Strona · s. 8strona oryginału ↗
Narodowy Oświeciciel cnót
Слово Просвіти, №29 за 2021 рік
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Myśleć, pisać o Iwanie Dziubie, odczuwać go światopoglądowo jest sprawą etycznie odpowiedzialną. Oczywiście, jest ona dla głębokich twórczych dociekań cnotliwych i mądrych badaczy, ponieważ dotyka życiodajnej przestrzeni człowieka, który wyznaczał nie parametry, a istotne wektory ruchu ukraińskiego narodu. Ta jeszcze nieogarniona szczytowość literaturoznawczych, społeczno-politycznych osiągnięć, filozoficznych rozważań wielkiego ukraińskiego Oświeciciela były, są i będą służyć nadal jako sztandar dla narodowego postępu. Jednak nawet poznawszy sensy i uczuciowe nastawienia Dziuby, wciąż poza „kadrem” pozostawać będzie tajemniczość, rozmyślna niepokorność. Prawdę mówią, że „w ludzkim komunikowaniu niewypowiedziane jest skrajnie ważne”. Pozdrawiając Jubilata, mamy nadzieję, że czekać nas będą niespodzianki wysokich myśli i duchowych wzlotów, które będą wzburzać krzepę, niepokój, „rozbłyskiwanie duszy”. Bo często tylko jedna obecność tej znaczącej dla Ukrainy Postaci skłania ludzi do „uczłowieczania się”. Zaprawdę, moralna schludność Dziuby, wytworzona ludzkością, obywatelską odwagą, ukraińskością, szlachetnością norm behawioralnych, duchową arystokratycznością, ideową obsesją…, zawsze dodawała „ja-pozytywu” w różnych środowiskach społecznych. Niezależnie od okoliczności, pozostawał on niestrudzonym Budzicielem narodowego ducha, utkany z cnót, które są godne przykładu dla obecnych i nienarodzonych. Dzisiejszy szybko przemijający czas, uderzające zmiany (w dobrym i złym kontekście), zagrażające i nieprzewidywalne wyzwania coraz bardziej aktualizują te bolesne problemy, które zawsze martwią Iwana Dziubę. On prawdziwie, jako działacz społeczny, pozostaje systemowy i głęboki w światopoglądzie, nie zepsuty przez „oligarchistów”, liberalistów, federalistów, wszechświatowców-internacjonalistów. Dziuba – wielki Ukrainiec, który wchodzi do głównego kierownictwa Narodu, wyznając Ukrainę jako wartość duchową, ideową, polityczną, światopoglądową, nie spekulując frazeologią nowoczesnych polityków, a święcie wywyższając to, co najskrytsze – „Ukraina ponad wszystko!”. Przypominam sobie jego błyskotliwe państwowotwórcze współsprawozdanie na I Światowym Forum Ukraińców 21 sierpnia 1992 roku. Z natchnieniem i jednocześnie bólem w sercu zwracał się on do ukraińskości, rozproszonej po świecie, wypartej poza granice etnicznych terytoriów w wyniku narodowego ucisku, politycznego terroru cudzoziemskiej władzy. Z zachwytem i dumnie przemawiał, gdy dotykał „zdolności Ukraińców do prowadzenia walki o swoją wolność i w dramatycznych warunkach wygnania”. Zakładał te wartościowe podstawy, które nieco później wykrystalizowały się w konstytucyjne postanowienia dotyczące jedności ukraińskości na macierzy i poza jej granicami. „Dzisiejszy dzień oznacza koniec epoki naszej historii, kiedy Ukraińcy byli rozdzieleni nie tylko granicami, ale i wzajemną nieznajomością, podejrzeniami, inspirowaną wrogością – głosił Dziuba – a obecnie możemy nie tylko poznawać siebie nawzajem, ale i formować razem swoje polityczne, życiowe, kulturowe orientacje dla stworzenia nowego obrazu Ukrainy”. Był jednym z tych, którzy dali jasne naukowe uzasadnienie postawy niepodległej Ukrainy jako rezultatu walki wielu pokoleń Ukraińców, którzy zbudowali ideę samodzielności Ukrainy ideałami Szewczenki i Franki, „wielkich oświecicieli i rzeźbiarzy narodowego ducha”. Wtedy, o świcie Niepodległości, on skrupulatnie oceniał kroki nowej (starej) ukraińskiej władzy, konstruował logikę politycznej walki, wzywając narodowo-demokratyczne siły do jedności i obrony obywatelskich praw, aby władzy nie przejęli „domyci i niedomyci” komrewanżyści”. Jego marzenie o formowaniu władzy narodowego zaufania jako efektywnego instrumentu budowania państwa jak na tamte czasy (i nie tylko) było racjonalne, ponieważ niosło ogólnonarodowe porozumienie. Wnikliwie i odpowiedzialnie rozstawiał akcenty wokół najbardziej wrażliwych tematów: ideologii ukraińskiego nacjonalizmu, politycznego narodu, państwowej ideologii, narodowej określoności Ukrainy, etnohistorycznych wartości oraz etnokulturowego rozwoju. Już wtedy dostrzegał główny problem dalszego rozwoju Ukrainy w nagłej potrzebie społecznej konsolidacji, która jest możliwa tylko na gruncie wspólnej idei, praktycznej państwotwórczej działalności, ogólnonarodowych interesów. Rozwijał ideę (choć kontrowersyjnie) Ukraińskiego państwa narodowego, które przestrzega zasady narodowego interesu oraz narodowych priorytetów w państwowym znaczeniu. Mając naturalny dar przewidywania biegu społecznych procesów, doświadczenie życiowych prób, kulturowy i intelektualny osobisty potencjał, Dziuba prognozował dla Ukrainy warianty bezkrwawej ewolucji przejścia od totalitaryzmu do demokracji, pokojowe uregulowanie międzypaństwowych i międzynarodowych problemów. Jednak w tym nie był imperatywnie jednoznaczny. „Stanie się tak czy nie – zaznaczał – zależeć będzie od miary konsolidacji ukraińskiego narodu-państwa”. Nie kultywując absolutnie błędnych i pozakonstruktywnych ideologemów w rodzaju „jedyna kraina – jedinaja strana”, Iwan Dziuba wyraźnie uświadamiał znaczenie idei wspólnego celu. Taką ogólnospołeczną ideą dla niego była Ukraina, która dla wszystkich obywateli stawała się życiowym interesem. „Interes bez idei donikąd nie prowadzi” – mówił ten inteligentny Oświeciciel cnót naszych czasów. Wysiłki każdego z nas, świadome budowanie Ukrainy czynami, a nie patriotyczną retoryką, konsolidacja działaniem dla Ukrainy stawały się dla niego miarą obywatelskości Osobowości. Dla mnie kojarzył się jeszcze w obrazie utalentowanego i sumiennego Nauczyciela, ponieważ był przykładem w wierze, słowie i działaniu. Przekonywał, wychowywał, inspirował do czynu i postawy, bo Sam takim Był. Ta wieczna zasada Franki, by okazywać miłość do swojego narodu nie potokami szumnych fraz, a niestrudzoną, cichą pracą, była zawsze z nim i w nim. Ta ideowo zahartowana i duchowo dojrzała postać nie zostawiała, zdawałoby się, w społeczno-politycznej niszy miejsca na kompromisy. Jednak istniał dla niego wartościowy wymiar, gdzie zapomnienie uraz, niezgód, sporów stało się imperatywem. To była JEDNOŚĆ w imię Ukrainy – credo, które towarzyszy w myślach i działaniach całej życiowej drodze naszego narodowego mędrca. Jednocześnie Dziuba nigdy nie ustępował wartościom, ideałom, zrodzonym i pielęgnowanym przez Ukraiński naród, swoim prawom i przekonaniom dotyczącym obrony ukraińskiego języka, kultury, narodowej historycznej tożsamości, duchowości, zachowania swojego niepowtarzalnego ukraińskiego „Ja”. Przewracam myśli i obywatelską postawę Uczonego, Polityka, Pisarza i Mistrza-Literaturoznawcy, opublikowanych 15 lat temu, znanych jako siedem pytań do Dmytra Tabacznyka, i rozumiem całą aktualność oraz zapotrzebowanie tego publicznego dyskursu dla dnia dzisiejszego. Wszak „skorpiony na ukraińskie słowo”, na ukraińskość nigdy, niestety, na Ukrainie nie wyginęły. „Ukrainie przychodzi tworzyć nową tożsamość – pisze akademik Dziuba w pracy „Ukraina w poszukiwaniach nowej tożsamości” – w o wiele trudniejszych warunkach, w bezkresnej przestrzeni globalnych wyzwań i imperatywów”. Także nigdzie nie znikali na Ukrainie „piątokolumnowcy”, moskalofile, ukrainofoby, kolaboranci,
W tych dniach od zamglonych karpackich szczytów po donieckie stepy słychać soborowe dzwony. Sławią, winszują, pozdrawiają wysoce szanownego Ukraińca – Iwana Dziubę. Szczerze, wrażliwie, majestatycznie. Moja ziomkini Olha Kobylańska taki stan duszy obramowywała i uszczęśliwiała śpiewem Słowa: “Kiedy słyszę (taką) muzykę – gotowa jestem umierać. Staję się wtedy szaleńczo-odważna; staję się wielka, gardząca, kochająca...”. Iwanie Mychajłowiczu! Niech ten drżeń i współbrzmienie naszych ukraińskich serc będą z Panem w jubileuszowe dni Pana Anioła, jako danina szacunku i poważania dla Pana życiowych dzieł, olśnień i zamarzonych marzeń o Ukrainie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
