Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

PÓŁWIEK PROKOPA KOLISNYKA

Слово Просвіти, №30 за 2007 рік

Wasyl HERASYM’JUK Przeglądanie obrazów na monitorze komputera to zajęcie, rzecz jasna, niewdzięczne. Ale ma swoje momenty. Kiedy na wystawie malarza lub w jego pracowni skupiasz się na jakimś upatrzonym płótnie, a później na innym, to, jak to mówią, przebywasz w bezpośrednim kontakcie z artystą, z jego zamysłem i umiejętnościami. A tutaj — przed oczami kalejdoskop. Co prawda, możesz zatrzymać się, gdzie zapragniesz, powiększając potrzebne dzieło do możliwych granic — kontakt może nie taki, jak w pierwszym przypadku, ale mimo wszystko wyjdzie. Jednak złapałem się na myśli, że przy monitorze zatrzymujesz się rzadko (choć mimo woli wyodrębniasz płótna, które widziałeś „na żywo”), a wciąż na nowo „przeganiasz” przed oczami wspomniany kalejdoskop. Doskonale rozumiesz, że wszystkiego nie ogarniesz, ale w przypadku, gdy autor kończy pół wieku, podobne pragnienie jednak się pojawia. Zatem przeglądam prace Prokopa Kolisnyka. Jak mówiłem, wiele rozpoznaję — już widziałem, ale ten „komputerowy zespół” na swój sposób zachwyca. Lecz o tym później. Najpierw ni stąd, ni zowąd przypomina się kilka strof z wiersza pewnego poety, którego tłumaczyłem w młodości. Ściślej mówiąc, zbyt odszedłem od oryginału i wyszedł nie przekład, a parafraza. Mowa była właśnie o artyście. Artyści tamtych czasów, kiedy żyliśmy w najstraszniejszej, jaka tylko bywa, imperium, „imperium zła”, imperium „wojującego ateizmu”, ale to nie oznacza, że w tym imperium nie rodzili się poeci i artyści, a niektórzy z nich byli maksymalistami, jak Stus czy Załywacha; byli i inni. Byli wszelacy, i nie tylko na Ukrainie, ale i w Gruzji czy Łotwie, Mołdawii czy Rosji. Przypomniałem sobie, oglądając „kalejdoskop” Kolisnyka, kilka strof. Inne zapomniałem, zapomniałem, gdzie przekład/parafraza został wtedy wydrukowany w całości. Gdyby nie Prokop, w ogóle wszystko to na zawsze bym zapomniał. A tutaj… Oto te wersy: Ręka i czoło. Dwóch jasnych plam muł — i spojrzenie się gubi. I spojrzenie — wątpliwość. Lecz po chwili, przebiwszy myśli mrok, rozbłyska i patrzy z bliska. I patrzy! I taka w nim pełnia kunsztu, nagość nie martwa, że czujesz nerwem, każdym nerwem ruch płótna. Żywego płótna. A dalej już — jak los. Jest jak jest. Jedyny korytarz, jedna droga Do wrót Dachau, do tronu Boga, do wernisażu. Każdemu swoje. Byłem wtedy całkiem młody i ta „jedna droga” nijak nie mieściła się w mojej głowie. Choć żyłem, jak wszyscy, w imperium i już dobrze znałem jego prawa. A oto teraz, po 30 latach, kiedy imperium upadło i żyjemy w takiej czy innej, ale samodzielnej Ukrainie, ja, oglądając dzieła różnych poszukiwań i ucieleśnień, z którymi dawny mój przyjaciel podszedł do swojego pięćdziesięciolecia, również pojąłem, że ta „jedyna droga”, zapisana w czasach sowieckiego imperium, nabrała wyraźnych zarysów. Ona naprawdę jest jedyna. Oto tylko obóz koncentracyjny mógł być rodzimy. On takim, w końcu, i był. Prokopa zawsze zdradzała, ściślej mówiąc, jakby zdradzała, jakaś metafizyczna trwoga. Ani razu nie przypominam go sobie uspokojonym. Chyba że na płótnie. Bardzo rzadko. Kiedy mowa o dzieciństwie. Czyli o Potaszni. Dzieło nazywa się „Łaska nad Potasznią”. Niech to będzie jedyne jego dzieło, które wymienię w tym krótkim słowie. Początkowo przed monitorem zapisywałem na papierze tytuły wielu płócien, ale potem z jakiegoś powodu przestałem. Mimo woli zacząłem stosować do zobaczonego muzyczną zasadę podejścia. Dla przykładu — motywy. Nijak nie ominąć, a zawsze zaczynać od motywów religijnych. Powiedzieć, że Prokop to religijny artysta — to w jego przypadku powiedzieć głupstwo. Religijny — to o tym, który nagle pojął, że oprócz jednowymiarowego postrzegania świata istnieje (jak by nie patrzeć!) jeszcze coś. A Kolisnyk z tym „jeszcze czymś” się urodził. On jest chrześcijańskim artystą. Kiedy pisałem o metafizycznej trwodze, to miałem na myśli ten stan duszy, w którym przebywa artysta przed wyborem. Chrześcijaństwo, jak wiadomo, daje wybór, możliwość wyboru. Nawet w sowieckim imperium, nawet na tej „jedynej drodze”. Nawet wtedy, kiedy nagle staje się absolutnie jasne, że żaden wybór nie istnieje. Żaden. Właśnie wtedy jest wybór wybrać wolę Bożą albo wolę diabła. To albo tamto. Wybór artysty został utrwalony na płótnie. Prokop Kolisnyk jest daleki od ikonografii. On po prostu dokonał swojego wyboru. Dlatego na płótnach z chrześcijańskimi motywami jest oświecony. Powiedziałem przecież — wybór został dokonany. Ale, w końcu, to widać każdemu. Nasze pokolenie formowało się w czasie szybkiego wymierania genseków. Tragedia na tyle przekształcała się w farsę — po prostu na oczach — że już, zdaje się, nikt nie wierzył w realność obozu koncentracyjnego. Manekinami wydawali się wszyscy ci Czernienkowie i Andropowy. Ale dla artysty historia nie zaczyna się od 1991 roku czy nieco wcześniej, powiedzmy, od początku „pieriestrojki”. Motywy społeczne (ze wszystkimi rewolucjami i innymi kataklizmami) mogą być na peryferiach świadomości malarza. Motywy społeczne Prokopa Kolisnyka, jak w węźle, związane są w tej samej Potaszni, gdzie można zebrać przyjaciół na plener, bo tam, w Potaszni, mimo wszystko zstępowała łaska, a to oznacza, że jest od czego „tańczyć”, czyli zaczynać, czyli nie tracić ludzkiej godności. A co przeciwstawić? Temu nieskończonemu, bezgranicznemu i niepojętemu łotrostwu rodaków, którzy wyrwawszy się z tysiącletniego niewolnictwa, do niczego innego nie mają żadnej skłonności. Jeśli nie w Potaszni, to czyż w Kijowie — w mieście morderców z minimum księgarni i sal wystawowych oraz maksimum zagranicznych samochodów i automatów do gier — spotykać artyście południe wieku? Albo w Czerniowcach czy Winnicy — również w miastach morderców i przeważająca ich większość — przedstawiciele naszego pokolenia, ale ich doświadczenie nie jest mi potrzebne, bo wywołuje jedynie obrzydzenie. A bez doświadczenia Prokopa Kolisnyka artystom naszego pokolenia już się nie obejść, bo to — doświadczenie niestrudzonego poszukiwacza, gdzie poszukiwanie jest nieodłączne od najbardziej bezpośredniej emocji, gdzie brak małpowania zachodnich wzorców, a stale obecny jest przełom do osobistego języka narodowego, obecna jest wola stylu, i problem nawet takiej, jaką obecnie mamy, Ukrainy, jest przede wszystkim problemem stylu. O ciągłej trwodze już mówiłem. Ale warto powtórzyć — powtarzam. A nad Potasznią zstępowała łaska. I ona będzie realna, jak ojciec i matka, choć słowo „realna” do niej nie pasuje, jak nie pasuje do niej żadne płótno i żadna barwa. Nie pasuje nawet tak nasycona i życiodajna kolorystyka Prokopa Kolisnyka. Nic nie pasuje. Tylko pokora. I wierność swojej drodze. Jedynej. Do wernisażu. Do tronu Boga. Do wrót… Prokop KOLISNYK * * * Maluję, dlatego że kocham. Mówią, że maluje ten, kto ma co powiedzieć. Maluję dlatego, że chcę zapytać. Mówią, że maluje ten, kto chce upiększyć. Maluję dlatego, że chcę okulturowić. Mówią, że maluje ten, kto chce stwierdzić. Maluję dlatego, że chcę zrozumieć. Mówią, że maluje ten, kto chce zaprzeczyć. Maluję dlatego, że chcę znaleźć. Mówią, że maluje ten, kto chce pokazać. Maluję dlatego, że chcę zaproponować. Mówią, że maluje ten, kto chce zarobić. Maluję dlatego, że muszę przeżyć. Mówią, że maluje ten, kto umie coś powiedzieć. Maluję dlatego, że szukam. Maluję dlatego, że kocham.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn