Strona · s. 13strona oryginału ↗
“Alfabet Boryspola: notatki historyczne o mieście”. Co nowego przeczytamy w tej publikacji?
Слово Просвіти, №29 за 2021 рік
Zdjęcie zrobiono podczas panichidy. Na pierwszym planie po lewej – ksiądz Petro Bojko, zasłużony artysta Ukrainy, bardziej na prawo od niego – Wasyl Czepurnyj, po prawej – ojciec Semen Perwa z Czernihowa, za nim – Wałerij Sarana. A skrajny po lewej na zdjęciu – aktywny członek Ruchu i Proświty Wiaczesław Łohin, obecnie – duchowny w Kanadzie, arcybiskup niezależnego Białoruskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, zakazanego obecnie na Białorusi. Na innym zdjęciu – grupa śpiewacza “Pryczastia” obwodowej “Proświty” z innymi uczestnikami pochodu. W tych pochodach wszyscy odczuli, jak brakuje słowa drukowanego, nowego, demokratycznego, narodowego. I zaczęliśmy nad tym pracować. Pierwszą jaskółką stał się almanach obwodowej “Proświty” – “Proświta-92”, obecnie bibliograficzna rzadkość, gdzie podano ciekawe publikacje z historii, krajoznawstwa, utwory literackie. Tę broszurę przygotowaliśmy z Czepurnym, ja byłem redaktorem z tej prostej przyczyny, że, jak już wspominałem, pracowałem w redakcji gazety rejonowej w Kulykiwce. Obok była drukarnia rejonowa, zespoły redakcji i drukarni były w istocie jednością. Więc miałem możliwość zorganizowania tutaj wydania almanachu: skład, łamanie, druk. Planowano, że almanach będzie kwartalnikiem. Ale poszedłem dalej i zaproponowałem w “Prośvicie” zamiast almanachu wydawać gazetę. Tak narodziła się słynna gazeta obwodowa “Siwerszczyna”, której pierwszy numer wyszedł w grudniu 1992 roku, jako wspólne wydanie Ruchu i “Proświty”, tamże, w drukarni w Kulykiwce. “Redakcją” było dwóch dziennikarzy: Wasyl Czepurnyj, pełniący obowiązki redaktora, i ja, sekretarz odpowiedzialny gazety. Jesienią 1993 roku konferencja obwodowej “Proświty” mianowała mnie redaktorem “Siwerszczyny” i pracowałem na tym stanowisku 12 i pół roku. Gazeta tworzona była w Kulykiwce do lipca 1994 roku, potem wydawana w wydawnictwie obwodowym “Desna”. …Minęło 30 lat. Już od kilku lat nie wychodzi “Siwerszczyna”, podobnie jak stworzone później jej wydanie filialne – gazeta obwodowa “Biła chata”. Na Ukrainie zniknęły dziesiątki demokratycznych gazet, narodzonych już po 1991 roku. Narodowo-demokratyczne siły, które prowadziły nas do niepodległości, w tym także legendarny Ludowy Ruch, niestety, są w głębokim kryzysie. I to wymaga swojego przemyślenia. Ukraina przeżyła dwie rewolucje. Na naszej ziemi ósmy rok trwa wojna, po raz pierwszy od czasu uzyskania niepodległości tysiące zabitych, dziesiątki tysięcy rannych, półtora miliona uchodźców. Ukraina po raz pierwszy w najnowszej historii straciła terytoria. I końca ani wojnie, ani stratom nie widać. W społeczeństwie panuje ogromne rozczarowanie i bolesne pytanie: dlaczego u nas nie ułożyło się tak, jak u tych samych byłych “współwięźniów” z obozu socjalistycznego, którzy dawno już są w NATO i Unii Europejskiej? Dlaczego życie narodu w jednym z najbogatszych krajów Europy jest tak nędzne? Odpowiedzi szukajmy razem. A póki co wspominajmy i tę naszą historię 30-lecia słynnego pochodu “Kozackimi szlakami”. Walentyna STRYLKO-TIUTIUN, członkini Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, kandydatka nauk pedagogicznych. Boryspolskie Państwowe Muzeum Historyczne hucznie zaprezentowało książkę Switłany Diduch-Romanenko “Alfabet Boryspola: notatki historyczne o mieście”. Chciało się szczerze ucieszyć pojawieniem się jeszcze jednego wydania historycznego. Od razu rzuciło się w oczy udane podanie materiału historycznego poprzez alfabet, autorskie ilustracje, rubryka “Sprawdź siebie”, która stymuluje czytelnika do przyswajania treści książki. Zamieszczono tu kilka stylizowanych map Boryspola, które uzupełniają ogólne zapoznanie się z terytorium miasta. “Alfabet Boryspola” wydano jako rarytas: laminowany papier, autorskie ilustracje, kolorowy druk wszystkich stron, twarda oprawa. Co prawda, w nakładzie skąpym, tylko 200 egzemplarzy, a na zapytania organizacji społecznej dotyczące wydatków finansowych z budżetu miasta rada miejska, wbrew ustawodawstwu, odpowiedzi nie udzieliła. Opowieść historyczna otwiera się dwoma postaciami: Borysa – mądrego uczonego kruka i Poli – dziewczynki z Boryspola. Przeczytajmy więc notatki historyczne S. Diduch-Romanenko uważnie, aby przekonać się o nowości faktów historycznych. Litera “A” – poświadczona przez prastarą boryspolską rzekę Alta, wspominaną przez Tarasa Szewczenkę. Autorka wspomina jako synonimy inne jej nazwy: Olta, Łta, Łtycia, Iłtycia. W rzeczywistości te cztery nazwy nie mają żadnego związku z Altą. Iłtycia, Łtycia – to osobna rzeka w północnej i północno-wschodniej części wsi Iwankiw o długości 26 km, wpada do rzeki Trubież, niedaleko od Barysiwki. Alta zaś o długości ponad 41 km przepływa przez część wsi Iwankiw i wpada przez Lubarci do Trubieża, ale w rejonie Perejasławia. Te dwie rzeki nie przecinają się, co można zobaczyć na wielu mapach historycznych. Nazwy Łto (nie Łta), Olto (nie Olta) – to umocnienia między Kijowem a Perejasławiem. Swoją drogą, na stronie 26 autorka podaje te nazwy z jakiegoś powodu jako jeszcze jedną nazwę Boryspola. Czyli już od pierwszej strony czytelnik styka się z niewiarygodnymi pojęciami. Litera “B” skupia się na informacji o Boryspolskim powstaniu antybolszewickim. Tutaj autorka powtarza mantrę radzieckiej propagandy o tym, że w latach 1917–1920 na Ukrainie były “zmagania obywatelskie”, czyli wojna domowa, a nie Ukraińska narodowo-wyzwoleńcza rewolucja 1917–1921 lat przeciwko rosyjsko-bolszewickiej agresji, w której aktywny udział brali boryspolanie. Przykro czytać, że powstanie trwało jeden dzień – 9 maja 1920 roku. Chociaż we wspomnieniach świadków i uczestników tamtych wydarzeń, które są w Boryspolskim Muzeum, czy w “Dzienniku” Jewhena Czykałenki, oraz innych naukowców, twierdzi się, że walka powstańców trwała nie jeden miesiąc: od końca kwietnia i prawie do połowy czerwca 1920 roku. Nieprawdziwie w tym kontekście brzmi też teza: “Pod koniec 1921 roku w Boryspolu została ostatecznie ustanowiona władza radziecka”. S. Diduch-Romanenko jakby boi się pokazać czytelnikowi wszystkie tragiczne skutki działalności moskiewskiej władzy radzieckiej w Boryspolu: wspomina tylko Hołodomor-ludobójstwo 1932–1933 lat, a hołodomory 1921–1922, 1946–1947 lat zaginęły.
Litera „W”. Z entuzjazmem w książce przedstawiono opowieść o „batalionie niszczycielskim” pod kierownictwem oficera operacyjnego kontrwywiadu wojskowego „Smiersz”. Czy warto było wspominać tę strukturę, która tworzyła „oddziały zaporowe”, strzelające w plecy żołnierzom idącym bezbronnie do ataku „za Ojczyznę, za Stalina!”?! To właśnie „Smiersz” skazał na rozstrzelanie i obozy koncentracyjne tysiące czerwonoarmistów, którzy dostali się do niewoli, mówili o słabości radzieckiej armii itp. Być może należało przedstawić materiał o „czarnoswytnikach” – nieletnich chłopcach, których jesienią 1943 roku, bezbronnych, nieprzygotowanych do spraw wojskowych, bez mundurów, dziesiątkami tysięcy rzucono do szturmu na Dniepr, gdzie większość z nich poległa, bo z przodu byli Niemcy, a z tyłu – „Smiersz”. Tym bardziej, jak pisze autorka, dokumenty o tym „batalionie niszczycielskim” zniknęły. Na literę „H” w książce znajduje się słowo „Bohaterowie”. Dla autorki to jedynie „Bohaterowie Związku Radzieckiego”. Czyżby w Boryspolu nie było Bohaterów współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej? A czy nie jest Bohaterem przywódca Ogólnoukraińskiego Centralnego Komitetu Powstańczego z 1921 roku, boryspolanin Iwan Josypowycz Czepiłko, nawiasem mówiąc, uznany za bojownika o niepodległość Ukrainy ustawą Ukrainy z dnia 09.04.2015 roku „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci uczestników walki o niepodległość Ukrainy w XX wieku”? Zdziwienie budzą też niektóre historyczne „tańce” dat i realnych faktów. Rozstrzelany boryspolski prozaik Serhij Żyhałko rzekomo w 1939 roku, podczas gdy w materiałach jego sprawy karnej znajduje się zaświadczenie, że młodego pisarza rozstrzelano w Chabarowsku 21 czerwca 1938 roku. Podobnie nie zaznaczono dnia i miesiąca urodzenia Serhija Josypowycza. Oznacza to, że w przyszłym roku, jeśli w Boryspolu zechcą uczcić 120. rocznicę jego urodzin, nie będą wiedzieli, kiedy to zrobić. Nie odpowiada dokumentom historycznym cyfrowy „mętlik” w tekście litery „D” – Druga wojna światowa, gdzie twierdzi się, że „z rejonu boryspolskiego wywieziono na przymusowe roboty do Niemiec ponad 5000 ludzi”. W rzeczywistości, według danych dokumentu historycznego Branżowego Państwowego Archiwum SBU (Fundusz 12, spr. 466), który nosi tytuł „Polityczna i ekonomiczna charakterystyka rejonu boryspolskiego”, zapisano, że z rejonu boryspolskiego „Niemcy wywieźli do Niemiec 2322 osoby”. A na frontach Drugiej wojny światowej „zginęło ponad 8000 ludzi, z nich – 3000 boryspolan”. Ta liczba również nie odpowiada rzeczywistości, gdyż tylko w „Księdze pamięci” obwodu kijowskiego (rejon boryspolski) podano dokładne listy poległych z boryspolszczyzny w liczbie 6625 żołnierzy. Zresztą zamęczonych oznaczono prawie dwukrotnie mniej. Szczególne miejsce w literze „Je” poświęcono działalności społeczności żydowskiej (s. 77–79, 153–155), że to „naród cierpiący i rozumny”. A co myśleli boryspolanie? W „Wyroku Boryspolskiej rady wiejskiej” nr 84 z 2 października 1909 roku, gdzie obecnych było 2432 mieszkańców, zapisano, że „naród żydowski w najwyższym stopniu nie jest przyjazny, złośliwy i nienawistny, a poza tym gardzący na każdym kroku człowiekiem prawosławnym, starając się wszędzie i gdzie tylko możliwe zniewolić go, a co najważniejsze, nie chcąc, aby nasze dzieci miały jakiekolwiek kontakty z tymi pasożytami narodu, albowiem ci ostatni mogą i są zdolni nasze dzieci zdeprawować w stosunkach moralnych i religijnych, i znając Żydów jako ludzi najbardziej niegodnych zaufania pod każdym względem, wydaliśmy wyrok…” (Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy, F. 707, Op. 1, spr. 219). Ten dokument opublikowano w całości. Również dla pełnej charakterystyki działalności Żydów na boryspolszczyźnie należało podać „Notatkę służbową pełnomocników „społeczności żydowskiej” do Kijowskiego Wojskowo-Rewolucyjnego Komitetu z 22 stycznia 1920 roku z podpisem H. A. Tolczyńskiego, B. I. Brasławskiego oraz M. I. Lewitasa, gdzie jest taka ocena obywateli Boryspola – nacjonalistyczne gniazdo, które należy natychmiast oczyścić z „kułackiej hydry” (Państwowe Archiwum Obwodu Kijowskiego, fundusz 1156, spr. 1, s. 2). Jest jeszcze szereg innych przykrych historycznych nieścisłości na innych literach, jak na przykład „O”, „S”, „M” i inne. Przedstawiając temat cerkwi Boryspola (s. 161), autorka-opracowująca nie podała ważnej i aktualnej informacji o tym, że wszystkie 5 cerkwi miasta przeszło w 1921 roku pod jurysdykcję Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, którego 100-lecie uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy z 21 grudnia 2020 roku będzie obchodzone na szczeblu państwowym w tym roku. Stosownie byłoby również dodać w tej notatce to, że prawie wszystkich księży, którzy odmówili podporządkowania się rosyjskiej cerkwi, zniszczono. Główne miejsce w tym wydaniu poświęcono Boryspolskiemu Państwowemu Muzeum Historycznemu i jego byłemu dyrektorowi Jowie Wiktorowi Iwanowyczowi, aż całe 5 stron. Autorka jednoznacznie oświadczyła, że tylko on jako lider „postanowił stworzyć muzeum krajoznawcze” (str. 83). Ale to wcale nie tak! Inicjatorami stworzenia muzeum byli dziennikarze boryspolskiej gazety rejonowej „Trudowa sława”, w szczególności Mychajło Skoryk, zastępca przewodniczącego rady muzeum, o czym opublikowano w tej samej gazecie z 3 marca 2018 roku pod nagłówkiem „Jak pojawiło się muzeum w Boryspolu”. Można zwrócić się też do artykułu „Odrodzenie przeszłości” („Trudowa sława” nr 62 z 25 maja 1967 roku), gdzie mowa o stworzeniu przyszłego muzeum historycznego w pomieszczeniu miejskiego bazaru. I tutaj należałoby wspomnieć też ludowego artystę, rzeźbiarza-patriotę i krajoznawcę Iwana Honczara, który wspierał entuzjastów w zbieraniu eksponatów muzealnych, objechał wszystkie wsie Boryspola, zebrał fotografie, które weszły do jego albumu „Lewobrzeżna Ukraina”. Bezpodstawne jest twierdzenie autorki, że Andrij Połonśkyj, w przeszłości – deputowany Ukraińskiej Centralnej Rady pierwszej kadencji, tylko marzył o stworzeniu rejonowego muzeum historycznego w Boryspolu, ale go nie stworzył, bo nie znalazło się pomieszczenie. Sam A. Połonśkyj w swojej autobiografii, która napisana jest własnoręcznie i znajduje się w materiałach jego sprawy karnej nr 1135 z 1930 roku [Centralne Państwowe Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy, Fundusz 263, Op. 1, spr. 54543], twierdzi inaczej. W swoim raporcie-sprawozdaniu o wynikach wykopalisk archeologicznych na boryspolszczyźnie wybitna naukowczyni-archeolożka Wałerija Kozłowśka pisze: „Przeprowadzono wykopaliska za środki, które zebrał kierownik Boryspolskiego muzeum, pełnomocnik WUAK-u A. M. Połonśkyj, który brał również w wykopaliskach najaktywniejszy udział. Znalezione rzeczy przekazano do Boryspolskiego muzeum”. („Krótkie sprawozdanie”, Wszechukraiński komitet archiwalny (WUAK) 1926 roku”, Kijów, 1927 rok, s. 48). Moim zdaniem, niestosownie było wynosić do nagłówka w literze „Szcz” przysłowie „Co wściekły kot, co człowiek z Boryspola – wszystko jedno” (s. 172), a to samo pisać o kobietach pod rysunkiem na całą stronę 118: „Co wściekły kot, co poniedziałkowa kobieta – wszystko jedno”. Tak, to przysłowie rzeczywiście w Boryspolu zapisał Pawło Czubynśkyj, ale cytować go nie w badaniu folklorystycznym, a wynosić do nagłówka – nieetyczne wobec kobiet i mężczyzn Boryspola. I takie wyrażenie wobec kobiety dzisiaj, zgodnie z naszym ustawodawstwem, można traktować jako seksizm. U czytelników powstaje wrażenie, że w Boryspolu żyją „wściekłe” kobiety i „wściekli” mężczyźni. I ktoż kontrolował i pobłogosławił do druku te niewiarygodne „notatki historyczne”? Okazuje się, że została stworzona cała rada redakcyjna, do której weszli pracownicy Boryspolskiego Państwowego Muzeum Historycznego: Natalija Jowa – dyrektorka, Tetiana Hojda, Jarosław Kostin, Ałła Jermołowa, Ludmyła Tocka, Tetiana Kotenko. Jest w radzie redakcyjnej zastępca Boryspolskiego mera Ludmyła Pasenko, naczelnik wydziału kultury. Rzeczywiście, godny kolektyw, ale jak mówią Ukraińcy, że przy siedmiu niańkach dziecko jest głodne. Na ostatnią literę „Ja” szanowna redakcja zgodziła się ze słowem „Jama”. Myślę, że większej, niż ta historyczna jama, na boryspolszczyźnie nikt nie wykopał. Więc czy będzie pożytek z tego wydania w placówkach oświatowych – decydować czytelnikom.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
