Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy i nowy atak na ustawę językową. Czy władza przestraszyła się akcji „Zamieniam język na ruble”?

Слово Просвіти, №29 за 2021 рік

Znaczenie tego kierunku budowania narodu wzrasta, jeśli weźmie się pod uwagę pojawienie się kremlowsko-putinowskiego „dazibao”, które opiera się w Ukrainie na niektórych wewnętrznych platformach politycznych i ideologicznych – od „opiezieszystów” po „szaryjystów”, od „ruskomirców” po „kanonicznych” prawosławnych, od zjaniczarzonych „kakaja raznica” po „świadomych” zwolenników „obywatelskiej” symbiozy (współżycia) z zamaskowanym i otwartym moskalofilstwem, które niczym czerwień przeniknęło we wszystkie zakamarki żywotności ukraińskiego narodu i państwa. Dla putinistów to tło jest bardzo ważne, ponieważ hamuje ukrainizację społeczeństwa i żywi ideologię „ruskomirstwa”. Dzisiaj ostro brzmią słowa I. Dziuby: „Imperium krytycznie potrzebuje Ukrainy i »ono za cenę nie postojit«”. „I przyszłość Ukrainy – jako Ukrainy: ze swoją przeszłością i swoją przyszłością, – a nie jako odłamek »russkogo mira«, znów znajduje się pod zagrożeniem”. Tak jak sto lat temu, Kreml liczy na kolaborację, moskalofilskie elementy, moskiewską cerkiew, „rosyjskojęzycznych”, a także na wewnątrzpolityczną kłótnię i błędy władzy w sferach polityki wewnętrznej i zagranicznej. Putinowi, jak każdemu innemu okupantowi, bardzo potrzebna jest pomoc „quislingów”. Jaskrawo wyrażona imperialność tego „odezwania” kojarzy się nie tylko ze stalinowskimi przemówieniami dotyczącymi kwestii narodowej w Rosji, które deklarowały tylko „dwa wyjścia: albo razem z Rosją, i wtedy – wyzwolenie; albo razem z Ententą, i wtedy – jarzmo. Trzeciego wyjścia nie ma.” (10 października 1920 r. „Prawda”. Stalin, T. 4); breżniewowskimi „małą ziemią”, „celiną”, „odrodzeniem”; cytatnikami maoistów okresu „rewolucji kulturalnej”. „Praca” przypomina także próby powtórzenia realizacji obecnej „ukrainizacji” według bolszewickiego wzorca lat 20., która była prowadzona w ówczesnej USRR, kiedy była ona „narzucana przez nieukraińską partię i aparat państwowy, pozbawiona szczerości, stale równoważona antyukraińskimi działaniami, żeby w oczach rosyjskiego czy prorosyjskiego mieszczucha wyglądało to na komedię.... Żeby za ukraińskimi szyldami na fasadach instytucji kręciła się (według Kosiora) rosyjska machina biurokratyczna.” (J. Szewelow). Uruchomiono kolejny mechanizm wojny przeciwko ukraińskiej tożsamości, która toczy się bez przerwy i będzie w XXI wieku główną polityczną cechą konającego imperium zła. Nie na darmo pierwszym obiektem propagandowego likwidowania analfabetyzmu w zakuwaniu „prawd” kłamliwej polityki „potrójnego dna” stała się rosyjska armia. Moskiewszczyzna działa według ustalonych „reguł” – najpierw odbywa się goebbelsowskie humanitarne „czyszczenie” mózgów, a dalej – militarne. 10 lat temu, kiedy wyszła w świat książka Dziuby „Nagnitannia moroku” (Nasilanie mroku), na ostatnich stronach udało się odnaleźć tak obecnie poszukiwany optymizm Słowa Nauczyciela: „Niech to dodaje nam siły pracować dla bycia sobą: w świecie, gdzie każdy albo JEST SOBĄ, albo GO NIE STAJE”. Wierzymy, że staniemy się i będziemy Sobą, pokazując całemu światu piękno, godność i siłę Ukrainy. Na wieki, dopóki Ukraińska ziemia będzie rodzić takich Synów, jak Iwan Dziuba! Taras MARUSYK, dziennikarz, publicysta, ekspert ds. polityki językowej, „Radio Swoboda”. Punkt widzenia: zdobycie językowej Bastylii po ukraińsku. Analogia z Bastylią, którą Francuzi zdobyli szturmem 230 lat przed narodzinami nowej ustawy językowej w Ukrainie i równo, dzień w dzień, 232 lata przed przyjęciem rewolucyjnej decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, nie jest przypadkowa. I chociaż kontekst szturmu paryskiego więzienia dla więźniów politycznych 14 lipca 1789 roku jest daleki od kontekstu Decyzji SKU 14 lipca 2021 roku, oba wydarzenia stały się przełomowymi – we Francji i w Ukrainie. W treść tej wybitnej decyzji konstytucyjnej sprawozdawca Serhij Hołowatyj włożył całe swoje zawodowe, naukowe i życiowe doświadczenie nie tylko jako współzałożyciel Towarzystwa Języka Ukraińskiego, ale także jako trzykrotny minister sprawiedliwości, deputowany ludowy kilku kadencji, wiceprzewodniczący ZP Rady Europy i Komisji Weneckiej. I chociaż jest to dokument zbiorowy, więcej niż lwią część jego stworzył właśnie on: „Język ukraiński jest nieodłącznym atrybutem ukraińskiej państwowości, który zachowuje swoją historyczną ciągłość od czasów starokijowskich. Język ukraiński – konieczny warunek (conditio sine qua non) państwowości Ukrainy i jej jedności… dlatego jakiekolwiek zamachy na prawny status języka ukraińskiego jako państwowego na terytorium Ukrainy są niedopuszczalne, ponieważ naruszają ład konstytucyjny państwa, zagrażają bezpieczeństwu narodowemu i samemu istnieniu państwowości Ukrainy”. Tegoroczną decyzją Serhij Hołowatyj nie tylko rozwinął postanowienia pierwszej bardzo ważnej uchwały w sprawie oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczącej stosowania języka państwowego, ale i pogłębił decyzję z 14 grudnia 1999 roku. Uwadze autora uchwały nie umknęły oszukańcze manipulacje, do których uciekała się i ucieka obecna władza „monowiększości”. Można wspomnieć nie tylko „zelenizmy”, „awakizmy” i „mendelizmy” o „ukraińskim języku rosyjskim”, ale i wrzucanie całkowicie bezpodstawnych tez przez obecnego przewodniczącego komitetu parlamentarnego Mykyty Poturajewa o „języku ruskim” („ukraiński russkij jazyk”) i „języku rusińskim” Zakarpacia. W tym związku oficjalny interpretator norm ustawy wskazuje: „Ukraina jest państwem unitarnym, w którym nie ma obiektywnych przesłanek do wprowadzenia oficjalnej dwujęzyczności. Dlatego propaganda lub inna praktyczna działalność, skierowana na prawne wprowadzenie w Ukrainie drugiego języka państwowego, faktyczne narzucanie ukraińsko-rosyjskiej dwujęzyczności w jakiejkolwiek dziedzinie publicznego komunikowania się, a także ogłaszanie dialektów języka ukraińskiego osobnymi językami są niekompatybilne z konstytucyjnie określonym statusem języka ukraińskiego jako państwowego”. I bardzo ważna jest pozycja o niedopuszczalności dwóch oficjalnych wariantów tłumaczenia Europejskiej Karty Językowej: „W zależności od stosowanego w nazwie ukraińskiego tekstu kluczowego pojęcia – »języki regionalne lub mniejszości« czy »języki regionalne lub mniejszościowe« – automatycznie zmieniają się obiekt i cele Karty jako umowy międzynarodowej. Sąd Konstytucyjny Ukrainy wskazał, że odpowiednie organy władzy państwowej, w szczególności Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy, Gabinet Ministrów Ukrainy, Rada Najwyższa Ukrainy, zgodnie z nadanymi im uprawnieniami i kompetencjami mają ustanowić jednoznaczność w kwestii oficjalnego tłumaczenia Karty na język ukraiński...”. Ale sprawozdawca na tym nie poprzestał. W dodatek do dokumentu o objętości 55 stron Serhij Hołowatyj dodał „Zbieżną opinię”, poświęconą kwestii tłumaczenia Europejskiej Karty Językowej na język ukraiński: „Biorąc pod uwagę prawną nieporadność, Sąd Konstytucyjny… wyraźnie wskazał, że państwo ma ją usunąć – zapewnić jednoznaczność w kwestii oficjalnego tłumaczenia tekstu Karty, co umożliwi należyte wykonanie przez Ukrainę zobowiązań wynikających z tej umowy międzynarodowej”. Pozwolę sobie rozszerzyć nieco w czasie „językową Bastylię” po ukraińsku i na dwa następne dni. Data 16 lipca wpisana jest w historię jeszcze przed stworzeniem niepodległego państwa, w 1990 roku. Wtedy została przyjęta „Deklaracja o państwowej suwerenności Ukrainy”. Dokument ten głosił: „Ukraińska SRR zapewnia… funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. 16 lipca 2021 roku weszły w życie bardzo ważne normy ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” dotyczące wyświetlania filmów i seriali wyłącznie w języku ukraińskim. Także w języku ukraińskim muszą być prowadzone koncerty, imprezy kulturalno-artystyczne, rozrywkowe i inne widowiska, a także sporządzane bilety wstępu, ogłoszenia, afisze, broszury i inne materiały informacyjne. A dla tych, którzy nie znają języka ukraińskiego, organizatorzy zobowiązani są zapewnić tłumaczenie symultaniczne lub konsekutywne. Inne języki w materiałach drukowanych są dopuszczalne, jeśli tekst w tych językach nie będzie większy objętościowo i czcionką niż tekst w języku państwowym. Deputowani ze „Sługi Narodu” Ołeksandr Kornijenko, Andrij Kłoczko i Orest Sałamacha postanowili przeforsować rusyfikatorskie zmiany do projektu ustawy „O budżecie państwowym Ukrainy na 2021 rok”. Normy ustawy, które zobowiązują wydawców i księgarzy do wydawania i posiadania w sprzedaży w języku państwowym nie mniej niż połowy książek, również zaczynają obowiązywać od tego „magicznego” 16 lipca. Podobnie od tej daty obywatele Ukrainy mają prawo otrzymywać usługi wycieczkowe i turystyczne wyłącznie w języku ukraińskim. Data 15 lipca 2021 roku jest szczególna, najbardziej niepokojąca. Tego dnia miała odbyć się kolejna zmasowana ofensywa na te i inne normy ustawy ze strony, w głównej mierze, większości parlamentarnej. Jeśli wcześniej deputowani z partii „Sługa Narodu” zamierzali odłożyć wykonanie ustawy z powodu epidemii COVID-19, to na 15 lipca przygotowali jeszcze bardziej „wyrafinowane” zmiany. Ołeksandr Kornijenko, Andrij Kłoczko i twardo ukraińskojęzyczny Orest Sałamacha, pochodzący z obwodu lwowskiego, postanowili przeforsować rusyfikatorskie zmiany do projektu ustawy „O budżecie państwowym Ukrainy na 2021 rok” w sprawie kierowania środków na prace remontowo-konserwatorskie zabytków dziedzictwa kulturowego, który nie ma żadnego (!) związku z językiem i jest sprzeczny nie tylko ze zdrowym rozsądkiem, ale i z Regulaminem Rady Najwyższej. Zgodnie z zaproponowanymi zmianami, w przypadku ich przyjęcia, spod działania ustawy wyłączono by pokazy filmów i seriali, a także odroczono by normę dotyczącą urzędników państwowych, którzy muszą potwierdzać znajomość języka ukraińskiego. Tak jak poprzednim razem, „sługi narodu” wycofali swoje poprawki pod naciskiem „pasjonackiej mniejszości”. Ale nie wszyscy. Maksym Bużanśkyj nie zrezygnował ze swojej poprawki z licznymi podpunktami. Podjął kolejną próbę przywrócenia języka rosyjskiego do procesu edukacyjnego i zmiany normy dotyczącej kar za naruszenie ustawy językowej w sferze usług. Tę poprawkę poparło jedynie 42 deputowanych. Prawie tyle samo „sług narodu” było przeciw. Na zakończenie – o władzy: ci, którzy ryzykują pozostanie w tyle za pasjonacką mniejszością. Świadomie nie poruszam tutaj wystąpienia prezydenta Wołodymyra Zełenskiego i innych urzędników na Ogólnoukraińskim forum „Ukraina 30. Polityka humanitarna”, które odbyło się niedawno. Było to momentami tak smutne widowisko, że żal było prezydenta Ukrainy, który wyciskał z siebie wątpliwe i często powtarzane sentencje. Mam nadzieję, że prezydent Zełenski i jego frakcja są mądrzejsi od przestępców z byłej Partii Regionów... Chcę zwrócić uwagę na haniebne zachowanie organów ścigania, nawet policji specjalnego przeznaczenia, które zamiast 15 lipca 2021 roku obejrzeć spektakl „Wymieniam język na ruble” w ramach akcji „Nie pozwolimy sprzedać języka”, postanowiły użyć siły wobec aktywistów-aktorów. Najwyraźniej władza przestraszyła się niewinnych słów w rodzaju: „Jak tego, typu 'patrioty' z Drohobycza? A, Orest Sałamacha, dawaj ruszaj tutaj, ja przyniosłem ruble... Ten ukraiński język nam jakby w poprzek gardła stanął, rozumiecie?”. W zatrzymaniu aktywisty, który przeprowadzał pod Radą Najwyższą performans „Wymieniam język na ruble” na rzecz wsparcia języka ukraińskiego, brał udział m.in. pułk policji specjalnego przeznaczenia (POP), który jest następcą prawnym oddziału specjalnego „Berkut”. Ogółem byli tam funkcjonariusze z kilku struktur siłowych, wśród nich osoby w cywilu, które bezpośrednio brały udział w zatrzymaniu aktywisty.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn