Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №29 за 2026 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 29 (1356), 23—29 lipca 2026

Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcia autora. 15 lipca Ukraina obchodziła Dzień Ukraińskiej Państwowości, Dzień Chrztu Rusi-Ukrainy, Dzień ukraińskich sił pokojowych. A była to także szczególna data dla społeczności proświtańskiej – dzień […], za budowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nagrodziło honorowym wyróżnieniem „Budowniczy Ukrainy” znanego dziennikarza, krajoznawcę Pawła Smowża z Kijowszczyzny. I wszyscy proświtańcy – zarówno ci, którzy byli obecni w agencji informacyjnej „Nahłos”, jak i ci, którzy dołączyli do pracy zdalnie – z radością powitali Pawła Mowczana z okazji jego święta i życzyli naszemu mężowi stanu, poecie, działaczowi społecznemu wielu lat życia! przez Mazepę poznawał Ukrainę. Romantyzowano go, mitologizowano, wywyższano, zachwycano się nim, zakochiwano się… Francuski oświeceniowiec Vogüé w dramatycznym szkicu o Mazepie natchnienie napisze: „Historia nie dała mu korony, ale poezja obdarowała go piękniejszym królestwem niż tym, które daje polityka… Przeciwnicy nienawidzili go, za to kobiety kochały. Cerkiew przeklęła go, ale poeci wysławiali. Bo ich, jak słonecznik do słońca, intuicyjnie i niezgłębienie ciągnie do wszystkiego, co wielkie, mocne i silne”. Nawet M. Kostomarow, który nie oparł się carskim ideologemom, opisze w swoich „Żywotach…” te cechy Mazepy, których nie mogli ukryć nawet jego wściekli wrogowie. Stwierdzi: Mazepa był „piękny, zręczny i dobrze wykształcony”, znał łacinę i języki europejskie, pielęgnował w sobie „nadzieję politycznej niepodległości swojej ojczyzny (Ukrainy), wyraźnie przejawiając pragnienie w tej myśli, którą Koczubej przedstawił carowi jako „Mazepowską nieprawomyślność”. Pragnienie wolności, jako najwyższy zmysłowy i polityczny przejaw istoty ukraińskiego Hetmana, stało się jedną z najwyższych cnót w historii europejskiej, którą utalentowanie i emocjonalnie barwnie opisywali wybitni działacze: Byron, Wolter, Hugo, Słowacki, Liszt, Delacroix. A pięcioaktowy dramat Niemca Gottschalla „Mazepa” (1865) stał się w Europie popularniejszy niż „Robespierre” i „Marsylianka”. Wtedy znany w kręgach kulturalno-artystycznych krytyk Vogüé przyzna, że to właśnie Mazepa stał się wybitnym działaczem wybitnej epoki. Rzeczywiście, wspomina się te czasy, kiedy francuscy uczniowie, słysząc o Ukrainie, wykrzykiwali: „O, Ukraina – to… Ciąg dalszy na str. 2, 7

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wyjątkowy dzień

urodziny Pawła Mowczana, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. W ten wyjątkowo świąteczny dzień proświtianie zebrali się na okrągłym stole na temat „Źródła ukraińskiej państwowości” z cyklu „Egzystencjalne zagrożenia i odpowiedzi na narodowe interesy Ukrainy”. Z referatami wystąpili Jewhen Szewczenko, Heorhij Filipczuk, Petro Czerneha, Iwan Zajec, a ja również otrzymałem głos. W pracach okrągłego stołu wzięli udział: Fergad Turanli, Halina Daciuk, Kyryło Stecenko, Switłana Feszczenko, Serhij Fajfura, Dmytro Łomaczuk, Anatolij Kuszcz, Anatolij Radzichowski, Oleksander Kowaliw, Roman Kucharuk, Ihor Zoc, Andrij Demydenko, Tetiana Niehrij, Oksana Prychodko, Walerij Franczuk i inni. Za znaczący osobisty wkład w sprawę ukraińskiego narodowego odrodzen-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„I wolności brońcie!”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Miniony tydzień, mimo okrutnych bombardowań Ukrainy przez raszystów, w szczególności Kijowa, stał się znaczący w kontekście historycznym. Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU), metropolita kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz, na Placu Soborowym Narodowego Rezerwatu „Ławra Pieczerska” poświęcił popiersie hetmana Iwana Mazepy. Ten znak pamięci dla całego ukraiństwa został uroczyście ustanowiony nieco wcześniej – w dniu 30-lecia Konstytucji Ukrainy. Musimy zawsze pamiętać, że staraniami hetmana „metropolia ruska” zyskała wspaniałe oblicze architektoniczne i stała się ucieleśnieniem idei ukraińskiej państwowości. Mazepę nazywano godnym spadkobiercą księcia Włodzimierza, kontynuatorem jego świętego dzieła, „hojnym dobroczyńcą Kościoła w ogóle, jak i Ławry w szczególności”. Święta Ławra to jego zaszczytne miejsce. W raporcie komisji benderskiej szczegółowo wskazano ogromne sumy, które hetman przeznaczał na odbudowę i wystrój soboru metropolitalnego. Tak, na pozłocenie kopuły Monasteru Pieczerskiego wydał 20,5 tys. dukatów, na mury wokół niego – 1 mln dukatów, wielki dzwon i dzwonnica kosztowały 73 tys. złotych, na zapis dla Monasteru Pieczerskiego – 180 tys. imperiali... (książka „Cerkiew prawosławna w ukraińskim budowaniu państwa”). Ogółem za czasów Mazepy na Ukrainie powstały lub zostały odnowione dziesiątki cerkwi i monasterów. Właśnie za jego hetmanowania Kijów zaczęto nazywać „drugą Jerozolimą”. Unikalna i sakralna postać w naszej historii narodowej. Jego wysoce etyczny i polityczny czyn – powstanie przeciwko moskiewszczyźnie o Niepodległość – stał się po wiekach świętym duchowym skarbem w wieńcu Bytu ukraińskiego Narodu. Nic dziwnego, że właśnie za ten czyn, który praktycznie zmieniał przede wszystkim światopoglądowo porządek świata Europy, władza moskiewska (carsko-imperialna, radziecka, „putinowska”) uważała go za zdrajcę, a rosyjska prawosławna „cerkiew” przeklinała go przez wieki. Latami anatemę odczytywano (i odczytuje się) w cerkwiach pod zarządem moskiewskich opryczników i ich popleczników, w szczególności w tych, które zostały zbudowane jego kosztem i staraniem. Tak postąpiono z tym wielkim Obrońcą ukraińskiej idei. Przez wieki imperialna „historia” i literatura puszkowska w rodzaju „Połtawy” wkładały w serca i głowy wielu pokoleń Ukraińców (i nie tylko) fałszywą ideologię „mazepińskiego zdradziectwa”. I tylko wysoki lot muz w Poezji, Muzyce, Malarstwie chronił prawdę o tym sławnym mężu. Bo prawda kryła się nie w puszkowskiej imperialności, a w liryce obywatelskiej W. Sosiury, który w smutnym okresie moskiewskiej kolonizacji napisze swojego „Mazepę”, gdzie głośno wybrzmiało: Piękno duszy jego wysokości, – Jak nie nazywajcie go bandytą, – Już wyśpiewał dawno Naród… Właśnie podobne utwory (rzadkie jak na tamte totalitarne czasy) swoim patriotycznym wzlotem przewracały światopogląd, świadomość i samopoczucie ukraiństwa, stając się przede wszystkim dla studentów, części inteligencji najprawdziwszą historią, bo w nich kipiała treściwie i silnie Mazepińska idea – „o suwerenność Ukrainy / Walczył on i w tym miał rację”. Dziś musimy przyznać, że dzięki europejskiej kulturze i sztuce świat

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ciąg dalszy. Pocz. na str. 1 „I wolności brońcie!” kraj Mazepy”. Dlatego te porywające dzieła literatury i sztuki Anglików, Francuzów, Niemców, Czechów, Polaków, Szwedów, Węgrów umożliwiały powrót do świadomości narodowej i pamięci narodowej historycznych prawd o wielkich Ukraińcach. Ta ukrainocentryczność pulsowała w europejskiej przestrzeni przede wszystkim dzięki kulturze (nie polityce), pomimo bezpaństwowości zniewolonego narodu. Dlatego obecnie tak ważne jest, aby ta ciągłość naszej zwycięskiej historii, wielkiego czynu postaci narodowych stała się przedmiotem uwagi i szacunku w sferze edukacji wszystkich szczebli, wychowując naszą młodzież. Do wychowania Narodu nie wystarczy ustanowienie nawet najwspanialszych pomników, ponieważ cała przestrzeń społeczna, informacyjna, kulturalno-oświatowa, polityczna potrzebuje “mazepińskiego uczłowieczenia”. Treść edukacji należy wzbogacić nie tylko wysokim światopoglądowym stylem wspomnianych już europejskich twórców, ale także własnym dorobkiem Sosiury, Lepkiego, Rudanśkiego, Staryćkiego, Worobkewycza, Pawłyczki, Szewczuka oraz wielu artystów, kompozytorów. Uznajmy to, co najważniejsze: pamięć o nim zawsze żyła w Narodzie. W najstraszniejszych latach ludobójstwa ludzie zachowywali ducha mazepińskiej prawdy. Anatemą na Mazepę próbowano zabić Naród, jego duszę. Jednak nawet Hołodomorem-ludobójstwem nie zdołano zdusić pamięci o wielkim mężu stanu, bojowniku i twórcy. W archiwach zachował się wymowny przykład, gdy w 1930 roku GPU skonfiskowało ukraińskim chłopom z okolic Humania ulotki o treści: “Mazepa sławny był Hetman, z carem się nie godził i pod Połtawą bił się za wolną Ukrainę. My idziemy razem z nim”. Ta wartość w obrazie “razem” była jeszcze jedną szlachetną cechą męża stanu i patrioty, który był świadomy, że tylko w jedności wszystkich stanów społecznych Ukraińcy są zdolni pokonać moskala. W ciężkich czasach zniewolenia Iwan Mazepa zwraca się w swojej “Dumie” do Ukraińców z tym testamentowym słowem, które do dziś zachowuje swoje znaczenie: Chwyćcie się wszyscy za ręce… A za wiarę choć umrzyjcie, I wolności brońcie! Dlatego znów myślami wracam do niedawnego “monologu” putlera (do Witkoffa i Kushnera) o Połtawie, w którym wyraźnie unosił się w wyobraźni dyktatora niepokonany Mazepa, który oto już ponad trzy stulecia w grzechu i strachu “trzyma” moskiewski naród. Jestem pewien, że ta “rozmowa” nie dotyczyła prawdy, bo czego szukać tam, gdzie jej nigdy nie było. Przecież Mazepa w bitwie pod Połtawą nadal “prezentuje się” nie przez Woltera i Hugo, a przez niebywałe kłamstwo. Dlatego też “mądrzała” amerykańska delegacja w Moskwie tylko przez optykę imperialności “puszkinowskiego mazepy”, którego moskiewskie popostwo oblepiło żółciowymi anatemami za to, że pragnął Ukrainy. Więc obecnie Moskwa kontynuuje zaciętą nienawiść do jednego ze sławnych synów Ukrainy. Wspólnie z nią działają też rodzimi wrogowie narodowej Wolności, którzy sprzeciwiali się nazywaniu tym sławnym imieniem ulic Kijowa i innych miast, nie chcieli uwieczniać wielkiego Ukraińca w pomnikach i obeliskach, programach edukacyjnych, badaniach naukowych, programach telewizyjnych i radiowych itp. I chociaż świat dziełami wielkich Twórców wywyższył Go już dawno, jednak wciąż są “prawnuki złe”, które są nietolerancyjne wobec Mazepy, a tolerancyjnie odnoszą się w naszej przestrzeni narodowej do haniebnych piotrów-jekaterin, suworowów-żukowów, bułhakowów-brodskich, watutinów-stołypinów... O tym ostatnim (stołypinie) szczególna wzmianka. Przecież temu dusicielowi Ukraińców jeszcze całkiem niedawno w Kijowie najwyższa władza odsłaniała, “czcząc”, tablice pamiątkowe, śpiewając panegiryki. Nie sposób wyjaśnić ani obecnym, ani przyszłym pokoleniom Ukraińców tego faktu, że w Ławrze Pieczerskiej niedaleko postumentu Mazepy “sąsiaduje” grób imperialnego czarnoseteńca stołypina. Tutaj też, przy cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej, pochowany był swego czasu i rumiancew-zadunajski (niszczyciel kozackich wolności i przywódca poddaństwa na Ukrainie) z kohorty “panteonu” suworowów-kutuzowów. Nie godzi się, bo wtedy ludobójstwo przyczepi się na długo do ciała Ukraińca, jak wesz do kożucha. Ciekawe, co powiedzieliby nam ci sami ponad 10 tysięcy kijowian, którzy w burzliwym 1918 roku godnie i wolno wyszli na plac Sofijski, walcząc z moskalem, by obronić przed zniewagą cześć i sławę Hetmana, uniemożliwić w przyszłości “ekspropriację” przez bolszewickich moskali ukraińskiej duchowości, historii, bogactw narodowych, poniżanie jej bohaterów. Zaprawdę, ukraińska samodzielność, wolność, “separatyzm” dla moskali zawsze były tymi punktami odniesienia i ich “brązowymi” liniami, których nigdy nie zdołała przekroczyć nawet “najbardziej demokratyczna” część rosyjskiej “inteligencji”. Przypomina się dyskusja sprzed dwudziestu lat z wiceprezydentem RAO Borysenkowem, który mówił “tak” Gogolowi, Dragomanowowi, Kostomarowowi, jednak “anatemowo” nienawidził Iwana Mazepy. Dlaczego? Wyłącznie za jego państwowotwórcze, niepodległościowe ideały, za to, że ten ostatecznie rozpoznał podłe wnętrze wroga-moskala, potwierdzając swoje marzenie słowami W. Sosiury: Weźmiemy wroga na klingi I na kościach jego przeklętych Znów zakwitnie Ukraina-matka! W odróżnieniu od Mazepy wszelcy inni “przywódcy” (Brzuchowieccy, Mnohohriszni, Samojłowiczowie, Apostołowie, Skoropadscy, Razumowscy) przypominali w najlepszym wypadku moskiewskich “lizusów” z ich “małorosyjskimi kolegiami” i zniewolonym “hetmanatem”. Dlatego jedynym prawdziwym nauczycielem i mężem stanu dla Filipa Orlika, autora pierwszej ukraińskiej Konstytucji, był właśnie Iwan Mazepa – wybitny budowniczy ukraińskiego Państwa, Cerkwi, kultury, nauki i edukacji, ten, który dbał o Ukraińców całego świata, wspierając ukraińską Cerkiew prawosławną nawet w Jerozolimie, gdzie w świątyni Pańskiej przechowywano srebrny talerz i grawerowaną na miedzi całun z jego napisem. Wymowne, że jego największym kulturalno-politycznym i humanistycznym działaniem w tym kontekście była organizacja i wsparcie druku w Aleppo Ewangelii w języku arabskim, która ujrzała światło dzienne w 1708 roku (z dedykacją i herbem Mazepy). Wielki Oświeciciel jak nikt inny dostrzegał w Moskwii wielkoskalowe uniwersalne zło, które wyniszczało naród (-y) duchowo, fizycznie, moralnie. Przecież kiedy Ukraińcy tworzyli państwo, pisali swoje normy konstytucyjne wysokim stylem wolności i demokracji, wtedy (jak i teraz!) na moskiewskich bagnach roiło się od nieludzkości, cynizmu i okrucieństwa barbarzyńcy. Filozof Spengler zauważał, że i “bolszewickie królestwo (jak obecnie putinowskie!) nie jest państwem w europejskim rozumieniu. Składa się jak mongolski Kipczak, z panującej Ordy, z wszechmocnym Chanem oraz posłusznej im bezprawnej masy niewolników. Tam panuje absolutyzm i bezwzględnie moralnie brudna, okrutna, z pyskami, metoda zarządzania”. Tego zalewu “mongolskiego moskiewstwa” nie chciał widzieć na ojczystej ziemi wykształcony i wolnomyślny Hetman. Bo rozumiał: im dłużej będzie panować na Ukrainie Moskwa, tym bardziej piekielne będzie położenie ukraińskości. O tym “mówią” poszczególne fakty. Przecież z inercji po Mazepie w 1740 roku na 1099 miejscowości hetmanatu przypadało jeszcze 866 szkół, w 1768 na jedną szkołę przypadało 746 dusz, a już po wieku (1860) – tylko jedna szkoła na 17143 dusze (25 razy mniej!). Miał rację Mazepa co do barbarzyństwa moskala, które tak nigdzie nie zniknęło. Przecież w tym czasie, kiedy w Ławrze czci się sławne czyny Hetmana, na oficjalnych kremlowskich śmietnikach ogłaszają możliwość przymusowego wysiedlenia około 300 tysięcy Ukraińców na Syberię i na Daleki Wschód z tymczasowo okupowanych terytoriów. Etnobójstwo XXI wieku moskiewskiego “rozlewu”. Prawdopodobieństwem tego odwiecznego zniewolenia Ukraińców przez Moskwę i był zaniepokojony, proroczo myśląc, mądry Przewodnik, który widział los swojego Narodu znacznie dalej od swoich współczesnych i następców, poza horyzont, broniąc samodzielności i nie wierząc w iluzje autonomizmu. Do tych szczytowych idei mazepińskiej Wolności wielu naszych znanych narodowych oświecicieli tak i nie zdołało dojść nawet po dwóch wiekach. W najlepszym wypadku “dochodzili” do podnóża ukraińskiego autonomizmu, jak to zrobił M. Dragomanow, zwalczając wszelkimi sposobami ukraiński nacjonalizm (żywiołowy) oraz ideę “samostijnyctwa”. Nie na darmo ten wybitny ukraiński działacz kulturalny w swojej “Autobiografii” rozważał tak: “W ramach autonomii pokładam rozwiązanie kwestii narodowej w Rosji, wypowiadając się przeciwko wszelkiemu separatyzmowi”. Powiedziane nie dla miar krytycznych uwag, a w egzystencjalnym wyborze narodowego Bytu ukraińskości, kiedy współczesne pokolenia są zobowiązane rozliczyć się z wartościami, zaproponowanymi przez doświadczenie historyczne, ideałami męża stanu Mazepy. Wspomnijmy lekcje. Pierwszy Zjazd Wojskowy w okresie walk wyzwoleńczych miał sformułować wreszcie platformę pojawienia się “siły wojskowej, która ma służyć wygnaniu kacapów z Ukrainy”. Jednak “Wynnyczenko i inni długo wzywali zjazd do spokoju i wskazywali na konieczność podtrzymywania kontaktu z Rządem Tymczasowym”. A samostijnycka, militarnie zorientowana pozycja M. Michnowskiego nie odgrywała wtedy, niestety, tam wpływowej roli. Przecież, wysławszy do Petersburga swoją delegację (10 osób), Centralna Rada wolała jedynie wyżebrać u moskali uznanie swojej autonomii oraz “ukrainizacji” poszczególnych jednostek wojskowych, prowadząc wobec nich niezwykle zgubną politykę “neutralności”. W swojej pracy “Odrodzenie narodu” napisze: “…prawo i obowiązek bronienia całej Rosji było sprawą wszystkich narodów, które żyją w Rosji”. Dlatego kiedy zapoznajesz się z mało znanym “ukraińskim” hymnem, zaproponowanym przez Dragomanowa, to stają się oczywiste źródła gorliwości u naszych ówczesnych przywódców rewolucji narodowej: …Z Północną Rusią nie złamiemy sojuszu, My z nią bliźnięta z rodu. My wieki dzieliliśmy i radość i smutek I wspólnie przyjmujemy wolność. Jakie to wszystko dalekie od mazepińskiego Ideału! Na jawie to, że sprawiedliwą i świadomą nienawiść do ciemiężyciela-moskala Mazepy, Orlika, Szewczenki koncepcja dragomanowska przeorientowywała na wspólny mianownik “radości i smutku”, jednocząc w jedno kata i ofiarę. Dlatego moskalofilstwo wraz z nowożytną “dragomanowszczyzną” zawsze przyćmiewały ukraińską perspektywę wyzwolenia. Bo wychowani na takich “ideałach” wynnyczenki i łyzohuby zdradziecko i nieustannie śpiewali dla swojego narodu hosannę “wierzę moskwianinowi”, kiedy ten gwałcił Ukrainę. Ówcześni przywódcy radowscy (jak i do niedawna obecni) z jakiegoś powodu zapomnieli o Filipie Orliku i jego stwierdzeniu: “Ukraina powinna być uwolniona od wszelkiego panowania cudzoziemców”, nie cierpieli “samostijnyctwa” i militarnych dążeń Michnowskiego i Bołboczana. Te “dlaczego” są wypowiadane nie dla potępienia, ale musimy poznać “siebie”, swoją przeszłość, opanowując gorzkie i zwycięskie lekcje dla przyszłości, poczuwszy pragnienie Wolności, nikomu jej nie oddając. Wiedzmy, że wojna trwa i wtedy, kiedy już w okresie Niepodległości zdarza się, że z programów nauczania historii usuwane są tematy Mazepy, Bohaterów Krut, Strzelców Siczowych, Hołodomoru-ludobójstwa, Ukraińskiej Powstańczej Armii, ukraińskich dysydentów. I po takich czynach warto bezbłędnie określać “kto jest kim” na Ukrainie i dla Ukrainy. I właśnie narodowa edukacja, kultura, nauka, pamięć historyczna mają stać się tym istotnym szeregiem, który będzie wzmacniał ducha i siłę nowego Ukraińca. Tego, który mentalnie i sumiennie rodził się w czasach Mazepińskiej Połtawy, który tworzył się Słowem Szewczenki, zwycięstwem Bohaterów Krut, sławą Wojowników i duchem narodowych Budzicieli. Dalekiego 1918 roku Ciąg dalszy na str. 7

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ciesząc się z wysokiej idejności – pracujemy nad dewaluacją słowa, które staje się bezosobowe, nasycone negatywną energią wymierzoną przeciw człowiekowi, jego sumieniu”, można z pełnym przekonaniem stwierdzić, że Iwan Dziuba całym swoim sumieniem, duszą i sercem pracował nad Słowem, ratując je przed denacjonalizacją, dewaluacją, dehumanizacją – i donIecka sala w 2013 roku odpowiedziała właśnie na ten szczery, dziubowski kamerton sumienia. Ból za ojcowskim krajem: wymiar osobisty. Przygotowując materiał do jubileuszu Mistrza w 2013 roku, miałem szczęście dotknąć źródeł, które wykarmiły jego talent. Objechałem wszystkie rodzinne strony Iwana Mychajłowicza: od Mykołajiwki do Nowotroickiego, oddałem hołd i pokłoniłem się grobom jego bliskich w Dokuczajewsku (Oleniwskie Kar’iery). Wtedy zrobiono ogromny, bezcenny zapis fonograficzny licznych wywiadów z jego krewnymi i rodakami, nauczycielami szkolnymi, rówieśnikami. Ku wielkiemu, niestety, żalowi, z czasem, z powodu fatalnych przyczyn technicznych, ten unikalny archiwum przepadł. Jednak nie zniknął bez śladu – zakorzenił się w pamięci serca. Gdy w 2014 roku, uciekając przed zalążkami rosyjskiej okupacji, zostałem zmuszony przenieść się z napół okupowanego Doniecka do Kijowa, doszło do rozmowy telefonicznej z Iwanem Mychajłowiczem. Długo, z głębokim wzruszeniem wypytywał mnie o każdą ścieżkę, o każdy zakątek swoich rodzinnych stron. W tym cichym głosie przez słuchawkę fizycznie czułem, jak niewymownie i dotkliwie bolało jego serce za wszystkim tym rodzimym, ojcowskim, co znalazło się pod butem najeźdźcy. To nie był ból uczonego z gabinetu – to była tęsknota człowieka, któremu wyrywano korzenie. Miało się dziwne wrażenie, że Mistrz podczas tych opowieści wędruje tymi ścieżkami, którymi kiedyś chodził, siedzi pod starą gruszą, gdzie wiele mu się śniło. Jewhen Swerstiuk kiedyś trafnie zauważył: „Przyszliśmy na ten świat, by pracować. Przyszliśmy, by walczyć i zmieniać go”. Iwan Dziuba walczył do ostatniego tchu, lecz jego siła czerpała życie właśnie tam – na donieckim stepie. Wspomnienia o rodzinnym kraju były dla niego nie tylko nostalgią, ale świętym obowiązkiem utrwalenia i zachowania „znikającego świata własnej czasoprzestrzeni”. I nawet gdy jego rodzinne Oleniwskie Kar’iery i Wołnowacha stały się linią ognia, trzymał ten duchowy front w Słowie. Iwan Dziuba ze swoim niezrównanym krytyczno-artystycznym światopoglądem ukształtował się pod potężnym wpływem właśnie tej prawdziwej, Ukraińskiej Ziemi Donieckiej. Ona wykuła jego Siłę Ducha, i to jej zraniony ból poniósł przez ostatnie lata swojego życia, zostawiając nam testament, by nie oddawać wrogowi ani skrawka naszej pamięci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Prorok niepokonanej Atlantydy: Iwan Dziuba i jego pole siłowe Doniecczyzny

Anatolij ZAGNITKO „W Słowie – wymiar życia”. Te proroczie słowa, napisane ponad dziesięć lat temu przed kolejnym dniem urodzin Iwana Dziuby, dziś, w lipcu 2026 roku, kiedy obchodzimy 95. rocznicę urodzin Olbrzyma Ducha, nabierają zupełnie innej, egzystencjalnej wagi. Iwan Michajłowicz odszedł w wieczność 22 lutego 2022 roku – dwa dni przed tym, jak nad jego rodzinnym Donieckim Zagłębiem (choć nad Donieczczyzną grzmiało już od 2014 roku) i całą Ukrainą rozdarło się niebo pełnowymiarowej wojny. Odszedł cicho, ale symbolicznie, jakby zamykając sobą całą epokę szestdesiatnyctwa i bezkompromisowego intelektualnego oporu, i pozostawiając nam swoje Słowo jako broń i kompas na najciemniejsze czasy. Każdy z nas łączy co najmniej dwa światy – świat przeszłości, odziedziczony po rodzicach i dziadkach, oraz świat współczesny, przyjęty przez siebie samego i wmontowany w swoją istotę. Szczególną cechą Iwana Dziuby jako Mistrza Słowa zawsze była głębia poznania tej przeszłości i jej uświadomienia jako własnej. We wstępie do jednej z jego fundamentalnych książek „Nie odrębnie wzięte życie” (2013) rozważał motywy, które skłaniają człowieka do siadania nad wspomnieniami – pragnienie utrwalenia zanikającego „czaso-przestrzeni”, podsumowania czy wprowadzenia korekt do wyobrażeń współczesnych. Wtedy właśnie artysta mówił o zniknięciu kilku ukraińskich „Atlantyd”, wśród których znaczące stało się „gasnięcie” Atlantydy ukraińskiej Donieczczyzny. Ogólnie mistrz mówi o zanikaniu na ukraińskim tle kilku Atlantyd, wśród których znaczącymi są: 1) Atlantyda środkowo- i wschodnioeuropejskiego miasteczkowego żydostwa; 2) Atlantyda galicyjskiej wsi; 3) dziś trwające „rozmywanie” Atlantydy ukraińskiej diaspory, emigracji politycznej; 4) a także „gasnięcie” Atlantydy ukraińskiej Donieczczyzny. Bez wątpienia listę czy wykaz zanikających Atlantyd w Ukrainie można kontynuować… Powiedzmy, Atlantyda podolskiej wsi z jej wewnętrzną niepowtarzalnością i zachowaniem, aż do początku lat 70. ubiegłego stulecia, pełnowartościowej etnicznej zawartości. I to mimo strasznych nieszczęść aresztowań, Hołodomoru… Każda z takich Atlantyd kryje w sobie całe warstwy ludowej pamięci, wymagając szczególnego namysłu i badania, nie tylko wyjaśnienia przyczyn nieodwracalnego procesu zniknięcia tych określających dla Ukrainy Atlantyd, ale także charakterystyki przyczyn rozmiarów wielowarstwowości i znaczenia ich nieobecności we współczesnym życiu. W Słowie cały rozmach i cała głębia życia niezrównanego Mistrza magicznej Spowiedzi o przeżytym i przeżywanym, poznanym i odczutym, Iwana Dziuby. Dziś, gdy toponimy jego dzieciństwa i młodości – Wołnowacha, Oleniwka, Dokuczajewsk, Nowotrojickie, Mykołajiwka, Olhinka – są okaleczone przez wojnę i okupację, koncept Dziubowskiej „Ukraińskiej Atlantydy” przestał być jedynie lingwokulturologiczną metaforą. To żywa rana, a zarazem dowód Siłowego pola ukraińskości, którego nie da się wypalić żadną bronią. Jakże więc przedstawia się ten kontynent kultury przez pryzmat Słowa Dziuby? Ukraińska Atlantyda Donieczczyzny… Dla Iwana Dziuby, jak i dla wielu, wielu innych donieczan, to nie są zwykłe trzy słowa – to spójna warstwa kultury, języka, tradycji, znak wszystkiego, co symbolizuje niepowtarzalność i znaczenie tego kraju. W książce „Donbasia” Ihora Zoca, do której przedmowę napisał Iwan Dziuba, znajdują się dość trafne wiersze o ukraińskości przestrzeni donieckiej: „Ukraińskie ślady na okupowanej części Donieczczyzny to nie tylko pomniki Tarasa Szewczenki, Iwana Franki i Bohdana Chmielnickiego, fantastyczne mozaiki Alły Horskiej na kilku budynkach w centrum Doniecka, to przede wszystkim ludzie, którzy w ostatnich latach czynili nasz kraj nieodłączną i naturalną częścią Ukrainy”. Dziś, z perspektywy 2026 roku, gdy Rosja próbowała przemienić tę kwitnącą ukraińską przestrzeń w ciągłe spalone pogorzelisko, koncept „Atlantydy” nabiera tragicznego i zarazem proroczego brzmienia. To, co kiedyś postrzegano jako asymilację językowo-kulturową czy polityczne manipulacje wokół „regionalizacji”, przerodziło się w bezpośrednie fizyczne ludobójstwo i próbę zmiecenia ukraińskiego Donbasu z powierzchni ziemi. Geopoetyka Iwana Dziuby w tych warunkach staje się potężnym intelektualnym lekarstwem przeciw imperialnym mitom „russkiego mira”, które przez dziesięciolecia starały się zaszufladkować ten kraj jako obcy dla Ukrainy. Aby pojąć rozgałęzienie i wypełnienie Ukraińskiej Atlantydy Donieczczyzny, trzeba spojrzeć nie na sztuczne mapy-wizytówki, lecz przede wszystkim na prawdziwą mapę z jej głęboką przeszłością i bardzo zróżnicowaną teraźniejszością. To zasadniczo kontynent językowo-kulturowy oraz literacko-artystyczny, poza pełnym przejawem którego Donieczczyzna traci swą odrębność. Ten kontynent obejmuje w swoich wymiarach pięć fundamentalnych warstw: 1) ukraińskojęzyczną przestrzeń donecko-stepowych ziem: jej intensywne nasycenie ukraińskim masywem gwarowym można łatwo wykryć, nawet pobieżnie spojrzawszy na ogólną mapę dialektologiczną Donieczczyzny. To żywy język ludowy, którego nie zdołały zdusić lata imperialnego ucisku; 2) twórczość literacko-artystyczna całej plejady pisarzy z samej Donieczczyzny (Pawło Bajdebura, Iwan Biłyj, Petro Bondarczuk, Hryhorij Krywda, Jewhen Letiuk, Stanisław Żukowski, Jurij Docienko i inni) oraz tych, którzy, urodziwszy się w tych stronach, nigdy nie zapomnieli o swoich korzeniach – Wołodymyr Sosiura, Wasyl Stus (urodził się na Winnicczyźnie, ale od dwóch lat kształtował się w Doniecku), Hryćko Bojko, Leonid Tałałaj i inni. Symboliczne jest, że w 2005 roku właśnie na Donieckim Uniwersytecie Narodowym (obecnie Doniecki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stusa (m. Winnica)) na VI Międzynarodowym Kongresie ukrainistów Iwan Dziuba wygłosił swój znakomity referat „Donieckie składowe kultury ukraińskiej”. To właśnie w ramach tego forum Mistrzowi wręczono wszystkie odznaki tytułu „Doktora honoris causa Donieckiego Uniwersytetu Narodowego”; 3) folklorystyczno-estetyczne troski kraju: to bogate warstwy ludowej twórczości poetyckiej ustnej: legendy o Karaczunie (Koroczunie) na Słowiańszczyźnie, podania we wsiach rejonów wielkonowosiłkowskiego i mariińskiego, bogactwo ustnego słowa w Chlibodariwce na Wołnowaszczyźnie, opowieści o stepowym Czuhajstrze we wsi Stepaniwka rejonu amwrosijiwskiego (w 2014 roku całkowicie zniszczonej przez okupantów) i inne. Trudno powiedzieć, czy mały Iwanko słuchał podobnych legend w Mykołajiwce, gdzie się urodził (i przeżył zaledwie rok), czy w Nowotrojickim, dokąd przeprowadziła się rodzina, czy w Oleniwskich Kopalniach (później – Dokuczajewsk), gdzie zdobył wykształcenie średnie i skąd poszedł studiować do Donieckiego instytutu pedagogicznego. Ale wszystkie te trzy warstwy były naturalnym żywiołem młodzieńczego dojrzewania Iwana Dziuby; 4) kozackie przeszłości Donieckiego kraju. W przeciwieństwie do wszechobecnie narzucanej teorii „Dzikiego Pola” (która za każdym razem wyjaławiała historię kraju i była nawet wykorzystywana w lokalnych projektach intelektualnych, jak czasopismo „Dikoe pole” z jego wymownym hasłem-strachem „Boję się, Donbas, ciebie – boję się”), toponimia kraju przemawia i wręcz krzyczy o czymś zupełnie innym. Wymowne nazwy Wołnowacha, Domacha (Mariupol) i wiele innych świadczą o mocnych korzeniach ukraińskiego kozactwa na tych ziemiach. Imperialny mit o „pustyni”, którą rzekomo ucywilizowała Rosja, jest skazany na pełną klęskę, nawet dziś, gdy w okupacji wszystko, co ukraińskie, znajduje się pod totalnym zakazem; 5) głęboka tysiącletnia pamięć historycznych bitew ruskich wojowników z najeźdźcami połowieckimi (zwłaszcza wyprawa wojsk księcia Igora, rozgrywająca się na dzisiejszych donieckich ziemiach). Dziś, gdy wroga broń niszczy miasta i wsie, w których kształtował się Iwan Dziuba, staje się oczywiste: Rosja prowadzi wojnę nie tylko o terytoria, ona stara się ostatecznie utopić ukraińską Atlantydę Donbasu, zniszczywszy dowody jej autochtoniczności. Jednak każda z tych pięciu wskazanych warstw okazała się mocniejsza od betonu. Razem tworzą tę niepowtarzalną całość, którą Iwan Dziuba bronił przez całe życie i którą Ukraina dziś wywalcza w ogniu. Siłowe pole kultury: gdy „Naród” przemówił w Doniecku. Ciągłość duchowej siły i moc Ukraińskiej Atlantydy Donieczczyzny zawsze były wmontowane w jej przestrzeń geopolityczną. Choć przez dziesięciolecia imperialni i radzieccy ideolodzy, a później także lokalni manipulatorzy starali się „zmodernizować” i ujednolicić ten kraj pod prorosyjskie lekała, ukraiński żywioł językowo-literacki i narodowo-kulturowy za każdym razem tworzył własne Siłowe pole. Jednym z najlepszych, naprawdę „złotych” świadectw tego jest wspomnienie majowych dni 2013 roku. Wtedy, w ramach jednodniowych gościnnych występów (23 maja 2013 roku), Iwano-Frankiwski Teatr Dramatyczny zaprezentował w Doniecku spektakl „Naród” na podstawie tego samego tytułowego utworu Marii Matios. Był to znaczący, niemal mistyczny moment: na sali Donieckiego Akademickiego Teatru Dramatycznego, gdzie przez lata wszczepiano mity o „rozłamie językowym” i mentalnej przepaści, rozbrzmiewała huculska mowa artystyczna, wypełniona niepowtarzalnym południowo-zachodnim gwarowym koloritem, odtwarzającym głębokie bogactwo mentalności. I stało się cud, który zszokował ówczesnych sceptyków i polityków-miernot: doniecka sala przez prawie pół godziny oklaskiwała na stojąco i nie wypuszczała ani aktorów, ani autorki. To nie był zwykły sukces spektaklu – to był przełom zbiorowej nieświadomości, a raczej podświadomości. Doniećk, który na poziomie oficjalnych haseł starano się zmarginalizować i odnarodowić, w tej chwili szczerze i emocjonalnie zlał się w jedną całość z huculską tragedią „Narodu”. To Siłowe pole ukraińskiej Donieczczyzny okazało się tak potężne, że wszelkie próby zmiecenia go przez marginalizację były skazane na niepowodzenie. Wtedy, w 2013 roku, niepokoiliśmy się, że ukraińska książka i ukraińskojęzyczne media ledwo oddychają pod naciskiem biznesu „jarmarcznego”. Było trudno i boleśnie myśleć, że ciągłość ukraińskiego Donbasu może się przerwać. Jednak reakcja donieczan na iwano-frankiwski „Naród” dowiodła: pod popiołem asymilacji zawsze tliły się iskry żywej ukraińskiej tożsamości. Przypomniały się wiersze Pawła Mowczana, który wielokrotnie występował na tej eleganckiej scenie teatralnej: „Nie może nas nikt powstrzymać – nigdy”, bo jak można powstrzymać to, co żyje w duszy, to, czym wypełniona jest pamięć. Najwyższym składnikiem tej przestrzeni, bez żadnej wątpliwości, zawsze był Duchowy Początek – Wiara, która dodawała sił i umożliwiała zachowanie ukraińskości w najcięższych i najstraszniejszych czasach. Bez takiej Wiary postęp jest niemożliwy. Cytując poetę Leonida Tałałaja, którego tak cenił Iwan Dziuba, „Nie pra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ustawodawcy stale dopracowują tekst, próbując dogonić realia technologiczne i prawne. Raport Komisji Europejskiej, opublikowany w listopadzie 2025 roku w ramach Ukraine Report 2025, uznaje, że Ukraina poczyniła pewien postęp w sferze własności intelektualnej, ale jednocześnie wprost wskazuje na nierozwiązane problemy, z których jednym jest niewystarczające funkcjonowanie organizacji zbiorowego zarządzania oraz słabe mechanizmy wypłaty wynagrodzeń autorskich. Unia Europejska wprost zaleca Ukrainie poprawę funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania oraz wypłatę wynagrodzeń autorskich właścicielom praw, a także podkreśla konieczność zbliżenia się do Dyrektywy UE 2019/790 w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym. Jest to ważny sygnał, biorąc pod uwagę, że jako państwo pragniemy stać się częścią wspólnego rynku UE. Ponadto komisja Rady Najwyższej do spraw polityki humanitarnej i informacyjnej w swoich planach na 2026 rok zadeklarowała aktualizację ustawodawstwa w sferze prawa autorskiego oraz OZZ. Świadczy to o zrozumieniu problemu na poziomie ustawodawczym, ale zamiary i realne zmiany, jak wiadomo, to rzeczy bardzo różne. Należy koniecznie, zwłaszcza w takich kwestiach, pamiętać o tym, że kiedy mówimy o „paraliżu” systemu wypłat za prawa intelektualnej działalności twórczej, nie wskazujemy na suchą terminologię prawniczą, a na zwykłych ludzi, zwykłych autorów, którzy tworzą sztukę w nowoczesnych realiach, mimo wszystko, a w końcu jeszcze niedostają tego, co należy im się z prawa. Od tego paraliżu cierpi kompozytor, którego muzyka brzmi w supermarkecie, podczas gdy on sam przebywa w przyfrontowym mieście lub w ogóle na froncie. Cierpi poeta, którego wersy czytają w radiu na żywo, ale ani jednej hrywny za tę emisję nie otrzymuje. Cierpi wykonawczyni, której piosenka stała się hymnem oporu przeciwko wrogowi, jednak i ona pozostała bez ani jednej oficjalnie zarejestrowanej wypłaty. Sytuacja jest szczególnie bolesna na tle ogólnego stanu sektora kultury podczas wojny, gdyż imprezy masowe są zakazane lub ograniczone, trasy koncertowe skrócone lub niemożliwe, studia nie pracują na pełną moc, a sami autorzy istnieją w realiach ostrzałów, wyjechali za granicę lub bronią państwa. Dla tych, którzy pozostali i kontynuują tworzenie, a takich, warto podkreślić, jest niemało, wypłaty mogłyby być przynajmniej jakąś finansową podporą, jednak zamiast tego ta podpora jest nieobecna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wojna akredytacyjna Wyzwania dla organizacji zbiorowego zarządzania w mrocznych czasach

Hryhorij CHOROSZKO Po tym, jak w lutym 2022 roku Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę, ukraiński naród stanął przed najcięższymi wyzwaniami w całym okresie niepodległości, a kultura w żaden sposób nie stała się wyjątkiem, przekształcając się w kolejne pole bitwy. Tak, obok oczywistych zniszczeń teatrów, ewakuowanych kolekcji sztuki i poległych od okropności wojny działaczy kultury, niezauważalnie dla większości odbywa się też inne, mniej wyraźne, jednak nie mniej znaczące zniszczenie. System praw autorskich, który przez lata znajdował się w stanie bolesnej reformy, ostatecznie znalazł się w próżni prawnej. Organizacje zbiorowego zarządzania (dalej – OZZ), te same instytucje, które mają zbierać i wypłacać autorom pieniądze za publiczne wykorzystanie ich utworów, znalazły się w ślepym zaułku. Autorzy nie otrzymują tantiem, konkursy na akredytację są zamrożone, a sektor kultury, i tak już wykrwawiony wojną, traci jeszcze tę cienką finansową nić, która łączyła twórcę ze społeczeństwem. Na początek na bezpośrednim przykładzie należy wyjaśnić, czym są organizacje zbiorowego zarządzania i po co są tak potrzebne sektorowi kultury. Proponuję wyobrazić sobie, że jesteś autorem pewnej kompozycji i twoja piosenka rozbrzmiewa codziennie w setkach kawiarni, w radiu, centrach handlowych i w innych miejscach. Za każde takie wykorzystanie, zgodnie z prawem, powinna do ciebie trafiać pewna gratyfikacja pieniężna, którą nazywają „tantiemami”, jednak ty jako autor fizycznie nie możesz podpisać umowy z każdą restauracją czy kanałem telewizyjnym z osobna, i właśnie do takich przypadków istnieją OZZ, które występują w charakterze pośredników między twórcami a tymi, którzy wykorzystują ich utwory. Zgodnie zaś z Ustawą Ukrainy „O efektywnym zarządzaniu prawami majątkowymi właścicieli praw w sferze prawa autorskiego i (lub) praw pokrewnych”, organizacja zbiorowego zarządzania – to osoba prawna, utworzona na zasadzie niekomercyjnej, której właściciele praw przekazują pełnomocnictwa do zarządzania ich prawami majątkowymi. Mówiąc prościej, OZZ w imieniu autorów zawierają umowy z użytkownikami, pobierają opłatę i rozdzielają ją między właścicieli praw. Ten system obejmuje kilka kategorii praw: prawa autorskie, czyli prawa do utworów pisarzy, kompozytorów, poetów, osobną kategorią idą prawa pokrewne, które stanowią prawa wykonawców, producentów fonogramów i wideogramów, a także przypadki specjalne, czyli rekompensata za prywatne kopiowanie, prawo śledzenia itp. Warto zauważyć, że w większości rozwiniętych krajów OZZ są potężnymi organizacjami, które co roku wypłacają autorom miliardy euro. Na Ukrainie zaś ta sfera przekształciła się w chroniczny węzeł wszelkich możliwych sprzeczności. Aby zrozumieć obecne problemy, należy zanurzyć się w historyczny kontekst problematyki, ponieważ do 2018 roku Ukraina żyła według przestarzałego systemu, gdzie działało kilka upoważnionych OZZ, które były faktycznie monopolistami rynku. Reforma 2018 roku w postaci Ustawy nr 2415-VIII miała to naprawić. Dokument wprowadzał nowy system, który zaznaczał, że OZZ mogą działać albo w sferze dobrowolnego zbiorowego zarządzania, na podstawie umów z autorami, albo po uzyskaniu akredytacji w sferach rozszerzonego i obowiązkowego zarządzania. W tym ostatnim przypadku akredytowana OZZ ma prawo zbierać wynagrodzenie nawet w interesie tych autorów, którzy nie zawarli z nią bezpośredniej umowy. Czyli właśnie konkurs akredytacyjny, który wyznacza główną OZZ w każdej sferze, miał stać się sercem nowego systemu. Jednak już wtedy w bazie tej kwestii nie obyło się bez szeregu kazusów, które dotknęły sferę na tyle, że pierwsze akredytowane OZZ ledwo zdążyły rozpocząć pracę, jak przyszła pandemia, potem odbyły się nowe zmiany legislacyjne, a dalej na los całego kraju spadła wojna. W grudniu 2021 roku Rada Najwyższa przyjęła Ustawę nr 5572, podpisaną przez Prezydenta w lutym 2022 roku, dosłownie na tydzień przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji, która anulowała akredytacje zdobyte z naruszeniami, zrestartowała konkursy i tymczasowo pozwoliła wszystkim zarejestrowanym OZZ zbierać tantiemy w sferach dobrowolnych. To miało stać się nowym startem i zrestartować system zbierania „tantiem”, a zamiast tego stało się zamrożeniem na czas nieokreślony. Mówiąc o kontekście akredytacji OZZ, ważne jest podkreślenie tego, że artykuły 15 i 16 Ustawy nr 2415-VIII wyraźnie zapisują: rejestracja OZZ jest dokonywana przez Ministerstwo Gospodarki, a akredytacja – według wyników otwartego konkursu, który przeprowadza ta sama komisja akredytacyjna przy Ministerstwie Gospodarki. Termin akredytacji wydaje się na trzy lata i na cztery miesiące przed jej zakończeniem ministerstwo jest zobowiązane ogłosić nowy konkurs. Na papierze wszystko, jak to często bywa, ma dość atrakcyjny wygląd, jednak, jak nietrudno się domyślić, w rzeczywistości wszystko dzieje się zupełnie inaczej. W praktyce od lutego 2022 roku wszystkie te procesy faktycznie się zatrzymały. Konkursy, ogłoszone jeszcze 28 stycznia 2022 roku na wyznaczenie akredytowanych OZZ w kilku sferach publicznego wykonania i publicznego nadawania, zostały przerwane, a nowych nie ogłaszano od samego początku wojny. Komisja akredytacyjna, którą Ustawa nr 5572 pozbawiła pełnomocnictw i którą należałoby przeformatować, latami pozostaje w zawieszonym stanie i, oczywiście, tutaj kryje się zasadnicza kolizja prawna. Z jednej strony, na Ukrainie oficjalnie wprowadzono stan wojenny, co odgrywa kluczową rolę, ponieważ ta okoliczność obiektywnie utrudnia przeprowadzanie jakichkolwiek procedur konkursowych, tym bardziej kierując się postanowieniami końcowymi Ustawy Ukrainy „O prawie autorskim i prawach pokrewnych”, sama ustawa zabrania przeprowadzania konkursów na akredytację organizacji zbiorowego zarządzania podczas wojny. Państwo jest skoncentrowane na obronie, organy państwowe są przeciążone, jednak z drugiej strony, brak akredytowanych OZZ w sferach rozszerzonego zbiorowego zarządzania oznacza, że telewizja, radio, platformy streamingowe, sklepy, hotele i wszyscy inni albo nie płacą tantiem wcale, albo opłacają je w trybie dobrowolnym tylko tym OZZ, z którymi mają bezpośrednie umowy. Rezultat w tej kwestii jest dość oczywisty, gdyż znaczna część autorów nie otrzymuje nic ani od stacji radiowych, które puszczają ich prace całodobowo, ani od różnorodnych sieci i platform, gdzie dzieła autorów towarzyszą klientom, ani od kanałów telewizyjnych, które również transmitują różnorodne dzieła sztuki. Ważne jest, aby zrozumieć, że to nie hipotetyczne zagrożenie, a codzienna rzeczywistość tysięcy ukraińskich autorów i ogromny problem dla państwa, które z tego niedotrzymuje milionowe podatki. Sytuację próbowano częściowo uregulować. W październiku 2024 roku weszła w życie Ustawa nr 4017-IX, którą zostały wprowadzone zmiany do Ustawy nr 2415-VIII, w szczególności zostały wykluczone artykuły 17 i 18, które dotyczyły poszczególnych aspektów regulacyjnych. Ministerstwo Gospodarki opublikowało zaktualizowaną informację o stanie systemu OZZ w październiku 2025 roku. Jednak fundamentalny problem, którym był brak przeprowadzania konkursów akredytacyjnych w kluczowych sferach, oczywiście nigdzie nie zniknął, gdyż tutaj potrzebna była nie „kosmetyczna zmiana”, a realne działania. Obecnie stan w sferze jest taki, że w rejestrze Ministerstwa Gospodarki zarejestrowano nieco mniej niż dwie dziesiątki OZZ, z których każda istnieje w rzeczywistości przeterminowanych akredytacji, wśród nich: UMA (Ukraiński Sojusz Muzyczny), SO „WAAP” (Wszechukraińska Agencja Praw Autorskich), GS „OZZAPS” (Organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi), GS „ULAPS” (Ukraińska Liga Praw Autorskich i Pokrewnych) i inne. Każda z nich działa w granicach swojej specyfiki pracy i umów dwustronnych, zbierając i rozdzielając wypłaty zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem i zasadami uczciwości. Jednak należy stwierdzić, że bez akredytowanej OZZ system przypomina rynek bez jakichkolwiek zasad. Różne organizacje wystawiają różne taryfy, zawierają umowy z różnymi użytkownikami, prowadzą równoległe negocjacje, a nawet zwracają się do sądów. Struktury biznesowe w osobach stacji radiowych, restauratorów, dostawców znajdują się w sytuacji, kiedy kilka OZZ jednocześnie żąda opłaty za to samo wykorzystanie. Brzmi to paradoksalnie, ale niektóre z nich otrzymują roszczenia sądowe od organizacji, z którymi nigdy nie zawierały żadnej umowy. Rezultatem całego tego nieładu jest ogólna nieufność. Właściciele praw nie wiedzą, której OZZ powierzać swoje prawa, a użytkownicy nie mają pojęcia, komu i ile płacić, podczas gdy państwo, pochłonięte wojną, nie może dać jasnej odpowiedzi na żadne z tych pytań. Poruszając tę tematykę, chciałoby się również zahaczyć o czynnik odpowiedniej bazy legislacyjnej, która jest powołana do uregulowania istniejącej problematyki. Tak, w grudniu 2022 roku Rada Najwyższa przyjęła nową Ustawę „O prawie autorskim i prawach pokrewnych” (nr 2811-IX), która weszła w życie etapami i staje się coraz ważniejszą składową procesu integracji europejskiej. Zastąpiła ona przestarzałą ustawę z 1993 roku, odnowiła wykaz obiektów prawa autorskiego, uregulowała nowe wyzwania, zwłaszcza w kontekście wykorzystania treści stworzonych przez sztuczną inteligencję, i przybliżyła ukraińskie ustawodawstwo do dyrektyw Unii Europejskiej, jednak odnowiona ustawa stała się swego rodzaju ramą. Stan na styczeń 2026 roku obowiązuje już piąta redakcja tego dokumentu. Ustawo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

System, który w innych krajach jest niezawodnym pasywnym dochodem twórców, w Ukrainie faktycznie nie funkcjonuje, tymczasem na froncie kulturowej konfrontacji (warto to podkreślić osobno) kwestia „czyja muzyka brzmi” nabiera szczególnej wagi. Tak się dzieje, ponieważ dekolonizacja przestrzeni publicznej, przyjęta na poziomie ustawodawczym, wymaga wypełnienia eterów i platform treściami ukraińskimi, jednak jeśli ukraińscy autorzy nie otrzymują nic za takie wykorzystanie, to gdzie zachęta do tworzenia większej ilości? Gdzie jest finansowy grunt pod kulturowe odrodzenie i kulturową wielkość, jakiej tak pragniemy? I co najważniejsze i najbardziej bolesne w tym aspekcie, nikt nam nie przeszkadza w tym, by samodzielnie rozstrzygnąć tę głęboko wewnętrzną, a nawet w pewnym stopniu polityczną i strategiczną kwestię. Trzeba po prostu wprowadzić szereg poprawek do tych norm, na których korzystają zarówno kulturalny świat Ukrainy i jej autorzy, jak i państwo jako całość. Dysfunkcja systemu OZU nie jest jedynie wewnętrznym ukraińskim problemem, co powinien zrozumieć każdy. Odbija się ona także na poziomie międzynarodowym. Wiodące światowe organizacje zbiorowego zarządzania, takie jak CISAC i IFRRO, wspierają system wzajemnych umów, na mocy których członkowie jednej organizacji w jednym kraju otrzymują wypłaty za wykorzystanie swoich utworów w innych krajach. Jeśli w Ukrainie nie ma należycie akredytowanych i funkcjonujących OZU, to utrudnia to taką wymianę, którą samo CISAC, oczywiście w ogólnym zarysie, oficjalnie w ubiegłym roku umożliwiło zebrać prawie 14 miliardów euro, które, niestety, omijają nasz kraj. Ponownie, brak w Ukrainie należycie akredytowanych OZU oznacza, że ukraińscy autorzy nie otrzymują wypłat, które powinny napływać z zagranicy. Jednocześnie zagraniczni autorzy, których utwory znajdują swoje miejsce w Ukrainie, również pozostają bez części należnych im wypłat. W rezultacie Ukraina ryzykuje reputację niepewnego partnera w sferze własności intelektualnej w epoce, gdy ta sama reputacja jest ważna jak nigdy dotąd, zarówno z uwagi na proces integracji europejskiej, jak i na ogólne położenie Ukrainy w świecie. Warto przypomnieć, że już w 2017 roku Urząd Przedstawiciela Handlowego USA w „Raporcie specjalnym 301” dotyczącym stanu ochrony praw własności intelektualnej odnotowywał jedynie niewielki postęp Ukrainy w doskonaleniu ustawodawstwa dotyczącego działalności OZU. Od tego czasu minęło ponad osiem lat, uchwalono nowe ustawy, jednak systemowy postęp w egzekwowaniu prawa pozostaje niewystarczający. Warto zauważyć, że problem nie polega na tym, że w Ukrainie nie ma sumiennych OZU ani zainteresowanych autorów. Problem tkwi w systemowej awarii, która narastała latami i pogłębiła się podczas pełnoskalowej wojny, a wyjście z tego stanu wymaga kilku równoległych kroków, które w rzeczywistości nie są aż tak niemożliwe do zrealizowania. Pierwsza i najważniejsza kwestia dotyczy odnowienia konkursów akredytacyjnych. Nawet w warunkach stanu wojennego państwo jest zdolne przeprowadzać jawne procedury konkursowe w wielu dziedzinach, czego dowodem są setki, jeśli nie tysiące, publicznych zamówień, konkursów kadrowych, selekcji grantowych. Odnowienie konkursu akredytacyjnego dla OZU jest zadaniem technicznie w pełni wykonalnym. Konieczne jest utworzenie nowego, niezależnego składu komisji akredytacyjnej przy Ministerstwie Gospodarki, z jasnymi zasadami zapobiegania konfliktowi interesów. Po drugie, Ukraina potrzebuje zapewnienia przejrzystości w tej sprawie. Jednym z kluczowych zarzutów wobec OZU zawsze była nieprzejrzystość podziału zebranych środków. Ustawa nr 2415-VIII przewiduje sprawozdawczość i kontrolę, jednak mechanizmy ich rzeczywistego stosowania wymagają wzmocnienia. Autorzy muszą wiedzieć, ile zebrano w ich imieniu i ile im wypłacono. Po trzecie, potrzebne jest zbliżenie do standardów UE. Dyrektywa 2019/790 oraz Dyrektywa 2014/26/UE o zbiorowym zarządzaniu prawem autorskim określają jasne wymogi dotyczące przejrzystości, zarządzania i sprawozdawczości OZU. Ich implementacja w ukraińskim ustawodawstwie służy nie tylko jako biurokratyczny wymóg, lecz jest realnym sposobem podniesienia jakości systemu, któremu ponadto potrzebna jest ochrona autorów w okresie przejściowym. Do czasu zakończenia konkursów akredytacyjnych państwo mogłoby wprowadzić tymczasowe mechanizmy, które gwarantowałyby minimalny poziom wypłat dla właścicieli praw ze strony dużych komercyjnych użytkowników; nie byłaby to rewolucja, lecz po prostu stanowiłaby granicę ochronną dla tych, którzy przez długi czas nie doświadczali sprawiedliwości na swoją korzyść. Tak… każdy z nas modli się do Boga o pokój. Każdy z nas pragnie znów zasypiać w pokoju i spokoju oraz wiedzieć, że nie będzie musiał więcej rozmyślać o istnieniu wojny na świecie, o świecie krwi, bólu, nieustającego niepokoju i braku czystości sprawiedliwości. Uwierzcie, twórcy w niczym nie różnią się od zwykłych Ukraińców, bo każdy z nas jest cząstką jednego narodu, narodu jednego marzenia o pokoju, zgodzie i sprawiedliwości. Jakkolwiek by było, jednak naprawdę jest coś głęboko niesprawiedliwego, niemal dla całego narodu, w tym, że twórcy, których twórczość stała się częścią naszego zbiorowego narodowego oporu, pozbawieni są nawet podstawowego prawa do wynagrodzenia za swoją pracę. Każdy prowadzi swoją walkę i walczy tak, jak mu to przeznacza los. Pieśń, która dodaje sił żołnierzowi na linii frontu albo matce i jej dzieciom na ewakuacji, ma wartość nie tylko duchową, ale i całkowicie materialną, a prawo do tej wartości jest zagwarantowane ustawą, tylko że ta ustawa nie jest przestrzegana. Problem organizacji zbiorowego zarządzania to nie wyłącznie prawnicza dyskusja dla wąskich specjalistów. To pytanie o to, jaką Ukrainę budujemy. Jeśli wszyscy chcemy, by kultura była nie tylko zasobem tożsamości, ale również pełnowartościowym przemysłem, jak w krajach Unii Europejskiej, do której nieustannie zmierzamy, to podstawy prawne dla tego przemysłu muszą działać maksymalnie jasno i pewnie, a co najważniejsze – systematyczność nie tylko sektora kultury, lecz każdego elementu budowy państwa w ogóle musi obowiązywać nie „jutro”, nie „wkrótce” i nie „po zwycięstwie”, lecz już teraz. Twórcy nie domagają się przywilejów, lecz proszą o to, co im należy się na mocy prawa, podczas gdy państwo, które proklamuje kulturę jako broń tożsamości, musi tak postąpić, by ta sama broń nie zawiodła z powodu banalnej nieudolności legislacyjnej, lecz stała się godnym dowodem zwierzchnictwa prawa we wszystkich ogniwach prawa Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Zmartwychwstanie Łazarza” – poezja wieczności Tadeusza Karabowicza

Stanisław NOWICKI „Nie poddawaj się nieszczęściu, lecz idź mu naprzeciw z podwojoną męstwem”. Wergiliusz Materia twórczości Tadeusza Karabowicza nabiera wyrazistości dzięki głębi samopoznania, bo najwyższy szczyt poezji tkwi właśnie w odczuciu samopoznania siebie w otaczającej przestrzeni. Artysta ukazuje w nowym tomie poetyckim: naturalne odczucie nie tylko materii języka, lecz także samej duchowości i tradycji poezji ukraińskiej na przełomie epok. Karabowicz w stylu wierszowania wolnego wersem (verlibre) potrzebował prawdziwej indywidualności, którą zdobył jako wybitny przedstawiciel swojego pokolenia literackiego. W nowym rękopisie poetyckim wyraźnie przebija pełna ludzka mądrość, rozumienie realnego świata, rozumienie siebie w tym ziemskim zmaganiu z samą rzeczywistością. Z dotychczasowych zbiorów poetyckich Tadeusza Karabowicza wyraźnie wynika tradycja literacka. Jest on jednym z najjaśniejszych przedstawicieli epoki odrodzenia ukraińskiego wiersza wolnego na obszarze zachodniej tradycji literackiej. Bez twórczości Karabowicza trudno dziś wyobrazić sobie ukraiński proces literacki. Dorobek twórczy Tadeusza Karabowicza stanowi unikatowe połączenie filozoficznej obecności i dyskursu literackiego. Mówią o tym główne tomy poezji autora: „Zapatrzenia”, „Wilgotność ziemi”, „Przy ogniu”, „Wołam cię jak jaskółkę”, „Atlantyda”, „Na pustyni niebo czarne”, „Co stoję za murem wspomnień”, „Dwa listy do nocy”, „Wybrane wiersze”, „Długie rozstanie” czy „Ługuny”. Tadeusz Karabowicz jako tłumacz poezji ukraińskiej wykonał w istocie tytaniczną pracę. Setki jego przekładów, wstępów, posłowi, rozpraw literaturoznawczych istotnie drukowano w największych ukraińskich i polskich czasopismach. Jako naukowiec jest autorem licznych badań, artykułów, a także notatek i zapisów folklorystycznych. Bohdan Bojczuk tak pisał o twórczości poety: „Poezja Tadeusza Karabowicza balansuje między dwoma ukrzyżowaniami: między ukrzyżowaniem Chrystusa a ukrzyżowaniem dwojga ludzi w akcie miłości; to swoisty moralitet Karabowicza, który rozgrywa się najczęściej w ustroniu jego ukochanej Chełmszczyzny. Patrząc z innej perspektywy, oznacza to, że ta poezja określa się przez metaforykę i introspekcję w byt czasowy i ponadczasowy”. Czy rzeczywiście spadną gwiazdy w trawę i będziemy ich szukać w wieczności, a dni przepłyną i deszcze zmyją z naszych ciał miłość, ja pójdę tą ścieżką i ty pójdziesz, dlaczego, a co robić z gwiazdami, zbierać je czy niech leżą w trawie? 11.06.2026 r. W jednym z listów do mnie Tadeusz Karabowicz pisał: „Pamiętam noce, kiedy szedłem na Galileę, kładłem się w wysokie trawy kosaćca. Widziałem niebo w gwiazdach i światło odległych osad. Widziałem siebie i mogłem przemyśleć swoją twórczość. W nocnym dotknięciu wieczności napisałem swoje »Orylskie listy«. Był to zbiór, który uwalniał moją twórczą paletę od ograniczeń wiersza wolnego. Stosowałem w nim myślenie mityczne. Był to czas, gdy w literaturze ukraińskiej panowali postmoderniści. Czytali tylko siebie, dlatego »Orylskie listy« pozostały w literackiej »niszy«. (Z listu T. Karabowicza do S. Nowickiego – Lublin, 22 maja 2026 roku). Jaskółki nad Jerychem W blasku Morza Martwego szelest skrzydeł jaskółek, które niosą w dziobkach muł na gniazda; nikt nie stąpa po tafli Morza Martwego w nimbie wieczności, nikt nie wybiega na taflę i nie grzęźnie, tylko jaskółki niosą muł i lepią gniazda na murach Jerycha dla swoich pierworodnych. 26.05.2026 r. Wyjątkowa i paradoksalna siła uczuć. Szczególnie wtedy, gdy twórca zwraca się do swojego lirycznego „ja”, nawet po realistycznych porywach lirycznego bohatera, by spojrzeć na ziemską egzystencję. Tak, być może każdy z nas ma nieodłączne poczucie przełomowości. Poezja zdolna jest zachowywać i utrwalać, nabywać zupełnie nowych i wyjątkowych sensów. Tadeusz Karabowicz w nowym rękopisie występuje przed czytelnikiem w zupełnie nowej literackiej ipostazie. Ten zbiór scharakteryzowałbym w ogólnym ujęciu jako zbiór wewnętrznej samotności i nieskończonego poszukiwania. Bo jak sam Twórca wyznawał – „Twórcza cela to wewnętrzny świat poety, jego rozmyślania w środku nocy na temat przemijania. Cała ta struktura odpowiada za natchnione słowo i jego percepcję w świecie. Zbyt wiele o niej mówić nie trzeba, bo to moja »prywatna Atlantyda«. Wiele śladów tej »twórczej celi« znajduje się w mojej twórczości, powiedzmy w zbiorze wierszy »Zapomnienie« (2011) czy w krytyce literackiej »Obnażone szczyty. Opowieści o terytoriach poetyckich« (2016). Być może dlatego krytyczka literacka Olga Solar zwróciła uwagę na abstrakcyjne elementy w mojej twórczości. Jej zdaniem to wpływ mitu, w którym miejsce urodzenia – Chełmszczyzna – doznaje pełnej sakralizacji. A jednak Olga Solar nie uważa takiego stanu za niszę; to, jej zdaniem, pełnokrwiste koryto, które wpada do ogólnego nurtu literatury ukraińskiej i, integrując się z nią, ją wzbogaca”. Tadeusz w jednym z listów do mnie pisał: „Poezja – to stan skrzydlatej duszy, pełnej niepowtarzalnych emocji. Ten stan jest wam znany, bo otrzymywaliście go od najskrytszej grani. Tak i tutaj, Pazyfaja nie jest wieszczką codzienności. Ona wciela w wiersz filozoficzny prapostać istoty przyszłości. A przyszłość – jak powiedziałem – jest subiektywna. Bo nawet jeśli rzeczywistość zmienia formę albo stan, istota tego, co subiektywne, pozostaje niezmienna”. Właśnie poczucie samotności jest dla twórcy tą sakralną siłą, która trzyma na ziemskich warstwach istnienia ze względu na świętą duchowość tworzenia. Karabowicz jest poetą o głęboko lirycznym brzmieniu, nic dziwnego, że większość jego tekstów poetyckich ma bezpośrednie odniesienia do tematyki cerkiewnej. Każdy wiersz tego kierunku jest niczym omofor, modlitwa, gra, wielka świętość duszy i umysłu. Szczerze mówiąc, otwarcie chylę czoła przed tą duchową wielkością rozumienia i potrzebowania samotności. Pazyfaja Lakońska Pazyfaja biegnie pustynią, jej sandały lecą w otchłań jak płonące pióra, potrącają kamień na zboczu góry i wywołują lawinę; lawina minionych lat grzmi w otchłani razem z sandałami Pazyfai, a ja siedzę i płaczę nad otchłanią (...) Tadeusz Karabowicz w swojej twórczości jest wyjątkowym mistrzem. Stoi poza pokoleniami, poza grupami literackimi. Jest odrębnym twórcą o własnym światopoglądzie i wrażliwości. Jego teksty są cenne właśnie indywidualnością, uwypukleniem detali i obrazów, głęboką metaforyką własnego świata poetyckiego. Karabowicz – wybitny poeta i tłumacz, jest mi bliski jak nikt i nigdy. Jego poezja bez przesady – to moja poezja, bez której nie mam prawa wyobrazić sobie swojego dyskursu literackiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kiedy historia wymaga jedności: Bad Ems między oficjalnym dysonansem a żywym głosem

Te osobiste rozważania zwykłego obywatela swojej Ojczyzny — nieobojętnego wieloletniego proświcianina-patrioty z południowoukraińskiego Mikołajowa — są bezpośrednią kontynuacją opublikowanego na łamach ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” (nr 19 (1347), 14–20 maja 2026 r.) artykułu „Triumf języka ukraińskiego nad »duchowym Czarnobylem«: Od »zakazanego dialektu« do języka — zwycięzcy lingwocydu i prawdziwego symbolu wolności!”. Teraz są one przemyślane przez pryzmat realnych wydarzeń, przeżytych przeze mnie jako inicjatora i uczestnika działań w Bad Ems w ostatnią sobotę maja bieżącego roku, kiedy historia znów zażądała od nas jedności i czynu. Mykoła MATIJUK, m. Saarbrücken, Niemcy. Każde zwycięstwo nad zakazem ojczystego słowa nie dzieje się samo z siebie. Jest ono wywalczane żywą obecnością, kiedy tak zwany oficjalny dysonans historii — głęboka sprzeczność między faktami, ideologiami i wspomnieniami, która wywołuje poczucie niedopasowania i absurdu — przysłaniamy solidarnym, czystym i zdecydowanym głosem współczesnej Ukrainy. Analizując źródła imperialnego lingwocydu, pragniesz nakreślić kontury naszego duchowego zwycięstwa, które prowadzi do zbrojnego zwycięstwa nad północno-wschodnim wrogiem. 30 maja 2026 roku — w dniu 150. rocznicy haniebnego ukazu emskiego — uzdrowiskowe Bad Ems (niemiecki kraj związkowy Nadrenia-Palatynat), gdzie niegdyś podpisano akt o zakazie ukraińskiego słowa, znów stało się miejscem spotkania historii i współczesności. Tym razem język ukraiński brzmiał tu swobodnie i zwycięsko. Przeprowadzenie akcji poprzedziła owocna, wielopoziomowa praca niemieckich i ukraińskich organizacji — zarówno „dawnych” diasporanów, jak i przymusowych przesiedleńców, przedstawicieli wspólnot akademickich Nadrenii-Palatynatu i sąsiednich krajów związkowych. Z wielkim pragnieniem przeprowadzenia tego wydarzenia planowali też aktywiści naszego związku społecznego, działającego na terenie Saary. Zarząd i członkowie organizacji społecznej Ukraine Freunde Saar prowadzili komunikację biznesową z Kancelarią Państwową, Ministerstwem Kultury Saary (dla wsparcia w kontaktach z władzami Nadrenii-Palatynatu), merostwem Bad Ems, organami ścigania i policją. W rezultacie uzgodniono dwie części akcji: od 14:00 do 16:00 — oficjalne i regulaminowe zebranie w zamkniętej sali (wstęp na listy, delegacja z Saary — do 10 osób, bez prawa wystąpienia); od 16:00 do 18:00 — kulturowo-historyczny piknik pamięci na otwartym terenie (wstęp wolny, odpowiedzialność za przeprowadzenie którego brała na siebie nasza organizacja społeczna z kraju związkowego Saara). Jednocześnie warto podkreślić: w skali RFN konieczne jest posiadanie jednolitego i skutecznego nieformalnego społecznego ogólnoniemieckiego centrum z przedstawicielstwem ze wszystkich krajów związkowych, które sprzyjałoby koordynacji projektów i działań dla przymusowych ukraińskich migrantów. Z mojej inicjatywy, w jedności serc, do uczczenia tej daty dołączyły dziesiątki Ukraińców i Niemców z Saarbrücken i innych miast. Moim credo zawsze pozostaje: „Żyć i pracować — bez kłamstwa!”. Ponieważ nie jestem członkiem zarządu saarskiego związku i nie mówię w jego imieniu, w tym artykule dzielę się wyłącznie własnymi wrażeniami. Dzięki aktywnej pracy organizacji społecznej Ukraine Freunde Saar ten dzień stał się nie tylko aktem pamięci, a aktem siły, godności i odrodzenia językowego. Anatomia lingwocydu i zamach na pamięć: jak pogorzelisko Bad Ems ujawniło ciągłość moskiewskiego raszyzmu. Aby pojąć sakralny sens naszego czynu, jesteśmy zobowiązani bez upiększeń odkryć dramatyczną, niemal detektywistyczną kronikę walki o obecność ukraińskiego imienia w tym mieście. Historia pojawienia się, niszczenia i regularnych zamachów na tablicę pamiątkową na fasadzie słynnego „budynku z czterema wieżami” (Vier-Türme-Haus) — byłej letniej rezydencji rosyjskiego samowładcy Aleksandra II — to przedni skraj konfrontacji, określony przeze mnie osobiście, który liczy pięć historycznych kamieni milowych/etapów. Pierwszy zacięty kamień milowy sięga 1976 roku, kiedy wolna ukraińskość na emigracji obchodziła 100-lecie podpisania haniebnego aktu. Wtedy na majestatycznym budynku po raz pierwszy pojawił się znak naszej pamięci narodowej. Inicjatorem i wykonawcą tej sprawy wystąpił mój wybitny rodak, urodzony w Mikołajowie, światowo uznany uczony — profesor Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium Jurij Hawryłowycz Bojko-Blochin. Człowiek-epoka, faktyczny ojciec powojennej ukrainistyki na niemieckich uniwersytetach, on utrwalił ukraińską obecność tam, gdzie imperium pragnęło wbić ostatni gwóźdź do trumny naszego języka. Ta tablica przez ponad trzy dekady stała niemym wyrzutem, aż do 2007 roku, kiedy zniszczyli ją najemnicy imperialnego systemu. Drugi etap stał się aktem naszego zdecydowanego odrodzenia w 2009 roku. Mimo oporu rosyjskiego lobby, odnowioną tablicę znów zainstalowano na jej prawowitym miejscu dzięki wsparciu Konsulatu Generalnego Ukrainy we Frankfurcie nad Menem, pod kierownictwem ówczesnej szefowej placówki Natalii Zarudnej. Jednak w 2021 roku odnotowano kolejne próby splugawienia tablicy rękami marginalnych wandali, którzy realizowali kremlowskie wytyczne. Trzeci, światopoglądowy etap również przypadł na 2021 rok, kiedy światło dzienne ujrzał pseudohistoryczny esej Putina. W tym manifeście nienawiści dyktator cynicznie pochwalił ukaz emski, usprawiedliwił zbrodnie caratu i ideologicznie przygotował pełnoskalową inwazję 2022 roku. Ten krok dowiódł: obecna wojna jest bezpośrednią ludobójczą kontynuacją lingwocydu sprzed półtora wieku. Cel Kremla nie zmienił konturów — likwidacja Ukrainy jako państwa i Ukraińców jako narodu. Czwarty etap przekształcił się w czarną stronę historii uzdrowiska: 3 lipca 2024 roku wybuchł niszczycielski pożar, który doszczętnie objął trzypiętrowy „budynek z wieżami” i jego jednopiętrową przybudówkę. Wraz ze zniszczeniem fasady zniknęła i nasza tablica pamiątkowa, pozostawiając pustkę na Kaiserpromenade. Piąty etap — mój świadomy przyjazd do Bad Ems 3 października 2024 roku. Jechałem tutaj nie tylko jako badacz, a jako kontynuator sprawy profesora Bojki-Blochina, z którym miałem zaszczyt korespondować. Postać tego uczonego jest dla mnie głęboko osobista. Badałem jego biografię, zbierałem archiwalne świadectwa o jego życiu i nauce w Mikołajowie. Miałem szczęście dołożyć starań, by przywrócić jego imię do rodzinnych stron, kiedy w 2016 roku w ramach dekomunizacji udało nam się przemianować mikołajowską ulicę Kolarowa na ulicę Bojki-Blochyna, a później — zainicjować ustanowienie tablicy pamiątkowej na ulicy Potiomkińskiej, czego na razie nie udało się rozwiązać... Stojąc 3 października pośród zwęglonych ruin cesarskiej rezydencji w Niemczech, patrzyłem na puste miejsce po tablicy przez pryzmat tej wieloletniej walki. Właśnie na świeżym pogorzelisku narodził się mój niezłomny zamiar: nie mamy prawa kapitulować przed ogniem czy raszystowskim zapomnieniem. Do 150-lecia ukazu emskiego miał się tu odbyć zakrojony na szeroką skalę symboliczny akt naszej długotrwałej pamięci. W sali „oficjalnej” jedności: kiedy o języku ukraińskim... po niemiecku. Oficjalne międzynarodowe posiedzenie przyjmowała odnowiona po pożarze jednokondygnacyjna budowla — dawny dom carskiej obsługi. Dzisiaj ten budynek wygląda nowocześnie dzięki przestronnemu szklanemu korytarzowi z automatycznymi drzwiami, gdzie odbywała się rejestracja. Atmosfera jeszcze przed rozpoczęciem zebrania była niezwykle podniosła i szczera. Przeważająca większość obecnych przyszła w ukraińskich wyszywankach, przekształcając niemieckie wnętrze w przestrzeń naszej żywej kultury. Nasza saarska organizacja społeczna otrzymała oficjalne zaproszenie dla delegacji ośmioosobowej, w skład której wchodziłem i ja. Przybyliśmy jako szanowani goście, gotowi do szczerej wspólnej pracy. Siłą napędową i głównymi organizatorami tego symbolicznego czynu wystąpili gospodarze ziemi Nadrenia-Palatynat: Towarzystwo Ukraińskie w Moguncji oraz Niemiecko-Ukraińskie Towarzystwo Rhein-Dnipro z Koblencji. Dołączyli do nich koledzy z kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia — Stowarzyszenie Ukraińskich Studentów i Doktorantów Uniwersytetu w Kolonii (USAC), szereg ukraińskich organizacji Niemiec oraz Konsulat Generalny Ukrainy we Frankfurcie nad Menem. Razem zebrali w sali, która mieściła do półtorej setki krzeseł, unikalny kontyngent. Przed oknami ustawiono wielki ekran, na którym świeciło główne hasło wydarzenia w języku niemieckim: „Die Zukunft gehört der Freiheit – und sie spricht Ukrainisch” („Przyszłość należy do wolności — i ona mówi po ukraińsku”). Moderatorem wystąpił profesor Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Düsseldorfie Ołeksij Chabjuk, który zapewnił przebieg zebrania nienaganną niemczyzną. Oficjalne posiedzenie było surowo reglamentowane — od 14:00 do 16:00 — i składało się z dziesięciominutowych powitań oraz piętnastominutowych referatów naukowych. Najpierw obecni usłyszeli dobre niemieckie słowa od zastępcy burmistrza Bad Ems (wystąpił z upoważnienia włodarza miasta Franka Ackermanna). Dalej w formacie wideo zwrócił się zastępca sekretarza stanu Gabinetu Ministrów Ukrainy Rostysław Ohryzko. Do słowa powitalnego na żywo dołączył konsul honorowy Ukrainy w Moguncji Günter Jertz. Sala pogrążyła się w słuchaniu przemówień czołowych naukowców: badacza historii języka ukraińskiego, profesora Uniwersytetu Wiedeńskiego Michaela Mosera oraz profesora honorowego Uniwersytetu w Kolonii Gerharda Simona z wykładem „Represje Imperium Rosyjskiego jako czynnik ukraińskiego narodotwórstwa”. Swoistym pomostem do współczesności stał się referat niemieckiego reportera wojennego i fotografa Tilla Meyera, który przedstawił fotodokumentację współczesnej wojny. Jednak właśnie podczas tych wystąpień w sali rozegrał się porażający życiowy dysonans, który odbił się głębokim dyskomfortem. Zebraliśmy się w dniu 150. rocznicy podpisania ukazu o totalnym wyniszczeniu naszego Języka Macierzystego, ale sam ten język z oficjalnej trybuny prawie nie brzmiał! Mówiono o nim — ale bez niego. Na duszy było boleśnie. Mimowolnie przypominały się prorocze słowa Tarasa Szewczenki z jego przesłania „I martwym, i żywym...”: ...Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba, To i mądrość byłaby własna... ...I diabli wiedzą, czemu milczycie, Póki Niemiec nie powie, żeś ważny, A do tego — i języka Nie znacie... Ten szewczenkowski dysonans, niestety, dotyczył samych organizatorów oraz przedstawiciela najwyższego organu władzy wykonawczej Ukrainy, którzy przez taką formę prowadzenia podważali własną tożsamość. Byłoby odpowiedzialnie, gdyby moderator, prowadząc wydarzenie po niemiecku dla zagranicznych gości (których w sali było do półtora tuzina osób), z elementarnego szacunku dla swojego narodu od razu robił krótkie tłumaczenie symultaniczne na ukraiński. Osobno było wstyd za „ukraińską bezmowność” wysokiego rangą przedstawiciela rządowego państwa, które dzisiaj wywalcza wolność całej Europy. Żywe ukraińskie słowo z tej trybuny tylko pokazałoby całemu światu prawdziwe piękno i wielkość naszego niezwyciężonego narodu! Jeszcze jednym przejawem przykrego dysonansu stał się całkowity brak w mieście ogłoszeń czy afiszy o tym wydarzeniu. Próżnia informacyjna na ulicach kurortu jest niedopuszczalna, tym bardziej, że w Bad Ems działa agresywne lobby „ruskiego miru”. Nie zadeklarować swojej obecności publicznie przed miejscową społecznością niemiecką — to oznacza świadomie osłabić własne pozycje. Osobiście ja, jak i koledzy z naszej organizacji, nigdy nie odmówilibyśmy aktywnej pracy przygotowawczej. Jednak przez pewną egoistyczną zaściankowość komitetu organizacyjnego zarząd naszej organizacji społecznej nie został włączony do układania programu. Wskazuję na to zasadniczo nie dla konfrontacji — wszak nie jesteśmy wrogami i na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nawet daleko nie oponenci. Nasz drogowskaz jest niezmienny: “Razem — jesteśmy siłą we wspólnej jedności!”. Jedynym promieniem słońca, który nieco zoptymalizował część oficjalną i zrekompensował językową próżnię, stała się sztuka. Niewielką ozdobą zgromadzenia w specjalnych pauzach stał się wirtuozowski występ ukraińskich muzyków. Koncertowe wykonanie utworów Mykoły Łysenki, Dmytra Bortniańskiego, Maksyma Berezowskiego, Wasyla Barwińskiego oraz Wiktora Kosenki w wykonaniu skrzypaczki O. Hlibowycz, wiolonczelisty E. Macy oraz pianisty J. Bożenki poruszyło duszę i zwilżyło ukraińską salę. Były to minuty, kiedy tylko instrumentalna gra przemawiała do nas dźwiękami ukraińskiej muzyki. Obiektywne spojrzenie z Bad Ems na energię niezłomności: od języka — symbolu wolności — do europejskiego wymiaru i siły ukraińskiej tożsamości. Po godzinie 16:00 sobotni dzień rozwinął swoją najjaśniejszą, prawdziwie ludową stronę. Cała duchowa wielkość ukraińskiego czynu przeniosła się pod gołe niebo — na przytulną polanę nad brzegiem rzeki Lahn obok świątyni świętego Marcina, niedaleko zranionego “budynku z czterema wieżami”. Ten teren jest prywatną własnością nieobojętnego niemieckiego obywatela z Bad Ems. Przejęty solidarnością z naszym krajem, ten człowiek bez wahania udostępnił swoją przestrzeń ukraińskiej społeczności i wyraził gorące pragnienie dalszego wspierania naszego jednoczenia się. Ten otwarty format zademonstrował absolutną niezniszczalność ukraińskiej tożsamości. Przez trzy godziny cichy Lahn jakby symbolicznie łączył wody Renu i naszego siwego Dniepru w granicach jednej europejskiej przestrzeni, przywracając obecnym poczucie prawdziwej prawdy. Głównym motorem tego wydarzenia było nasze stowarzyszenie społeczne Ukraine Freunde Saar e.V. oraz jego zarząd na czele z wielce szanowną Przewodniczącą. Dzięki mądrym działaniom kierownictwa naszego związku udało się stworzyć niesamowitą, życzliwą atmosferę braterskiej jedności. Głównymi uczestnikami wydarzenia stało się kilkadziesiąt Ukraińców, którzy wraz z niemieckimi przyjaciółmi przybyli celowym połączeniem kolejowym prosto z serca Saary — miasta Saarbrücken, a także współpracownicy z innych niemieckich krajów związkowych. Droga do realizacji tego celu wymagała kolosalnej wytrwałości, gdyż organizacja “cichego” kulturalno-historycznego pikniku natrafiła na surowe wymogi niemieckiej skrupulatności. Skrupulatne wymogi merostwa, urzędu ds. porządku publicznego oraz policji dotyczące zezwoleń na prawo zajęcia terenu i ewidencji liczby uczestników tworzyły napięcie. Jednak komitet organizacyjny opracował bezbłędne Zakończenie. Pocz. na str. 1, 2 D. Doncow w swojej pracy „Mazepa i mazepinstwo” wzywał, „aby Idea, w imię której ryczały armaty i grzmiały samopały w 1709 roku, nie umarła wraz z tymi, którzy walczyli wtedy za nią”. Będzie żyła! Obecnie tysiące nowych „mazepińców” i „krutowców”, „chołodnojariwców” i „upowców” bronią Ukrainy, jej wartości, idei wolności, naszej narodowej tożsamości przed rosyjskim agresorem. Tacy wierzą i wyznają myśli, ideały Wielkich Ukraińców, do których należy Mazepa. Są one niezwykle potrzebne, boleśnie współbrzmią z czasem, wydarzeniami i nadziejami, nie tracąc na znaczeniu i prawdziwości. Jeszcze pod koniec lat 20. XX w. Dmytro Doncow w pracy „Za ziemię i morze” niemal proroczo zaznaczy: „W potomkach musi obudzić się świadomość wielkości zadań, które stały przed Mazepą i stoją przed nami. Nie „za ziemię i wolę”, a „za ziemię i morze”. Bo nie ma samodzielności bez morza, nie ma morza bez samodzielności. Kto zaproszenie-instrukcję (za rejestrację osób działających odpowiadała pani Olga). Wszyscy uczestnicy bezsprzecznie przestrzegali zasad: przybyli w wyszywankach i wiankach, bez politycznych haseł czy alkoholu, przynieśli koszyki z jedzeniem, którym hojnie dzielili się z mieszczanami, oraz worki na segregowane śmieci. Ten poziom samoorganizacji całkowicie rozwiał obawy władz. Specjalnie z Saarbrücken nasz mikrobus dostarczył bazę techniczną — profesjonalną aparaturę dźwiękową oraz monumentalny baner z nazwą naszego stowarzyszenia. Na banerze pojawiła się majestatyczna mapa sobornej Ukrainy, gdzie każdy obwód, włącznie z Krymem, był wypisany autentycznymi regionalnymi ornamentami. Na początku wydarzenia głos oddano mnie — jako inicjatorowi i aktywnemu realizatorowi pomysłu przeprowadzenia wydarzenia. Nasza Przewodnicząca zarządu jako prowadząca natchnienie poprowadziła cały Erinnerung-Kultur-Picknick, który stał się żywą przestrzenią jedności. I kiedy nad Lahnem rozbrzmiały nasze tradycyjne hasła — „Sława Ukrainie! Bohaterom sława!”, „Sława nacji! Śmierć wrogom!”, „Bohaterowie nie umierają!”, „Ukraina ponad wszystko!” i łagodnie płynęła ukraińska pieśń, rozpoczął się prawdziwy maraton ludzkich losów i wspomnień. Przygotowanie wydarzenia prowadzono na wysokim poziomie: zaproszenia zostały skierowane do przedstawicieli społeczności niemieckiej, stowarzyszeń społecznych wszystkich 16 krajów związkowych oraz 11 wiodących uniwersytetów Niemiec z katedrami ukrainistyki. Do rozpoczęcia wydarzenia na mój adres wpłynęło osiem oficjalnych gratulacji od wybitnych naukowców i działaczy społecznych Ukrainy i Europy: dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy profesora Pawła Hrycenki (Kijów); Pełnomocniczki ds. ochrony języka państwowego Ukrainy profesorki Ołeny Iwanowskiej (Kijów); prezydentki „Niemiecko-Ukraińskiego Stowarzyszenia Naukowego im. Jurija Bojki-Blochyna” profesorki Daryny Blochyn (Monachium); Przewodniczącego Stowarzyszenia Niemieckich Ukrainistów profesora Alexandra Wölla (Poczdam); wiodącej wykładowczyni języka ukraińskiego Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Ludwika-Maksymiliana profesorki Ołeny Nowikowej (Monachium); akademika Akademii Szkoły Wyższej Ukrainy profesora Wołodymyra Sadiwnyczego (Sumy); autorytatywnych niemieckich historyków i slawistów Uniwersytetu w Tybindze — profesora Klausa Gestwy i profesorki Shammy Shahadat. Uczestnicy pikniku podzielili się na siedem grup, które odczytywały te przesłania. Sześć grup odczytało listy po ukraińsku z niemieckim tłumaczeniem, a siódma zaprezentowała niemieckojęzyczne odezwy z Tybingi. Odczytali je doktor Simone z Sankt Ingbert oraz 32-letni niemiecki inżynier Lukas z Dillingen, który po 24 lutego 2022 roku samodzielnie nauczył się języka ukraińskiego, porozumiewa się nim i prosi, by nazywać go Łukaszem — na cześć bohatera „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki. Mikrofon na polanie stał się trybuną dla każdego. Senior Pawło z bólem opowiedział o horrorach okupacji i okrucieństwach raszystów w Mariupolu; Łarysa z Melitopola podzieliła się wspomnieniami o tym, jak jej rodzina broniła prawa do języka ukraińskiego w mieście, które sztucznie rusyfikują; wykładowczyni Uniwersytetu Ługańskiego Tetiana zainspirowała rozważaniami o tym, jak język triumfalnie będzie powracał na wyzwoloną od raszyzmu ługańską ziemię. Nasi młodzi uczestnicy — uczniowie gimnazjów — odczytali przejmujący esej swojego rówieśnika z obwodu sumskiego Iwana „Dlaczego język ma znaczenie?”. Potem obecni zbudowali dwie „żywe mapy”: pierwsza przypominała mapę Niemiec, gdzie uczestnicy ustawili się w miastach swojego zamieszkania lub tymczasowego pobytu; druga przedstawiała mapę Ukrainy — terytorialne centra przymusowych migrantów, którzy po wojnie obowiązkowo wrócą do domu. Jestem bardziej niż przekonany, że my wszyscy wspólną, zjednoczoną rodziną, przy materialno-finansowej pomocy i pełnowartościowym wsparciu inżynieryjno-technicznym europejskich braci, odbudujemy zrujnowane miasta i wsie. Odnowi się Ukraina w suwerennych granicach, i my szczerze zaprosimy niemieckich przyjaciół do na zawsze wyzwolonych od raszystowskiego jarzma Mariupola, Melitopola i niezłomnej Ługańszczyzny. Zwieńczeniem stał się marsz do historycznego „budynku z czterema wieżami”, który obecnie jest otoczony rusztowaniami. Zobaczyliśmy go zranionego pożarem, z utraconymi wieżami, oraz nieco zniszczoną przez współczesnych wandali tablicę pamiątkową z czarnego marmuru, gdzie w górnej części brakuje naszego świętego państwowego Tryzuba — wrogowie próbowali zniszczyć nasz herb. Jednak wroga wściekłość jest bezsilna wobec historii. Przy tej tablicy, która zaświadczyła o swojej niezniszczalności, robiliśmy zdjęcia grupowe — symbol naszej wiecznej trwałości w czasie. Najlepszą oceną naszego czynu stały się szczere słowa ucznia jedenastej klasy Olesia (Lesyka) ze Stuttgartu, który występował na polanie, a na końcu podszedł do mnie, objął i długo ściskał dłoń swoją młodzieńczo silną ręką, mówiąc: „Nigdy w życiu nie czułem się tak komfortowo i szczęśliwie z tego, że my dzisiaj — prawdziwa jedna, jedyna rodzina!”. Zamiast epilogu: Triumf ukraińskiego słowa przez pryzmat wieków. Podsumowując cały rozmach i głębię przeprowadzonych w Bad Ems wydarzeń, mam pełne moralne prawo twierdzić: przed nami rozegrało się nie tylko historyczno-memorialne wydarzenie, a prawdziwy geopolityczny i duchowy egzamin, który ukraińska społeczność zdała na najwyższą europejską ocenę. Połączenie akademickiego intelektualizmu w oficjalnej sali i niepodrabialnej dyplomacji ludowej na brzegach Lahnu daje podstawy do kilku wniosków. Ostateczny upadek imperialnego mitu. Ukaz emski z 1876 roku, który planowano jako bezlitosny wyrok śmierci na język ukraiński, po 150 latach ostatecznie przekształcił się w haniebną notkę historyczną. Imperium Rosyjskie przegrało ten pojedynek z wiecznością. Język ukraiński, przechodząc przez tygiel wieków lingwocydu, represji i obecnej wojny, brzmi w samym sercu Europy swobodnie i autorytatywnie. Stał się symbolem światowej wolności. Ciągłość pokoleń i sprawiedliwość historyczna. Istnieje niemal mistyczny związek w tym, że pół wieku po 1976 roku, kiedy wybitny akademik Jurij Bojko-Blochyn ustanowił w Bad Ems tablicę pamiątkową, nowa generacja Ukraińców znów zebrała się przy tych zranionych pożarem wieżach. Pomimo bezsilnej wściekłości współczesnych wandali, którzy próbowali zbić z marmuru nasz Tryzub, wróg okazał się bezradny wobec naszej pamięci. Każde słowo w ojczystym języku — od dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy profesora Pawła Hrycenki i Pełnomocniczki ds. ochrony języka państwowego Ukrainy profesorki Ołeny Iwanowskiej do autorytatywnych europejskich slawistów — dowiodło: trzymamy ten sam nieugięty front intelektualny. Dojrzałość dyplomacji ludowej. Jasne i głęboko przemyślane działania zarządu stowarzyszenia społecznego Ukraine Freunde Saar e.V. na czele z jego mądrą kierowniczką naocznie zademonstrowały europejskiej społeczności prawdziwe oblicze współczesnej Ukrainy. Zdołać pokonać żarna niemieckiej biurokracji, zdobyć szacunek lokalnych władz, przeprowadzić wydarzenie na najwyższym poziomie kulturowym i ekologicznym — to wzorzec tego, jak potencjał naszych przymusowych migrantów łamie wszelkie stereotypy. Kod genetyczny przyszłości. Zbudowane na polanie „żywe mapy” — to nie tylko symboliczna gra, a trajektoria naszego nieuchronnego powrotu do rodzinnych domów. Kiedy cichną oficjalne przemówienia i nieformalne braterskie rozmowy, pozostaje to, co najważniejsze — ciepły i mocny uścisk dłoni ucznia jedenastej klasy Lesyka ze Stuttgartu, który na brzegu Lahnu poczuł się częścią jednej wielkiej, niezwyciężonej rodziny. I dopóki to uczucie żyje w sercach naszej młodzieży, dopóki niemieccy inżynierowie uczą się języka ukraińskiego, aby czytać Łesię Ukrainkę w oryginale, nasza przyszłość jest niezawodnie chroniona. Stoimy u źródeł nowej europejskiej historii, gdzie ukraińskie słowo zostało wyryte na zawsze — nie tylko na marmurze Bad Ems, ale i na żelbetowym fundamencie wolnej europejskiej cywilizacji. tożsamość. Jednak „nie ma samodzielności bez morskich brzegów, nie ma ukraińskiej „ziemi” bez „morza”. Jednak to odwieczne marzenie, polityczny i duchowy ideał ukraińskiej państwowości ostatecznie będą mogły się utwierdzić wtedy, gdy Naród uformuje się jako wykształcony, świadomy, militarny, narodowo-kulturowy organizm, który zna swoje historyczne miejsce i walczy o nie, nie klękając, nie modląc się do cudzych bogów. Właśnie taki pełen emocji nastrój przeszedł z Ławry Mazepińskiej na Chreszczatyk, gdzie następnego dnia w „Proświcie” odbyła się dyskusja na temat: „Źródła ukraińskiej państwowości”. Hetman Iwan Mazepa nadal był z nami. I chociaż tragizm historii jego ziemskiego odejścia i pochówku w Mołdawii oraz Rumunii zatarł wiele śladów, to najbardziej wspaniałym i widocznym jego pomnikiem na Rodzimej Ziemi jest Pamięć Narodowa – najwyższy Panteon czci dla sławnego syna Ukrainy! Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„I wolności brońcie!”», s. 1

„I bronić swobód!”

panuje na Krymie, ten panuje w Ukrainie, nawet niepodległej… Jak nie ma prawdziwej samostijności bez posiadania brzegów, tak nie ma również „morza” bez „ziemi”. Dziś Mazepa dla narodu nie jest jedynie wartością zbiorowej pamięci, lecz niezawodną bronią przeciwko utrwalonym i fałszywym stereotypom historycznym oraz mitom, które od czasów kolonizacji dominowały w światopoglądzie pewnej części ukraińskiego społeczeństwa. Właśnie te grupy ludności są głównymi obiektami informacyjnej ofensywy Rosji, która stara się kształtować nastroje separatystyczne i moskwofilskie. Sztuczne konstruowanie „nowych” tożsamości regionalnych, historyczne uzasadnianie istnienia na Donbasie „noworosjan”, którzy rzekomo mają własną mentalność i zupełnie różnią się od Ukraińców, koncepcja „Krym nasz” – stały się swoistą alternatywą dla paradygmatu mazepińskiego. W efekcie w „DNR” chcą nawet odrodzić ZSRR, uważając go za pożądaną kontynuację imperium rosyjskiego. Zadanie polega na zdeptaniu ukraińskiej pamięci narodowej, ostatecznym zniszczeniu ukraińskiej tożsamości i świadomości narodowej. Dla realizacji tej zbrodniczej misji ich agresywne przygotowania do „historycznej” ekspansji rozpoczęły się na długo przed początkiem wojny z Ukrainą. Przede wszystkim Moskale odnowili, wyniósłszy na szczebel najwyższej władzy, status i rolę „istoriczeskogo obszczestwa” oraz „fonda istorii otieczestwa”, z którego sfinansowano „naukowe” badania nad historią Rosji dla ponad 150 historyków starego i nowego świata. Dziś, gdy trwa wojna z przeklętą Moskwą, słuchamy głosów dawnych prawd, że świętą Wolność można zdobyć tylko „z lądu i z morza”. Dlatego każde nasze zwycięstwo na morzu i na lądzie jest przypomnieniem, że żywy jest duch Mazepy i ideały narodowych oświatowców, którzy wyznawali historycznie sprawiedliwą wartość – Soborną Samos-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Najlepszy pomnik dla pisarza – powrót dziedzictwa twórczego. Na 145. rocznicę urodzin Iwana Dibrowy ukazało się najpełniejsze wydanie jego dzieł

Olha MELENCZUK, kandydatka nauk filologicznych, członkini Zarządu Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W czasopiśmie „Ridnyj kraj” w pierwszym numerze z 1927 roku pod pseudonimem Jarema Hirnyczenko, który należał do pisarza, dziennikarza i tłumacza Mychajła Atamaniuka, opublikowano szkic wspomnieniowo-biograficzny, poświęcony pamięci bukowińskiego pisarza, dziennikarza oraz działacza społeczno-kulturalnego Iwana Dibrowy (1881–1917) (prawdziwe nazwisko – Hawryło Hordyj) z bukowińskiej wsi Dobryniwci w rejonie czerniowieckim (wcześniej – zastawniwskim). Autor, rozmyślając w nim nad upływem czasu i losem dziedzictwa twórczego pisarza, z żalem zauważał, że dziesięć lat po śmierci Hawryła Hordyjego nikt nie zdobył się na wydanie choćby zbioru poezji artysty, nie mówiąc już o innych jego utworach, chociaż właśnie to byłoby „najlepszym pomnikiem dla niezapomnianego poety”. W przededniu 145. rocznicy urodzin Iwana Dibrowy ideę wyrażoną swego czasu przez Mychajła Atamaniuka wreszcie udało się wcielić w życie. W czerniowieckim Domu Wydawniczym „Bukrek”, przy wsparciu obwodowego programu wydawniczego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej, ukazało się najpełniejsze jak dotąd wydanie dzieł Iwana Dibrowy, uporządkowane według zasady gatunkowo-chronologicznej. Do książki weszły poezja, poezja prozą, proza, publicystyka, eseistyka, krytyka literacka oraz epistolografia. Szczególną wartość wydaniu nadaje to, że włączono do niego utwory, które dotąd przechowywano jedynie w rękopisach, w szczególności listy Iwana Dibrowy do Iwana Franki i Osypa Makoweja, wybrane wiersze oraz utwory prozatorskie. Symboliczne jest to, że prezentacja książki odbyła się w dniu urodzin pisarza, 21 czerwca 2026 roku, w jego małej ojczyźnie – we wsi Dobryniwci, gdzie w miejscowej cerkwi Świętego Mikołaja po Boskiej Liturgii odprawiono żałobną litię za duszę spoczywającego Hawryła Hordyjego, któremu los przeznaczył zaledwie 36 lat życia. Tego dnia w wiejskiej cerkwi zebrało się wielu parafian, którzy we wspólnej modlitwie wspominali nie tylko tych, którzy oddali swoje życie za ojczystą ziemię (Iwan Dibrowa jest jednym z tych, których życie przerwał wir I wojny światowej), ale także tych, którzy obecnie wywalczają niepodległość i integralność terytorialną państwa ukraińskiego w walce z rosyjskim agresorem. Goście z Czerniowiec – przewodniczący Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor katedry literatury ukraińskiej wydziału filologicznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza Wołodymyr Antofijczuk, redaktorka i autorka przedmowy do wydania dzieł Iwana Dibrowy, kandydatka nauk filologicznych, wykładowczyni katedry literatury ukraińskiej CzUN im. J. Fedkowycza Olha Melenczuk, pisarz, członek NZPU ze wsi Pohoriliwka Stepan Panczuk, a także wolontariusz, działacz społeczny, uczestnik działań bojowych i mecenas Serhij Mykołajczuk – podzielili się swoimi przemyśleniami na temat życia i osiągnięć twórczych Iwana Dibrowy oraz podkreślili wagę zachowania pamięci o tych, którzy swoją niestrudzoną pracą poszerzali i wzbogacali ukraińską przestrzeń kulturową. Właściwie o tych, których imiona złotymi zgłoskami wpisano do panteonu wybitnych ukraińskich pisarzy i oświeceniowców, którzy żyli i tworzyli na Bukowinie – Jurija Fedkowycza, Olhy Kobylańskiej, Sydora Worobkewycza – więcej opowiedział we wstępie moderator uroczystości pamięci Wołodymyr Antofijczuk. Według przekonania uczonego, znaczącym osiągnięciem współczesnego literaturoznawstwa stało się zakończenie wielotomowego wydania dzieł Jurija Fedkowycza (w 5 tomach, 6 książkach) oraz niemal pełna realizacja projektu wydania dzieł Olhy Kobylańskiej (w 10 tomach, 11 książkach), zaznaczył również, że dojrzała potrzeba wydania utworów artystycznych (poezji, prozy, dramaturgii), dziedzictwa muzycznego i kazań Sydora Worobkewycza. Niektóre z wymienionych wydań, w szczególności właśnie wydany dziesiąty tom dzieł Olhy Kobylańskiej, a także poezje Dmytra Zahula oraz rozprawę naukową własnego autorstwa o intertekście biblijnym w jego twórczości Wołodymyr Iwanowycz podarował ojcu Rostysławowi Semenczukowi, który w życiu świeckim pracuje jako nauczyciel historii, oraz dyrektorce Szkoły Ogólnokształcącej w Dobryniwcach Ulianie Menzelewskiej, aby miejscowi uczniowie mieli możliwość głębiej poznawać dziedzictwo literackie i duchowe rodzinnego kraju. We wspomnianej już publikacji Jarema Hirnyczenko pisał: „Hawryło Hordyj należał do tej małej garstki ludzi, którzy nie chylą się tam, gdzie wieje wiatr, lecz niezłomnie stoją na narodowym gruncie. Wychodząc z chłopskiej chaty, całe życie poświęcił pracy dla tego narodu, którego był wiernym synem aż do śmierci”. Bukowiński malunek. W Czerniowcach zaprezentowano projekt badawczy „Bukowiński malunek”, poświęcony badaniu i zachowaniu tradycyjnych ornamentów, którymi niegdyś ozdabiano skrzynie, ściany domów oraz inne elementy wyposażenia na Bukowinie. Od początku roku zespół badaczy zbiera informacje o autentycznych malunkach, współpracuje z muzeami oraz mieszkańcami obwodu, którzy przesyłają fotografie i opowiadają rodzinne historie. „Badaliśmy, szukaliśmy tego wszystkiego w muzeach i współpracowaliśmy z mieszkańcami Bukowiny. Mieliśmy też bardzo duży odzew i wielu ludzi przesyłało nam informacje. To nam pomogło wszystko zebrać” – opowiedziała badaczka Olha Szumanska. Według niej, obecnie bukowiński Nic więc dziwnego, że prezentacja książki odbyła się właśnie w murach świątyni, gdzie głęboka modlitwa współbrzmi z życiowym losem poety, jego ofiarną służbą dla ojczystego narodu, za którą wielokrotnie doświadczał prześladowań, upokorzeń i aresztowań. Ojciec Rostysław Semenczuk, argumentując wybór miejsca przeprowadzenia prezentacji, zaznaczył: „Za czasów Iwana Dibrowy, kiedy obcy próbowali asymilować mieszkańców Bukowiny, to właśnie cerkiew, a nie instytucje świeckie, była jedyną twierdzą, w której przechowywano ojczyste słowo, a pierwsze szkoły ludowe otwierano właśnie przy parafiach. Iwan Dibrowa ofiarnie wierzył, że prawdziwa wiedza jest nieodłączna od wiary, ponieważ, jak mówi Księga Przysłów: „Bojaźń Pańska jest początkiem mądrości, a poznanie Świętego – to rozum” (Prz 9, 10). Jego walka o edukację nie była rozrywką, lecz świętym obowiązkiem duchowej obrony narodu, wypełnieniem Bożego przykazania: „Nabywaj mądrości, nabywaj rozumu... Nie porzucaj jej, a ona cię zachowa” (Prz 4, 5-6)”. Będąc swego czasu uczestnikiem ukraińskich towarzystw „Ruska Kasa”, „Sielska Kasa”, „Sicz”, Iwan Dibrowa aktywnie zajmował się działalnością oświatową: zakładał czytelnie, przewoził przez granicę austriacko-rosyjską ukraińskie książki, wśród których były także utwory T. Szewczenki. Z czasem dzieło ojca kontynuowała córka Jarosława, która była związana z ruchem nacjonalistycznym w czasach rumuńskiej okupacji Bukowiny, o czym wspominał w swojej publikacji ukraiński literaturoznawca, profesor Fedir Pohrebennyk. Główne etapy życiowej i twórczej drogi pisarza podczas spotkania-prezentacji przybliżyli uczniowie Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Dobryniowcach, podlegającego Radzie Wiejskiej w Jurkowcach w rejonie czerniowieckim obwodu czerniowieckiego, którzy recytowali wiersze i prezentowali krótkie inscenizacje na podstawie utworów prozatorskich Iwana Dibrowy. Szczegółowiej o ważnych stronach osobistego życia pisarza, osobliwościach jego twórczego stylu oraz treści książki opowiedziała redaktorka wydania Olha Melenczuk. Badaczka położyła nacisk na szczególną tonację poezji Iwana Dibrowy, która wchłonęła ludową obrazowość pieśniarską i ukazuje artystę jako malarstwo nie posiada oficjalnego statusu dziedzictwa kulturowego, dlatego istnieje ryzyko utraty tej tradycji. „Obecnie malarstwo bukowińskie nie posiada żadnego oficjalnego statusu. Nie jest opisane, nie ma ochrony. Dzięki temu, że zbieramy te informacje, mogą one zostać zachowane i w przyszłości mogą jeszcze pomóc w jego odrodzeniu” – zaznaczyła badaczka. Ze strony mediów S4 delikatnego liryka. W jego wierszach wyraźnie brzmią motywy obywatelskie i intymne, a przewijającymi się konceptami są „dumy”, „dusze”, „serca” itp. Światopogląd pisarza oraz jego zainteresowanie środowiskiem kulturalno-artystycznym potwierdzają również zamieszczone w wydaniu utworów recenzje spektakli teatralnych i występów towarzystw muzycznych. W książce połączono przeszłość ze współczesnością, w szczególności uwagę zwraca rozdział „Utwory Iwana Dibrowy w muzyce”, do którego weszły muzyczne interpretacje poezji pisarza, stworzone przez artystę ludowego Ukrainy, kompozytora, profesora katedry muzyki wydziału pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, przewodniczącego Czerniowieckiego obwodowego oddziału organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki” Iwana Derdę, który od wielu lat popularyzuje utwory pisarza w swoim repertuarze muzycznym. Warto zauważyć, że postać Iwana Dibrowy i jego dorobek twórczy zainspirowały bukowińskiego pisarza Stepana Panczuka do stworzenia poetyckiej dedykacji, którą podzielił się podczas spotkania-prezentacji, nadając jej szczególną liryczną atmosferę. W finale jubileuszowego wydarzenia działacz społeczny i uczestnik działań wojennych Serhij Mykołajczuk zauważył, że Iwan Dibrowa zmarł w 37. roku życia – w wieku, który dzisiaj jest średnią wieku wielu ukraińskich żołnierzy ginących za państwo. Mimo krótkiej drogi życiowej zdążył wykazać się jako przekonany patriota i działacz społeczny: został usunięty z Czerniowieckiego Seminarium Nauczycielskiego za swoje przekonania narodowe, bronił idei jedności ukraińskich ziem i państwowej niepodległości. Zdaniem Serhija Mykołajczuka sprawę, o którą walczył Iwan Dibrowa, kontynuują obecnie ukraińscy wojskowi oraz całe społeczeństwo, dokładając starań na rzecz zachowania ukraińskiej państwowości, języka, wiary i prawa do życia na ojczystej ziemi. Szczególnie wzruszył obraz, który wyłonił się już po prezentacji na dziedzińcu cerkiewnym. Zaszywszy się w cieniu, zbiór utworów Iwana Dibrowy czytał trzecioklasista Jurko Butniak, który z zainteresowaniem zaczął poznawać świat artystyczny swojego utalentowanego rodaka. Ten epizod jeszcze raz potwierdza, że żaden wróg nie jest w stanie zniszczyć ukraińskiego ducha, ponieważ dorasta nowe pokolenie Ukraińców, które będzie nieść światło prawdy, wiedzy i nauki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Prezentacja drugiego wydania „Biblii barszczu” Switłany Koronenko

Niedawno w RIDchramie przy ul. Chreszczatyk 7/11 w Kijowie odbyła się prezentacja drugiego, poprawionego i uzupełnionego, prezentowego wydania „Biblii barszczu” Switłany Koronenko (wydawnictwo „Jarosławiw Wał”). Każda książka, jak i każdy człowiek, ma historię swoich narodzin. Prawdopodobnie „Biblia barszczu” Switłany Koronenko nie pojawiłaby się, gdyby swego czasu ekspert kulinarny Jewhen Kłopotenko i jego zespół nie postawili kropki w sporach dotyczących pochodzenia tej potrawy i 1 lipca 2022 roku UNESCO nie wpisało kultury przyrządzania ukraińskiego barszczu na Listę niematerialnego dziedzictwa wymagającego pilnej ochrony. Ale sama praca nad książką rozpoczęła się znacznie wcześniej, jeszcze w 2020 roku… Właśnie wtedy, śledząc w mediach perypetie walki Ukraińców o uznanie barszczu za ukraińską potrawę narodową, założyciel i ówczesny dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, świętej pamięci Mychajło Słaboszpycki, zaproponował żonie Switłanie Koronenko napisanie książki o barszczu. Jemu jako autorowi pomysłu dedykowana jest książka. Praca nad książką trwała pięć lat. Książka ukazała się jesienią 2024 roku i została zaprezentowana na festiwalu „Książkowy kraj”. Stała się sensacją na rynku książki i od razu zajęła swoje unikalne miejsce wśród książek etnograficzno-kulinarnych Ukrainy. Po raz pierwszy na przykładzie jednej popularnej ukraińskiej potrawy pokazano historię kulinarną Ukrainy na przestrzeni niemal pięciu wieków. A tysiąc przepisów na barszcz zebrano z setek książek kulinarnych, etnograficznych, statystycznych, artystycznych itp. i niemal wszystkie one zostały wydrukowane nie w języku ukraińskim, zakazanym wówczas. A ukraińskojęzycznych książek kulinarnych w XIX wieku ukazały się aż dwie! „Ruska piekarnia, albo Nauka jak gotować i piec” została wydrukowana w 1868 roku w Kołomyi w drukarni Mychajła Biłousa, autorstwa Emilii Łewyckiej. I jeszcze jedna – „Kucharka Ruska obejmująca szkołę gotowania tanich, smacznych i zdrowych obiadów zebrana przez Florentyne i Wandę”, wydana we Lwowie w latach 80. XIX wieku. Nazwiska autorek są nieznane. I jeszcze jedna z najsłynniejszych ukraińskojęzycznych książek kulinarnych – „Potrawy i napoje na Ukrainie” autorstwa wymyślonej Z. Kłynoweckiej, pod nazwiskiem której prawdopodobnie ukrył się Borys Dubrowśkyj – pojawiła się w 1913 roku (Lwów – Kijów), obecnie jest już kanonem ukraińskiej kuchni narodowej. Pierwszym odruchem autorki Switłany Koronenko było pozostawienie przepisów na barszcz w języku oryginału – polskim, rosyjskim, francuskim czy jakimś innym, ale w procesie pracy nad książką zrozumiała, że byłoby to niewłaściwe. Przepisy na ukraińskie barszcze musiały wrócić na Ukrainę po ukraińsku. Więc niemal tysiąc przepisów zostało przetłumaczonych i dziś Ukraińcy mogą czytać je w ojczystym języku. Są one już faktem ukraińskiej kuchni. Switłana Koronenko, pisząc książkę, traktowała przepisy na barszcz jak dokumenty utrwalone w określonym czasie, w określonym miejscu i przez określoną osobę. Brała tylko przepisy wydrukowane w książkach, odnalazłszy w szczególności cztery najstarsze i utrwalone na papierze przepisy na barszcz w książce Stanisława Czernieckiego „Compendium ferculorum, Albo zebranie potraw” (1682) oraz dwa w rękopiśmiennym Radziwiłłowskim zbiorze kulinarnym „Moda bardzo dobra smażenia roznych konfektow” (1686–1688), wydanym ze szczegółowymi komentarzami w Polsce w 2011 roku. A ogólnie o barszczu wspomina się w wielu źródłach znacznie wcześniej, ale bez przepisów, dlatego obecnie można tylko zgadywać, jaki był najstarszy barszcz. Najprawdopodobniej najstarsze barszcze były na różnych kwasach. Zachowały się przepisy na barszcz z rośliną barszcz zwyczajny jako bardzo popularne… Liczna prezentacja pierwszego wydania „Biblii barszczu” w Ukrinformie stała się zauważalnym zjawiskiem. Poprowadził ją Jewhen Kłopotenko i wtedy też uczestnicy prezentacji mogli degustować trzy dawne barszcze, których przepisy zaczerpnięto z „Biblii barszczu”. Wśród nich – „Królewski” z 1682 roku oraz „Barszcz ze świeżym sandaczem na kwasie” według przepisu z 1837 roku. I trzeci – to mięsny barszcz z pieczonym burakiem i winem. Co ciekawe, dziś niektóre z tych dawnych barszczy są już w menu kijowskiej restauracji Jewhena Kłopotenki „100 lat temu naprzód”. Historia narodzin drugiego wydania również jest nieoczekiwana. Wydanie książki o objętości 800 stron i formacie A3 kosztuje niemało. Więc autorka szukała na nią środków. Warto przypomnieć, że Switłana Koronenko – znana poetka, autorka wielu książek, laureatka prestiżowych nagród literackich. I oto w 2025 roku Switłana Koronenko nieoczekiwanie dla samej siebie została pierwszą laureatką nowo utworzonej nagrody literackiej RODOVID, ufundowanej przez mecenasa Ihora Didkiwśkiego, której fundusz nagród wynosi 500 tys. hrywien. Otrzymaną nagrodę pieniężną Switłana Koronenko postanowiła w całości przeznaczyć na druk nowego, uzupełnionego wydania „Biblii barszczu”, a także książki Mychajła Słaboszpyckiego „Ukraińscy mecenasi”. I oto prezentacja książki, w przeddzień której wydarzył się jeszcze jeden wątek. Na odnowionej, prezentowo-pamiątkowej „Biblii barszczu” czytelnik widzi piękną stylizowaną rzeźbę, która kojarzy się ze scytyjskimi babami, wykuwanymi przez starożytne koczownicze plemiona Scytów w okresie od VI do III wieku przed naszą erą. I w ten sposób wydawcy jakby twierdzą: barszcz to pradawna potrawa Ukraińców, barszcz tutaj gotowano od dawna, barszcz to potrawa sakralna dla każdego Ukraińca. Ale kto jest autorem tej rzeźby? Tym pytaniem jako wydawca przejmowała się Switłana Koronenko. Statuetka była w ich domu, ale skąd jest i kto jest jej autorem, nikt nie potrafił powiedzieć. Być może wiedział M. Słaboszpycki, ale jego już nie ma. Więc nazwiska autora rzeźby na okładce nie było. I dosłownie na kilka dni przed prezentacją Switłana Koronenko znalazła w internecie zdjęcie rzeźby z nazwiskiem autora. Okazało się, że ta piękna praca rzeźbiarska należy do Mykoły Biłyka, wybitnego ukraińskiego rzeźbiarza, akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, artysty ludowego Ukrainy. Jego monumentalne prace są wizytówkami ukraińskich miast, w szczególności Kijowa, a styl twórczy jest głęboko związany z historią narodową, archetypami i obrazami sakralnymi. Z najsłynniejszych prac Mykoły Biłyka – pomnik księżnej Olgi na Placu Michajłowskim i pomnik Jarosława Mądrego przy Złotych Wrotach w Kijowie. Zaproszono Mykołę Biłyka i stało się to przyjemnym wątkiem prezentacji. Okazało się, że tę pracę rzeźbiarz przyniósł Mychajłowi Słaboszpyckiemu na jedne z urodzin. Mykoła Biłyk. Szczególnie symboliczne jest to, że obecnie w muzeum pracują dzieci i wnuki jego twórców. Naszym zadaniem dziś jest chronić to, co stworzono, rozwijać muzeum i przekazać je potomnym nowocześniejszym, a jednocześnie wiernym swojej głównej misji: zachowaniu ukraińskiej kultury i tradycji” – zauważyła Oksana Starak-Powjakeł, dyrektor generalna NMNAU. Ze strony Muzeum na Facebooku podarował Switłanie katalog swoich prac, w którym znajduje się również zdjęcie tej rzeźby. Jej tytuł to „Połtawska jesień” (1996). O czym mówiono w wystąpieniach uczestników prezentacji? O narodowym znaczeniu pojawienia się „Biblii barszczu” właśnie teraz. O tym, że ta książka wyznaczyła i utrwaliła barszcz jako główny kulinarny marker ukraińskiej tożsamości oraz naukowo obaliła rosyjskie próby zawłaszczenia tej potrawy. O tym, że to zakrojone na szeroką skalę badanie stało się pierwszym fundamentalnym kulinarno-etnograficznym zbiorem, który potwierdza historyczną ciągłość ukraińskich tradycji. O tym, że książka stała się swoistą obroną kulinarnej suwerenności, gdyż Rosja przez dziesięciolecia próbowała oznaczać barszcz w zagranicznych menu jako „rosyjską zupę”. A ta praca dała potężny tekstowy i historyczny odpór kulinarnemu maruderstwu. Autorka opracowała prawie 200 źródeł (książek kulinarnych, etnograficznych, statystycznych i artystycznych) z okresu od 1584 do 2022 roku, zbierając ponad 1000 autentycznych przepisów, co naukowo dowodzi, że barszcz rozwijał się właśnie w ukraińskim areale kulturowym. Autorka podjęła potężną próbę dekolonizacji ukraińskiej kuchni: jej badanie demonstruje ewolucję potrawy na przestrzeni ponad 400 lat — od najdawniejszych przepisów na barszcz z barszczu zwyczajnego po dawny kozacki „mądry” barszcz i hetmańskie receptury. Przywraca ona zapomniane warstwy gastronomicznej historii, które sztucznie zacierano w czasach radzieckich. Książka stała się logiczną kontynuacją uznania kultury przygotowywania ukraińskiego barszczu w 2022 roku. Służy ona jako kapitalny papierowy manifest tego statusu. Zebrany materiał jest gotowym narzędziem do prezentowania Ukrainy na świecie. Obecnie przygotowywane są anglojęzyczne wersje wydania dla międzynarodowej publiczności. Zatem „Biblia barszczu” stała się swoistą encyklopedią i udowodniła trwałość ukraińskich smaków pomimo wszystkich historycznych nieszczęść, wojen i wielkich głodów, przekształcając przepisy w element narodowego oporu. O wszystkich tych ważnych momentach mówili w swoich wystąpieniach ekspert kulinarny i działacz społeczny Jewhen Kłopotenko, mecenas książki Ihor Didkowski, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, redaktor naczelny „Ukraińskiej Gazety Literackiej” Mychajło Sydorzewski, redaktor naczelny gazety „Literacka Ukraina” Serhij Kułida, redaktor literacki „Biblii barszczu”, dziennikarz, kompozytor Wiktor Lifanczuk, folklorysta, etnograf, doktor nauk filologicznych, wiodący pracownik naukowy oddziału folklorystyki ukraińskiej i zagranicznej IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy Mykoła Dmytrenko, artysta ludowy Ukrainy Mykoła Biłyk, dyrektor Biblioteki Sołomiańskiej imienia Mychajła Słaboszpyckiego Kateryna Predczenko, pisarki Zirka Menzatiuk, Łarysa Petrowa, Hałyna Sływka, Wałentyna Dawydenko, Widwerta Berta, Irena Słuta, Asia Ejrena, Tetiana Dejnehiwna… I oczywiście była piosenka, w której głównym bohaterem jest barszcz. Artystka ludowa Ukrainy Switłana Myrwoda wykonała ludową pieśń „Czerwona chustka, krajka sina — poszła Polka za Rusina…”. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Wspaniały jubileusz

17 lipca Narodowe Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy obchodziło szczególną datę – 50. rocznicę otwarcia pierwszych ekspozycji. Pół wieku temu muzeum rozpoczęło swoją historię jako przestrzeń powołana do przechowywania dziedzictwa architektonicznego, kulturowego i duchowego Ukrainy. Dziś jest to jedno z największych muzeów pod gołym niebem w Europie, które nie tylko chroni przeszłość, ale też pomaga współczesnym lepiej zrozumieć własne korzenie. Jubileuszowe uroczystości połączyły prze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Edukacja dorosłych – zasób niezłomności i rozwoju

Larysa ŁUKJANOWA, doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik NAPS, dyrektorka Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Ziazjuna NAPS Ukrainy W czasach gwałtownych zmian, wojennych prób i przyszłej powojennej odbudowy szczególnie wyraźnie staje się widoczna prawda sprawdzona przez czas i potwierdzona badaniami naukowymi: człowiek jest zdolny do uczenia się i rozwoju przez całe życie. Dlatego edukacja dorosłych dziś jawi się nie tylko jako środek profesjonalnego rozwoju, lecz także jako ważny zasób osobistej niezłomności, społecznej odporności i zrównoważonego rozwoju. Jest ona uniwersalnym cywilizacyjnym czynnikiem, który pozwala ujawnić potencjał każdego człowieka, wzmacnia pozytywne zmiany społeczne, sprzyja porozumieniu społecznemu, interakcji, zaufaniu i współpracy. W przestrzeni europejskiej i światowej edukacja dorosłych coraz bardziej utrwala się jako jeden z kluczowych instrumentów rozwoju gospodarczego, przezwyciężania nierówności społecznych, umacniania społeczeństwa obywatelskiego oraz wspierania dobrostanu psychicznego ludzi w różnym wieku. Jednocześnie pomaga ona społeczeństwom odpowiadać na nowe wyzwania, nie tracąc własnego dziedzictwa kulturowego i tożsamości narodowej. Połączenie innowacji z tradycjami tworzy otwartą, wielokulturową i społecznie odpowiedzialną przestrzeń edukacyjną, sprzyjającą partnerstwu międzynarodowemu i wzajemnemu wzbogacaniu się. Dla Ukrainy rozwój edukacji dorosłych nabiera szczególnego, strategicznego znaczenia. Wojna wywołana rosyjską agresją radykalnie zmieniła potrzeby społeczeństwa i rynku pracy. Miliony ludzi potrzebują nowych kompetencji, przekwalifikowania zawodowego, podniesienia kwalifikacji lub opanowania nowego zawodu. Dlatego kraj potrzebuje elastycznego systemu edukacji dorosłych, zdolnego szybko reagować na współczesne wyzwania, potrzeby gmin, gospodarki i każdej konkretnej osoby. Odbudowa Ukrainy jest niemożliwa bez odbudowy kapitału ludzkiego. Ożywienie produkcji, rozwój przedsiębiorczości, wzrost zatrudnienia i aktywności gospodarczej bezpośrednio zależą od możliwości ludzi do uczenia się, przekwalifikowywania się i adaptowania do nowych warunków. Zatem rozwinięty system edukacji dorosłych jest nie tylko składnikiem polityki oświatowej, lecz także jednym z kluczowych czynników odbudowy gospodarczej, spójności społecznej i umacniania państwa. W Ukrainie edukacja dorosłych jest nieodłącznym składnikiem krajowego systemu edukacji, mając jednocześnie własną misję, zasady i osobliwości. Jej główne przeznaczenie polega na stworzeniu warunków do wszechstronnego rozwoju człowieka w ciągu samodzielnego życia, wspieraniu jego kształtowania się zawodowego, obywatelskiego i osobistego. Chodzi nie tylko o zdobywanie nowej wiedzy czy umiejętności zawodowych, ale także o nieustanne odkrywanie potencjału twórczego, rozwój myślenia krytycznego, zdolności do uczenia się, adaptowania się do zmian i odpowiedzialnego działania w społeczeństwie. W przeciwieństwie do tradycyjnej edukacji, edukacja dorosłych jest bezpośrednio związana z realnymi potrzebami życiowymi człowieka. Uwzględnia doświadczenie zawodowe, role społeczne, osobiste zainteresowania i aspiracje, łącząc naukę z pracą, życiem rodzinnym i aktywnością społeczną. Dlatego proces edukacyjny opiera się na partnerstwie, praktycznej orientacji, aktywnej komunikacji i wzajemnej wymianie doświadczeń. Dla Ukrainy, podobnie jak dla innych krajów Partnerstwa Wschodniego, jednym z ważnych zadań pozostaje kształtowanie kultury uczenia się przez całe życie. Przez dziesięciolecia pierwszeństwo miała edukacja formalna, podczas gdy potencjał nauki nieformalnej w tym kontekście był często nie doceniany. Jednocześnie to właśnie edukacja nieformalna daje ludziom możliwość szybkiego reagowania na wyzwania czasu, zdobywania nowych kompetencji, realizowania własnych zainteresowań i aktywnego włączania się w życie społeczności. Nie tylko podnosi ona jakość życia, lecz także wzmacnia społeczeństwo obywatelskie, poszerza możliwości organizacji pozarządowych i sprzyja upowszechnianiu kultury aktywnego obywatelstwa. Szczególne znaczenie edukacja nieformalna nabiera we współczesnej Ukrainie. Wojna, masowe przemieszczenia wewnętrzne, zmiany na rynku pracy, konieczność przekwalifikowania zawodowego, wzrost bezrobocia oraz potrzeba wsparcia psychologicznego znacznej części ludności istotnie zwiększyły popyt na dostępne i elastyczne możliwości edukacyjne. To właśnie edukacja nieformalna często staje się najszybszą drogą do opanowania nowego zawodu, rozwijania potrzebnych kompetencji i powrotu człowieka do aktywnego życia społecznego i zawodowego. W ostatnich latach w Ukrainie coraz bardziej zauważalną rolę w rozwoju edukacji dorosłych odgrywają Centra Edukacji Dorosłych (CED). Ich misja społeczna polega na tworzeniu otwartej przestrzeni edukacyjnej, w której każdy, niezależnie od wieku, zawodu czy okoliczności życiowych, może zdobyć nową wiedzę, nabyć nowoczesnych kompetencji i znaleźć możliwości rozwoju osobistego. Działalność Centrów Edukacji Dorosłych obejmuje szerokie spektrum ofert edukacyjnych: od przygotowania zawodowego i przekwalifikowania po programy edukacji obywatelskiej, rozwoju kulturalnego, cyfrowej umiejętności czytania i pisania, nauki języków, zajęć twórczych i inicjatyw rekreacyjnych. Koncepcja takich centrów w dużej mierze ukształtowała się pod wpływem europejskiego, przede wszystkim niemieckiego, doświadczenia, którego adaptację do ukraińskich realiów przez wiele lat wspierała organizacja międzynarodowa DVV International. Dziś Centra Edukacji Dorosłych są nie tylko dostawcami usług edukacyjnych. Stają się ośrodkami integracji społecznej, aktywności obywatelskiej i rozwoju lokalnych społeczności. Tutaj ludzie opanowują nowe role zawodowe i życiowe, odzyskują pewność siebie, znajdują osoby o podobnych poglądach, zapoczątkowują nowe inicjatywy. W Ukrainie takie centra funkcjonują w różnych formach organizacyjno-prawnych: jako zakłady komunalne, organizacje społeczne i charytatywne, stowarzyszenia, prywatne placówki oświatowe. Prawie we wszystkich regionach kraju współpracują one z placówkami oświaty, kultury, bibliotekami, organizacjami społecznymi i organami samorządu lokalnego. Właśnie bliskość wobec człowieka, elastyczność programów edukacyjnych i uwzględnianie indywidualnych potrzeb sprawiają, że Centra Edukacji Dorosłych są jednym z najskuteczniejszych mechanizmów realizacji koncepcji uczenia się przez całe życie. Ich działalność przekonująco dowodzi, że współczesna edukacja dorosłych to nie tylko przekazywanie wiedzy, lecz przede wszystkim tworzenie możliwości osobistego rozwoju, mobilności zawodowej, spójności społecznej i rozwoju społeczności. Od chwili ich powstania Centra Edukacji Dorosłych reagowały na zmiany w rozumieniu edukacji i pojawianie się nowych potrzeb poszczególnych osób oraz społeczeństwa w ogóle. Centra są ściśle związane z rozwojem demokratycznym. Edukacja dla wszystkich, niezależnie od klasy społecznej, płci, wykształcenia, wieku, religii, ideologii czy przynależności narodowej: te zasady są częścią podstawowego rozumienia koncepcji Centrów Edukacji Dorosłych. Nikt nie może zostać pozostawiony bez uwagi. Ponosząc społeczną odpowiedzialność, CED są miejscami integracji społecznej, co jest niezwykle ważne dla ukraińskich realiów. Są one przestrzeniami edukacyjnymi dla różnorodnych grup o różnych punktach startowych i potrzebach w zakresie nauki. „Centra nie dzielą, raczej łączą; nie »sortują« według pochodzenia społecznego, nie rozgraniczają dalszej edukacji akademickiej i nieakademickiej. »Uczymy się razem« to nie tylko hasło, lecz praktyka, która wymaga indywidualnego rozwoju i zróżnicowania uczniów w klasie”, podkreśla profesor, doktor Rita Süssmuth, Prezydent Niemieckiego Stowarzyszenia Edukacji Dorosłych. Jednocześnie udany rozwój edukacji dorosłych jest niemożliwy bez tych, którzy uczą dorosłych. Praca z dorosłym człowiekiem wymaga bowiem nie tylko gruntownej wiedzy z określonej dziedziny, lecz także posiadania specjalistycznych podejść andragogicznych. Wykładowca, trener, konsultant czy tutor powinien umieć uwzględniać życiowe i zawodowe doświadczenie słuchaczy, ich motywację, indywidualne potrzeby edukacyjne, pomagać w stosowaniu zdobytej wiedzy w realnym życiu. Niestety, w Ukrainie przygotowanie takich specjalistów dotąd nie stało się systemowe. Szkoły wyższe praktycznie nie prowadzą ukierunkowanego kształcenia pedagogów-andragogów, a programy rozwoju kompetencji andragogicznej w systemie kształcenia podyplomowego dopiero zaczynają się kształtować. Dlatego usługi edukacyjne dla dorosłych często świadczą albo wykładowcy, którzy nie mają specjalnego przygotowania do pracy właśnie z dorosłym audytorium, albo wysoko wykwalifikowani praktycy, którym brakuje wiedzy psychologiczno-pedagogicznej. W rezultacie system często traci na jakości i skuteczności. Potrzeba profesjonalnego przygotowania andragogów od dawna pozostaje w polu uwagi ukraińskich naukowców i praktyków. Chodzi nie tylko o tworzenie nowoczesnych programów edukacyjnych, lecz także o ukształtowanie zawodu andragoga jako ważnego składnika krajowego systemu edukacji i uczenia się przez całe życie. Obok zabezpieczenia kadrowego niezwykle ważne pozostaje zagadnienie rozwoju legislacyjnego edukacji dorosłych. Bez jasnej podstawy normatywno-prawnej trudno zapewnić jej stabilne funkcjonowanie, skuteczne finansowanie i zrównoważony rozwój. Dla sprawiedliwości trzeba zaznaczyć, że poszczególne aspekty edukacji dorosłych zostały już uregulowane obowiązującym ustawodawstwem Ukrainy. Odpowiednie przepisy zawarte są w Konstytucji Ukrainy oraz w szeregu innych aktów normatywno-prawnych. Jednak te normy pozostają rozproszone, często dublują się lub inaczej interpretują jedna drugą, co utrudnia kształtowanie spójnej polityki państwowej w dziedzinie edukacji dorosłych. W ostatnim czasie w Ukrainie podjęto ważne kroki w tym kierunku. Po pierwsze, w 2017 roku uchwalono ustawę Ukrainy „O edukacji”, zgodnie z którą edukacja dorosłych została nazwana nieodłącznym składnikiem systemu edukacji kraju (art. 10). Po raz pierwszy w ukraińskim ustawodawstwie do treści ustawy włączono artykuł (18) „Edukacja dorosłych”, w którym ta gałąź oświaty rozpatrywana jest jako składnik kształcenia przez całe życie, ukierunkowany na realizację prawa każdej pełnoletniej osoby do nieprzerwanego uczenia się z uwzględnieniem jej potrzeb osobistych, priorytetów rozwoju społecznego i potrzeb gospodarki. Po drugie, kolejnym ważnym krokiem było przygotowanie projektu ustawy Ukrainy o edukacji dorosłych (numer rejestracyjny 7039, z 10.02.2022). Projekt ustawy określa prawne, organizacyjne i ekonomiczne podstawy funkcjonowania i rozwoju systemu edukacji dorosłych w Ukrainie, zarysowuje warunki skutecznej współpracy zainteresowanych stron w celu realizacji prawa dorosłej osoby do uczenia się przez całe życie. W dokumencie podkreślono, że państwo wspiera i zachęca do ciągłego rozwoju osobowości poprzez kształtowanie świadomej potrzeby uczenia się przez całe życie, kształtowanie kultury nieformalnego i nieformalnego uczenia się. Proponowane w projekcie ustawy przepisy bezpośrednio odpowiadają na problemy, które od dłuższego czasu hamowały rozwój tej dziedziny w Ukrainie. Chodzi przede wszystkim o brak kompleksowej polityki państwowej, niewystarczającą świadomość społecznej wartości edukacji dorosłych, fragmentaryczność regulacji normatywno-prawnej oraz konieczność harmonizacji ukraińskiego ustawodawstwa z podejściami europejskimi. Szczególną uwagę w projekcie ustawy poświęcono określeniu strategicznych kierunków rozwoju edukacji dorosłych. Dokument przewiduje utworzenie nowoczesnego, spójnego systemu edukacji dorosłych, rozwój kluczowych kompetencji obywateli, rozgraniczenie uprawnień wszystkich podmiotów tej sfery oraz stworzenie warunków prawnych dla działalności nowych instytucji i dostawców usług edukacyjnych. Ważne jest także to, że po raz pierwszy na poziomie legislacyjnym zaproponowano całościową wizję systemu edukacji dorosłych. Jest on rozpatrywany jako wzajemnie powiązany zbiór uczestników procesu edukacyjnego, dostawców usług edukacyjnych, organów zarządzających, kontroli oraz zabezpieczenia naukowo-metodycznego. Ważnym kamieniem milowym na drodze legislacyjnego uregulowania tej sfery stała się decyzja Gabinetu Ministrów Ukrainy z 9 lutego 2022 roku o zatwierdzeniu projektu ustawy Ukrainy „O edukacji dorosłych”. Chociaż pełnowymiarowa inwazja Rosji wstrzymała dalsze rozpatrywanie dokumentu, jego koncepcyjne założenia nie straciły na aktualności. Przeciwnie, współczesne wyzwania jeszcze bardziej uwypukliły potrzebę stworzenia spójnego systemu edukacji dorosłych jako jednego z kluczowych mechanizmów rozwoju kapitału ludzkiego, odbudowy gospodarczej i integracji europejskiej Ukrainy. Dziś edukacja dorosłych w Ukrainie znajduje się na etapie kształtowania się jako spójnej polityki państwowej. Mimo istotnych pozytywnych przemian ta sfera nie ma jeszcze wystarczająco skutecznych mecha-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mechanizmów zarządzania, finansowania oraz zabezpieczenia ustawodawczego. Pozostają nierozwiązane kwestie koordynacji działań dostawców edukacji dorosłych, systemowego przygotowania pedagogów-andragogów, zbierania danych statystycznych, uznawania wyników uczenia się pozaformalnego i nieformalnego, a także tworzenia równych warunków dla wszystkich podmiotów działających w tym obszarze. Jednocześnie znaczenie edukacji dorosłych dla Ukrainy gwałtownie rośnie. W warunkach wojny, powojennej odbudowy, integracji europejskiej i głębokich transformacji rynku pracy staje się ona jednym z kluczowych instrumentów rozwoju kapitału ludzkiego, spójności społecznej i stabilności gospodarczej państwa. To właśnie edukacja dorosłych pomaga ludziom przystosować się do nowych okoliczności życiowych, zdobywać nowoczesne kompetencje, odzyskiwać zdolność zawodową i pozostawać aktywnymi uczestnikami życia społecznego. Jest oczywiste, że nowoczesny system edukacji dorosłych musi rozwijać się jako otwarta, państwowo-społeczna struktura, która łączy możliwości edukacji formalnej, pozaformalnej i nieformalnej. Jej rozwój powinien opierać się na zasadach uczenia się przez całe życie, dostępności, elastyczności, partnerstwa i odpowiedzialności wszystkich uczestników procesu edukacyjnego. Jednocześnie współczesny świat stawia przed człowiekiem nowe wymagania. Bezprecedensowy dostęp do wiedzy, technologii cyfrowych i różnorodnych zasobów edukacyjnych otwiera praktycznie nieograniczone możliwości rozwoju osobistego i zawodowego. Jednak wraz z nowymi możliwościami rośnie także osobista odpowiedzialność każdego za własną ścieżkę edukacyjną. Jeśli wcześniej znaczną część odpowiedzialności za edukację brało na siebie państwo, to dziś uczenie się coraz bardziej staje się świadomym wyborem samego człowieka. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera uchwalenie Ustawy Ukrainy „O edukacji dorosłych”. Jej przyjęcie stanie się ważnym krokiem ku uformowaniu nowoczesnego, całościowego i zorientowanego europejsko systemu edukacji dorosłych. Ustawa ma stworzyć prawne warunki dla efektywnej współpracy państwa, samorządu terytorialnego, pracodawców, organizacji społecznych i dostawców usług edukacyjnych, a także zapewnić realną realizację prawa człowieka do uczenia się przez całe życie. Właśnie dlatego edukację dorosłych należy rozpatrywać nie jako odrębny segment polityki edukacyjnej, lecz jako strategiczny zasób rozwoju państwa. Inwestycje w uczenie się dorosłych są przede wszystkim inwestycjami w kapitał ludzki, konkurencyjność gospodarki, spójność społeczności i demokratyczny rozwój społeczeństwa. To właśnie dzięki edukacji człowiek zdobywa nie tylko nową wiedzę i zawód, ale także pewność siebie, zdolność do pokonywania wyzwań i odpowiedzialnego tworzenia przyszłości swojego kraju. Na tym właśnie polega prawdziwa treść edukacji dorosłych jako zasobu niezłomności i rozwoju. tam, gdzie należało szukać astronomii. Wreszcie Biblia zawiera opis bitwy, kiedy Słońce i Księżyc zostały zatrzymane pośrodku nieba. Literatura „krytyczna” jest przepełniona opisami katastrofalnych skutków takich zjawisk lub wręcz otwartymi drwinami z tego miejsca tekstu biblijnego. W rzeczywistości nie tylko „przesilenie słoneczne” (co roku w okolicach święta Iwana Kupały), ale także „przesilenie księżycowe” (dwukrotnie w 18,6-letnim cyklu Księżyca) to znane astronomom zjawiska przyrodnicze. Oczywiście w Piśmie Świętym mowa jest o zbieżności (lub przynajmniej znacznej bliskości czasowej) dat przesilenia słonecznego i księżycowego. Jak powiedziano w tekście – wtedy też z nieba spadały kamienie. Były to raczej nie meteoryty, a jeden z regularnych corocznych rojów meteorów (kojarzonych z meteorytami). Niewłaściwe rozumienie Biblii nie jest powodem do jej krytyki. barwnością”. Hałyna Nowosad przyznaje, że ulubionym gatunkiem literackim są powieści oparte na wydarzeniach historycznych, z których można czerpać nie tylko emocje, ale i wiedzę. Dlatego w książkowej „walizce” znalazły się takie książki: Petro Łucyk, „Templariusze króla Daniela” („o władcy naszych ziem halickich, ruskim księciu Danielu Romanowiczu z rodu Rurykowiczów, któremu losem było pisane stać się równym wśród europejskich władców i otrzymać tytuł Króla Rusi”); Jarosława Dechtiarenko, „Ostatni Władca” (wydarzenia w Rusi Halicko-Wołyńskiej XIV w., na ziemie której „położył oko” polski król Kazimierz III, kuzyn pradziadka króla Daniela, Jerzego II Trojdenowicza); Hanna Horożenko, „W ogniu tygla. Srebro” (o wydarzeniach na Kijowszczyźnie czasów początku XVII w., o ówczesnej ukraińskiej szlachcie, o realnych postaciach historycznych – księżnych, wielkich właścicielkach ziemskich Annie Koreckiej i Zofii Rużyńskiej). Ale Hałyna Nowosad w swoich dziennikach czytelniczych nie tylko podkreśla ciekawe i pozytywne niuanse – wyraża ona także swoje uwagi i wnosi propozycje. Oto tak wygląda nowy gatunek w literaturze, który nabiera tempa na drodze do literackiego piedestału. Inny, również ważny aspekt: podróżując razem z mężem Wołodymyrem z prezentacjami, literatka środki ze sprzedaży książek przekazuje na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Tak więc zwycięstwo jest nasze! Moją propozycją jest – uzupełnić każdą adnotację fotografią okładki książek. Uważam, że wpis będzie ciekawszy i bardziej wyrazisty. I… bardziej zachęcający.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nauka potwierdza biblijne cuda

Jurij MOSENKIS, Dmytro KOLIADENKO. Zespół współczesnej wiedzy naukowej, zastosowany do tekstów biblijnych, potwierdza prawdziwość Pisma Świętego. W Starym Testamencie mowa jest o niezwykłym dla człowieka wieku patriarchów po potopie. Abraham przeżył 175 lat, jego syn Izaak – 180, a wnuk Jakub – 147. Liczby te poddawano miażdżącej krytyce i przeciwstawiano nauce. Kluczem do poprawnej interpretacji tych informacji okazał się powrót Jakuba do swojego ojca Izaaka po 20-letniej nieobecności – tak samo, jak po 20 latach powrócił do swojego ojca Odyseusz. W starożytności 20-letni okres uważano za sakralny: dwie największe planety – Jowisz i Saturn – widocznie zbliżają się do siebie z taką częstotliwością. Powrót Jakuba i Odyseusza do swoich ojców po 20-letniej nieobecności symbolizuje zbliżenie (jak wydaje się obserwatorowi z Ziemi) dwóch wymienionych planet. Okazało się, że 147 lat życia Jakuba symbolizuje liczbę miesięcy 12-letniego cyklu Jowisza (na którym bazuje zarówno symbolika czynów Heraklesa, jak i kalendarz chiński), a 180 lat życia Izaaka – to połowa 29,5-letniego cyklu Saturna, również w miesiącach. Wreszcie lata życia Abrahama (175) oraz liczba jego sług (318) wskazują na dawne (nie późniejsze niż XVIII wiek p.n.e.: Abraham był współczesnym babilońskiego króla Hammurabiego) obserwacje Urana i Neptuna (podane liczby stanowią 1/6 okresów tych planet w miesiącach), „odkrytych” przez europejską astronomię odpowiednio dopiero w XVIII i XIX wieku. Gdyby były to po prostu liczby oznaczające długość życia, nie przekazywano by ich ustnie przez wieki z taką dokładnością. Jeszcze jeden biblijny wątek, który jest sprzeczny z archeologią, to zdobycie miasta Jerycho na początku XII wieku p.n.e. W tym czasie miasto od kilku stuleci leżało w ruinach. Ale zdobywano je specyficznie – za pomocą trąb (co już wskazuje na pewien symbolizm, a nie realia kultury materialnej). Takim był obrzęd odpędzania złych sił podczas zaćmienia Słońca lub Księżyca. Nazwa miasta Jerycho oznacza „księżycowe”, i w 1183 r. p.n.e. (równo 40 lat po ciemnościach egipskich) miało miejsce zaćmienie Księżyca. Zatem i tutaj „krytycy” nie wychwycili symbolicznej treści Pisma Świętego – widzieli archeologię. Myrosława OLIJNYK (buczkiwska) Warszawa. Najnowszą książką ukraińskiej recenzentki literackiej, mecenaski, wolontariuszki Hałyny Nowosad jest „Knyhorozdumy” (Drohobycz: „KOLO”, 2025. – 352 s.), której tytuł w pełni odpowiada treści i ukierunkowaniu autorki. Otrzymałam tę książkę z rąk pani Hałyny podczas prezentacji, która odbyła się w znanej Studii Lili Stadnik w Warszawie (Fundacja integracja poprzez sztukę). Dziękujemy za inspirującą przestrzeń Studii oraz szczerość gościa z Ukrainy. Moderowała prezentację znana politolożka, docentka i wykładowczyni Uniwersytetu Warszawskiego Sasza Iwaniuk. Jak mówi Hałyna Nowosad: „Ta książka narodziła się w niełatwych czasach, kiedy świat wokół był pełen niepokojów i niepewności. Czytanie stało się dla mnie ratunkiem w najciemniejszych momentach – swoistą psychoterapią, która pomagała znaleźć spokój i równowagę duchową”. Książki H. Nowosad są niełatwe. Tworzą oryginalny gatunek, a mianowicie – książki o przeczytanych książkach. Ale to nie krytyka, nie recenzje, a nawet nie reklamowanie znanych nazwisk świata pisarskiego. To osobiste wrażenia i refleksje z czytania różnorodnych utworów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych. A ponieważ pani Hałyna czyta w „szalonym” tempie, to wrażeń „nazbierało się” już na trzy książki (poprzednie „U switi knyh”, „Knyhosad”). „Knyhorozdumy” opowiadają sto historii. Oczywiście, niemożliwe jest nawet krótko opowiedzieć fabuły czy wymienić wszystkich autorów. Ale… są tutaj Nadija Humeniuk i Lora Pidhirna, Switłana Tałan i Andrij Kokotiucha, Tetiana Belimowa i Nika Nikaleo, Ołeś Ilczenko i Jewhenija Kuzniecowa, Andrij Lubka i Jurij Andruchowycz, Stepan Procuk i Marija Hrymycz. Także bardzo wiele nazwisk z zagranicy: Katherine Ryder i Thomas Boyle, Stasia Klufas i Edith Eger, Krzysztof Bochus i Per Petterson, Marsha Forchuk Skrypuch i George Orwell… Autorka jakby rozmawia z czytelnikiem, ale nie opowiada całej fabuły książek, a pozostawia intrygę – kogo zainteresuje dalsza historia, ten

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Książkorożważania” i nie tylko…

obowiązkowo kontynuuje czytanie. Na przykład przytoczę urywek – Gudrun Skretting, „Trzej mężczyźni dla Vilmy”: „Przed tą powieścią ani razu nie zetknęłam się z literaturą norweską i w Norwegii też nigdy nie byłam (choć zawsze bardzo chciałam)… Bo styl powieści jest dość niezwykły. Jest tu dużo czarnego humoru, dziwny, zważywszy na nasze tradycje, stosunek do kwestii religijnych, a także do sposobu życia w ogóle. A jeszcze z powieści dowiedziałam się o zespole Tourette’a, teorii mikromortów oraz sondach kosmicznych „Voyager”, które niosą informacje o naszej planecie do innych galaktyk. Wszystko to zwiększyło kąt mojego postrzegania świata…”. A ja dodam od siebie: odkrycie dla autorki jest częściowo i naszym odkryciem. Wszak przeciętnemu czytelnikowi nie sposób przeczytać wszystkich książek, a ciekawe fakty z książek niby „nawleka” się sobie na korale światopoglądowego bagażu. Miłość Halyny Nowosad do książek to swoiste plecenie niteczki do serca czytelnika. To ujawnione emocje, poglądy, rozważania… Każda przeczytana książka porusza „do żywego”. A jeszcze obserwujemy bogactwo zasobu słownictwa autorki – w każdej adnotacji można wypisać dla siebie oszlifowany epigraf jako wskaźnik głębokiego myślenia. Wracając do „Książkorożważań”, na przykład Dmytro Keszelia, „Dożyjemy do zielonej trawki”: „z woli losu” H. Nowosad przypadło napisać przedmowę do tej książki. Ilustracje wykonał artysta Taras Danyłycz. „Dożyjemy do zielonej trawki” – to w istocie sequel słynnej powieści „Rodacy”. Znów mamy okazję spotkać się z głównym narratorem zakarpackiej sagi – małym rozrabiaką Mytrykiem, jego babcią Marką o przydomku Fiskaroszka oraz dziadkiem Miszkiem, którego wszyscy nazywają Salomonem. Wszyscy oni nadal tworzą zakarpacką szwejkiadę, w której niezwykle subtelnie przeplotły się humor ludowy, satyra, komedia, fantasmagoria z wysoką poezją, głęboką filozofią i ludzkim dramatem…”. Jak sam Dmytro Keszelia, tak i Halyna Nowosad potrafią lakonicznie podać treść oraz główny lejtmotyw utworu. Podkreślany jest również język utworu – „to coś szczególnego i niepowtarzalnego!”. Oryginalna jest też adnotacja do „Aniołów w koralach” (zbiór krótkiej prozy) Ołeny Łotockiej. Książka jakby kontynuuje temat poprzedniej książki – różnorodność ukraińskiej tożsamości narodowej. „Niby balsam na duszę płynęły do mnie ze stron książki te słowne perły i fonetyczne dzwonienia” – pisze pani Halyna. I choć były jej znane gwary poleskiego gwaru, czytanie okazało się fantastyczne. Uchyla się też rąbka historii: pod koniec II wojny światowej, w wyniku paktu Mołotow-Ribbentrop, deportowano Ukraińców tak zwanego Zakerzonia (Łemkowszczyzna, Chełmszczyzna, Nadsanie, Podlasie, Lubaczowszczyzna). Na przykładzie swojego miasteczka Dubrowica autorka dociera do czytelnika, jak przesiedleńcy zaczęli mówić różnymi gwarami – nie tylko w przestrzeni wsi czy miasta, ale i w jednym domu. Wszak życie trwało dalej, młodzi ludzie brali śluby i rodziny mieszały się. Tak więc, „opowiadania Ołeny Łotockiej – to unikalny lingwistyczny ornament. Niosą w sobie szczególnego ducha Polesia. Język, którym rozmawiają bohaterowie jej utworów, można porównać z pierwotnością niepowtarzalnej poleskiej przyrody, która zachwyca swoją świeżością oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Trzy postacie, na które zwrócił uwagę Taras Szewczenko w Dzienniku

W tej publikacji krótko opowiadam o trzech znajomych Szewczenki, których poeta różnie ocenił w Dzienniku wiosną 1858 roku. Obecnie są oni rzadko wspominani, ale ważne jest, aby choć pobieżnie odtworzyć w naszej pamięci tych, do których adresowane są ostatnie wersy napisane przez Tarasa Szewczenkę 24 lutego 1861 roku – Iwana Mokryckiego i Marię Mokrycką (Świczkę). Oraz przypomnieć o tym, kogo Szewczenko nazwał „zdrajcą” w Dzienniku 6 maja 1858 roku – Mychajle Juzehowiczu. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „Pojawiłem się jako kazański sierota u zarządcy kancelarii oberpolicmajstra, u mojego ziomka I. M. Mokryckiego”. Ten zapis Taras Szewczenko poczynił w Dzienniku 29 marca 1858 roku, czyli dzień po powrocie z zesłania do Petersburga, i skupia on w sobie dramat jego policyjnego nadzoru oraz pewną nadzieję na współczucie czy pobłażliwość wysoko postawionego ziomka, z którym był znajomy od 1844 roku. Co więcej, Iwan Mykołajowycz Mokrycki (1822–?) był młodszym bratem przyjaciela Szewczenki, malarza Apolona Mokryckiego, z którym Taras Hryhorowycz był znajomy od 1836 roku i spotykał się w Moskwie 18 i 20 marca. Szewczenko odnotował w Dzienniku: „Przyjął mnie na wpół oficjalnie, na wpół poufale… Na koniec poradził mi zgolić brodę, aby nie wywrzeć nieprzyjemnego wrażenia na jego patronie hrabim Szuwałowie, do którego muszę się stawić jako do mojego głównego nadzorcy”. Następnego dnia – 30 marca – Szewczenko zamówił fotoportret z brodą, w czapce i kożuchu, 50 reprodukcji którego zlecił wykonać jego przyjaciel Mychajło Łazarewski – ta fotografia stała się słynna, zwłaszcza że Szewczenko w 1860 roku stworzył na jej podstawie autoportret. Ale poeta jednak zgolił brodę, zostawiając gęste wąsy. Takiego fotografowali go najlepsi petersburscy fotografowie – Ołeksandr Szpakowski, Kostiantyn Nahorecki, Andrij (Henryk-Johann) Denier, Iwan Doss. W Dzienniku wczorajszy zesłaniec odnotował, że podczas oficjalnego przyjęcia „stara znajomość pozostała w nawiasie”, ale w ostatnich latach życia w Petersburgu Taras Hryhorowycz dość blisko związał się z rodziną Mokryckiego. Powiedzmy, artysta Jełysej Czerepachin, który poznał Szewczenkę w 1859 roku, wspominał (w zapisie Mykoły Woronego), że u niego spotykał Iwana Mokryckiego z żoną (o niej – dalej): „Stosunki tego urzędnika do Tarasa, jak się zdawało, były bardzo szczere i proste, i uważał go zapewne za swojego bliskiego człowieka, bo zachowywał się zupełnie swobodnie, lubił śpiewać i całkiem ładnie wywodził ukraińskie pieśni”. Jak wiadomo, wiosną 1859 roku Iwan Mokrycki pomógł poecie uzyskać pozwolenie na wyjazd na Ukrainę, a jednocześnie, jako zarządca kancelarii oberpolicmajstra, podpisał listy do gubernatorów kijowskiego, czernihowskiego i połtawskiego o ustanowieniu nad Szewczenką ścisłego nadzoru policji. Podpis Iwana Mokryckiego widniał również pod zaświadczeniem z 7 kwietnia 1860 roku o prawie do swobodnego zamieszkania Szewczenki w Petersburgu przez okres jednego roku. Taras Hryhorowycz nie wykorzystał tego pozwolenia… „Ona jest z domu Świczka i jest moją prawdziwą ziomalką”. Będąc 6 kwietnia na przyjęciu u Szuwałowa, Szewczenko zanotował w Dzienniku: „Przy tej dogodnej okazji poznałem żonę zarządcy kancelarii oberpolicmajstra I. M. Mokryckiego. Jest ona z domu Świczka i jest moją prawdziwą ziomalką. Spotkaliśmy się z nią jak dawni znajomi”. Zapewne sam Iwan Mykołajowycz zaaranżował to spotkanie. Chodziło o Marię Lwiwnę Mokrycką (lata życia nieznane). Z przedstawicielami tej rodziny Szewczenko poznał się w powiecie piratyńskim podczas pierwszej podróży na Ukrainę, latem 1843 roku. Ojciec Marii, ziemianin Lew Świczka, był kilkakrotnie wspominany w powieści „Bliźniaki”. Szewczenko podarował ziomce „Kobziarza”: „Marii Lwownie Mokryckiej. Na pamiątkę T. Szewczenko. 4 lutego 1860 roku”. W liście do Iwana Mokryckiego z 24 lutego 1861 roku Taras Szewczenko gratulował mu z okazji „dnia świętego anioła”, przepraszał, że nie może osobiście złożyć szczerych życzeń: „Jestem chory, drugi miesiąc nie tylko na ulicę, mnie nawet na korytarz nie wypuszczają. I nie wiem, czym zakończy się moje odosobnienie. Głęboko kłaniam się Marii Lwiwnie i całuję wasze dzieciątka. Z duszy życzę wam bawić się tak jak w zeszłym roku. Do widzenia. Szczerze wasz T. Szewczenko”. To był ostatni autograf Tarasa Hryhorowycza. Znamienne, że jest on tak serdecznie szczery… Maria Mokrycka – „moja prawdziwa ziomalka” – zapewne była jedną z tych Ukrainek, które w zimnym, zgniłym Petersburgu najbardziej przypominały Szewczence słoneczną, jasną Ojczyznę. We wspomnieniach Hryhorija Czestachiwskiego znajduje się ciekawa opowieść o tym, jak pewnego razu przyprowadził do artysty chłopską dziewczynę z Ukrainy, która pozowała mu do obrazu „Dwie dziewczyny” (1858). Taras Hryhorowycz szczególnie się cieszył, że przypomniała mu ona o Ukrainie: „Jak ptaszyna z bożego raju, naświergotała mi w tych murach smutnych. Niby matka Ukraina tchnęła w moje serce ciepłym, lekkim ruchem, pachnącymi łanami, wonnym kwieciem wiśniowych sadów i trawy zielonej, gdy zobaczyłem czyściutką swoją osobę, usłyszałem rodzimą mowę. Och, Boże mój. Gdyby prędzej lato, powędruję na Ukrainę. Bardzo zapragnąłem”. Miłosierny, Tyś dla mnie dobry, Niechaj płaczką nie porośnie Ta droga, za którą – horyzont, Ukraina, dziewczynka i step… (Lubow Hołota) W zapisie Szewczenki w Dzienniku z 6 maja 1858 roku mowa była mimochodem o tym, że jego przyjaciel Semen Hułak-Artemowski z jakiejś potrzeby zaszedł do obersekretarza kancelarii Synodu Wiktora Juzefowicza i pociągnął go ze sobą: „Nowy znajomy, pomimo uprzejmości, nie spodobał mi się, może dlatego, że jest rodzonym bratem zdrajcy – kijowskiego Juzefowicza”. Chodziło o Mychajła Wołodymyrowycza Juzefowicza (1802–1889), w latach 1842–1856 pomocnika kuratora, później kuratora Kijowskiego Okręgu Naukowego, od 1844 roku członka Tymczasowej komisji do rozpatrywania dawnych aktów, a w latach 1857–1889 jej przewodniczącego. Szewczenko znał Juzefowicza, spotykał się z nim w latach 1845–1847 w Kijowie. W liście do Mykoły Kostomarowa z 1 lutego 1847 roku z Borzny pisał: „Jak zobaczycie Juzefowicza, to pokłońcie się ode mnie”. Charakterystyka go jako zdrajcy spowodowana jest dwulicowością Juzefowicza w związku z aresztowaniem członków Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Historia kijowskiej zdrady i antyukraińskiej działalności Mychajła Juzefowicza została wszechstronnie zbadana i opublikowana przez Mychajła Hruszewskiego. To właśnie on opublikował w 1914 roku materiały do historii Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, w których ujawniono zdradę Mychajła Juzefowicza. Jak wykazał Iwan Dziuba, wszystko zaczynało się od tego, że donos studenta Uniwersytetu Kijowskiego Ołeksija Petrowa o działalności bractwa nie ucieszył ani Mychajła Juzefowicza, ani innych urzędników, którzy go początkowo rozpatrywali. W doniesieniu mowa była o ludziach im osobiście znanych i w ogóle znanych z dobrej opinii służbowej. Powiedzmy, Mykoła Kostomarow i Pantełejmon Kulisz mieli wsparcie wysokich rangą osób, a Szewczenko został już mianowany wykładowcą uniwersytetu zgodnie z rozkazem samego ministra oświaty. Tak więc, 28 lutego 1847 roku Petrow złożył ustne „zawiadomienie” pomocnikowi kuratora Kijowskiego Okręgu Naukowego Juzefowiczowi, czym postawił go w bardzo niezręcznej sytuacji. Przecież on, krewny Wasyla Tarnowskiego (starszego), bywał wśród liberalizujących i ukrainofilujących ziemian, przyjaźnił się z Kuliszem, miał niezłe stosunki z Kostomarowem, a nawet wspierał Szewczenkę w uzyskaniu wspomnianego stanowiska wykładowcy na uniwersytecie. Niespodzianka była dla niego mało przyjemna, ale nie nadać biegu sprawie nie mógł, do tego bał się, że i na niego padnie cień, a dlatego wykazał szczególną gorliwość: „Zrobił po swojemu chytrze: polecił Petrowowi surowo zachować tajemnicę i, zebrać wszystkie posiadane przez niego materiały, napisać oficjalny donos na imię kuratora okręgu O. Traskina (donos został napisany w gabinecie Juzefowicza 3 marca). Tym samym Juzefowicz niby stawał z boku, przekazując sprawę w inne ręce, a zarazem mógł pochwalić się, jakich ma wiernopoddańczych studentów. Jednocześnie pospieszył przygotować rozkaz o zwolnieniu Szewczenki ze stanowiska artysty Komisji Archeograficznej rzekomo za to, że „bez żadnej zgody Komisji oddalił się z Kijowa”. Rozkaz podpisano pierwszego marca – jeszcze zanim rozpoczęto sprawę! Chytrości są zrozumiałe...”. W dalszej kolejności Juzefowicz na wszelkie sposoby demonstrował gorliwość, oczywiście nie bez strachu o swoje dawne stosunki ze „złoczyńcami”. Brał bezpośredni udział w aresztowaniach i rewizjach mieszkań członków towarzystwa, na przykład Kostomarowa. W liście Juzefowicza do zarządcy kancelarii kijowskiego, podolskiego i wołyńskiego generał-gubernatora Mykoły Pisariewa z 19 kwietnia 1847 roku informowano o miejscu pobytu podejrzanych o przynależność do Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, w szczególności Tarasa Szewczenki i Pantełejmona Kulisza. Występując z przemówieniem w Centralnej Radzie 15 marca 1918 roku, jej przewodniczący Mychajło Hruszewski zabójczo wskazał na udział Juzefowicza w jeszcze jednej zbrodni przeciwko Ukrainie – przyjęciu ukazu emskiego z 1876 roku, który gnębił ukraińskie słowo. Jeszcze znacznie wcześniej Hruszewski w artykule „Frazy i fakty” (1905) zwrócił uwagę także na to, że „Mychajło Juzefowicz, inicjator ukazu z 1876 r., był przewodniczącym rządowej komisji do budowy pomnika B. Chmielnickiego (w Kijowie. – W. M.) i przy odsłonięciu pomnika [w 1888 r.] otrzymał rangę rzeczywistego tajnego radcy”. Och, jakiż skrupulatny był Mychajło Serhijowycz! W 1906 roku napiętnował urzędnika jako „niezłej pamięci Mychajła Juzefowicza”. Myślicie, że tym wyczerpano publiczne przejawy niechęci uczonego do wysokiego rangą urzędnika? Hruszewski na zawsze napiętnował jego imię jeszcze w „Ilustrowanej historii Ukrainy” (1913) oraz „Historii Ukrainy” (1919), gdzie opowiedział, jak za sprawą Juzefowicza działalność kulturalna kijowskich obywateli stała się powodem do nowych działań rządowych przeciwko ukraińskości: „Pokłóciwszy się z liderami kijowskiego społeczeństwa, Juzefowicz regularnie wysyłał rządowe doniesienia, strasząc go sukcesami ukraińskiego „separatyzmu” (jak to wtedy nazywano), dowodząc, że Ukraińcy rozwijają swój język i literaturę po to, aby oddzielić się od Rosji. Na początku 1875 roku skierowano specjalną komisję w tej sprawie, do której włączono także Juzefowicza. Przedstawił on tej komisji ukraińskie odrodzenie jako polsko-austriacką intrygę, która ma na celu oderwanie Ukrainy od Rosji”. Komisja postanowiła jak najuważniej śledzić galicyjskie wydawnictwa, nie dopuszczając do Rosji niczego takiego, co mogłoby wpływać na rozwój ukraińskiego życia, wspierać pieniędzmi i innymi sposobami moskalofilskie wydawnictwa, moskalofilski ruch w Austrii i robić wszystko możliwe, aby zdusić ukraiński ruch w Rosji. Chciałoby się, aby współcześni badacze, wspominając Juzefowicza, częściej używali dokładnych naukowych i zarazem emocjonalnych świadectw Hruszewskiego. W roku zniesienia ustawy z 1876 roku, uczony w artykule „Hańbiącej pamięci!..” (1906) Juzefowicza nie wspomniał, ale nazwał tamtą ustawę obrzydliwym upiorem, który „pił krew najszlachetniejszych synów ukraińskiego narodu”. Tak więc, kto pamiętał lub znał historię, mógł nie na próżno jeszcze raz napiętnować i Juzefowicza. Wszechstronne i głębokie ujawnienie przez Mychajła Hruszewskiego wyroku Szewczenki na zdrajcę Juzefowicza i szczególnie niszczycielska analiza jego późniejszej antyukraińskiej działalności jest błyskotliwym, unikalnym przykładem tego, jak uczony prowadził historyczną pracę identycznego rozszyfrowania dla przyszłych pokoleń Ukraińców nie tylko twórczości poety, ale i poszczególnych ocen, wypowiedzi ukraińskiego Kobziarza. Hruszewski włożył w prokrustowe łoże historycznej rzeczywistości, w której żył, tyle bezcennej informacji o Szewczence, przepuścił przez siebie i przekazał oraz przekazuje do dziś potomnym tyle duchowej energetyki Szewczenki, że nikt go w tym nie przewyższył. P. S. Nie zapominajmy o żadnej postaci, choć raz oznaczonej przez Szewczenkę w Dzienniku, utworach poetyckich i korespondencji. Wszyscy oni, z historycznymi pochwałami czy wyrokami narodowego Kobziarza, stanowią naszą żywą pamięć o nim i szczery szacunek do znawstwa człowieka przez poetę. __________________ 1 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko w Moskwie. Kijów, 2009. 740 s.; Tegoż. Szewczenkowska Moskwa. Encyklopedia autorska-chronoskop. Moskwa, 2009. 768 s. 2 Petersburski oberpolicmajster w latach 1857–1860. Ciekawe, że Szewczenko początkowo, za słowami Mokryckiego, nazwał Szuwałowa patronem, czyli swoim przełożonym, opiekunem, ale jednocześnie od siebie nazywał oberpolicmajstra w istocie — swoim “głównym nadzorcą”. W zapisie dziennikowym z 6 kwietnia — tak samo: “Miałem wielkie nieszczęście ubrać się we frak i stawić się u swojego głównego nadzorcy hrabiego Szuwałowa”. 3 Oczywiste jest, że w 1860 roku Taras Szewczenko był na imieninach Iwana Mokryckiego. 4 Cyt. za: Historia literatury ukraińskiej : w 12 t. T. 4. Kijów, 2014. S. 431. 5 Hruszewski M. Utwory : w 50 t. T. 1. Lwów, 2002. S. 431. 6 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Mychajło Hruszewski: “Szewczenko — święty sztandar narodowy” : 100 historii i opowieści o dwóch ukraińskich geniuszach. Kijów, 2017. 440 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Na granicy tysiącleci. Renesansowa czystość Heorhija Jakutowycza

60 lat temu wybitny artysta, grafik Heorhij Jakutowycz spełnił swoje marzenie – zilustrował powieść Mychajła Kociubynskiego „Cienie zapomnianych przodków”. Poprzedziła to jego praca nad filmem o tym samym tytule, który wkrótce został „odłożony na półkę”, czyli zakazany do wyświetlania. Z czasem, w czasach tzw. pieriestrojki, artysta dostąpił zaszczytnych tytułów – został ludowym artystą, akademikiem Akademii Sztuk Ukrainy. Ale dopiero po odrodzeniu niepodległości Ukrainy, w 1991 roku, jego praca jako scenografa słynnego filmu, którym zapoczątkowano nurt ukraińskiego kina poetyckiego (co znacząco wpłynęło na rozwój naszej kultury, a zatem – świadomości narodowej), została godnie doceniona najwyższym wyróżnieniem artystycznym – Narodową Nagrodą im. T. H. Szewczenki. Andrij TOPACZEWSKYJ, pisarz, publicysta, scenarzysta filmowy. Bez wątpienia H. Jakutowycz należy do szistdesiatnykiw – pokolenia inteligencji, uformowanego po zdemaskowaniu stalinowskiego kultu jednostki i ideologicznej „odwilży”, która nastała po 1956 roku. To pokolenie wyznawało indywidualizm, wolność wypowiedzi, humanizm bez „klasowego” podejścia, różnorodność gustów kulturowych i artystycznych. Szistdesiatnyctwo stało się nie tylko symbolem, ale i moralnym oraz życiowym credo postępowej części ówczesnej inteligencji. Znaczenia tego zjawiska społeczno-politycznego nie sposób przecenić, gdyż był to początek naszego duchowego Odrodzenia, które trwa do dziś. I Heorhija Jakutowycza widzimy w pierwszej fali szistdesiatnykiw. Jak przystało na szistdesiatnykiw, nie zawierał układów z własnym sumieniem, stawał w obronie prześladowanych patriotów. Bez wahania, razem z Ałłą Horską, Hałyną Sewruk, Wiktorem Zareckim i innymi wolnomyślicielami ze Związku Artystów Ukrainy, H. Jakutowycz w kwietniu 1966 roku podpisał list do Sądu Najwyższego USRR – w obronie skazanego artysty Panasa Załywachy. Biorąc pod uwagę ówczesną sytuację społeczno-polityczną, list został napisany „językiem ezopowym”. Jego autorzy zwracali uwagę na to, że na Ukrainie trwają prześladowania twórczych osobowości, ale jednocześnie przypominali o „humanitarnym duchu” radzieckich praw. „Wszakże i ta mieszanka politycznej naiwności, przestrogi – pisał w gruntownym badaniu „Niezgodni: ukraińska inteligencja w ruchu oporu lat 1960-80” Heorhij Kasjanow (Kijów, „Łybid”, 1995 r.) – podtekstu i ukrytego niezadowolenia już sama w sobie stała się niemałym postępem w porównaniu z tymi czasami, kiedy wystarczyło napiętnować człowieka jako „antysowieciarza”, aby wywołać „jednomyślne oburzenie”. A to oznaczało – wygnać skądkolwiek, pozbawiając kawałka chleba, jeśli nie aresztować… Nawiasem mówiąc, jeszcze wcześniej, we wrześniu 1965 roku, podczas historycznego premierowego pokazu w kinie „Ukraina” wspomnianego już filmu „Cienie zapomnianych przodków”, Heorhij Jakutowycz był wśród tych, którzy razem z Iwanem Dziubą protestowali przeciwko represjom wobec ukraińskiej inteligencji. …Urodzony w Kijowie, Jakutowycz powrócił do rodzinnego miasta po wojnie. Rodzina osiedliła się przy ulicy Kudriawskiej, w kronikarskim śródmieściu. Z okien ich domu na wzgórzu, które wznosiło się nad Szczekawicą, Uzdychalnicą, Honczarami z Kożumiakami i Podolem, było widać, jak mawiał Taras Szewczenko, „i Dniepr, i urwiska”. W tym domu mieszkało wielu artystów, w szczególności Mykoła Rapaj z żoną Ołhą oraz Ołeksandr Hubariew. Rano wszyscy razem siadali do stołu – jedli śniadanie, potem rozchodzili się do pracowni, a wieczorem znów siadali do „długiego stołu”, gdzie wymieniali się wiadomościami i dyskutowali na tematy artystyczne. Jeszcze w latach 50., studiując w Kijowskim Instytucie Artystycznym, Jakutowycz zamierzał wykonać ilustracje do powieści Mychajła Kociubynskiego „Cienie zapomnianych przodków” – jako swoją pracę dyplomową. Jednak nie pozwolono mu na to, dlatego marzenie trzeba było odłożyć. Spełnił je, pracując nad filmem. Oto jak to było. Założycielka, a później główna redaktorka i reżyserka telewizji „Kultura” Tamara Bojko wspomina, jak w 1963 roku na Kudriawską do Jakutowycza zawitało dwoje wtedy jeszcze mało znanych filmowców – reżyser Serhij Paradżanow i operator filmowy Jurij Illenko. Namawiali go do wzięcia udziału w tworzeniu filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Okazało się, że Jakutowycz znał i kochał powieść M. Kociubynskiego, marzył o jej zilustrowaniu. „Zrobicie to w kinie” – powiedział Paradżanow. Przypadek czy zbieg okoliczności? Nie, raczej – dar losu. Oboje młodych, jak on sam, artystów Jakutowycz zapoznał z Karpatami, z wyrazistymi osobliwościami kultury i trybu życia miejscowych górali – Hucułów. „Trzeba oddać sprawiedliwość Paradżanowowi – zaznacza artystka Kateryna Rapaj w logii Donbasu: od industrialnego stalinowskiego okresu, szachterskiego dyskursu i czasów II wojny światowej do przewartościowań doby Odwilży oraz wojny rosyjsko-ukraińskiej” – poinformowano w funduszu filmowym. W Centrum zaznaczono również, że kolekcja będzie uzupełniana nowymi taśmami. Obejrzenie każdego z dostępnych pięciu filmów kosztuje 85 hrywien. „Jedenasty” – film opowiada o przyspieszonej przemysłowej modernizacji południowo-wschodniej Ukrainy, która spowodowała przekształcenie rolniczego kraju w industrialny. Industrializacja w filmie logicznie przechodzi w militaryzację i przygotowanie do przyszłej wojny. Oczywiście, tylko obronnej, z wezwaniem „nie oddawać zdobyczy rewolucji”. „Entuzjazm” („Symfonia Donbasu”) – pierwszy dźwiękowy film ukraińskiego kina, nakręcony przez Dzyhę Wiertowa w 1930 roku. w swojej książce “Krąg Jakutowiczów” (“Duch i litera”, Kijów, 2021 r.) – nawet jego fantazje na temat obrzędów i życia codziennego stawały się stylistycznie i merytorycznie dokładnymi znakami. Strasznie się spierali i kłócili podczas zdjęć, sprawa niemal doszła do pojedynku, jednak “wrogowie” natychmiast stawali się przyjaciółmi na planie, ich wspólnego wkładu w rezultat nie da się w żaden sposób rozdzielić. To było wielkie kino i stało się głośnym crescendo w twórczej drodze Jakutowicza do książki Kociubynskiego”. Minęły dziesięciolecia. W maju 2010 roku Tamara Bojko natrafiła w Akademii Sztuk na wystawę prac Jakutowicza, poświęconą Karpatom. Wysłuchawszy wspomnień tych, którzy znali artystę i pracowali z nim, zrozumiała, że o tej osobowości warto nakręcić film. Niestety, w Centralnym Państwowym Archiwum Filmowo-Foto-Fonicznym znalazło się tylko kilka kadrów – te, gdzie pracuje przy swoim unikalnym warsztacie do grafiki; wprowadziła je do filmu. Bardzo pomogły filmy dokumentalne o wybitnych artystach, nakręcone z inicjatywy Akademii Sztuk. Omawiając z jego synem Serhijem (również artystą) plan zdjęć, zapytała, jak najlepiej nazwać trzecią część filmu (pierwsze były “Grafika. Kino”). Ten odpowiedział: “Samotność”. Ale niemal każdy, kto zgodził się wystąpić w opowieści o Heorhiju Jakutowiczu, zaprotestował: “Grafika. Kino”, tylko nie “Samotność”… Ostatecznie trzecią część nazwano “Krąg” (od odpowiedniego huculskiego tańca). “W ciągu pięciu dni – wspomina Tamara Bojko – nagrywaliśmy tych, którym los podarował znajomość z Heorhijem Wiaczesławowyczem. Zadziwiające, ale praca w dosłownym i przenośnym sensie odbywała się “na najwyższym stopniu”, bo lato było upalne. Powstał film przepełniony miłością. Opierając się na wspomnieniach bohaterów obrazu, poczułam, jak można kochać inną, nie spokrewnioną osobę”... Rzeczywiście, Heorhija Jakutowicza kochali i bliscy, i przyjaciele, i koledzy. W filmie oddają mu hołd syn Serhij, pisarze Jurij Szczerbak i Iwan Dracz, reżyser-operator Jurij Illenko, aktorka Łarysa Kadoznykowa, kompozytor Wołodymyr Huba, filmoznawca Serhij Trymbacz. Autorowi tych słów los również podarował znajomość z niezapomnianym Heorhijem Jakutowiczem. Kiedyś, w dalekich latach 60., napisałem dla gazety recenzję pierwszej (wtedy jeszcze nie osobistej) wystawy jego prac w Kijowie. Tę niewielką recenzję pochwalił i odtąd widywaliśmy się czasami przy różnych okazjach, głównie na wydarzeniach artystycznych. Ostatni raz było to w latach 90., na początku odrodzenia Niepodległości, kiedy towarzyszyłem mu w Narodowym Muzeum Sztuki na wystawie artystów nieuznawanych w czasach radzieckich. “Oto przyszli liderzy naszego malarstwa” – powiedział Heorhij Wiaczesławowycz, po raz kolejny wykazując się zarówno nienagannym gustem, jak i wspaniałą erudycją, wiedzą na temat stanu sztuk pięknych. Według dawnej biblijnej tradycji książki i ilustracje do nich są ważnym czynnikiem kształtowania świadomości, rozwoju kulturalnego i duchowego jednostki. Ta tradycja była kontynuowana na Ukrainie na początku lat 1900. przez słynnego artystę-grafika H. I. Narbuta. Heorhij Jakutowicz odziedziczył i rozwinął doświadczenie Narbuta. Unikając “protokolarnej” ilustracyjności, tworzył metaforyczny, uogólniony obraz wydarzeń i ich uczestników. W jego dorobku znajdują się ilustracje do ukraińskich bajek ludowych, dramatów I. Koczerhy “Jarosław Mądry” i “Wesele ze świecą”, książek M. Pryhary i M. Rylskiego, opowiadań M. Kociubynskiego. I co szczególnie ważne – udało mu się organicznie połączyć sztukę grafiki z kinematografią. A to już innowacja! …Odszedł w Wieczność w ostatnim roku minionego tysiąclecia, zapisując nam duchowe dziedzictwo szestdziesiątników. Więc odpowiadając na wyzwania obecnego tysiąclecia, wspominamy o “ucieleśnieniu renesansowej czystości”, jak nazywał go Serhij Paradżanow. I kiedy wybieramy między zasadami moralnymi a realiami życiowymi, potrzebami duchowymi a koniecznością, wysokimi dążeniami a codziennością, dokonać tego wyboru pomaga nam wdzięczna pamięć o wielkim artyście, Heorhiju Jakutowiczu. powieści Ołeksandra Awdiejenki o życiu górników Donbasu. Film opowiada o Ostapie, który po zwolnieniu ojca staje się jednym z liderów ruchu rewolucyjnego wśród robotników. Film, nakręcony przez urodzonego w Mariupolu Leonida Łukowa, uważany jest za jedną z jego najlepszych prac i wyróżnia się romantycznym spojrzeniem na Donbas i jego górnicze życie. “Kwiat na kamieniu” – film o życiu młodego górniczego miasteczka na Doniecczyźnie, gdzie przeplatają się historie miłości, konfliktów i wpływu sekty religijnej. Film początkowo kręcił Anatolij Slisarenko, jednak po tragicznej śmierci odtwórczyni głównej roli Inny Burduczenko pracę dokończył Serhij Paradżanow. Całkowicie przerobił fabułę, pozostawiając tylko część nakręconego materiału, a w wersji finałowej jako reżysera wskazano tylko jego. Ze strony wydania “Trybun”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kinorewizja Donbasu

Kinoarchiwum otworzyło w kinie internetowym dostęp do kolekcji „Kinorewizja Donbasu”, która łączy ukraińskie filmy z różnych lat, poświęcone regionowi i jego obrazowi w kinematografii. Poinformowało o tym Centrum Dowżenki. Kolekcja została stworzona na podstawie publikacji o tym samym tytule, wydanej po raz pierwszy w 2015 roku pod redakcją Stanisława Menzelewskiego i wznowionej w 2017 roku. Do zestawienia weszło pięć obrazów, w tym „Kocham” (1936) Leonida Łukowa oraz „Niezłomni” (1945) Marka Donskiego. W Centrum Dowżenki zaznaczają, że kolekcja będzie stopniowo uzupełniana nowymi filmami. „Kino staje się dobrym przewodnikiem w badaniu konstrukcji i ewolucji mito- Obraz pokazuje industrializację Donbasu, pracę górników oraz życie regionu w okresie pierwszej radzieckiej pięciolatki. Film stał się nowatorski dzięki wykorzystaniu dokumentalnie nagranych dźwięków fabryk, ulic i maszyn. Mimo krytyki w ZSRR, został wysoko oceniony za granicą, między innymi przez Charliego Chaplina. W 2021 roku obraz wszedł do setki najlepszych filmów w historii ukraińskiego kina. „Niezłomni” – ekranizacja powieści o tym samym tytule autorstwa Borysa Gorbatowa o życiu Donbasu podczas niemieckiej okupacji. Rodzina mistrza fabrycznego Tarasa Jacenki nie może się ewakuować i stopniowo zostaje wciągnięta w wir wojny. Film pokazuje wydarzenia przez pryzmat radzieckiego heroizmu i jako jeden z pierwszych w kinie odtwarza scenę masowego rozstrzelania Żydów, ikonograficznie powiązaną z tragedią Babiego Jaru. „Kocham” – ekranizacja powieści o tym samym tytule

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Historia poza czasem i przestrzenią

Kijowska Opera (Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu) zakończyła 44. sezon premierą opery Charlesa Gounoda „Romeo i Julia”. Nowa praca stała się kolejnym krokiem w twórczym rozwoju teatru, a o tym, jak powstawało przedstawienie, dowiedzieliśmy się z pierwszej ręki. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Wadym Hnidash Petro Kaczanow, kierownik projektu, dyrektor i kierownik artystyczny teatru, zasłużony pracownik kultury Ukrainy: „44. sezon dla naszego teatru był bogaty w wydarzenia, ale nie tylko radosne. W wyniku wrogiego ostrzału uszkodzonych zostało 72 okna. Na niektórych z nich dzisiaj jest sklejka, inne – odstały od podstawy. To swoiste wyzwanie wobec tego, że wkrótce nadejdzie zima i pojawią się problemy z ogrzewaniem teatru. Ale były też dobre wiadomości. W tym sezonie wystawiliśmy trzy pełnowartościowe premiery – rock-operę „Patriota”, balet „Giselle” oraz operę „Romeo i Julia”. Właśnie operą „Romeo i Julia” zamknęliśmy sezon teatralny. Moim zdaniem wszystko, co dotyczy młodości, miłości i tragedii związanych z młodością i miłością, to temat prawdopodobnie bliski wszystkim. Plus genialna muzyka Charlesa Gounoda. Pierwsza inscenizacja tej opery u nas była pracą studencką i wystawialiśmy ją dlatego, że jest w niej wspaniała muzyka. I teraz główną rzeczą, którą musimy cieszyć naszego widza, jest muzyka w połączeniu z dobrym wokalem i inscenizacją. „Romeo i Julia” Charlesa Gounoda to opera, która na dzień dzisiejszy nie jest grana w żadnym teatrze Ukrainy. Jest bardzo skomplikowana. Z jednej strony wymaga na scenie młodych ludzi, bo Romea i Julii nie mogą grać czterdziestolatkowie. Z drugiej – partie wokalne wymagają dość gruntownego i dojrzałego przygotowania zawodowego. Ta opera jest bardzo interesująca w kontekście muzyki i tematu. Pomimo tego, że minęły wieki, temat ludzkości, temat błędów i cnót pozostaje otwarty. Tylko broń stała się doskonalsza, a wszystko inne pozostało. Zrobiliśmy tę inscenizację własnym kosztem. Przed tym mieliśmy trasy koncertowe po Europie z projektem „Rock Symphony Orchestra” – z producentami Ihorem i Ołeną Wołoszynami. Pracujemy z nimi już nie pierwszy raz. Także zdołaliśmy zgromadzić pewien zasób finansowy w Kijowie. A jeszcze dochód ze sprzedaży biletów. Wszystko to dało możliwość wystawienia tej opery. Ponieważ jestem kierownikiem artystycznym, w centrum mojej uwagi jest wszystko, co dotyczy estetyki i linii artystycznej teatru oraz każdego z przedstawień. Daję pewne rady w kontekście artystycznej, twórczej części. Tak było i podczas pracy nad inscenizacją opery „Romeo i Julia”. Mam wielką nadzieję, że 45. sezon teatralny otworzymy rock-operą „Jesus Christ Superstar”. To legendarne dzieło Andrew Lloyda Webbera i Tima Rice’a. Znowuż w języku ukraińskim nigdzie nie jest grana. Także wystawimy minimum jedno przedstawienie baletowe. A wiosną mamy nadzieję zrealizować inscenizację, o której dawno mówimy – operę Julija Mejtusa „Jarosław Mądry”. Dmytro Todoruk, reżyser-inscenizator: „Popularność dzieła „Romeo i Julia” polega na tym, że autorowi udało się przekazać pierwsze uczucie. A ludziom podoba się w myślach wracać do swojej pierwszej miłości. W innym razie nie jest to zbyt radosna historia. Chociaż pierwsza część i sztuki, i opery jest o drajwie, młodości, beztrosce. To przekonuje. A potem zdarza się nieszczęście z Merkucjem i Tybaltem, które niszczy szczęście głównych bohaterów. Tutaj już chwytają momenty niesprawiedliwości, absurdalności, zawarte w dramaturgii Szekspira. Wydaje mi się, że to ten sam kluczyk, który zmusza do powracania do tego dzieła znowu i znowu. Szef naszego teatru Petro Kaczanow bardzo kocha tę operę. Była już grana w teatrze w innej interpretacji. Jakoś rozmawialiśmy i Petro Fedorowycz zaproponował mi, bym zajął się tą inscenizacją. Chętnie się zgodziłem. Mnie i moim kolegom-reżyserom Witalijowi Palczykowowi oraz Annie Janczuk poszczęściło się, że w teatrze jest nietypowy zespół operowy. Nasi wykonawcy są jednocześnie także aktorami dramatycznymi. To pokolenie świetnej młodzieży. Za każdym razem dręczyli jakimiś pytaniami, spierali się, nie ustępowali. A ja stopniowo przekonywałem, że trzeba właśnie tak, i wyjaśniałem dlaczego. Proces był przejmujący i osobisty. Łamaliśmy sobie głowy, jak zrobić efektowny epizod bójki. Fantazjowaliśmy – i w końcu wyszło to, co zobaczył widz. Szkoda, że na zamknięcie sezonu pokazaliśmy operę „Romeo i Julia” tylko raz. Ogółem przez czerwiec zagraliśmy większą część przedstawień, które były w repertuarze teatru w ciągu sezonu. Mieliśmy duże obciążenie. Dlatego zdołaliśmy pokazać tylko jeden skład wykonawców nowej inscenizacji operowej. Aktorzy Natalia Czepczenko (Julia) i Danyło Kotok (Romeo) bardzo skrupulatnie podeszli do swoich postaci. To mi imponowało. Ich marzeniem było zaśpiewać te partie. Dlatego z przejęciem podeszli do procesu pracy nad przedstawieniem i do postaci. Ogółem wszyscy aktorzy byli bardzo szczerzy w swojej pracy. Ufali reżyserowi, choreografowi, dyrygentowi i wnosili coś od siebie, ale też słuchali starszych kolegów. Każdy, kto śpiewał tę czy inną partię, trafnie wpasowywał się w postać. To wielkie szczęście, że mamy tak różnobarwny zespół i można poprawnie dobrać aktora do postaci. Te emploi, w których występowali aktorzy, moim zdaniem, były absolutnie harmonijne. Wszystkim dziękuję, bardzo cenię pracę z tymi ludźmi. Pomysł pierwszej inscenizacji opery „Romeo i Julia” należał do naszego dyrygenta-inscenizatora Wasyla Wasylenki. To było trochę ponad pięć lat temu. Podczas pracy nad nowym przedstawieniem odkryłem pewne skróty z ważnymi dla fabuły zwrotami akcji, i Wasyl Jakowycz nie był przeciwny. Martwiliśmy się o czas trwania, obciążenie muzyków i wokalistów. Ale wydaje się, że utrzymaliśmy potrzebny balans. Jestem zwolennikiem ciągłej dynamiki na scenie. Mam taką niepisaną zasadę: człowiekowi trzeba wyłączyć dźwięk, i jeśli rozumie, co dzieje się na scenie, znaczy, że wszystko jest dobrze. Pierwszą moją dużą inscenizacją w Kijowskiej Operze były „Cycki Tyrezjasza” w 2010 roku. Była grana w języku francuskim. Było bardzo ważne, aby ludzie, którzy nie rozumieli francuskiego, odczytywali wizualnie linię fabularną. Dlatego w przedstawieniu ważny jest rytm. To daleko nie pierwszy nasz wspólny projekt z choreografem-inscenizatorem Serhijem Konem. Zawsze łatwo znajdujemy wspólny język. A nasz chór – to unikalna drużyna ludzi, którzy oprócz śpiewu, jeszcze emocjonalnie się poruszają i nieźle wykonują skomplikowane zadania choreografa. Ze scenografią jest osobna historia. Kiedy zacząłem zagłębiać się w ten proces, zobaczyłem społeczeństwo, które żyje w klatce swoich uczuć, przywiązań. Mieszkają w pewnej zamkniętej przestrzeni, niegotowi na coś nowego, niegotowi coś zmieniać. Przez pewien czas omawialiśmy z Petrem Kaczanowem ten temat. Petro Fedorowycz zaproponował, że to będzie oktagon – miejsce, gdzie odbywają się walki bez zasad. Staraliśmy się rozwinąć tę ideę maksymalnie. Od niej rozpoczęła się praca naszej scenografki Weroniki Ryżenko. To nowa dla nas osoba i było to pierwsze doświadczenie jej pracy w Kijowskiej Operze. Jeśli chodzi o kostiumy, moja idea brzmiała jasno: jest klan biznesowy i klan królów ulicy. Kiedy zacząłem zagłębiać się w ten materiał, w głowie pojawiły się dwa wyraźne obrazy filmów – „Oczy szeroko zamknięte” Stanleya Kubricka i „13. dzielnica”, nakręcony według scenariusza Luca Bessona. Zrozumiałem, że to moja historia o Montekich i Kapuletach. Monteki to ludzie, którzy bez pozwolenia wdarli się na cudze terytorium. To nieustraszone osoby, które ignorują wszelkie zasady i prawa do własności prywatnej, życia prywatnego. Po prostu wchodzą na cudze święto, w cudzy świat, żeby się rozerwać. A Kapuleti to ludzie, którzy tak samo nie pytają o pozwolenie, nie apelują do uczuć, a po prostu decydują. Jest Julia i jest Parys. Jeśli wyjść od Szekspira, to Parys jest najlepszym narzeczonym w Weronie. U mnie jest on po prostu zamożnym człowiekiem. I ojciec Julii decyduje o losie córki, nie pytając jej o zdanie. To cyniczny, wyrachowany ruch Kapuletów. Tymi pomysłami podzieliłem się z kostiumografem Dmytrem Kuriatą. Po pewnym czasie zaprezentował swoją wizję, która bardzo mi się spodobała. To niby klasyczne kostiumy, ale są steatralizowane i wykonane z wielkim smakiem. Każdy koralik, każdy kamyczek na kostiumach Dmytro robił ręcznie. Na przykład na kostiumie Gertrudy (piastunki Julii) każdy guzik różni się od wszystkich innych. Jego wyjaśnienie – ona przecież wykarmiła nie tylko Julię, ale i innych Kapuletów. W związku z tym każdy guzik to dziecko. To tworzy magiczną aurę. Moją pracę jako reżysera musi ocenić widz. A zespół pracował tak, jak planowaliśmy. Chociaż pierwszy pokaz to zawsze emocje, wysokie napięcie. Ale ogólnie jestem zadowolony, że wszystko wyszło dokładnie tak, jak zamierzaliśmy, ćwiczyliśmy i oczekiwaliśmy. Świetnie, że właśnie tak wszystko się wydarzyło!” Natalia Czepczenko, wykonawczyni roli Julii: „Zgadzam się z opinią, że każda młoda artystka marzy o zagraniu Julii. To tak wielowymiarowa, znana w różnych czasach rola, która będzie zawsze pożądana także po nas. Marzą o tym zarówno śpiewaczki operowe, jak i aktorki dramatyczne. Już śpiewałam tę partię w poprzedniej inscenizacji teatru. Tym razem pierwsza na scenę wyszłam ja, również tę rolę przygotowują moje koleżanki Hanna Szewczenko i Hanna Twerdowa. W nowej inscenizacji niełatwym zadaniem dla artysty, który gra Romea, stała się scena na balkonie. Początkowo bardzo denerwowałam się o mojego kolegę, gdyż musi on wspinać się na balkon, a potem tak samo wracać z powrotem. Ogólnie proces prób był dość nasycony i każdego dnia pojawiało się coś nowego. Z Dmytrem Todorukiem pracowałam już przy musicalu „Król Drozdobrody”, gdzie był reżyserem, a ja wokalistką. Był też musical „Pinokia”, gdzie Dmytro jest autorem libretta i brał udział w procesie inscenizacyjnym. Jest on niezwykle szlachetnym człowiekiem. Jeśli ktoś nieprawidłowo wykonywał jego zadania, Dmytro dość łagodnie i przystępnie wyjaśniał, jak naprawić błąd. Dlatego pracowało nam się z nim dość komfortowo. Mam nadzieję, że jemu również. Czasem proponowaliśmy reżyserowi swoją wizję, jak czujemy się w roli, przekonywaliśmy – i on często szedł nam na rękę. A o takim partnerze jak Danyło Kotok (wykonawca roli Romea) można tylko marzyć. Jeśli ktoś z artystów zechce na scenie zaimprowizować, emocjonalnie oddalić się od tego, co było na próbach, Danyło też zaimprowizuje i wesprze. W aspekcie emocjonalnym łatwo się z nim pracuje. Jest bardzo pracowitym i profesjonalnym aktorem, łatwo porusza się po scenie. Jestem przekonana, że każdy artysta, który wychodzi na scenę operową, powinien mieć również umiejętności dramatyczne, gdyż muzyka i śpiew to jedność z teatralnym widowiskiem. Aktorowi nie wystarczy po prostu świetnie śpiewać. Ludzie przychodzą do teatru patrzeć na innych ludzi, a wzajemna wymiana energii jest bardzo ważna. Weźmy operę „Romeo i Julia”. Każdy widz zna tę historię i chce widzieć emocje, współodczuwać przede wszystkim z aktorami. To widowisko odbiera się oczami i równolegle uszami. Dlatego chce się widzieć i wierzyć oraz słyszeć i wierzyć. Ogólnie plastyki, kunsztu aktorskiego i wokalu nie da się podzielić według jakiejś gradacji. Wszystko jest na jednym poziomie. Mieliśmy dość niełatwy proces prób. Dwie próby-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...tycji codziennie wyczerpywały. Ale wszyscy znieśli to dość spokojnie. Nasz zespół był bez turbulencji. Szczerze mówiąc: nigdy nie jestem w pełni zadowolona ze swojej pracy. Czuję, że czegoś jest za mało, a czegoś za dużo. Właśnie to skłania mnie do dalszej pracy nad postacią”. Danyło Kotok, wykonawca roli Romea: „Romeo – to była partia mojego marzenia, które długo nosiłem w sobie. Ono dojrzewało przez kilka lat. I choć wielka ambicja, by śpiewać Romea, towarzyszyła mi od pierwszego dnia przyjścia do teatru, trzeba było przejść pewną drogę, spróbować swoich sił w różnych partiach, nabrać mocy. I w końcu ja i moje marzenie się spotkaliśmy. Jestem z tego bardzo szczęśliwy. Uważam się za bohatera lirycznego, dlatego Romeo jest mi bliski. Do tego ten obraz jest mi bliski także dlatego, że obaj jesteśmy młodzi. Nie mam w sobie złości ani żadnych cech, które można by zobaczyć, na przykład, w postaci Księcia z opery „Rigoletto”. Chociaż ta rola także mi się podoba i jestem pewien, że wkrótce ją zaśpiewam. Co do „Romea i Julii”, uważam, że takie dzieła będą aktualne nie tylko dziś, ale także za sto czy dwieście lat. Ich morał nie zależy od kontekstu historycznego. Pokazano tu pierwotną miłość – krystaliczną i czystą. A nasza inscenizacja w nowoczesnej interpretacji niesie główny leitmotiv – triumf miłości nawet w najciemniejszych czasach. Doskonale współpracowało mi się z reżyserem Dmytrem Todoriukiem. Podczas pracy nad spektaklem panowała atmosfera zapału i wzajemnego zrozumienia. Rozumieliśmy się z pół słowa, z półsłówka. Było komfortowo i ciekawie. Jestem wdzięczny za jego pomysły i autentyczność, otwartość na wszystko, co nowe, a także za wsparcie i cierpliwość. Bardzo trudno pracować z tak dużym składem solistów, z chórem i baletem. Do tego w krótkim czasie i w trudnych warunkach dzisiejszej rzeczywistości. Oczywiście podczas pracy nad spektaklem ja również wnosiłem swoje propozycje. Ogólnie jesteśmy bardzo inicjatywnym zespołem. Dodajemy swoją psychofizykę, doświadczenie. Wszystko to łączymy z nowoczesnymi tendencjami i wspólnie znajdujemy konsensus. Moja niezrównana partnerka Natalia Czepczenko bardzo bohatersko i stanowczo przeszła przez wszystkie trudności tej partii, zarówno wokalnie, jak i psychologicznie. Od początku do końca utworu Julia przechodzi długą drogę, zachodzą w niej ogromne wewnętrzne zmiany. Od delikatnej, niewinnej dziewczyny do zdecydowanej, bezgranicznie zakochanej i bardzo bohaterskiej kobiety w tak młodym wieku. Uważam, że Natałka wcieliła tę postać bezbłędnie. A nasz zespół nie boję się nazwać wybitnym. Każdy stoi za innymi murem, każdy jest gotów pomóc, zabezpieczyć, udzielić rady. Wszyscy artyści są szczerzy, pogodni, otwarci i niezwykle utalentowani. Mówię swoim kolegom, że wszystkich ich kocham i szanuję za wsparcie oraz za to, że pozostajemy zespołem. Moja jedyna wewnętrzna ocena – jestem szczęśliwy. Wierzę, że publiczność Kijowskiej Opery należycie oceni naszą pracę. Trochę opadnie euforia i zacznie się analiza. Z przedstawienia na przedstawienie będę krystalizować swoją postać”. każdego reżysera, jest to względny punkt, dopóki życie twórcze trwa. Ale i spektakl będzie się rozwijał według własnych praw teatralnych. Wiele w nim przyniesie rozmowa aktorów z widzami – jest to żywy, nieustanny proces. Chciałbym osobno podziękować pani Marii Kriwenko, kierowniczce teatru, za zaproszenie i maksymalną pomoc w stworzeniu spektaklu. Oczywiście wszystkim służbom technicznym – części inscenizacyjnej, rekwizytorom, warsztatowi krawieckiemu, rekwizytorom, oświetleniowcom, montażystom... Byłem przyjemnie zaskoczony ich entuzjazmem w pracy nad przedstawieniem i wszyscy wykonali swoje zadania najlepiej, jak mogli! Moje najbliższe plany są następujące: wystawienie opery, uruchomienie filmu fabularnego, a także realizacja kilku spektakli dramatycznych w różnych teatrach. Jednak dalej nie będę kontynuował, bo, jak mówił znany dramaturg i reżyser Woody Allen: „Jeśli chcesz rozśmieszyć Boga, opowiedz mu o swoich planach!”. …można je oglądać razem w jednej przestrzeni wystawienniczej – komentuje kierownik Muzeum Rodziny Artystycznej Krychewskich Anton Płochoj. Ta wyjątkowa wystawa dotyczy nie tylko sztuki! Dotyczy ona schronienia. Tego, jak w czasach niebezpieczeństwa obrazy szukają miejsca, gdzie nie zostaną zniszczone, nie zostaną zapomniane, nie zostaną ukryte w mroku prywatnych magazynów. I wreszcie trafiają tam, gdzie czekano na nie latami. W murach muzeum płótna jakby wracają do swojej wielkiej rodziny. Jakby sam czas zamknął krąg. Obok siebie znajdują się tu prace różnych pokoleń, różnych losów, a nawet z różnych kontynentów, lecz łączy je wspólna pamięć kulturowa. Sam Muzeum Rodziny Artystycznej Krychewskich mieści się w słynnym domu Krychewskiego-Lebiszczaka – zabytku ukraińskiej architektury z początku XX wieku, który od dawna stał się miejscem przechowywania nie tylko rzeczy, ale także ukraińskiej ciągłości kulturowej. Tytuł wystawy brzmi niemal jak teza-nadzieja – „Oni tam, gdzie czekali”. A w tych słowach dziś łatwo rozpoznać nie tylko los obrazów, lecz także los ludzi, pamięci, kultury, które mimo wojny i tak odnajdują drogę do domu. Zapraszamy do odwiedzenia ekspozycji „Oni tam, gdzie czekali” i przeżycia tych historii powrotu, utrwalonych w płótnach utalentowanej rodziny Krychewskich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Życie po katastrofie nuklearnej

W Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Lipkach odbyła się premiera spektaklu „Władca much” na podstawie utworu Williama Goldinga. Rekomendowany wiek dla widzów – od czternastu lat. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Walerii Łandar „Ludzka natura to cienka i krucha materia, która skrywa samowolne, czasem agresywne i niszczycielskie zwierzęce żywioły – zaznaczono na stronie teatru. – Kultura stworzona przez społeczeństwo próbuje je okiełznać, ale nagle człowiek zostaje bez tej kontroli... Grupa dzieci uratowała się na bezludnej wyspie po katastrofie nuklearnej. Zostały bez dorosłych. Jak ułożą się ich relacje w takich okolicznościach? Czy są w stanie obronić się przed niszczycielskimi żywiołami? Czy wystarczy sił, by zachować ludzką godność?..”. – Teatr na Lipkach jest bardzo gościnny, panuje tu dobra ludzka i twórcza atmosfera – zaznaczył reżyser spektaklu, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Masłobojszczykow. – Ale najważniejsza w teatrze jest możliwość realizacji swoich planów twórczych, miło mi, że moje propozycje zbiegły się z pragnieniami teatru. Szczególnie dotyczy to zainteresowania teatru poruszaniem trudnych tematów i różnymi formami widowiska teatralnego. Od dawna marzyłem o wystawieniu „Władcy much”, tym bardziej, że powieść Goldinga nie jest łatwa do inscenizacji – w tym właśnie tkwiło pewne wyzwanie dla mnie. Wydawało się, że właśnie TMW jest najbardziej odpowiednim miejscem do realizacji tego zamysłu. Przecież główni bohaterowie Switłana PRUHO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa Zdjęcia Jurka Posziwajła W czasie, gdy wojna codziennie zmienia ludzkie losy, szczególnego znaczenia nabierają rzeczy, które udało się zachować. Nie po prostu ocalić, a znaleźć swój dom! Właśnie o tym jest nowa wystawa „Oni są tam, gdzie czekali”, która jest eksponowana w Muzeum Artystycznej Rodziny Kryczewskich – przestrzeni, gdzie pamięć o ukraińskiej sztuce nie tylko się przechowuje, ale i ratuje. W jednej sali wystawowej zebrano bezcenne obrazy, które trafiły do muzeum już podczas pełnoskalowej inwazji. Są to prace przedstawicieli rodziny Kryczewskich, ich przyjaciół, uczniów, ludzi z jednego kręgu artystycznego, których losy i twórczość teraz szczególnie ostro odczuwa się przez pryzmat wojny. Każdy z tych obrazów ma własną historię powrotu lub ratunku. Jedne dzieła przekazali potomkowie artystycznej dynastii. Inne muzeum otrzymało w darze od ludzi, którzy chcieli, aby prace pozostały na Ukrainie i były dostępne dla przyszłych pokoleń. Niektóre płótna udało się kupić, inne – dosłownie wymienić czy uratować dzięki przypadkowym spotkaniom, długim negocjacjom i ludzkiemu zaufaniu. Ale wszystkie te arcydzieła miały jedną drogę do domu – na Ukrainę! Do Opiszni! „Wiele obrazów trzeba było dostarczać z zagranicy różnymi drogami – i napotkaliśmy niemałą liczbę trudności. Dobrze, że na każdym etapie byli przyjaciele i znajomi, którzy sprzyjali rozwiązaniu tych kwestii, ale zadanie i tak nie było proste. trudnej, dorosłej powieści – to dzieci. Ponadto, przeważnie młodzieżowa publiczność to bardzo ważny adresat, któremu należy przybliżać dorosłe tematy, a nie konserwować się w rozrywkowym infantylizmie. W każdym razie jest to spektakl również dla dorosłych. Proces prób zapamiętałem jako bardzo przyjemne obcowanie z młodymi aktorami i aktorkami. Pracowali z zapałem, niektórzy nawet z fanatyzmem. Wszyscy czerpaliśmy przyjemność. Czasami nie było łatwo, ale było inspirująco i radośnie. Ta mała intryga, z różnymi składami: męskim i żeńskim, okazała się ciekawa nie tylko dla widzów, ale i dla wykonawców, gdyż od razu wywołała rywalizację między dziewczętami a chłopcami. Jestem bardzo zadowolony z obsady, a przede wszystkim – z ich zespołów i tego, jak aktorzy trzymają się razem. Uważam, że są utalentowanymi i perspektywicznymi osobistościami. Rozwiązanie scenograficzne jest minimalistyczne i umowne. To przestrzeń utworzona tylko przez jeden przedmiot – spadochron pilota, który katapultował się z zestrzelonego samolotu, którym leciała cała grupa uczniów-chórzystów. Ale ta przestrzeń potrafi się zmieniać, stawać falami morza, piaskowymi wydmami, chmurami i lasem... i wszystkim tym, na co stać wyobraźnię widza. Szkolne mundurki i wykwintne cylindry zamieniają się w dzikie bębny, a podarte pończochy w zwierzęce maski, laski w broń... W podstawie koncepcji muzycznej wykorzystano klasyczne utwory dla chóru dziecięcego. Wszystkie partie wokalne aktorzy wykonują na żywo, dzięki zajęciom z chórmistrzynią Tetianą Kysylewską. Są bardzo utalentowani! Uważam, że nie ma na świecie takiego reżysera, który odpowiedziałby, że jest absolutnie zadowolony ze swojej pracy. Zawsze wymagania wyprzedzają wynik. Ale jestem bardzo zadowolony z procesu wystawiania i twórczego obcowania. Oczywiście, tę pracę można by kontynuować w nieskończoność, ale zawsze trzeba kiedyś się zatrzymać i postawić kropkę, chociaż dla Na przykład obraz Mykoły Kryczewskiego, który kupiliśmy na aukcji we Francji, docierał do muzeum kilka miesięcy. Z samej Francji wyjechał dość szybko, wszystkie dokumenty towarzyszące były w porządku, ale już z naszej strony trzeba było niemało popracować. Przeprowadzono ekspertyzę historyczno-artystyczną w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy, którą przygotowano i przekazano do urzędu celnego. Jednak, ponieważ działo się to daleko, zaproponowano nam wykonanie ekspertyzy bliżej – więc ponownie zorganizowaliśmy ją we Lwowie. Po tym, wraz z licznymi dodatkowymi procedurami biurokratycznymi, obraz wreszcie przeszedł przez odprawę celną. I w końcu zobaczyliśmy go w murach naszego muzeum. Były też prace, które pojawiały się u nas niemal spontanicznie – o których nawet nie wiedzieliśmy. Stawało się to prawdziwą niespodzianką i nieoczekiwanym darem. Na przykład obraz Ołeny Kryczewskiej, który podarował nam nasz wielki przyjaciel i mecenas Ołeksij Petrenko. To pierwsza i, na dzień dzisiejszy, jedyna praca Ołeny Kryczewskiej w naszej kolekcji. Ogółem od 2022 roku do naszego muzeum trafiło 16 obrazów. Wszystkie one obecnie są eksponowane na osobnej wystawie, więc zobaczyć Oni są tam, gdzie czekali Wystawa unikalnych obrazów, które znalazły swój dom w Muzeum Artystycznej Rodziny Kryczewskich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Wadliwy raj” – granica nadmiernej opieki

Na zakończenie sezonu teatralnego w Tarnopolu przygotowano nową pracę sceniczną według sztuki współczesnego ukraińskiego dramaturga i aktora Serhija Marena. Iwan Iwanowycz (młody) – aktor Wasyl Bodnar oraz od lewej do prawej: hiperopiekuńcza teściowa Margo (aktorka Olha Skała), żona Ola (aktorka Julia Chmil), diwa operowa Liza (aktorka Natalija Ołeksiw) i Matka (aktorka Ołena Składan-Demczuk). Mykoła Szot. Zdjęcia autora. W ostatnich latach, zanim udadzą się na letni wypoczynek, w Tarnopolskim Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Tarasa Szewczenki proponują swoim widzom premierowy pokaz spektaklu. Tym razem reżyser, zasłużony artysta Ukrainy Wiaczesław Żyła, przedstawił swoją nową pracę – komedię „Wadliwy raj”. Autorem tej sztuki jest współczesny ukraiński dramaturg i aktor Serhij Maren. Warto zauważyć, że początkowo utwór ten znalazł swoje sceniczne wcielenie na kijowskiej scenie, a następnie za jego wystawienie zabrano się w teatrze w Kropywnyckim, a teraz – także w Tarnopolu. Warto dodać, że to już druga sztuka Serhija Marena, która otrzymała życie w Tarnopolskim Teatrze Dramatycznym. Najpierw na małej scenie młody reżyser Ołeh Sowyn wystawił „Allo”, a teraz zajrzano również do „raju”, niechby i wadliwego. Dlaczego Wiaczesław Żyła zabrał się za wystawienie właśnie „Wadliwego raju”? Pytanie, choć tradycyjne, zawsze stanowi podstawę, fundament pracy twórczej. „Wiele mnie uderzyło w tej sztuce, przede wszystkim – jej idea, jak wyobrażamy sobie raj. On bowiem, jak się okazuje, nie jest taki, jak sobie budujemy, a i relacje, ludzie nie są idealni” – usłyszałem w odpowiedzi od reżysera-inscenizatora. Filozofia życia w całej swojej pełni wyłania się ze spektaklu „Wadliwy raj”. To, moim zdaniem, jeśli krótko określić jego temat. „Wszystkim dogodzić, siebie zgubić. Ideały jeszcze nikogo nie uczyniły szczęśliwym. Jeśli za życia nie stałeś się szczęśliwym, to nawet w wieczności trudno to osiągnąć. Do szczęścia czasami trzeba popłakać, pośmiać się, a nawet zezłościć” – twierdzi główny bohater spektaklu Iwan Iwanowycz. Reżyser Wiaczesław Żyła mówi, że po obejrzeniu w jednym z teatrów tej inscenizacji, a następnie rozmowie z autorem sztuki, postanowił zawrzeć w swojej nowej pracy scenicznej własną myśl, zrozumienie, istotę, interpretację: nie trzeba idealizować swoich partnerów, przerabiać ich według własnego uznania, nadmierna opieka nie zawsze odgrywa pozytywną rolę, a zatem nikt nie może nam narzucać czegokolwiek, sami musimy świadomie podejmować zarówno wybór, jak i wszystkie decyzje. Główny bohater spektaklu – Iwan Iwanowycz – przeżył własne życie godnie, z wysokimi pozytywnymi cechami jako mąż, ojciec, dziadek. Oczywiście, takiemu człowiekowi droga ściele się do raju. I trafi tam, gdy tylko wieczność go zawoła. Jednak zdziwi się, gdy spotkają go tam cztery kobiety, które szły obok niego także w ziemskim życiu. To – matka, żona, jej przyjaciółka oraz teściowa. Od razu otoczą Iwana Iwanowycza hiperopieką, od której zapragnie on uciec z Edenu do piekła. „Konflikt tego spektaklu polega na tym, że wszystkie kobiety, które kręcą się wokół naszego głównego bohatera, kochanego Iwaniczka, walczą o jego uwagę, o jego miłość. Każda chce udowodnić, że jest najważniejsza. Każda z dziewczyn chce go przerobić i uczynić bezbłędnym dla siebie, ale doskonale rozumiemy, że nie każdy z nas jest idealny. W tym, ostatecznie, tkwi główny problem naszego spektaklu” – dzieli się przemyśleniami aktorka Ołena Składan-Demczuk, która zagrała rolę matki Iwana Iwanowycza. Widzowie zaś, oczywiście, uważnie obserwują rajskie życie głównej postaci spektaklu i miejscami szczerze się śmieją, a miejscami frazy płynące ze sceny skłaniają do refleksji nad własnym życiem. Inscenizacja również wyszła nie tylko jako komedia, gdyż oprócz zabawnych scen jest sporo pożywki dla poważnych przemyśleń. Sam zaś reżyser-inscenizator Wiaczesław Żyła, moim zdaniem, również za pomocą środków scenicznych, własnego twórczego zapału rozmyśla o relacjach w rodzinie, w ogóle między ludźmi, bo to zbyt ważne. „Spektakl wypełniony jest zdumiewającą plastyką: Zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Bażanow w roli Iwana Iwanowycza oraz aktorka Oksana Jacyszyn, która wcieliła się w postać wnuczki Soni. Ruchy, gesty i mizansceny stają się osobnym językiem, który obnaża prawdziwe emocje bohaterów budujących własny raj, dziwny i nieprawdziwy” – w pełni zgadzam się z twierdzeniem w adnotacji do „Wadliwego raju” na tarnopolskich deskach. Od samych aktorów inscenizacja wymaga nie tylko ujawnienia wielowymiarowości swojego talentu, profesjonalizmu, doświadczenia scenicznego, ale także wydatkowania wielu sił moralnych i fizycznych. „Pół godziny mija spektaklu, cały kostium i nakrycie głowy są praktycznie mokre. Bo są bardzo dynamiczne wstawki, przejścia… Oprócz tego zawsze myślisz jako postać i jednocześnie nie trzeba zapominać o partnerach na scenie, widzach” – zauważa aktor Wasyl Bodnar, który wciela się w postać Iwana Iwanowycza w młodości. Nazywa tę pracę jedną ze znaczących dla siebie. W teatrze pracuje już prawie dziesięć lat. Zagrał niemal 30 rozmaitych ról. Wasyl mówi, że przez kilka tygodni zespół twórczy czytał sztukę „Wadliwy raj”, „rozbierał na części pierwsze” każdą postać, starając się, aby w inscenizacji była „jak najbardziej zauważalna ewolucja” życia Iwana Iwanowycza. Bo on, w istocie, nawet w zaświatach pozostał sam na sam z nadmierną kobiecą uwagą, dokuczaniem. I ten fakt potwierdza nawet scenografia, którą, nawiasem mówiąc, jak i kostiumami, zajmował się zasłużony artysta Ukrainy Hryhorij Łojik. Otóż widzowie nie mogą nie zwrócić uwagi na to bezlistne drzewo z jednym jedynym jabłkiem na nim, które rośnie w rajskim ogrodzie. Tym jabłkiem-symbolem jest właśnie Iwan Iwanowycz. Dla samego aktora Wasyla Bodnara ta rola stała się „wielkim plusem w rozwoju zawodowym”. I zapewne nie tylko dla Wasyla. W nowej inscenizacji Tarnopolskiego Teatru Dramatycznego zaangażowane są dwa składy aktorskie. Oczywiście każdy z wykonawców wkłada jak najwięcej własnych wysiłków twórczych i zrozumienia, aby przekazać widzom cały wachlarz charakteru, działań i życia swojej postaci. Następny numer „Słowa Proświty” ukaże się 13 sierpnia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: JSC CB „PRYVATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: NGO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn