyna pisać po rosyjsku. Oczywiście, wierząc, że to i „kulturalniej”, i bardziej prestiżowo. Że niby ona – nie to, co codzienna ukraińska, która brzmi dookoła. Borysowi chce się czymś wywyższyć nad codzienność, wyróżnić się, oszołomić świat swoim radzieckim patriotyzmem. Sirenko wysyła mu swój wiersz „Armata”: Ty paszczą patrzysz w dali purpurowe, Armato pokoju i szczęścia na ziemi, I niby mówisz: – Bądźcie wszyscy zdrowi, Kołchoźnicy, i cieśle, i kowale. I Mozolewski mu w odpowiedzi wierszem „Iljicz i Stalin”: Najbliżej przytuleni jeden do drugiego, Stoją Iljicz i Stalin-bohater, I pieśń płynie w niebo obok jarów I słońce świeci radośnie wokoło. Tam sad zakwitł, gdzie był kiedyś pustyń. Grafomania? Tak, grafomania. I, zdawałoby się, zupełnie beznadziejna. Ale te twory już chętnie drukują gazety rejonowe, a przepełnieni powagą i szacunkiem do samego siebie autorzy mają reputację poetów lokalnego rozlewu. Wygląda na to, że z tych neofitów nic porządnego nie może być. A przecież i ich bezgraniczna ideologiczna ortodoksja (żeliwnoczołowi budowniczowie komunizmu!) – nieuleczalna, toksycznie niebezpieczna. To po prostu niepojęte, że wyrośli na zupełnie innych, niż się zapowiadało, ludzi. Im wróciło na piętnasty, oni zachwyceni komsomolują, wierzą, że wyrastają na „ludzi, godnych epoki komunizmu” (z listu Mozolewskiego). Quasi-poetycki dialog trwa. Sirenko wyśpiewuje swoim wiejskim językiem: Wokoło i gwar, i brzęk broni I szaleją podpalacze wojny. A u nas górnik stoi w przodku i wyrabia wszystkie roczne normy. A wiejski Mozolewski odpowiada mu (znaj naszych!) po rosyjsku: Na zachodzie słońce rzuca blady promień, Ogród kwitnie i rzeczka błyszczy srebrem… Słońce ucieka, niczym jeździec miedziany, Wieczór nadchodzi siny za oknem. Ale w ich listach, obok rytualnych komsomolskich pozdrowień, westchnień zakochanych dusz, zwierzeń o tym, jak rozumieją obowiązki i powołanie radzieckiego człowieka, są też gorzkie słowa o tym, że tak wiele niesprawiedliwości i krzywd wokół, że życie nijak nie chce stawać się takim, jak im się marzy. A jeszcze marzenia o takiej przyszłości, o którą błagają los. Amator Mychajło Sirenko, który czuje się na scenie jak ryba w wodzie, widzi siebie w aureoli artystycznej sławy, w objęciach pięknej Melpomeny. A Borys Mozolewski śni o niebie, bez którego nawet nie wyobraża sobie siebie. Tylko pilot. Stalinowski sokół. No i, oczywiście, wierna poezja także będzie przy nich. Bez poezji nijak. Przez hektary naiwnych i kulawych strof oraz jednostajne fabuły intymnych przygód serca obaj książnicy idą do swojej pełnoletności. Sirenko już kilkakrotnie bywał nawet w Związku Pisarzy w Kijowie i opowiada przyjacielowi, jacy są i jak zachowują się poeci. Jutro młodzieńcy zrobią pierwszy krok w dorosłe życie. I oto on: Mozolewski wstępuje do szkoły lotnictwa morskiego, Sirenko — do Instytutu Teatralnego. Radośnie zawiadamiają w listach o tych wydarzeniach. Ale osobiste spotkanie ich wciąż się odwleka. Już sześć lat przyjaźnią się epistolarnie. I listy ich jeden do drugiego wciąż idą. I one wciąż niosą naiwne strofy. Mozolewski teraz jest całkowicie rosyjskim człowiekiem językowo (choć z niepoprawnym ukraińskim akcentem!). On — i wcześniej kategoryczny w sądach — staje się całkowicie bezapelacyjny. Każde jego słowo o literaturze — jak zamach szablą, po którym pada odrąbana głowa. Jego szkołę przenoszą do dalekiego Jejska “w głębi Rosji”. Stamtąd on dociekliwie i zazdrośnie śledzi życie literackie Związku. W tamtym okresie Borys jest beznadziejnie zainfekowany majakowszczyzną. On starannie, żeby nigdzie się nie potknąć, stąpa w ślady swojego poetyckiego idola. Oto charakterystyczne wersy z ówczesnego wiersza Mozolewskiego “Nam 37”. Oczywiście, hiperhisteryczny ton, brutalne wyrażenie i “drabinowa” strofa: Hej, burżuju! Podwiń-ka ogon! Usta, otwarte ze zdziwienia, przykryj chociaż! Widzisz! — wstępuje na posterunek Trzydziesty ósmy Październik! Słyszycie, wujku Sam? — nam już 37! Jeszcze bardziej “majakowsko”, zdaje się, nie bywa. Mozolewski — sumienny kopista uwielbianego poety. Wydaje mi się, gdyby wtedy urządzili konkurs literacki na majakowszczyznę, to Mozolewski byłby na nim poza konkurencją. Ciekawe, że on naśladuje Władimira Majakowskiego w pisaniu — to pojawia się u niego i w zachowaniu. Zachwycony swoim dziełem “Nam 37”, wysyła je Sirence. Ten daje ekscerpsję przyjaciela docentce filologii, która miała dysertacje o poezji Majakowskiego. Ona niszcząco skrytykowała wiersz Mozolewskiego. O tym delikatnie pisze mu Sirenko. Reakcja Mozolewskiego: niby ona ani trochę nie zna się na poezji, nie bierz na poważnie jej nudnych gadanin itd. A kiedy w Moskwie zaczyna się wszechzwiązkowy zjazd pisarzy, kursant szkoły lotniczej i początkujący Mozolewski, który atestował siebie tak: Syn chłopa, chłopski wnuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W lasach Lebiażego i pod słońcem Ejska wgryzał się w gąszcz nauk lotniczych chłopski młodzieniec Mozolewski, który bez cienia strachu zwraca się do zjazdu z taką poetycką inwektywą: „Poetom, krytykom i innym literackim darmozjadom”. Hej, pisaczyny! Odłóżcie pióra. Czy wkrótce najemcie się grafomanią? Dziś mierzę narodową miarą wszystko, co napisaliście… Póki Smirnowowie bergolcują Bergolców, a Symonowowie pasternakują Pasternaków, na Ałtaju komsomolcy orzą ziemię, czekając na to prawdziwych wierszy itd. Tak chłostać „literackich darmozjadów” (według jego określenia) mógłby tylko partyjny inkwizytor à la Żdanow czy Iljiczow. Czytając takie filipiki, myślisz, że przy innym biegu wydarzeń wszystko mogło się ułożyć tak, że Mozolewski stałby się ideologicznym cerberem, który czuwałby nad literaturą, poddawałby ostracyzmowi inakomyślnych i odmierzał „łoże Prokrustesa”, na którym określano by ideową nieskazitelność dzieł artystycznych. Ale — paradoks — on sam, nie chcąc tego, stał się nieprzejednanym inakomyślnym. Antykomunistą. Antyradzieckim. Świadomym Ukraińcem. Wahadło nieuchronnie poszło w przeciwną stronę. Nota bene, kiedy Sirenko zauważył mu, że nie ma racji, tak lekceważąco wypowiadając się o wszystkich pisarzach, Mozolewski uparł się przy swoim i ostro wyrzucił przyjacielowi, że ten nie chce razem z nim „krzyczeć za komunizmem”. A kiedy z „Litieraturnoj gazety” odpowiedziano mu, że nie wydrukują jego nieudolnego „posłania”, wdał się z agresywnością pieniacza w przewlekłą dyskusję z redakcją. Charakter! Wykonuje normę skoków spadochronowych, prowadzi samolot, łapczywie pochłania książki, gorączkowo pokrywa strofami papier, błyskawicznie się zakochuje, awanturniczo wplątując się w różne „trójkąty” i „wielokąty”. Jak powiedziałaby współczesna młodzież, żyje na pełnej mocy, dynamicznie. I sam jest tym zachwycony. Próbuje wstąpić na zaoczne wydział Instytutu Literackiego w Moskwie. Ale ta próba nie ma powodzenia. I nagle życie dało pęknięcie. Już na ostatnim roku, kiedy był, jak to się mówi, o pięć minut od zostania pilotem, zostaje relegowany z uczelni. Słyszałem, że ze względu na stan zdrowia. Mówił mi, że trafił pod słynną redukcję armii, którą przeprowadził Nikita Chruszczow. Mozolewski szuka swojego miejsca w cywilnym życiu i długo go nie znajduje. Czuje się skrajnie zagubiony. Ale potem znajduje w sobie siłę na decyzję — on, z jego ambicjami, zdecydowanie idzie w społeczne przegrywy. Pisze do Sirenki (korespondencja wciąż trwa) ze Lwowa, dokąd rzucił go przypadek: „Trafiło się miejsce ładowacza w cegielni. Już zacząłem się formalizować. Ale dowiedziałem się, że Zarząd Budowlano-Montażowy zaciąga ludzi do pracy w Kijowie. Czy mogłem się wahać? Natychmiast się zapisałem, niezależnie od jakichkolwiek warunków… Teraz żyję w całkowitym znaczeniu „pięknie”, bo zdemobilizowali mnie tak, że ledwo starczyło pieniędzy, by dojechać do domu. Dobrze, że chłopaki zebrali mi jeszcze w szkole na drogę. I teraz jakoś się wiążę…” Mozolewski jedzie zdobywać Kijów, gdzie w teatralnym uczy się jego epistolarny przyjaciel. Ostatni list do Sirenki jest już z akademika budowlańców w Swiatoszynie: przyjeżdżaj — wreszcie się zobaczymy. „Zapytaj Borysa, który w poniedziałek się tu osiedlił, ma rude wąsy…” Sirenko opowiadał: tak się przyjaźnili aż do nagłej śmierci Mozolewskiego, którego zabrał rak. Michajło podziwiał, jak odważnie i wytrwale Borys zaczynał swoje życie od nowa. Robotnik budowlany, nocami w akademiku, przygotowywał się do egzaminów wstępnych na wydział historyczno-filozoficzny. Nie mógł sobie pozwolić na luksus studiów dziennych, bo nie miał skąd wziąć ani kopiejki pomocy. Zapisał się na studia zaoczne i jeszcze kilka lat harował na budowie i tułał się po akademiku, który był jeszcze gorszy od koszar, bo akademik to i totalne pijaństwa, bijatyki i wulgaryzmy na każdym kroku. Jednym słowem, normalne „duchowe” rozrywki sakralizowanego przez radziecką ideologię hegemona — klasy robotniczej. Mozolewski przeniósł się z budowlanych do kotłowni. Przydzielono mu nawet jakiś kącik, gdzie w samotności mógł skupić się nad książką albo gdzie mógł przyprowadzić dziewczynę. Jak Martin Eden, tworzył siebie. Zaczynał drugie swoje życie. W pierwszym zostawiał niemało. Powiedzmy niebo, które wymarzył i wyśnił wiejski romantyk i książkowiec. A także socjalistyczny idealizm, którego trzymał się tak mocno, jakby od tego zależało, czy będzie mu dane być na tym świecie. Wydaje mi się, że tacy jak Mozolewski to przede wszystkim ludzie idei. Nie mogą istnieć tak, by nie świeciła im w życiu jakaś wielka idea, która jest dla nich wszystkim i której podporządkowują całe swoje życie. Właśnie z takich wychodzą wybitni uczeni i mężowie stanu, wodzowie, myśliciele i kaznodzieje, niezniszczalni pasjonaci, którzy stają się dumą narodu. Nie należałem do najbliższego kręgu Mozolewskiego, ale znałem go dobrze. Dwukrotnie przypadło nam razem leżeć na oddziale kardiologicznym szpitala dla uczonych. Rozmawialiśmy o literaturze i o jego fantastycznym złotym pektorale, który ujawnił w 1971 roku. Za pierwszym razem (było to jesienią 1978 roku) Borys mówił, że prawie nie pisze wierszy, ponieważ po uszy zanurzył się w materiale naukowym. Systematyzuje wszystkie materiały z wypraw i wykuwa swoją teorię scytologiczną. Ale pojawiają się pewne obrazy — przede wszystkim ze świata Scytii. Jakoby coś z tego mogło ułożyć się w strofy. Przeczuwał to, tak jak przeczuwał (sam wtedy o tym mówił) pektorał. Dopiero później czytałem w jego książce „Drogą strzały” w wydawnictwie „Iria”, która ma taką autorską definicję: „Poemat w wytworach scytyjskiego złotnictwa”, głosy z głębin scytyjskiego czasu. Oto monolog jednego z nich: Życia i śmierci upiwszy się hojnym kielichem, Wszystkie lata spaliwszy w ogniu, Ja, scytyjski car, leżę w dnieprowskich Gerrach, I dudnią na mnie stulecia. Kiedyś tę rzekę zwano Borystenesem, A Scytią — wszystkie te kraje, Jak pachniały wtedy po stepach nieznośnie Koczowniczymi szlakami jesienne kurai!.. Haj-haj!.. Wszystko prawda. Kiedyś byłem tu młody. Chodziłem na bój. Poiłem konia z rzeki… Jak sen przeszli Sarmaci, Goci, Hunowie, Awarowie, Pieczyngowie, Kipczacy. Czyje dziś kroki budzą tę ziemię? Jaka wzeszła nad widnokręgiem epoka? Mocno śpię, trzymając na piersiach Ciężar wysokonapięciowego słupa. Mozolewski nie tylko opanował Scytię, ale i literacko „spowinowacił” nas z nią. Jak uważają autorytatywni eksperci naukowi, najgłębiej — przynajmniej na Ukrainie — zgłębił ten problem naukowy, tworząc prace koncepcyjnie ważne dla scytologii. Po swojej fundamentalnej monografii „Towsta Mohyła” pracował nad rozprawą doktorską „Geografia etniczna Scytii”. Ale ukończyć tę naprawdę ambitną naukowo sprawę nie było mu dane. Lecz ja wyprzedziłem bieg wydarzeń — nie mogę się zaprzyjaźnić z przejrzystą chronologią zdarzeń. Nie wychodzi mi, by zaczynając dokładnie ab ovo, bez żadnych odstępstw i dygresji, jakby po wytyczonej równo linii, dojść do finału życia tego człowieka. Przyznaję się, ale nic nie mogę na to poradzić. Czy mogłem wtedy, gdy po raz pierwszy zobaczyłem Mozolewskiego, przypuszczać, że tak niedawno ukończył on wyjątkowo osobliwą placówkę edukacyjną — „dziewięciolatkę kotłowniczą”? Nosił już na sobie piętno niewidoczne dla innych, ale dobrze zauważalne dla tych, którym trzeba o tym wiedzieć, piętno człowieka o niepewnej lojalności, i nigdzie nie mógł się zatrudnić na ludzkiej pracy. Jednym słowem — „wilczy bilet”. Mógł się jedynie przystroić jako kotlarz. Ktoś inny na jego miejscu, spisany na straty jako beznadziejny społeczny przegrany, spiłby się i zdegenerował. A on zamykał się w swojej kotłowni z mądrymi książkami i czytał, czytał… To był kolejny uniwersytet. A może, biorąc pod uwagę rozrzedzoną atmosferę intelektualną ówczesnych radzieckich uczelni, nie jeden. Później, podczas naszych rozmów, poczułem, że za Mozolewskim stoi ogrom przyswojonej literatury. To był naprawdę intelektualista. Taka dokonała się przemiana z naiwnie romantycznego i, sądząc po listach Mozolewskiego do Sirenki, prostackiego maksymalisty-wieśniaka. Mozolewski czytał wszystkie wówczas dostępne książki filozoficzne (było ich katastrofalnie mało), źródła historyczne, prace z archeologii i — dla duszy — poezję. I oczywiście pisał wiersze z zapałem. Wzorował się to znów na Majakowskim, to na niezwykle wtedy popularnych Wozniesienskim i Jewtuszence, parafrazował ich, to czujnie przyglądał się naszym szesdziesiątnikom i mimowolnie przejmował ich intonacje. Zakochiwał się, schodził, rozstawał, cierpiał i oczywiście pisał udręczone wyznania miłosne w rodzaju: Zbuntowaliśmy się, wykochaliśmy się, Wszystko zgubiliśmy w biegu. Ostatnie grona jarzębiny Płoną na białym śniegu. Tak pierwotnie, tak świtająco Oczarowała ślad zima. — Odezwij się! — wołam do ciebie. — Kochana! Odezwij się! — A głosu nie ma. Być może te wiersze powstały nie w czasach „kotłowni” (Mozolewski tylko od czasu do czasu datował swoje utwory), ale są bardzo charakterystyczne dla niego — wszystkie jego wyznania sprawiają wrażenie prywatnych dokumentów, jakby szczere zapiski w dzienniku. A jednak — w przeciwieństwie do poetów rówieśników — liryki intymnej u Mozolewskiego jest znacznie mniej niż społecznej. Kształtował się przede wszystkim jako poeta o ogniście społecznym temperamencie. W nim płonęło nieokiełznane pragnienie, by wstawiać się za pokrzywdzonym człowiekiem, bronić dobra. I nawet — jeśli zachodzi taka potrzeba — z pięściami (przypominam tu hałaśliwą ówczesną dyskusję literacką, która później wykroczyła daleko poza literaturę, o tym, czy dobro powinno być z pięściami; wybuchła po wierszu rosyjskiego poety Stanisława Kuniajewa o tym, że „добро должно быть с кулаками” — by bronić samego siebie). Ówczesne wiersze Mozolewskiego roją się od inwektyw i filipik pod adresem bezdusznych urzędasów i karierowiczów, pełne wyrzutów wobec tych osobników, którzy zdradzili piękne młodzieńcze ideały i stali się konformistami. Odmieńcy są dla niego tymi samymi zdrajcami. Z czasem Mozolewski pozbył się agresywnej dydaktyczności. Jednak zdrowy moralny rygoryzm pozostał charakterystyczną cechą jego poezji. Mozolewski nie potrafi powstrzymać gniewu i sarkazmu, gdy chodzi o jakieś potworne zjawiska, o zdradę, o faryzeizm. Tu od razu poznaje się tego młodzieńca-maksymalistę, jakim się ukazuje w korespondencji z Michajłem Sirenką i we wczesnych wierszach o ich głośnym społecznym i moralnym patosie. Jego rygoryzm nierzadko może szkodzić sztuce poetyckiej; jego ogniste inwektywy niekiedy graniczą z „czystą” publicystyką. Społecznie aktywny, przejęty wszystkim obywatel czasem wypiera delikatnogłosego poetę. Jakby nastawiał sobie gardło, by nie rozklejać się intymnościami. Choć czasem wybuchają piękne nawroty tematu miłosnego, którym nierzadko zachłystywał się młody poeta Mozolewski. Włodzimierz Panczenko nie szczędzi superlatywów pod adresem wiersza „Portret w czerwieni” o jego wyraźnie romansowej orkiestracji; utworu, w którym mamy „twórcze współzawodnictwo Borysa Mozolewskiego z „Sennej balladą” Fredericо Garcii Marqueza”. Oto wersy z niego: Jesteś w czerwieni — jak canna! W białych asterach płaczą skrzypce. Nad niebem wiecznych wędrówek przelatują siwe ptaki. Przychodzisz? — Zatrzymaj się!!! Jeszcze raz pozwól się zobaczyć! Kocham cię w czerwieni! Nie zatrzymuj się — żegnaj… Być może w takich wierszach on, nie zdając sobie z tego sprawy, żegnał się ze swoją młodością, która tak niespodziewanie przeminęła. Czy nie każdy niespodziewanie wkracza w ten moment, z którego tak daleko widać wstecz, a przyszłość tak niespokojnie na nas patrzy, i wyraźnie widać, że pozostało jej już niewiele. Niewątpliwie, z biegiem lat Mozolewski stawał się coraz bardziej powściągliwy w czułości i lirycznych wylewach o miłości. Niedawno wpadł mi w oczy dawny artykuł Iwana Dziuby, w którym prześledził on twórczą drogę Mozolewskiego. Pisze, że pierwszy zbiór poety „szedł na fali wielkiego wzlotu tamtejszej młodej poezji. Jej liryczny bohater występował jako młody inteligentny robotnik, który z ciężkiego wojennego dzieciństwa i pracowniczej młodości wyniósł kryształowe fundamenty ludowej moralności i romantyczną wiarę w ideały komunizmu…” Najwyraźniej właśnie tym był podyktowany jego gorący maksymalizm etyczny, wojowniczy antymieszczański zapał i bezlitosny sarkazm wobec bezwstydnej biurokracji i urzędniczej zarozumiałości. Szedł on jakby w nurcie poezji Jewgienija Jewtuszenki, który miał na niego zauważalny wpływ. Debiutanta gorąco poparł Leonid Wyszesławski, człowiek życzliwy i pobłażliwy — pamiętam niejedną jego przychylną recenzję zbiorów przeciętnych rosyjskich poetów z czasów mojej pracy w dziale krytyki „Literatury Ukrainy”. Wszystkie te wiersze Mozolewskiego należą do tamtego czasu i wiele z nich dziś robi lekko komiczne wrażenie. Na przykład ten, który najwyraźniej wtedy pełnił rolę programowego: Nie kłuło cię strniskiem I step słońcem nie raniło. Czemu patrzysz na mnie, Białoręki panicz, jakbym był równy? Dość nas w życiu miotało. Z samymi bogami się spieraliśmy! To nasze robocze kości Obrastają żywą historią. Nie baliśmy się uchodzić za grzeszników, Byśmy, płonąc, innych ogrzać. Wy zaś, tłuste trutnie, Przyssaliście się do naszej zorzy. Rejestry mówcze, estradowość, „czołowy” tok myśli, publicystyczna dydaktyka — to wszystko wraz z pomysłowym rymowaniem można by rzec, stanowi znamiona rozpoznawcze ówczesnej poezji, w której szukano odpowiedzi niemal na wszystkie pytania życiowe, a ona z całych sił starała się te odpowiedzi znajdować. Dziś to wszystko robi wrażenie beznadziejnego anachronizmu literackiego. Obecnie w ten sposób piszą jedynie beznadziejni literaccy prowincjusze i dyletanci. Co ciekawe, w rosyjskojęzycznych zbiorach Mozolewskiego (trzecim był w 1971 roku „Zarewo”) wyraźnie wystąpiły dwa motywy, które określiły jego przyszłość. Pierwszy: Ukraina. Wydawałoby się, wzorowy „sowiecki człowiek”, który wybrał sobie „język międzynarodowego porozumiewania się” i który na początku wierzył w ideały komunistyczne, lecz nagle coraz bardziej odczuwa swoją duchową ukraińską genetykę, a nawet jakąś nieuświadomioną winę wobec Ukrainy. W jego „Zarewie” są takie wymowne wersy: Zmęczony kołysaniem na wietrze I zrozumiałem, że życie jest jedno, Malwy pukają do mnie W błękitny otwór okna. Pomarańczowe i rubinowe, Bordowe jak wino, — Jakby cała Ukraina Przyszła pod moje okno. I powiek podnieść nie mogę, I boleśnie mi pojąć, Że to suchymi oczami Matka mnie karci. A dalej — z spowiedniczą rozbrojonością i szczerym wyznaniem: Byłem złym synem, Zszedłszy z twojej ścieżki. Lecz w sercu moim, Ukraino, Byłaś i w dali, i blisko… Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Ja teraz stroję się w prawie nowe buty…”

Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” realizowany jest ze świadomością słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się odkryć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W unikalnej pod względem tematyki publikacji nasz autor opowiada niektóre szczegóły życia Szewczenki poprzez historie związane z jego obuwiem. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „O butach i wzmianki nie było ani latem, ani zimą” Od razu zaznaczę, że temat ubioru Szewczenki został naświetlony przez muzealnika N. H. Naumową w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (t. 5) oraz w osobnej publikacji. Skupię się na wymownych historiach związanych z obuwiem poety, które, jak się okazuje, ciekawie odkrywają nie tylko jego życie codzienne, ale także cechy charakteru, zachowania, wyrażania nastrojów życiowych i poetyckich emocji. Powiedzmy, wiersz „Na Wielkanoc na słomie…”, napisany na zesłaniu w 1849 r. w grubych żołnierskich butach, opiewał nieosiągalne dla dziewczyny-sieroty dziecięce „buciki z cholewami”. Także trzewiki wielokrotnie były opiewane przez poetę. Przypomnijcie sobie wiersz „Gdybym miał trzewiki…” (1848): „Trzewików nie ma, / A muzyka gra! gra! / Żalu przysparza!” / A w „Mariannie-zakonnicy” (1841) buty kojarzą się poecie z ukraińskim ludowym śpiewakiem-kobziarzem: „W rękach buty, na plecach / Łatana torba / U starego…” Jak wiadomo, dzieciństwo poety było „bose” i „gołe”, a o swoim pobycie jako uczeń-pachołek u „diaczka — gorzkiego pijaka”, gdzie zarabiał na nędzne życie czytaniem „Psałterza” nad zmarłymi, Taras Hryhorowycz w powieści „Księżna” (1853) zapisał: „…O czapce i butach wzmianki nie było ani latem, ani zimą”. Wprawdzie, jak donosił jeszcze M. K. Czałyj, będąc chłopcem kuchennym w pańskiej kuchni, „Tarasowi udało się otrzymać cały czterdziestak od pewnego zajezdnego pana za wyczyszczone buty”. Znany biograf Szewczenki P. I. Zajcew pisał, że i potem kozaczek Taras u pana P. W. Engelhardta był „bezprawnym niewolnikiem, który musiał czyścić buty i nabijać fajkę swojego pana…” O własnych butach młodzieniec ma wzruszający przekaz we wspomnieniach M. M. Biłozerskiego, że rzekomo w latach 40. XIX w. sam Szewczenko opowiadał W. M. Zabille, jak w 1831 roku w drodze z pańszczyźnianym taborem pana P. W. Engelhardta z Wilna do Petersburga „podarł mu się jeden but, tak że odpadała podeszwa, i Szewczenko, żeby nie odmrozić nogi, zmuszony był zmieniać buty, wzuwając na jakiś czas cały but na nogę, która marzła w dziurawym bucie…”. Ten epizod utrwalił się w literaturze historycznej, a nawet pięknej. Powiedzmy, w jednym z radzieckich czasopism z 1964 r. spotkałem opowiadanie dla dzieci pod tytułem „But”: „Zima. Tabor ziemianina Engelhardta porusza się z Wilna do Petersburga. Wiozą meble i skrzynie. Żałośnie skrzypią płozy. Wieje zamieć. Bije w twarz drobny śnieg. Na rzadkich postojach ludzie ledwo zdążą się ogrzać i znowu w drogę. Idzie z tym taborem i Taras Szewczenko w lichych butach. W połowie drogi jeden but całkiem się rozpadł. Chłopiec owija nogę szmatami, idzie w jednym bucie. Potem siada na poboczu i zakłada but na drugą nogę. Droga do Petersburga jest daleka. Wiele razy wchodził jeden but to na prawą, to na lewą nogę”. Sam Taras Hryhorowycz nie pozostawił o tym własnej relacji i taką przykrą przygodę negował jeszcze O. Ja. Konyski. Ale w naszych czasach nawet wybitny szewczenkoznawca I. M. Dziuba wciąż wspomina przytoczoną wersję, jednak jako taką, która nie uzyskała „przekonujących potwierdzeń”. Przypomnę, jak pisał poeta w „Katerynie” (1838—1839) o tej ciężkiej… Droga na Moskiewszczyznę. Daleka droga, panowie-bracia, Znam ją, znam! Aż na sercu chłodnieje, Jak ją wspomnę. Chodzi o szerokie traktowanie „drogi na Moskiewszczyznę” jako dalekiej podróży z Ukrainy-Małorosji w absolutnie obcy kraj — „na koniec świata, na Moskiewszczyznę”. Więc i sam imperialny Petersburg, który w tamtym czasie już prawie 130 lat był stolicą Rosji, poeta na wieki włączył do Moskiewszczyzny. „Przyszedł do mnie bosy…” Tak opowiadał I. M. Soszenko o spotkaniu z Szewczenką w 1836 r.: „…Przyszedł do mnie w takim wyglądzie: ubrany w zatłuszczony drelichowy chałat, koszula i spodnie z grubego płótna zachlapane farbą, bosy, rozchełstany i bez czapki”. Bosy w wieku 22 lat w imperialnym Petersburgu! Przypomnę znowu z poematu „Kateryna”: Zatopię niedolę Drobnymi łzami, Zdepczę niewolę Bosymi nogami! Wszystko zmieniło się po uwolnieniu Szewczenki z poddaństwa. Rzeczywiście, ucząc się w Akademii Sztuk Pięknych, początkowo zanurzył się, mówiąc słowami M. K. Czałego, w „światowe rozkosze i artystyczne hulanki, od których powstrzymywał Tarasa Soszenko, ale od których nie mógł powstrzymać się i sam wielki nauczyciel jego, idol akademickiej młodzieży Briułłow…” I Soszenko nie zdołał napomnieć swojego młodego przyjaciela: „Gdzie tam! Futro z jenotów, łańcuszki nie łańcuszki, szale i zegarki, i dorożkarze-szaleńcy… Zapalił mój Taras, nie będzie z niego nic dobrego!..” W powieści „Artysta” czytamy, że u młodego artysty, który zaczął malować akwarelowe portrety za opłatą, pieniądze bywały: „Zrobiłem sobie na święto nową parę ubrania i z angielskiej bajki płaszcz”, a na wiosnę razem z W. I. Szternbergiem przyjaciele zebrali się zamówić sobie kamlotowe szyniele. Nie wiadomo, prawda, czy Szewczenko wtedy nabył sobie coś z porządnego obuwia, podobnego do, powiedzmy, drogiego nieprzemakalnego płaszcza o wartości stu rubli, ale bosy on już po mieście nie chodził… Jednak nie były to stabilne zarobki i przyjaciele nierzadko żyli w głodzie. Taras Hryhorowycz opowiadał M. F. Sawiczewowi, jak wtedy „przebijał się z chleba na wodę”, ale kiedy jemu lub W. I. Szternbergowi udawało się namalować portret jakiegoś kupca czy urzędnika, to wynagradzali siebie „za wszystkie głodne dni”. Wprawdzie, prawdziwie ważnym i nieprzemijającym jest zupełnie co innego, a mianowicie: I. M. Soszenko na szczęście pomylił się w ocenie potencjału Szewczenki, którego życie, według wyznania jego samego, wtedy dosłownie wywróciło się od „szybkiego przejścia z poddasza grubego chłopa-malarza w luksusową pracownię największego malarza naszego stulecia”. Pamiętacie, czym zajmował się Taras Hryhorowycz w tym sanktuarium? „Ja zajmowałem się wtedy pisaniem małorosyjskich wierszy… Powołanie, i nic więcej”. Praktycznie nie ma wspomnieniowych wiadomości o obuwiu Szewczenki z czasów jego pierwszego i drugiego przyjazdu na Ukrainę w latach 1843—1844 i 1845—1847. Według opowieści znajomego Szewczenki, mierniczego D. P. Demicza, przekazanej przez jego bratanka W. F. Demicza, poeta był ubrany wiosną 1847 r. w ogóle „kiepsko, można powiedzieć, niedbale; ubogi dobytek jego mieścił się w małym starym kuferku”. Pewnie na nogach miał takie samo ubogie obuwie… Na zesłaniu szeregowy Szewczenko otrzymał buty od Imperium Rosyjskiego. Bezpłatnie. Swoją drogą, we wspomnieniach M. M. Łazarewskiego czytamy o pierwszej przymiarce przez zesłańca żołnierskiego munduru – kurtki, szynela, spodni i, oczywiście, butów: „Był tak nieobeznany… z życiem żołnierza, że kiedy przyniesiono mu odzież, uszytą na koszt skarbu państwa, zapytał podoficera, ile ona kosztuje: ten, nie mrugnąwszy okiem, odpowiedział »czterdzieści rubli«… i Szewczenko od razu zapłacił pieniądze”. Co prawda, pewien oficer, dowiedziawszy się o tym, zwrócił je Szewczence. Zachowała się również w przekazach i dokumentach historia, związana z naszym tematem. Już wspomniany W. F. Demycz opowiadał, że jego wuj „sam widział list Szewczenki z zesłania, na początku którego był taki rysunek: piórem był naszkicowany portret poety, w »żołnierskiej municji«, z karabinem na ramieniu i z podniesioną do maszerowania nogą. Pod rysunkiem krótki, ale wymowny podpis: »Oto jak teraz Szewczenko!«”. Znany szewczenkoznawca W. M. Jaciuk ustalił, że chodziło o list Tarasa Hryhorowycza do A. I. Łyzohuba z Orenburga z 29 grudnia 1849 r., w którym czytamy: „Jeszcze posyłam wam tego grenadiera (to ja); wspominajcie mnie, patrząc na niego, przyjacielu mój dobry!”. W. M. Riepnina, która wiedziała o tym autoportrecie Szewczenki, pisała, że podpis pod nim brzmiał: „Tak, jak widzicie!”. Zapytacie, na czym polega nasze zainteresowanie tym epizodem? Spójrzcie na dowolną kopię niezachowanego autoportretu Szewczenki, opublikowaną w „Pełnym zbiorze dzieł poety” w dwunastu tomach (T. 9) w rozdziale „Utwory znane z kopii innych autorów” pod tytułem „Jak widzicie”. Zatem, jak widzimy, szeregowy Szewczenko rzeczywiście przedstawił siebie w pełnym umundurowaniu, jednak bez… butów! Unikalna, wstrząsająca samoironia Szewczenki! Zdjął z siebie, zdaje się, najbardziej znienawidzoną, bezpośrednio związaną z musztrą na placu rzecz – buty… Szewczenko w ogóle upatrywał w maszerowaniu pod rosyjskimi komendami tych, którzy „Ukrainą rządzili”, poniżenie i potępienie dla całego narodu: Do tego ludzi domusztrowali, Że sam feldfebel dziwił się I maszerowaniu, i wszystkiemu… I „przychylni pozostawali Zawsze dla swoich jefrejtorów”. A my patrzyliśmy i milczeli, I w milczeniu drapaliśmy się w czuby, Niemi, podli niewolnicy! Przypomnę, że pod koniec zesłania 19 czerwca 1857 r. Szewczenko zapisał w „Dzienniku” znamienne słowa: „W niezapomniany dzień ogłoszenia mi wyroku, powiedziałem sobie, że ze mnie nie zrobią żołnierza. Tak też nie zrobili…. Major Mieszkow, chcąc dotknąć mnie do żywego, powiedział mi kiedyś, że ja… nie będę umiał wejść do porządnego salonu, jeśli nie nauczę się, jak należy dzielnemu żołnierzowi, wyciągać palce u nóg. Mnie jednak to nie dotknęło do żywego. A dzielny żołnierz wydawał mi się mniej podobny do człowieka niż osioł, dlatego bałem się nawet myśli, by być podobnym do dzielnego żołnierza”. Wyprawa opisowa na Morze Aralskie w latach 1848–1849 pod dowództwem O. I. Butakowa, zesłaniec, w odróżnieniu od wszystkich żołnierzy, był w ubraniu cywilnym, jednak, jak wszyscy, przeszedł wyprawę pieszo i, oczywiście, nie mógł obejść się bez butów. Nawet na słynnym autoportrecie z 1848 r., niemal rozbierając się, zostawił bose nogi w butach. Swoją drogą, niektórzy szewczenkoznawcy zauważają, że takie przedstawienie siebie przypomina Merkurego z jego skrzydlatymi sandałami i laską. Moim zdaniem, podwinięte cholewy butów mało przypominają skrzydełka na sandałach syna Jowisza, rzymskiego boga handlu i patrona podróżników. A wręcz przeciwnie – uziemiają lotny chód Artysty i Poety, nie dają mu oderwać się od realnej rzeczywistości, od ukraińskich – a nie carskich, imperialnych! – butów, z których wyrósł. Buty pozostawały nieodłącznym atrybutem wygnanego poety zimą i latem w Twierdzy Nowopietrowskiej, nawet wtedy, gdy jej komendantem był patron Szewczenki I. O. Uskow, który otworzył zesłańcowi drzwi swojego domu. Żona komendanta A. O. Uskowa wspominała, że Szewczenko zimą do nich „przychodził w żołnierskim szynelu, a latem w białym kitlu, takich samych szarawarach… w żołnierskich butach…”. Jeśli zechcecie, na ówczesne obuwie Szewczenki można popatrzeć na jego rysunkach „Chłopiec z kotem” (1856–1857), „Przy rysowaniu towarzysza” (1856–1857). Można by rzec, historyczne znaczenie butów Szewczenki w… ukraińskiej poezji na zawsze zachowało się w terminie „książeczki za cholewą”, czyli niewielkie, własnoręcznie wykonane zbiorki, w których poeta zapisywał swoje wiersze w latach 1847–1850 i przechowywał za cholewą żołnierskich butów. Nazwę wymyślił nie Szewczenko, jednak to właśnie on opowiadał, jak w czasach zesłania ukrywał napisane utwory, powiedzmy, M. I. Kostomarowowi: „…Pokazywał mi wtedy małą książeczkę w oprawie, w której zapisane były utwory z tamtego złego czasu… trzymał tę książeczkę nie inaczej, jak za cholewą…”. Albo I. S. Turgieniewowi: „Pokazał mi oprawioną w zwykłą juchtę maleńką książeczkę, w którą zapisywał swoje wiersze i którą chował za cholewę buta…”. Swoją drogą, w poezji Szewczenki górna część buta wspominana jest najczęściej tak: „Z nożem w cholewie…”. Lecz w życiu na zesłaniu prozaiczna cholewa pomogła zachować jego wybitne wiersze: I przyszło znów mi Na starość z wierszami ukrywać się, Zapisywać książeczki… „Buty jego pasowały mi na nogę…”. Znajomy Szewczenki I. P. Kłopotowski wspominał (w zapisie W. I. Klarka), że Taras Hryhorowycz przybył do Astrachania – pierwszej miejscowości w drodze z Twierdzy Nowopietrowskiej – w „podartych butach”. Póki było ciepło, Szewczenko, zdaje się, nie zwracał na to uwagi, ale po miesiącu, już gdy płynął na parowcu „Kniaź Pożarski” z Astrachania do Niżnego Nowogrodu, zapisał w „Dzienniku” 5 wrze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...września 1857 r.: „Temperatura powietrza się zmienia, robi się chłodniej. Byle tylko nie zaskoczyła mnie zupełnie. Dziś był pierwszy przymrozek. Nogi mi zmarzły. Trzeba będzie w Samarze kupić koty9 i kożuszek z wyprawionej skóry”. Otóż o pełnowartościowych butach Szewczenko nawet nie marzył… Ale bardzo mu się poszczęściło! Następnego dnia, 6 września, parowiec „Książę Pożarski” rzucił kotwicę przy nabrzeżu Samary, a Taras Hryhorowycz pospieszył do miasta, aby, jak sam to ujął, „kupić koty”. Na ulicy spotkał niedawnego znajomego z Astrachania, urzędnika astrachańskiej gubernialnej kancelarii I. N. Jawlenskiego, który także zszedł z parowca na brzeg. Zbliżyli się do siebie podczas podróży; tamten z szacunkiem odnosił się do poety, odwiedził go 3 września i nawet zapisał w Dzienniku Szewczenki: „Nie zapominajcie o kochającym was I. Jawlenskim”. Dowiedziawszy się o zamiarach Tarasa Hryhorowycza co do kotów, Iwan Nikiforowycz obiecał zaradzić tej przykrości, a tymczasem przeszli się po mieście: „Równe, gładkie, wybielone, wypudrowane, do znudzenia jednostajne miasto”. Potem chcieli pojechać do najlepszej karczmy, jednak ledwie weszli na jej schody, jednym głosem powiedzieli: „Tu czuć rosyjskiego ducha, tu pachnie Rusią”, to znaczy przypalonym smalcem, dymem i „wszelakim plugastwem”… Za to dzień później — 8 września 1857 r. — Szewczenko zapisał w Dzienniku: „Liczyłem na to, że urzędowe oficerskie buty posłużą mi przynajmniej do Moskwy, a one nawet do Symbirska nie dotrwały, zawiodły, przeklęte, czyli urzędowe. Iwan Nikiforowycz Jawlenski dostrzegł tę szkodę w moim bardzo niechlujnym ubiorze i zaproponował mi swoje buty z zapasu, za co jestem mu serdecznie wdzięczny. Jego buty pasowały mi na nogę i teraz wyglądam10 prawie jak w nowych butach, do tego na wysokich obcasach11, co mi nie bardzo się podoba, ale darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda”. W tej historii jest coś przejmująco gorzkiego. 43-letni wczorajszy zesłaniec, bez grosza, zrzuciwszy znienawidzony żołnierski mundur12, cieszy się podarowanymi mu „prawie nowymi” butami, a trochę wcześniej — spodniami, płaszczem i kamizelką — od O. O. Sapożnikowa, jako „dar zesłany z góry”. Dumny, niezłomny po katordze, nieugięty wobec carskiej poniewierki, Szewczenko odczuwa szczerą radość z okazji, zdawałoby się, błahego podarunku. Istotnie, dumny i nieugięty! Lecz nie wyniosły, nie pyszny. Kochał przyjaciół, liczył na ich pomoc i ją przyjmował. Tym bardziej że na zesłaniu, a i po nim, pomoc ta nabierała, by tak rzec, egzystencjalnego charakteru. Nawet w przypadku butów. Szewczenko zawsze pamiętał najmniejsze dobro wyrządzone mu. Zupełnie inną sprawą jest to, że bywało, iż zbyt ufał dawnym i nowym znajomym; szczególnie dotyczy to okresu po zesłaniu, kiedy to Taras Hryhorowycz, zdaniem M. I. Kostomarowa, wykazywał „nadmierną łatwowierność”. Szewczenko, zdarzało się, przeceniał w stanie, jak sam mówił, „nadmiaru uczuć” ich pańskie gesty, jak to się stało z O. O. Sapożnikowem13. Nawiasem mówiąc, Taras Hryhorowycz przy każdej nadarzającej się okazji odpłacał swoim dobroczyńcom stokrotnie hojniej. Powiedzmy, tydzień po I. N. Jawlenskim, za jego przykładem, kolejne buty podarował Szewczence towarzysz podróży parowcem, kapitan M. P. Komarowski. Przeczytajmy zresztą o tym zapis w Dzienniku z 15 września 1857 r.: „…Namalowałem białym i czarnym ołówkiem, dość udanie, portret Michaiła Pietrowicza Komarowskiego, przyszłego kapitana przyszłego parowca O. Sapożnikowa, za to, że podarował mi swoje aksamitne ciepłe buty”. „Kazałem woźnicy wysmarować sobie buty dobrym dziegciem” Z pewnością Taras Hryhorowycz nosił aksamitne buty na parowcu „Książę Pożarski”, który jeszcze przez kilka dni był w drodze, i być może w Niżnym Nowogrodzie, gdzie poeta mieszkał ponad pięć miesięcy, ale po przybyciu do Moskwy 10 marca 1858 r. i do wyjazdu z niej 26 marca w żaden sposób nie mógł z nich skorzystać. Jak pisał współczesny, w mieście „błota i gnoju (końskiego. — W. M.) na ulicach, szczególnie wiosną i jesienią, było tak dużo, że piesi gubili w błocie kalosze, a czasem najmowali woźnicę specjalnie do przeprawy na drugą stronę placu”. Szewczenko miał okazję się o tym przekonać, gdy, wyleczywszy się pod nadzorem M. S. Szczepkina, wyszedł z nim rano 19 marca z domu; wtedy oni, „nie zważając na wodę i błoto pod nogami, obeszli piechotą co najmniej ćwierć Moskwy”. Było to znacznym obciążeniem fizycznym dla siedemdziesięcioletniego aktora, więc następnego dnia czuł się nie najlepiej — „stawiał sobie bańki”, a Szewczenko znów, jak mówił, „od 10 do 4 godziny mesił moskiewskie błoto”. Jak zdołałem ustalić, 20 marca panowała cicha i ponura pogoda, wyraźnie wiał południowo-zachodni wiatr, śnieg topniał, zamieniając się w brudną papkę. Szewczenko widział to na własne oczy i poważnie przygotował się do wędrówki po mieście: „Rano kazałem woźnicy dobrze wysmarować moje buty dziegciem”. Oprócz tego, że chodziło oczywiście o buty, podarowane przez I. N. Jawlenskiego, to zdanie wymaga też innych wyjaśnień. Przede wszystkim zauważę, że w tym czasie w Moskwie buty były najpowszechniejszym męskim obuwiem, zwłaszcza wiosną. W dzienniku moskwoznawcy, znajomego Szewczenki I. J. Zabiełina, zaznaczono, że kiedy w 1855 roku zaprosiła go na służbowe spotkanie wielka księżna Olena Pawłowna, niezamożny pomocnik archiwisty natychmiast pobiegł do sklepu: „Kupił buty i rękawiczki”. Jakość butów świadczyła o przynależności do określonej warstwy społecznej, zwłaszcza wśród urzędników. Drobny urzędnik z szlachty Popryszczyn z noweli Gogola „Zapiski wariata” kompleksował: „Wielka rzecz, radca nadworny! Zawiesił złoty łańcuszek do zegarka, zamawia buty po trzydzieści rubli — niech go diabli wezmą!..” Teraz o woźnicy, któremu przezorny Szewczenko polecił posmarować dziegciem swoje buty. Zapewne M. S. Szczepkin najął na pewien czas, może nawet w związku z przyjazdem Szewczenki, woźnicę z drożkami, który jednocześnie wykonywał drobne polecenia. W Moskwie tak się praktykowało. Istniało nawet określenie „woźnica miesięczny”. I wreszcie o samym „dobrym dziegciu”. W czasach Szewczenki, a także później, dziegciu używano do pielęgnacji obuwia — smarowano nim buty, zwłaszcza w deszczową pogodę14. Oczywiście buty od tego miały dość silny i niezbyt przyjemny zapach. Przypomnę, że w swoich wspomnieniach K. B. Piunowa, w której Szewczenko zakochał się w Niżnym Nowogrodzie, wspominała jego „buty posmarowane dziegciem” jako oznakę tego, że „w Tarasie Hrehorowyczu nie było nic z kandydata na pana młodego”. Uważano, że najlepszy dziegieć otrzymywano z kory brzozowej, a buty nim nasmarowane długo nie przemakały. Do produkcji dziegciu w Moskwie podchodzono poważnie; od XVII wieku istniał specjalny Dwór Dziegciarski, który dał nazwę Dziegciarskiemu zaułkowi. Szewczenko bywał w Dziegciarskim zaułku, bo od niego zaczynał się Worotnicki zaułek, przy którym mieszkał u M. S. Szczepkina. „Chińskie pantofle” w spisie majątku Szewczenki Można nie wątpić, że buty, po- Szewczenko wśród przyjaciół. Fot. A. Dénier. 1859 r. …dane przez I. N. Jawlenskiego i M. P. Komarowskiego, służyli Szewczence także w przedwiośniennym, błotnistym Petersburgu. Czy nie o nich wspominał W. W. Tarnowski (młodszy), który widział Szewczenkę latem 1859 r. w Kijowie, na Podolu, ubranego w „bardzo wytarte buty”. Otóż właśnie o petersburskim okresie pisemnych wspomnień naocznych świadków dotyczących obuwia Szewczenki jest bardzo mało. Chyba że M. I. Kostomarow opowiedział o tym, jak pewnego razu umówili się wspólnie pójść do antykwariusza, aby znaleźć jakąś rzadką książkę: „…Przybył i szedł ze mną Newskim Prospektem, ubrany w białą, na wpół podartą i bardzo wypraną bluzę, w licho wyglądającym obuwiu… Że było to osobliwe dziwactwo, potwierdza to, że ani wcześniej, ani później Szewczenko tak nie chodził po ulicach”. Wiadomo, że w sierpniu 1860 r. troskliwy Szewczenko zamierzał kupić i rzeczywiście kupił Likeriji Połusmakowej, która trochę zachorowała, obuwie: „Zamówię ciepłe trzewiki, a może znajdę gotowe…” Nie ma jednak dowodów, że podobny zakup poeta zrobił dla siebie… W opisie majątku poety i akademika Szewczenki wspomniano jedynie „chińskie pantofle”, które, według wyjaśnienia O. O. Błagowieszczenskiego, były kapciami, czyli miękkim obuwiem domowym bez obcasów. Przypomnę, że w rzeczonym opisie odzieży odnotowano trzy sukienne męskie palta, jeden sukienny surdut, dwie sukienne kamizelki, sukienny frak, cztery płócienne palta i cztery takie same spodnie, płócienną kamizelkę, a także męską odzież małoruską — sukienny kobeniak, sukmanę z wielbłądziego sukna, baranią czapkę, dwa owcze kożuchy pokryte suknem, dwa szare puchowe kapelusze, słomiany kapelusz, czarny kaszkiet… Szczególnie uderza mnie liczba męskich płóciennych koszul — 27 oraz chusteczek do nosa — 15; moim zdaniem są to symbole garderoby człowieka schludnego, skłonnego do czystości i dbałości o ubiór. Charakterystyczne, że w liście do swata W. H. Szewczenki z 2 listopada 1859 r. Taras Hryhorowycz oświadczył o swojej niezwalczonej ludzkiej dumie, którą „jeszcze u mojej matki pożyczył, u chłopki, u nieszczęsnej poddanej”, chociaż „mam wiele czego nie mam, a czasem i czystej koszuli”. W tym kontekście należałoby sprecyzować już zwyczajowe twierdzenie O. S. Afanasjewa-Czużbynśkiego, że „o swój ubiór troszczył się bardzo mało…” To, że Szewczence przychodziło chodzić w „znoszonej” odzieży czy „wytartym”, „licho wyglądającym” obuwiu, zupełnie nie znaczy, że Taras Hryhorowycz nie troszczył się o czystość i świeżość swojej skromnej garderoby. Przypomnę, że kobiety Szewczenko również lubił schludne: „Niechlujna kobieta nawet Cygana nie dla żony”. Taką maksymę sformułował poeta w liście do wspomnianego W. H. Szewczenki w czerwcu 1860 r., jako wniosek z całego życiowego doświadczenia obcowania z kobietami. Jednak to już zupełnie inny temat. W naszej historii wydaje się dziwne, że do opisu majątku Szewczenki nie trafiło jego obuwie. Dlaczego zaszczycono jedynie niepozorne „chińskie pantofle”? W warunkach petersburskiej zimy w mieszkaniu-pracowni Szewczenki nie mogło nie być jego butów lub ciepłych trzewików!15. Przecież nawet w styczniu 1861 r. Szewczenko jeszcze wychodził na ulicę, na przykład kupował przybory malarskie w sklepie Awancy. Zatem obuwie zniknęło z mieszkania Szewczenki w okresie po śmierci poety 26 lutego 1861 r., a przed sporządzeniem opisu jego majątku 14 marca 1861 r., i przyczyna tego mogła być zupełnie zwyczajna… Na fotografiach zrobionych po zesłaniu, w Petersburgu i Kijowie, dobrze widać, że Taras Hryhorowycz prezentuje obuwie bynajmniej nie prostackie. Spójrzmy przede wszystkim na zdjęcie z 1859 r. autorstwa A. Deniera, na którym poetę sfotografowano wśród przyjaciół w długim kożuchu i czapce nabok. Jeśli czterech bohaterów na nim jest bez wierzchniego ubrania, to Taras Hryhorowycz wyraźnie demonstruje narodowe atrybuty swojego okazałego stroju. Jednak wydaje się, że jeszcze bardziej demonstracyjnie uniósł i celowo wykręcił prawą nogę, aby dobrze było widać wyszukane, rzekłbyś, arystokratyczne obuwie z wytwornym obcasem. Oto Szewczenko! Na kolejnym zdjęciu z 1859 r. tego samego A. Deniera poeta sfotografowany jest w całej postaci w tym samym kożuchu i czapce, lecz obuwie wydaje się inne — bez obcasa. Obuwie Szewczenki widać na dwóch zdjęciach fotografa I. W. Hudowskiego, wykonanych w Kijowie w sierpniu 1859 r., i są to z pewnością nie „bardzo wytarte buty”, zauważone przez W. W. Tarnowskiego w tym samym czasie. Tak więc wychodzi, że wiele interesującego o życiu Szewczenki można dowiedzieć się, przyglądając się jego butom. ——————————— 1 Naumowa N. H. „O swój ubiór… troszczył się bardzo mało…” // Taras Szewczenko w życiu prywatnym. — Kijów, 2014. S. 227—235. 2 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — Kijów: Dnipro, 1982. S. 163. 3 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. — Kijów: Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, 2008. S. 58. 4 Od wiosny 1832 r. Szewczenko był zakontraktowany jako uczeń do cechowego mistrza malarstwa pokojowego W. H. Szyriajewa i zamieszkał na strychu tego domu, w którym mieszkał mistrz. 5 Konfirmację (zatwierdzony przez cara bezsądowy wyrok) Szewczence ogłoszono 30 maja 1857 r. 6 Mieszkow D. W. (1790—1860) — dowódca 5. batalionu liniowego Orenburskiego Korpusu Samodzielnego. K. I. Hern wspominał, że w Orsku w 1847 r. „Mieszkow… zaczął osobiście, po kilka godzin dziennie, męczyć biednego Tarasa żołnierską musztrą… aby zrobić z niego prawdziwego fruntowika”. 7 Istnieje też wersja, że ten utwór napisano latem 1848 r. 8 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. S. 143, 335. 9 W Słowniku znajomego Szewczenki W. I. Dala: „Koty — męskie wierzchnie obuwie, kalosze wkładane na buty”. 10 U Szewczenki po rosyjsku — „szczeголяю”, czyli fanfaronię, popisuję się, fasonuję, wypinam się. W słowniku poety jest tylko ostatnie słowo. 11 O nich wspominał K. A. Szrejders (w zapisie H. P. Dziemianowa), który po raz pierwszy zobaczył Szewczenkę w Niżnym Nowogrodzie, ubranego „w jakąś podartą kożuszynę i wysokie buty”. 12 Przypomnę, jak Szewczenko zapisał w Dzienniku 19 czerwca 1857 r. o przymiarce umundurowania przed przeglądem na placu: „Jakże niekończące się i obrzydliwe to przymierzanie amunicji!.. Hańba i poniżenie! Trudno, ciężko, niemożliwie zagłuszyć w sobie wszelką ludzką godność, stanąć na baczność, słuchać komend i poruszać się jak bezduszna maszyna”. 13 Szczegółowo zob. artykuł naszego projektu: „Taras Szewczenko: „Strząsnąłem proch z nóg swoich” w „Słowie Proświty” 21—27 lutego 2019 r. 14 W „Hajdamakach” poety czytamy o jeszcze jednym zastosowaniu smoły: „Nie chcę się bawić! / Ognia, dzieci! smoły, szmat! / Dajcie działa…” 15 O ówczesnej petersburskiej pogodzie mówi taki szczegół — M. S. Leskow, który odwiedził chorego Szewczenkę pod koniec stycznia 1861 r., przyszedł w obuwiu, które poeta, jak już wiemy, nazywał kotami. Zbierając się do wyjścia, M. S. Leskow „zaczął wkładać swoje kalosze”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Mychajło Illenko: „Państwo nie może istnieć bez kina”

W „Słowie Proświty” (nr 26 z 2019 r.) pisaliśmy o konferencji prasowej poświęconej ukraińskiemu festiwalowi filmów krótkometrażowych „Otwarta noc. Dubel 22”. O tym, jak przebiegał festiwal, rozmawiamy z prezydentem i dyrektorem artystycznym „Otwartej nocy” Mychajłem Illenkiem. — Jak powstał pomysł festiwalu filmowego „Otwarta noc”? — W latach 90. produkcja filmowa na Ukrainie niemal stanęła. Jednak paradoks polegał na tym, że studenckie filmy dyplomowe regularnie zdobywały nagrody na międzynarodowych festiwalach filmowych. Nasze filmy nie były zbyt cenione na forach filmowych odbywających się na Ukrainie. Tutaj po prostu się ich wstydzono. Zupełnie inne podejście było za granicą. Chciało się jakoś wesprzeć to kino także u nas. Zaproponowaliśmy taki schemat — zbierać nasze kino, oglądać je sami i oceniać. Ponieważ ukraińskiego kina było mało, rozumieliśmy: nie uda nam się zebrać filmów na pełnowartościowy festiwal, który trwałby tydzień. Ale na jedną noc wystarczy. Tak powstał pomysł, który nie umiera już od 22 lat. Przeważnie jest to kino reżyserów młodego lub średniego pokolenia albo studentów. Pierwszy festiwal odbywał się na małym podwórku na Andriejewskim Zjeździe w Kijowie. Żadnego finansowania nie było. To, co mogliśmy, zebraliśmy i włożyliśmy w ten wolontariacki projekt. W przeddzień padał deszcz. Festiwal zaczynał się i kończył w deszczu. Ale publiczność się nie rozeszła. Ludzie pod parasolami obejrzeli program. Wszystkim strasznie się podobało. Od drugiego festiwalu wsparło nas już Państwowe Agencja Filmowa Ukrainy — przydzieliło pewne środki na zakup aparatury. Państwo zaczęło się z nami liczyć. Wszystkie kolejne festiwale miały wsparcie ze strony Państwowej Agencji Filmowej, Ministerstwa Kultury Ukrainy, a w ostatnim czasie — od Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Prestiżowi „Otwartej nocy” sprzyjało to, że w jego jury zgadzali się pracować tak znani artyści, jak Lina Kostenko, Jurij Illenko, Iwan Małkowycz, Bohdan Stupka, Oksana Zabużko, Serhij Fomenko (Foma)… Można wymieniać nazwiska wielu reżyserów, pisarzy, muzyków. Atmosfera festiwalu jest niezwykle romantyczna. Noc, gwiazdy, spotkanie wschodu słońca. Jesteśmy przyzwyczajeni do oglądania wschodu słońca na ekranach telewizorów, a tutaj wschodzi ono nad Dnieprem — i w tym czasie ogłaszają zwycięzców. Chociaż festiwal jest mały, emocje są poważne. Pewnego razu zabrakło napięcia i wyłączył się ekran, zaczęli szukać przyczyny, połączyli przewody. A rano, kiedy już się rozwidniło, okazało się, że ktoś nie wytrzymał konkurencji i przegryzł kabel, na dodatek ryzykując życie. Na szczęście wszystko skończyło się dobrze. A ogólnie festiwal to dobra okazja, by zobaczyć się z kolegami. — Co jest interesującego w tegorocznym, 22. festiwalu? — Odbywał się tradycyjnie. W tym roku na festiwalu było więcej ludzi niż zwykle. Pewnie zadziałała reklama wizualna, która była w całym Kijowie. Możliwe, że pomogła jeszcze jedna okoliczność. Jak wiadomo, jury pracuje całą noc. O świcie do widzów wychodzą ci szanowni ludzie, zaczynają ogłaszać zwycięzców, a wielu z nich nie ma. Przecież niektórzy z uczestników po obejrzeniu swojego filmu opuszczają festiwal. Logika jest taka — jeśli przyznano mi nagrodę, to mi przekażą. Było strasznie niezręcznie. Na poprzednim festiwalu, dzięki Raiffeisen Bank Aval, główna nagroda wynosiła 50 tysięcy hrywien. Ale zdobywca Grand Prix nie pojawił się na wręczeniu nagród. I wtedy dodaliśmy do regulaminu punkt: jeśli na ceremonii wręczenia nagród nie ma zwycięzcy lub jego przedstawiciela, który będzie wskazany w ankiecie uczestnika, to te środki przekazuje się do funduszu pieniężnego następnego festiwalu. I wszyscy wiedzieli, że w tym roku główna nagroda będzie już wynosić 100 tysięcy, więc z niecierpliwością czekali, kto ją otrzyma. Niespodzianką dla wielu stało się to, że Grand Prix festiwalu otrzymał film animowany „Miłość” reżysera Mykyty Lyskowa. Animacja to materializacja niewiarygodnych fantazji. Jest dobrze zrozumiała dla widza, ale opowiedzieć ją jest trudno. To to samo, co opowiadać muzykę lub tańczyć architekturę. Również wśród zwycięzców są filmy „Love-Soks” reżyserki Julii Dehlinoji (nominacja „Kino fabularne”), „Po ogniu” Andranika Berberiana („Kino dokumentalne”), „Petriwka-requiem” Kateryny Woznyci („Kino animowane”) i wiele innych. A nagrodę publiczności zdobył film Serhija Zlenki „Wlipła”, który stał się jego reżyserskim debiutem. Pierwszy festiwal pokazywano na jednym ekranie w Kijowie. A potem zaczęliśmy umawiać się z różnymi miastami, wsiami, klubami filmowymi, diasporą, żeby jednocześnie z nami synchronicznie wyświetlali nasz program. Przed tym przesyłamy im przez Internet nasze filmy, afisze, katalogi. Jeśli siedem lat temu było pięć czy sześć takich ekranów, to w 2019 roku już ponad sto. Ponad dwadzieścia miejsc projekcyjnych doszło tylko w tym roku. 10 ekranów było za granicą, a dziewięć, z czego jesteśmy szczególnie dumni, w strefie przyfrontowej. Zarejestrowaliśmy te miejsca, wysłaliśmy zdjęcia do Księgi Rekordów Ukrainy. Rekord Ukrainy zarejestrowano w kategorii „Sztuka, imprezy masowe”. Festiwalowi udziela pomocy Kijowska Miejska Administracja Państwowa, w tym roku po raz pierwszy odpowiedział Ukraiński Fundusz Kultury. Tradycyjni nasi partnerzy to bracia Kapranow i wydawnictwo „Zełenyj pes”. Mamy także wielu partnerów technicznych. W ostatnich latach przyjmuje nas Art-Pryczał — i to jest bardzo ważne. Przecież festiwal odbywa się w nocy, a przeprowadzanie takich imprez w mieście po godzinie 23 jest problematyczne. Właśnie dlatego zrezygnowaliśmy z Andriejewskiego Zjazdu. W tym roku do udziału w festiwalu zgłosiło się prawie 100 filmów. To wynik tego, że w ostatnich pięciu latach ukraińskie kino zaczęło aktywnie nabierać tempa. Pojawiły się nowe filmy pełnometrażowe i krótkometrażowe. I teraz mamy sporą konkurencję, ponieważ w ciągu nocy możemy pokazać nie więcej niż 40 filmów. Były propozycje rozszerzenia festiwalu do kilku dób. Ale to nocne forum filmowe i przeprowadzanie go dłużej niż jedną noc jest nierealne. — Przed programem konkursowym pokazano Pański film „Siódma trasa”. Co to za film? — Festiwal rozpoczyna się o 21.00. A o 19 godzinie zazwyczaj pokazujemy jeden film i robimy to tak, żeby można było porozmawiać z reżyserem. Przedstawiliśmy mój film z 1997 roku, który mało kto widział. W tamtym czasie ukraińskiego kina na ekranach praktycznie nie było, zresztą widzowie, którzy przychodzą na festiwal, to przeważnie młodzi ludzie, którzy wtedy dopiero uczyli się chodzić i mówić. Opowiedziałem historię, którą najpierw usłyszałem jako legendę. Chociaż już wtedy podejrzewałem, że w rzeczywistości to nie legenda. Po premierze zadzwonił mężczyzna: „Powiedziano mi, że nakręcił pan film o mnie”. Poznałem tego człowieka, obejrzał ten film. W filmie mowa o ukraińskim poecie (Ołeksandr Wojtenko), który w latach 70. znalazł się w strefie niebezpiecznej dla istnienia. To był okres, kiedy odbywały się sądy nad Stusem, prześladowania Paradżanowa. W filmie przedstawiono tylko jeden dzień, ale stał się on znaczący dla jego życia. Ołeksandr powiedział, że przeważnie w filmie wszystko jest tak, jak było w rzeczywistości. — Obecnie dużo mówi się o odrodzeniu ukraińskiego kina. Czy rzeczywiście wszystko jest tak dobrze, czy problemów nie ubywa? — W kinie zawsze są problemy. Nie może obejść się bez wsparcia ustawodawczego i finansowego ze strony państwa. Ale w państwie także są problemy: państwo nie może obejść się bez własnego kina. Trudno przypomnieć sobie nowoczesne, samowystarczalne i silne państwo, które nie miałoby swojego kina, a importowało je z innego kraju. My przez długi czas importowaliśmy kino z Rosji. Przy tym zapominaliśmy, że z importem rozrywki przychodzi import idei, koncepcji i w końcu zamienia się to w zombifikowanie. To, że u nas wreszcie zaczęło działać własne kino, jest oznaką zdrowego społeczeństwa. Jednak obecnie trwają rozmowy na temat powrotu rosyjskich seriali telewizyjnych. Ale to byłaby katastrofa, ponieważ cofnęłoby nas to z powrotem do ZSRR. Musimy mieć swoje kino i patrzeć na siebie w tym lusterku. Ukraińscy reżyserzy już jakoś nauczyli się rozwiązywać swoje problemy. Ale bywa ciężko. Bardzo długo robiłem swój ostatni film „Tołoka” — prawie sześć lat. Z nich 5 to przestoje. Początkowo były pieniądze, potem się skończyły. I dopiero niedawno zakończyliśmy pracę. Premiera odbędzie się w marcu przyszłego roku. Możliwe, że równolegle z Kijowem film pokażą jeszcze w kilku miastach. — Teraz powstaje wiele nowych studiów filmowych. A jaka jest sytuacja z Narodową Studią Filmową imienia Ołeksandra Dowżenki, gdzie niedawno świętowano 90-letni jubileusz? — Tam sytuacja nie jest zbyt wesoła. Zbiegło się wiele czynników, które utrudniają jej życie. Teraz technologie bardzo się zmieniły, obecnie jest zupełnie inna struktura kinematografii. Wygrywają niewielkie studia filmowe, gdzie wszystko jest kompaktowe. A Studio Filmowe Dowżenki to duże gospodarstwo, o które trzeba dbać, utrzymywać. To trudne. — Przestały istnieć stołeczne kina „Ukraina” i „Kijów”. Co może Pan powiedzieć w tej sprawie? — Komentować nie jest łatwo. Zacząłem badać ten problem. Tam są bardzo skomplikowane kwestie własności, trudno je ocenić z zewnątrz. Chociaż, oczywiście, to bardzo smutny fakt. Kina miały wspaniałą reputację u widza. Miały swój nie tylko repertuar dystrybucyjny, ale i festiwalowy. To były prawdziwe centra kulturalne i będzie szkoda, jeśli w „Kijowie” otworzą coś w rodzaju kasyna. Możliwe, że w tej kwestii społeczeństwo powinno być bardziej aktywne. Na przykład dzięki nieobojętnej postawie artystów niedawno udało się jeszcze na trzy lata obronić Dom Aktora. — Jaka będzie „Otwarta noc. Dubel 23”? — Otworzymy go 27 lipca przyszłego roku, w noc z soboty na niedzielę. Nie będziemy zmieniać formatu. Nie będziemy mieć międzynarodowego forum filmowego, a znowu będzie festiwal krótkometrażowych ukraińskich filmów. I każdy widz po „Otwartej nocy” będzie mógł powiedzieć: „Oglądałem ukraińskie kino!” Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Artystyczny desant na Zakarpacie

Inicjatorem przeprowadzenia pleneru wystąpiła członkini Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy Ludmyła Borszosz-Litun, a współorganizatorem — zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk. Wsparcie dla wydarzenia artystycznego, które odbywało się na bazie kompleksu hotelowego „Huculszczyzna”, zapewnił jego właściciel, mecenas i kolekcjoner Jurij Wizawer. Plener odbył się podczas obchodów 100-lecia proklamowania Huculskiej Republiki Ludowej. Wzięło w nim udział 37 artystów z 11 krajów świata. Oprócz ukraińskich byli tu malarze z Austrii, Białorusi, Kanady, Chin, Korei Południowej, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Turcji, Francji. A ukraińscy mistrzowie pędzla przybyli na plener z Kijowa, Użhorodu, Czerniowiec, Iwano-Frankiwska, Dniepru, Sum, Czernihowa, Irpienia, Chocimia, Swalawy, Tulczyna, Wielkiego Bereznego, Irszawy, Dubryniczy oraz Izmaiła. Artyści zaprezentowali szeroką panoramę grupowych i indywidualnych kierunków stylistycznych oraz plastyczno-obrazowych poszukiwań nowego kształtowania formy. Po zakończeniu pleneru zorganizowano wystawę-sprawozdanie, którą obejrzeli artyści oraz mieszkańcy wsi Czarna Cisa i jej okolic. A staraniem Ludmyły Borszosz-Litun ujrzał światło dzienne kolorowy katalog wybranych dzieł uczestników pleneru. Oprócz utalentowanych początkujących artystów, niedawnych absolwentów prestiżowych uczelni artystycznych Ukrainy, uczestnikami wydarzenia artystycznego zostali znani mistrzowie — ludowy artysta Ukrainy, wielokrotny laureat nagrody im. Josypa Bokszaia i Adalberta Erdelyi Taras Danyłycz (Dubrynicze) oraz zasłużeni artyści Ołena Kondratiuk (Użhoród), Wołodymyr Sandiuk (Iwano-Frankiwsk), Iwan Hapoczenko (Sumy), jeden z najlepszych ukraińskich akwarelistów współczesności Anatolij Marczuk (Kijów) oraz Mychajło Dowhań (Tulczyn). Także ukraińską sztukę na plenerze reprezentowali uczestnicy prestiżowych plenerów, laureaci licznych ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów artystycznych Filip Czornobrow (Kijów), Anatolij Żytariuk (Czerniowce), Serhij Zawadiaka (Irszawa), Alina Sławhorodśka (Tulczyn), Ludmyła Kojdan, Oksana Kornijenko oraz Jewhen Szapowałow (Czernihów), Pawło Makedonśkyj (Izmaił), Hałyna Bodiakowa (Kijów), Switłana Kyrłyk (Użhoród), Natalija Mocak (Kijów), Wasyl Dub (Wielki Berezny). Wśród zagranicznych gości — Margo Paris (Kanada), Sefkat Ienlegen (Turcja), Stella Velke oraz Natalija Studenkowa (Słowacja), Anżela Sabo (Rumunia), profesor, doktor Uniwersytetu Seohe Klemens Beyuntkun Sou (Austria) oraz Eduard Bielśkyj, znany ukraiński malarz, który obecnie mieszka i pracuje w Słowenii. Uwagę przykuły dzieła młodych utalentowanych artystów Ołeny Miszynej (Dniepr), Jewheniji Charkowyny (Irpień), Chinki Chi Shaoting, Tarasa Beleja. Niepowtarzalną autorską manierą pisma wyróżniają się płótna młodego artysty Dmytra Kowala (Kijów) — absolwenta Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, laureata wielu nagród artystycznych. Chi Shaoting, która obecnie mieszka w Kijowie, jest członkinią Społecznego Klubu Kultury Chin i wykłada tradycyjną sztukę chińską oraz kaligrafię, pracując w technice tradycyjnego malarstwa „Xieyi”. Artystka dobrze włada językiem ukraińskim. Opowiedziała, że w jej ojczyźnie plenery jako zjawisko zbiorowego życia artystycznego zaczęły rozwijać się niedawno. Dlatego dla niej bardzo ważne jest zdobycie na Ukrainie praktycznego doświadczenia w ich organizacji i przeprowadzaniu. Plener w Czarnej Cisie przeprowadzono już po raz trzeci. W tym czasie zgromadzono tu wielką (około tysiąca płócien) kolekcję artystyczną dzieł znanych malarzy, która wymaga obszernego pomieszczenia wystawowego. Mecenas i kolekcjoner Jurij Wizawer obecnie rozważa stworzenie we wsi pełnowartościowej galerii sztuki, która z czasem ma stać się nie tylko potężnym centrum kulturalnym regionu, jego artystyczną wizytówką, ale i estetyczną atrakcją dla turystów. Podsumowując plener „Silver land art — Akademia otwartych serc”, Ludmyła Borszosz-Litun serdecznie dziękowała akademikowi Andrijowi Czebykinowi za skuteczne wsparcie oryginalnego pleneru, a także zasłużonemu artyście Ukrainy Anatolijowi Marczukowi za talent organizacyjny w formowaniu grupy artystów. We wsi Czarna Cisa w rejonie rachowskim (Zakarpacie) odbył się Międzynarodowy plener artystów — „Silver land art — Akademia otwartych serc”. Wydarzenie odbywało się pod patronatem prezesa Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenki Andrija Czebykina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

«Ukraińska modlitwa» Dmytra Kowala

Wśród młodych ukraińskich artystów, którzy zaczęli o sobie aktywnie dawać znać w ostatnich latach, znaczące miejsce zajmuje członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Dmytro Kowal. Jednym z najlepszych stworzonych przez niego dzieł jest dziś obraz „Ukraińska modlitwa”. sionizmu, dekoratywizmu, symbolizmu, a nawet kubizmu. Jako autor starałem się gruntownie usystematyzować wiele nurtów artystycznych dla stworzenia uogólnionego obrazu znaczeniowego. Centralna postać jest traktowana jako wizerunek modlitewny. Na obrazie postać ta zwraca się do Boga z modlitwą i pytaniem, kiedy wreszcie powstaniemy z popiołów wojny i czekać nas będzie jasny los. Pośrodku — dziewczyna z kwiatem, to obraz, który wlewa nadzieję, że przed nami zmiany na lepsze. A dziewczyna na pierwszym planie z czaszką w dłoniach — to obraz tych prób, które obecnie musi przeżywać Ukraina. Także tutaj można zobaczyć dusze poległych za nasze państwo. A łuki — to symbol tego, że Ukraina pozostaje jednością. Włączyłem wiele elementów ukraińskiego życia codziennego, wprowadziłem symbole ukraińskiej ziemi, ukraińskiej wsi. Obraz jest moją pracą dyplomową jako absolwenta Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy. Dzieło wisiało w jednej sali z płótnem Mykoły Storożenki „Przeczucie Golgoty”, myślę, że to symboliczne. A szerokiemu ogółowi „Ukraińską modlitwę” po raz pierwszy pokazano w galerii „Manufaktura” podczas mojej wystawy indywidualnej w 2017 roku. Dzieło to wzbudziło duże zainteresowanie u widzów. I dyrektor miasteczka outletowego „Manufaktura” wraz z trzecim prezydentem Ukrainy Wiktorem Juszczenką zaproponowali umieszczenie obrazu w stale działającej ekspozycji galerii „Drzewo życia”, obok kolekcji starożytności zebranych przez Wiktora Andrijowycza. Dla mnie to wielki zaszczyt. A niedawno spotkałem się tu z widzami, którym opowiedziałem o historii powstania tego dzieła. …Od pierwszej fascynacji malarstwem do stworzenia „Ukraińskiej modlitwy” minęło wiele lat. Przecież próby rysowania u Dmytra były jeszcze w wieku trzech lat. Pierwsze podstawy zdobywał w szkole artystycznej w mieście Chocim na Bukowinie, gdzie się urodził. Do dziś ciepło wspomina swojego pedagoga Ołeksandra Pichuta. Potem była nauka w Republikańskiej Szkole Artystycznej im. Tarasa Szewczenki (m. Kijów) u Iryny Spornikowej. Dalej — NASPiA, gdzie na wydziale malarstwa wykładali legendarni Wira Barynowa-Kułeba, Wałentyn Kowtoniuk, Wałentyna Wyrodowa-Gotie. A do pracowni malarstwa sztalugowego ludowego artysty Ukrainy Wasyla Hurina Dmytro trafił już jako ukształtowany artysta. Wasyl Iwanowycz pomógł młodemu artyście znaleźć swój niepowtarzalny styl artystyczny. D. Kowal uważa go za swojego ojca w sztuce. W. Hurin uważał Dmytra za jednego ze swoich najlepszych uczniów i absolwentów Akademii. Obecnie D. Kowal już sam wykłada na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Technologii i Designu. Dmytro zdążył już wziąć udział w dziesiątkach wystaw grupowych i zbiorowych zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Pierwsza wystawa indywidualna nosiła tytuł „Oczekiwanie słońca”, zaprezentowano na niej około pół setki prac, głównie monumentalnych płócien. Kolejną była wystawa „Sen” w przestrzeni artystycznej „Think different” (m. Kijów). Oprócz eksponowanych wcześniej, weszły do niej także nowe prace. A pod koniec lipca w galerii „Manufaktura” ma otworzyć się trzecia wystawa indywidualna Dmytra, która będzie poświęcona zakochaniu dwóch serc, zakochaniu w ludziach, w przyrodzie, zakochaniu w nowoczesnym świecie i nowoczesnym bycie. W najbliższych planach — przeprowadzenie wystawy indywidualnej w Berlinie, gdzie D. Kowal spróbuje zaprezentować się jako artysta i przedstawić ukraińską szkołę artystyczną. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Lato z Muzeum Sztuki Współczesnej

„Letni dziennik” – taki tytuł nosi wystawa, która niedawno otworzyła się w Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy. Zbiór z kolekcji muzealnej – strony dziennika, które za pomocą skojarzeń ukazują zwiedzającym urok codziennego życia, niezapomniane chwile, jakie daje nam letni dzień. ...czuk-Didyk; odesyci A. Loza, J. Zilberg; kijowianie O. Zacharuk, E. Kotkow, O. Pawłow, Ł. Rapoport, J. Maliszewski, W. Hryhorow… Widz może również nacieszyć się dziełami Marty Balzak, Lenura Weliliajewa, Ołeksandra Wojtowycza, Natalii Kohal, Anatolija Haleckiego, Ołeksandra Olchowa, Zoi Orłowej, Haliny Pipiny, Ołeksandry Najdeny, Olhy Krawczenko, Ołeksandra Miłowzorowa, Eleonory Szczeglowej i innych. Zdaniem organizatorów wystawy pozytywny nastrój rodzi się z naszego własnego spojrzenia na świat, z możliwości widzenia i umiejętności radowania się – bo z takich chwil składa się dziennik naszego bytu. A ten, kto przyjdzie przekartkować strony „Letniego dziennika”, zdoła odpocząć od codziennych spraw i nabrać inspiracji szczerością artystów. – „Letni dziennik” to utrwalenie chwil, wydarzeń, szczerych wyznań – opowiada historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. – To akcenty inspiracji, radość twórczej pracy, ruchu i podróży, wszystkiego, co daje długi dzień, bezgranicznie rozsuwając granice możliwości i planów. W otwarciu wystawy wzięli udział artyści, historycy sztuki, miłośnicy współczesnej sztuki plastycznej. Już tradycyjnie wisienką na torcie otwarcia ekspozycji stał się koncert przygotowany przez Pawła Koltakowa. Tym razem obok fortepianu w muzeum po raz pierwszy zabrzmiał klawesyn.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Język jednoczy kraj

Heorhij ŁUKJANCZUK. Świętujemy razem radosne wydarzenie: 16 lipca wchodzi w życie uchwalona niedawno nowa Ustawa o języku państwowym. Sondaż przeprowadzony w czerwcu przez Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii na zlecenie Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii jednoznacznie stwierdza, że język jednoczy kraj: 77% Ukraińców popiera dominację języka ukraińskiego w telewizji i radiu (53% uważa, że język ukraiński powinien dominować w eterze telewizyjnym i radiowym, a 24% – że telewizja i radio powinny być wyłącznie ukraińskojęzyczne!). Przy tym 59% uważa, że państwo powinno zapewniać wzrost udziału języka ukraińskiego w eterze. Mimo wszystkich wysiłków moskiewskiej propagandy i prowokacji rewizjonistów, wszystkie badania socjologiczne potwierdzają: większość Ukraińców popiera ustawę o języku państwowym i politykę skierowaną na ochronę języka. To po raz kolejny świadczy: rewizjoniści, którzy dążą do rewizji ustawy o języku, bronią wyłącznie interesów „ruskiego miru”, a w żadnym wypadku ukraińskich obywateli. Ale od teraz język ukraiński jest uważany za jeden z symboli państwowości (wraz z Godłem, Hymnem Ukrainy i Flagą Państwową), a zatem za znieważanie języka trzeba będzie odpowiadać przed prawem. Ustawa przewiduje kary lub odpowiedzialność karną: – za zniewagę i szkalowanie języka państwowego, który jest uważany za jeden z symboli państwowości; – za próby wprowadzenia oficjalnej wielojęzyczności; – za nieznajomość języka państwowego przez urzędników i sędziów; – za naruszenie obowiązujących kwot językowych w kinie i mediach; – za brak podstawowej ukraińskojęzycznej wersji jakiejkolwiek strony internetowej; – za naruszenie wymogów językowych dotyczących komunikacji służbowej i obiegu dokumentów organów władzy, przedsiębiorstw i organizacji. Status państwowy języka ukraińskiego gwarantuje Konstytucja. Ale szczegóły używania języków w różnych sferach życia musi określać ustawa. Język ukraiński musi dominować: – w sektorze państwowym i w organach samorządu terytorialnego; – w działalności wojska i struktur siłowych; – w sektorze komunalnym i w przedsiębiorstwach wszystkich form własności; – w organizacjach społecznych i innych; – w edukacji i nauce; – w medycynie; – w sferze usług; – w energetyce i przemyśle; – w mediach i na stronach internetowych; – w kinie i teatrze. Po ukraińsku muszą swobodnie władać: – urzędnicy i kandydaci na stanowiska: w szczególności prezydent, spiker i wice-spikerzy, premier i ministrowie, kierownicy wszystkich centralnych organów władzy i organów Autonomicznej Republiki Krymu; – edukatorzy; – medycy i pracownicy służb patronackich; – kadra zarządzająca przedsiębiorstw państwowych i komunalnych; – adwokaci i notariusze; – osoby, które chcą otrzymać obywatelstwo. Wszyscy obywatele Ukrainy są również zobowiązani do władania językiem ukraińskim na poziomie podstawowym, jednak za nieznajomość języka dla nich, niestety, w ustawie nie ma żadnych sankcji. Ale bez egzaminu z ukraińskiego na poziomie podstawowym żaden obcokrajowiec czy osoba bez obywatelstwa nie będzie mogła zostać nowym obywatelem Ukrainy. Jeśli chodzi o urzędników i przedstawicieli biznesu, edukacji, medycyny czy sfery usług – to ich będą sprawdzać inspektorzy językowi. Chociaż kary i inne sankcje za nieznajomość języka w ciągu pierwszych trzech lat nie będą stosowane – zamiast tego na Ukrainie będą działać bezpłatne kursy językowe dla wszystkich chętnych – Ustawa o języku państwowym to gwarantuje. W trzy lata ukraińskiego można się nauczyć! Pozytywny przykład tegoż Janukowycza to potwierdza. A potrzeby w życiu kulturalnym mniejszości narodowych będzie chronić odrębna ustawa „O mniejszościach narodowych”, która nie może oczywiście być sprzeczna z głównymi zasadami nowej Ustawy o języku państwowym! W ramach tego artykułu o wejściu w życie nowej Ustawy o języku państwowym oraz potrzebie szybkiego aktywnego (!) opanowania podstaw języka ukraińskiego, szczególnie dla „wiecznie zajętych całodobowo” urzędników, jak tego wymaga od nich nowa ustawa językowa, należy odnaleźć efektywne sposoby rozwiązania tej kwestii. W szczególności warto rozważyć metodę opartą na potężnych rezerwach naszego mózgu, którą proponuje naukowiec-edukator Andrij Iwanowycz Spodin i jego Międzynarodowe Centrum Edukacyjne INTEN (www.inten.ua). Już ponad 32 000 Ukraińców i ludzi z 68 krajów świata miało możliwość sprawdzić skuteczność wynalezionego na Ukrainie systemu nauki megaszybkiego czytania jakiejkolwiek informacji dzięki jego prawie 35-letnim badaniom teoretycznym i ostatnim 13 latom udanej praktyki treningowej! Rozwój nieodkrytych możliwości ludzkiego mózgu, przyspieszenie jego pracy, co dziś nazywa się modnym słowem „neurohacking”, oczywiście pozytywnie wpływa na każdą działalność poznawczą, także na naukę języków. Wśród osiągnięć – możliwość nauki w zaledwie 1 miesiąc (!!!), a nie w trzy lata, podstaw jakiegokolwiek języka obcego, nawet egzotycznego (z późniejszym pogłębieniem doskonałej znajomości tego czy innego języka). Więc w ramach zainteresowania państwa ukraińskiego znajomością języka państwowego przez jego obywateli grzechem byłoby nie skorzystać z tak udanej, nadwysoce efektywnej szkoły. Ta metodyka odkrywa potężne możliwości ludzkiego mózgu, dlatego pośrednio sprzyja przyspieszonej nauce języka ukraińskiego, co powinno zainteresować także naszą wielomilionową diasporę na całym świecie, która obecnie styka się z ogromnym problemem utraty nosicieli języka swoich przodków – właściwie języka ukraińskiego wśród młodszych pokoleń naszej emigracji. W tym celu można by organizować miesięczne obozy letnie/zimowe dla młodzieży w miejscach zamieszkania emigracji dla programów treningowych, które łączą „fitness mózgu” i udane podstawowe opanowanie języka ukraińskiego. Ukraina nie powinna tracić ukraińskiej młodzieży emigracyjnej, która może bez śladu rozpuścić się w życiowym obcojęzycznym środowisku. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrn 33 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 195 UAH 02 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn