Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jarosław IWANENKO: “Zakochuję się w każdym swoim nowym projekcie”

Слово Просвіти, №29 за 2021 рік

W Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki odbyła się premiera baletu “Dante”. Nowy ukraińsko-włoski projekt poświęcono 700-leciu śmierci wybitnego pisarza. Choreograf i reżyser, autor libretta, współautor redakcji muzycznej baletu – Jarosław Iwanenko. Jarosław urodził się w Kijowie. Po ukończeniu Kijowskiej Szkoły Choreograficznej (1993, klasa W. Denysenki) został przyjęty do zespołu Narodowej Opery Ukrainy im. T. H. Szewczenki, na scenie której wykonał pierwsze partie solowe. Od 1996 roku pracował w zespołach baletowych teatrów operowych Czech i Słowacji. W latach 1998–2010 – solista Baletu Hamburskiego Johna Neumeiera, w tym samym czasie debiutuje jako reżyser. Od 2011 roku – główny choreograf i baletmistrz Ballet Kiel (Niemcy), gdzie zrealizował dużą liczbę inscenizacji. Wśród nich – oryginalne reinterpretacje “Dziadka do orzechów” i “Jeziora łabędziego” P. Czajkowskiego, “Romea i Julii” S. Prokofiewa, balety do muzyki Requiem G. Verdiego, “Trzy siostry” według A. Czechowa do muzyki F. Schuberta. Dzisiaj Jarosław Iwanenko – gość “SP”. – Jak powstał pomysł baletu “Dante”? – We wrześniu ubiegłego roku zadzwoniono do mnie z Narodowej Opery Ukrainy i powiedziano, że chcieliby na 700-lecie śmierci Dantego zrobić jakiś projekt. Istnieje opera Siergieja Prokofiewa poświęcona temu pisarzowi. Proponowano wykorzystać ten materiał i dodać jakieś momenty z “Boskiej komedii”. Propozycja zaintrygowała. Zacząłem studiować temat. W “Nowym życiu” prześledzić można niewielkie okresy życia Dantego, kiedy był zakochany w dziewczynie, która nazywała się Beatrycze. Po raz pierwszy zobaczył ją jeszcze jako dziecko, później jeszcze raz – po 8–9 latach. A potem Beatrycze odeszła. W “Boskiej komedii” ta historia jest kontynuowana, tutaj on znów szuka swojej Beatrycze. Aby ją znaleźć, przechodzi przez wszystkie kręgi piekła, czyśćca i raju oraz wznosi się do niebios, by znów się połączyć. Zrozumiałem, że w tych dwóch książkach jest ciekawy materiał na balet, gdzie mogą być dobre sceny zbiorowe. Zaproponowałem Narodowej Operze zrobienie baletu nie z jakiejś części “Boskiej komedii”, a nazwanie go “Dante”. Uważam, że geniusz zasługuje na to, aby zrobić balet właśnie o nim. Najpierw uformowała się u mnie linia dramatyczna. A potem zacząłem szukać muzyki. Początkowo zwróciłem uwagę na Edvarda Griega, który ma bardzo piękny koncert fortepianowy, ale rozważywszy wszystko, wziąłem symfonię nr 9 i serenadę Antonína Dvořáka. Również w moją koncepcję bardzo dobrze wpisały się symfonie nr 1 i 2 Ezio Bosso... W doborze oprawy muzycznej pomagał dyrygent-inscenizator, artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Bakłan. Miał on jakieś swoje pomysły, wspólnie tworzyliśmy linię dramatyczną razem z częścią muzyczną. – Jak przyjął Pana teatr? – Kiedyś byłem tu trzy lata jako tancerz. A kiedy wszedłem w te mury po 25 latach, zobaczyłem zupełnie inny teatr. Zrozumiałem, że będę musiał dużo rozmawiać z zespołem, robiłem wszystko, by zainteresować tancerzy swoją pracą. Zaczęliśmy pracować w styczniu, podczas lockdownu. Mieliśmy okazję poświęcić więcej czasu na próby, które trwały po 5–6 godzin na dobę, początkowo bez muzyki. Starałem się wyjaśnić swój styl. Pierwszy etap pracy trwał 5 tygodni. Drugi raz przyjechałem w marcu. Ogółem próby trwały około dwóch miesięcy. Szczególnie ciekawa była praca nad drugim aktem. Nie tworzyliśmy rzeczywistości, a staraliśmy się pokazać, jak będą wyglądać dusze ludzi, czym jest bycie aniołem. Szukałem, za pomocą jakiej muzyki będę mógł odkryć ten temat. Do tego idealnie pasowała muzyka Ezio Bosso. Jego pierwszą symfonię “Ocean” dedykuję Dantemu, który zabłądził w mrocznym lesie, a potem trafił do piekła. Ta muzyka pomogła stworzyć choreografię. – Jak dobierano wykonawców? – Przyjechałem do Kijowa w grudniu, w dni przedświąteczne, kiedy pokazywano “Dziadka do orzechów”. Oglądałem po dwa spektakle dziennie, aby poczuć, kto mógłby tańczyć tę czy inną rolę. Oprócz tego, kierowniczka zespołu baletowego teatru, artystka ludowa Ukrainy Ołena Filipjewa, poradziła mi, bym przyjrzał się lekcjom, które prowadzone są z artystami baletu. Potem mieliśmy dyskusję na temat tego czy innego tancerza, w końcu doszliśmy do jednego wniosku. Dla mnie ważne jest znalezienie dialogu w pracy, aby wykonawcy dobrze mnie rozumieli. Jeśli czuję, że otwierają się i chłoną materiał, to już gwarancja sukcesu. Pod tym względem miałem szczęście, między mną a tancerzami praktycznie nie było barier. Choreografię tworzyliśmy razem. Starałem się dać materiał, impuls, a oni zaczynali rozwijać ten pomysł. Razem tworzyliśmy fundament choreograficzny, który potem wykorzystywaliśmy, aby wzmocnić i urozmaicić spektakl. Aktorzy zachwycili się, zaczęło się kreatywne powstawanie baletu. – Co może Pan powiedzieć o poziomie zespołu baletowego Narodowej Opery Ukrainy? – Imponuje to, że w teatrze jest duży repertuar, silna podstawa klasyczna, dobra szkoła. Zespół jest wielopłaszczyznowy, zróżnicowany skład solistów – młodych, perspektywicznych ludzi. Każdy zespół jest wyjątkowy. Na przykład w Hamburgu zespół liczy zaledwie 60 osób. To uniwersalna kompania. Mogą tańczyć zarówno rzeczy klasyczne, jak i neoklasyczne, zapraszają różnych choreografów, aby spróbować czegoś nowoczesnego. Kijowski zespół jest niezwykle silny. Zaczynałem z nimi pracę od zera, poszła intensywnie, narodził się balet. – Jak tworzono rozwiązanie scenograficzne, kostiumy? – Balet „Dante” to projekt ukraińsko-włoski. Projekcję wideo przygotował Włoch Davide Broccoli. Wszystkie kwestie rozwiązywaliśmy online. Scenografią zajmował się zasłużony pracownik kultury Ukrainy Stanisław Petrowski. Konstrukcja, którą przygotowywano do drugiego aktu, była nowością zarówno dla mnie, jak i dla Narodowej Opery Ukrainy. Dzięki Bogu, wszystko się udało. Kostiumy wykonała Hanna Ipatiewa. Proponowałem coś od siebie, ona zaś miała zupełnie inne wyobrażenia o kostiumach. Do procesu twórczego dołączył także dyrektor generalny teatru Petro Czupryna. A w ciągu ostatnich trzech dni jeszcze wiele osób pracowało nad tym, aby spektakl zaczął żyć pełnią życia. Pracowałem nad baletem codziennie, nawet w dniu premiery – do godziny 17:00, aby coś doszlifować, dopracować w aspekcie technicznym, żeby związek między dekoracjami, światłem i muzyką był wyraźny i naturalny, żeby wszystko współdziałało jak jeden żywy organizm. Kiedy wychodziłem do ukłonu, przypomniały mi się te chwile, gdy już byłem na tej scenie. Ale teraz to już zupełnie inna scena. Cieszę się, że w Kijowie jest tak wspaniały widz, bardzo ciepło przyjął nasz spektakl. Podczas burzliwych oklasków poczułem, że razem wykonaliśmy wielką pracę. – A jak los po raz pierwszy zetknął Pana z Narodową Operą Ukrainy? – Jeszcze podczas nauki w Kijowskiej Państwowej Szkole Choreograficznej pracowałem w Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży oraz w balecie klasycznym. Zdążyłem nawet pojechać na tournée do Francji. A potem, gdy ukończyłem naukę, przyjęto mnie do Narodowej Opery. Tańczyłem w dziecięcych baletach „Kopciuszek” i „Cipollino”. Zaczynałem całkiem nieźle. Ale mnie, tak jak innym tancerzom, zawsze chciało się spróbować czegoś nowego. W latach 90. otworzyły się granice. Pojawiła się możliwość takich prób. Europa była prawie obok, więc pojechałem do Czech. Pracowałem w kilku teatrach, miałem doświadczenie pracy w Czechach, na Słowacji. Potem los rzucił mnie do Hamburga, gdzie pracowałem prawie 13 lat. Tam zacząłem wystawiać spektakle baletowe. Wziąłem udział w konkursie choreografów, gdzie otrzymałem nagrodę publiczności. Dwa lata później znów zostałem uczestnikiem konkursu i ponownie mnie wyróżniono. Zaczęto mnie zapraszać do realizacji. Szczególnie produktywne były sezony letnie, podczas których udawało mi się zrealizować po kilka projektów. Z czasem dyrektor teatru w Kilonii zaprosił mnie, bym został choreografem jego teatru. Taka propozycja bardzo mnie ucieszyła. W tamtym czasie szukałem sponsorów i chciałem zorganizować swoją małą trupę. A tutaj powiedziano mi, że będę miał scenę, teatr, będę mógł sam dobierać zespół. Tak więc 10 lat temu rozpoczęła się moja kariera jako choreografa. Staramy się prezentować zarówno neoklasykę, jak i modern, zaspokajać gusta różnej publiczności. – Chciałby Pan jeszcze popracować na Ukrainie? – Jestem zwolennikiem pracy w Europie. Nie jest ważne, gdzie mieszkasz. W rzeczywistości wszystko jest blisko – Francja, Włochy, Polska, Słowacja. Po trzech godzinach jestem już na Ukrainie. Inna sprawa to dalekie loty do USA czy Japonii, to nie dla mnie. A Europa jest otwarta, mogę pracować gdziekolwiek. Przede wszystkim spróbować czegoś nowego z profesjonalnym zespołem Narodowej Opery Ukrainy. Nawiasem mówiąc, na Dzień Niepodległości Ukrainy przygotowuję kilka numerów z solistami tego teatru. Mam zaproszenia od innych ukraińskich teatrów operowych. Być może w perspektywie się zgodzę. Dla mnie bardzo ważny jest czas. Dlatego trzeba wszystko planować z wyprzedzeniem. W Kilonii opracowuję plan na rok do przodu. Na listopad zaplanowana jest nowa premiera. Są też bardziej perspektywiczne plany. Wiem, czym chciałbym się zajmować w najbliższych latach. Kiedy tworzymy na sali, chcę, aby tancerze zanurzali się w ten proces, wykorzystywali nabyte w życiu umiejętności, nie zatrzymywali się na osiągniętym. Mamy wspaniały zawód. Nikt poza tancerzami i sportowcami nie pracuje tak systematycznie nad sobą. Ten proces rozwija zdolności słuchowe i wizualne, zmusza tancerza do medytacji, pomaga kontrolować swoje ciało. Dla wszechstronnego rozwoju człowieka taniec jest rzeczą niezastąpioną. Szczęśliwy jestem, że miałem możliwość zafascynować się tańcem, a teraz tworzę działania, ruchy, sytuacje… – Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Chciałoby się, aby politycy myśleli nie tylko o ekonomii, ale i o emocjach ludzi. I dotyczy to nie tylko Ukrainy, ale także innych krajów europejskich. Jedną z podstawowych takich emocji jest teatr. Ludzie idą do teatru, aby na jakiś czas zapomnieć o swoich codziennych sprawach i nacieszyć się pięknem. Dla kultury bardzo ważne jest wsparcie finansowe. Na przykład w USA nie mogłaby ona istnieć bez sponsorów. Każde państwo szuka swoich mechanizmów, aby wesprzeć kulturę. Chciałoby się, aby więcej uwagi poświęcano jej także na Ukrainie. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Ołeksandry ZŁUNICYNOJ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn