Strona · s. 10strona oryginału ↗
„Miłość rodzi się z miłości; jeśli chcę, by mnie kochano, sam pierwszy kocham” „Czyż nie miłość wszystko łączy, buduje, tworzy, podobnie jak wrogość niszczy” „Bez chęci wszystko jest ciężkie, nawet najlżejsze”
Слово Просвіти, №29 за 2021 рік
Boga, potwierdzenie Jego mistycznej obecności w ludzkiej duszy kształtowały osobiste życie i twórczość Skoworody. W latach 70.–80. XVIII wieku Skoworoda wędrował po miastach i wsiach Słobodzkiej i Naddnieprzańskiej Ukrainy. W tym czasie zakończyło się kształtowanie jego filozoficznej i życiowej postawy.
Głównymi dziełami, które przedstawiały jego poglądy filozoficzne, były „Basnia Ezopowa” (1760 r.), „Rozmowa pięciu podróżnych o prawdziwym szczęściu w życiu” (1772 r.), „Przyjacielska rozmowa o świecie duchowym” (1775 r.), „Potop zmijowy” (1791 r.) i inne. W tych oraz innych pracach Skoworoda uzasadnił swoją filozoficzno-etyczną naukę o „trzech światach”, o „dwóch naturach”, o pracy „zgodnej z przeznaczeniem” (sprodnej), o szczęściu i innych sprawach. Istotną konkretyzację filozoficznej postawy Skoworody otrzymała także jego spuścizna poetycka i epistolarna.
Dzieła G. Skoworody za jego życia nigdy nie były wydawane, a przez pewien czas po śmierci rozpowszechniały się w rękopisach, o czym wymownie świadczą wiersze T. Szewczenki:
Dawno to się działo. Jeszcze w szkole,
U nauczyciela-diaka,
Porządnie ukradnę pięciaka —
Bo ja wtedy prawie goły,
Tak ubogi — i kupię
Arkusz papieru. I zrobię
Malutką książeczkę. Krzyżykami
I wzorami z kwiatkami
Dokoła listki obwiodę.
I będę przepisywać Skoworodę
Albo „Trzej królowie z darami”...4 Podstawowym przedmiotem filozoficznych rozważań
Przedmiotem filozofii H. Skoworody była problematyka religii chrześcijańskiej i etyka chrześcijańska. Wiadomo, że istotę religii i Boga Skoworoda analizował z pozycji panteistycznych. Materię rozumiał jako wieczną i nieskończoną przyrodę, która w swoim samorozwoju kieruje się własnymi prawami. Uważał, że przyroda i Bóg są tożsame. Bóg jest pierwszym warunkiem (pierwszą przyczyną) rzeczywistości, formą, która to, co potrzebne, czyni nietrudnym, a to, co trudne, niepotrzebnym”. Przestrzeganie tego prawa kieruje działania i postępki człowieka ku szczęściu i błogosławieństwu. Filozof argumentował tym, że dzięki nieskończonej miłości Boga do człowieka On uczy go, jak stać się szczęśliwym (wszystko potrzebne uczynił lekkim, a niepotrzebne – ciężkim). Zatem szczęście jest dostępne wszystkim ludziom, przede wszystkim tym, którzy dążą do życia na obraz i podobieństwo Boga. Ponadto człowiek w szczęściu potrzebuje również spokoju duszy – „pokoju duszy”.
Według Hryhorija Skoworody całą rzeczywistość stworzoną przez Boga odzwierciedla treść pojęcia „trzy światy”, które tworzą „makrokosmos” (przyroda), „mikrokosmos” (człowiek) i „świat symboliki” (Biblia). Symbole świata Biblii prowadzą ludzką duszę do połączenia z wieczną i niezmienną istotą – Bogiem. Odpowiednio każdy z istniejących światów składa się z „dwóch natur”: pierwszej
„Czy jest coś bardziej niezbędnego człowiekowi niż oddychać? I na to wszędzie jest powietrze… O głębio mądrej dobroci, która stworzyła to, co potrzebne, niełatwym, a to, co trudne, niepotrzebnym”5 „Być szczęśliwym – to znaczy poznać, odnaleźć samego siebie” „Szukamy szczęścia po krajach i wiekach, a ono wszędzie i zawsze jest z nami; jak ryba w wodzie, tak i my w nim, i ono obok nas szuka nas samych. Nigdzie go nie ma właśnie dlatego, że jest wszędzie. Podobne jest do blasku słońca – otwórz tylko wejście do swojej duszy”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
