Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

«HEJ! DAWNO BYLI MOCNI LUDZIE: JEDEN PONiÓSŁBY DWA WIELBŁĄDY…»

Слово Просвіти, №30 за 2004 рік

CHRONOLOGICZNE PODSUMOWANIE Pociąg zatrzymał się w Mukaczewie — stolicy zakarpackiej opozycji, miejscu nieustannego buntu przeciwko Użhorodowi od czasów księcia Rakoczego. Niedawno miasteczko zasłynęło próbą generalną „przejrzystych” wyborów mera. Na gorącym uczynku Zakarpatczycy nieźle „pożartowali” na temat „przejrzystości”. Folklor poszedł w lud. Ale ruszamy dalej. Mijając mukaczewski zamek, weźmy głęboki oddech i zapomnijmy wypuścić powietrze. Na chwilę… Telewizyjne anteny, które najeżyły się na jego wieżach, nie psują średniowiecznych skojarzeń. Szosa, po obu stronach winnice, w oczach czerwieni się od tradycyjnych zakarpackich dachówek: mijamy wsie. Na Użhorod! „Deca u notara”, pierwszy łyk cisańskiego koniaku, Czuczka, upał, łaskoczący zapach kiełbasek, plecy i cienie kelnerów, jeszcze odrobina koniaku, wyścigi karpackich humorystów, „Troisti muzyky”, labirynty miejscowej gwary, napięcie, profil Poderwianskiego, „skóra jak u Boga”, jeszcze większy upał, „podnoszę ten kielich…”, Sztefko Orobeć z kamerą wideo, „to pańska żona czy kochanka?”, blady, nieuśmiechnięty Dudar, „zatkajcie tego Tibora!”, humorysta kwaśno się uśmiecha, proszę bardzo, jeszcze łyczek „Tisy”… Kelner gorącym woskiem płynie nad głowami… Wszystko dopiero się zaczyna… „DECA U NOTARA” Dla choćby bladej wyobraźni o „Karpackim słowobłudzie—2004”, musimy szczegółowiej opowiedzieć o miejscu przeprowadzenia festiwalu. „Deca u notara” — restauracja Pawła Czuczki. A jeszcze lepiej — karczma. Czuczka — główny organizator i inspirator „Karpackiego słowobłudu”. Kilka lat wcześniej lud łapał się za brzuchy od jego przeróbek klasyków literatury na zakarpacką modłę. Obecnie ludzie, z rozdziawionymi ustami, błądzą po „Decy”. Jest tu na co popatrzeć. Po przedobrzeniu z palinką i śliwowicą można nawet zabłądzić… Oryginalne altany, w których panie i panowie mają możliwość zabarykadować się między talerzami, karafkami i, siedząc na starych drewnianych ławach, „trzeć” coś swojego. Miłośnicy pełnej intymności mają szansę na wieki zniknąć pod pokładem pirackiego żaglowca „Wesoła Jerża”. Na pokładzie — lakoniczny życiorys starego pirata, najwyraźniej też karpackiego słowobłuda. Ludziom bez poczucia humoru u Czuczki nie ma czego szukać. Błąkał się tu taki jeden. Tak niczego i nie zrozumiał, ani w galerii sprośnego malarstwa, ani na cmentarzu. Różni ludzie leżą tam pod pikantnymi epitafiami… „Od wiernej wdowy”, „Pił i nie zagryzał”, „Uczciwe wybory—2004”, „Uciekał, nie płacąc, zmarł ze wstydu”… O tym ostatnim pan Czuczka opowiedział szczegółowiej. Był to konkretny urzędnik pana Kuczmy. Coś takiego człekokształtnego z Administracji. W podstawie restauracji — dawny dom. W przedostatnim stuleciu służył za mieszkanie prawdziwemu notariuszowi. Tylko nie pomyślcie, że to jakiś muzyk czy sprzedawca nut. Obecnie nazywa się to postnym słowem „notariusz”, a „decę” wyjaśniają jako sto gramów. Notariusz ten był Węgrem i żona u niego była Węgierką. Bądźcie pewni, że ich świeckie wieczorki z teatralnymi scenkami też prowadzone były wcale nie po ukraińsku. Bo Ukrainy wtedy nie było… Teraz dom notariusza przejął pan Czuczka i zrobił wszystko, co możliwe, aby „Deca” stała się zjawiskiem ukraińskiej kultury, a nie banalną „pijalnią”. PAWEŁ CZUCZKA Nie powstrzymam się — i jednak powiem parę słów o słynnym przerabiaczu lermontowskiego „Borodino”. Chcę — i koniec. Zbyt bardzo przypadł mi do gustu… Zresztą, gdyby nie było Czuczki, to nie rozprawialibyśmy teraz ani o „Decy u notara”, ani o festiwalu… „Hej! Dawno byli mocni ludzie: jeden poniósłby dwa wielbłądy. To byli chłopy nie takie, jak wy. Nieszczęśliwy u nich los, nie wielu ich uciekło z pola, gdyby nie cesarzowa wola, nie zuchwaliby Moskwy”. Czuczka — zakarpacki unikat. Poeta, biznesmen, polityk, karczmarz, językoznawca. On z tym wszystkim jakoś niemrawo się zgadza, bo uważa się przede wszystkim za inteligenta. „Moje credo: każdy ma wariować na swój sposób. Głównie, żeby od tego nie cierpieli inni. Kiedy piszę, to się śmieję. I chcę, żeby śmiali się inni. Jeśli ludziom nie będzie wesoło, pisać przestanę… A inteligentem siebie uważam dlatego, że najważniejszą częścią mojego ciała pozostaje głowa”. Designerskie znaleziska, jak choćby „Wesoła Jerża”, sprośna galeria obrazów, huśtawki, klatki z rzadkimi gołębiami — wszystko to od Czuczki-młodszego. Tak wszyscy nazywają Pawła, żeby nie pomylić z Czuczką-ojcem, profesorem-językoznawcą. On nie za bardzo toleruje synowskie hobby. „Powiedział, że piszę głupoty. Moje „tyłki” wyraźnie nie są w jego guście… On i „Decę u notara” wyśmiewał, i nie chodził do karczmy trzy lata. Dopiero teraz zaczął rzadko zaglądać — to gwoździe weźmie, to jakieś narzędzie”. KARPACKI SŁOWOBŁUD No, a teraz, jak mawiał Ostap Bender, „bliżej ciała”. Solidna drewniana scena, zbudowana specjalnie na festiwal, wytrzymała niemało. W tym także samego Czuczkę-młodszego, który uroczyście i jednocześnie prosto otworzył festiwal. Przedstawił gościom i uczestnikom poważne jury „Karpackiego słowobłudu—2004” i jego przewodniczącego Lesia Poderwianskiego, znanego w Kijowie i poza jego granicami mistrza „pobłądzenia” słowami. Nagrania audio z jego sztukami zaprezentowali tym gościom, którzy mieli szczęście w loterii. Obok na ławie „przysięgłych” przycupnęli Jurij Wynnyczuk, Jewhen Dudar i Diana Kłoczko. Popijając, kto piwo, kto koniak, wystawiali punkty bohaterom pierwszej nominacji. Miała nazwę „Objawienie autora ludowi”. Przed „łagodne” oczy jury objawiali się różni „ludzie”. Huculi, Polacy, Słowacy, Serbowie… I wszystko to różnymi językami i gwarami. Dla nieprzygotowanych napięcie na mózgi — szalone! Swoi ludzie w karczmie na tę definicję nie zważają. Pche, znaleźli z czego szaleć… Zwyczajny rusiński „babilon”. W tym autorskim konkursie od razu wyróżnili się faworyci: Horniak Rywalizowali weselni starości. Pod gorącym słońcem Zakarpacia tego było za wiele. Rozpatrywać go jako środek podniesienia kwalifikacji i wymiany doświadczeń weselnych starostów nie spieszylabym się. Nadmiar grafomanii i minimum serca oraz autentyki sprowadziły ten konkurs „na psy”. Na dno weselnego „kielicha” brzęknęła gruba zielona mucha. Zdechła ona od banalności. ZAMIAST SONETÓW I OKTAW, „WYNIKI PODSUMUJEMY…” Nietrudno jest prześledzić tok myślenia organizatorów festiwalu. Zauroczeni rusinizmem, chcieli, aby “Karpacki słowobłud” wybuchł fajerwerkami języka. Bogatego, smacznego, dowcipnego, ironicznego. Takiego, jakim jest na tej niezwykłej ziemi. Ale czym innym jest, gdy pijesz tę swobodną autentykę i dziwisz się jej nieprzewidywalności, a czym innym, gdy ludzi zwołano, by “żartowali”, a do tego jeszcze rywalizowali między sobą. Widocznie Czuczka “end kompani” podejrzewali i przeczuwali przez czas to zawieszenie między prawdą a przymusem. Ich dążenie, by wznieść się ponad zwykły szarawarowo-kluskowy humor do poziomu intelektualnego ukraińskiego figla, zawisło na poziomie dążenia. Kum, kuma, samogon, gryka… W końcu o wszystkich tych niezdrowych tendencjach Czuczka wiedział: “Zakarpacie śmieje się bardzo ostrożnie. Zakarpacki humor nie przeradza się w satyrę! Ta skrępowanie jest charakterystyczne dla człowieka skolonizowanego. Węgrzy czy Polacy mają o wiele bardziej wolny, rozwiązły humor. Przypominam sobie, jak w 1981 roku państwowa węgierska telewizja pokazywała komika Hofi Gézę, którego pośladki były obwieszone komunistycznymi medalami i skierowane w stronę kamery”. Nic więc dziwnego, że “najlepszym karpackim słowobłudem—2004” został Mykoła Horniak ze Słowacji. Mentalność, “panimajesz”… NIUANSE, ALE ISTOTNE 1. Czuczce nie było do śmiechu. “Kozaczki” z prezydenckiej Administracji oraz satrapowie w postaci urzędu skarbowego, straży pożarnej i sanepidu nieustannie krążyli, niczym padlinożercy, w przedfestiwalowe dni. Żarty żartami, ale w powietrzu gęsto zapachniało przedwyborczą “bijatyką”. Wystarczy rzucić okiem, by po obu stronach szosy zobaczyć billboardy Juszczenki oblane smołą. Wiadomo, jak szaleje na Zakarpaciu lwowski urząd skarbowy. “Barin”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn