Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

ONI ROZBŁYSNĘLI GWIAZDAMI RODZIMY KRAJ

Слово Просвіти, №30 за 2007 рік

Niestety, istnieje wiele mitów na temat Drugiego Hetmanatu, rozpowszechnianych zarówno w radzieckich wydawnictwach historycznych, jak i w innych, na przykład w podręcznikach historii Mychajła Hruszewskiego. W tym artykule wnuk ostatniego hetmana Ukrainy Pawła Petrowycza Skoropadskiego, Borys Danyłowycz, naświetla ukrywaną przez dziesięciolecia prawdę o Drugim Hetmanacie. Spragnione prawdy ukraińskie społeczeństwo musi ją przyjąć dla własnego przebudzenia. Wkrótce ukaże się książka B. D. Skoropadskiego „Mity i lekcje Drugiego Hetmanatu”, przeznaczona dla nowej ukraińskiej elity, przejętej ideą narodowego budowania państwa. Z tekstem książki można zapoznać się pod adresem: http://sgd.in.ua/statti/knuha.html. kiedy powstania, szukając wszędzie ze wszystkich stron zapewnienia sukcesu tej sprawy, inicjatorzy ruchu weszli w negocjacje z przedstawicielami rosyjskiej sowieckiej delegacji pokojowej Rakowskim i Manuilskim w celu koordynacji naszych wystąpień podczas powstania. Zobowiązywali się oni uznać ten ustrój, który zostanie ustanowiony przez nową ukraińską władzę i absolutnie nie ingerować w wewnętrzne sprawy Ukraińskiej Samodzielnej Republiki Ludowej. Ze swojej strony obiecaliśmy legalizację partii komunistycznej na Ukrainie…” W takich okolicznościach Hetman zdecydował się formalnie ogłosić federację z Rosją, mając nadzieję, że Ententa obroni Ukrainę przed bolszewikami, a on w ten sposób zachowa ukraińską państwowość, wygra czas na sformowanie regularnej ukraińskiej armii, po czym będzie mógł inaczej rozmawiać także z samą Ententą. 14 listopada opublikowano akt o zamiarze zawarcia z Rosją gramoty o federacji, którą Hetman przezornie podpisał jedynie swoim imieniem — Pawło Skoropadski (jako osoba prywatna). Jednocześnie rozwiązano gabinet ministrów, który Ententa uważała za proniemiecki, i powołano nowy. Należy powiedzieć, że gramota o federacji z Rosją nie miała żadnych praktycznych ani prawnych skutków, pozostając deklaracją zamiarów, gdyż realnie u władzy w Rosji znajdowali się bolszewicy. Ten polityczny atut władza hetmańska wykorzystała czysto z taktycznych względów, mając nadzieję, że Ententa, pragnąc odnowienia państwa rosyjskiego, pomoże wzmocnić się Ukrainie. Gramota o zamiarze federacji z Rosją stała się środkiem antyhetmańskiej propagandy, a nie przyczyną powstania. Lewicowe ukraińskie partie otrzymały formalny powód do działań antyrządowych. Pragnąc władzy, podburzały lud przeciwko Hetmanatowi, nie licząc się z tym, że niszczą wszystko to, co dotąd zostało zrobione dla Ukrainy. Większość ludzi do powstania przyciągnięto podstępem, wzmocnionym kłamliwymi obietnicami dania ziemi jako zapłaty. Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień Niedawno w Tarnopolu wydano książkę Omelana StanyMyra „Przeszłość osady Ładyczyn”. Jest to historia wsi Ładyczyn w rejonie trembowelskim. Autor-krajoznawca pokazuje w szczególności, jak ważną rolę w kształtowaniu świadomości narodowej mieszkańców Ładyczyna odegrała „Proświta”. W 1901 roku w jego rodzinnej wsi założono „Czytelnię Ludową”, którą w 1903 roku przemianowano na „Czytelnię Proświty”. Jej celem było szerzenie wiedzy o rodzimym kraju, życiu ludu, budzenie ludzi do świadomego i narodowego życia. Z czasem pojawiają się także komórki innych ukraińskich organizacji: „Sicz” ideowo i fizycznie przygotowywała młodzież do walki o wyzwolenie Ukrainy; „Związek Ukrainek” wychowywał narodowo świadome kobiety; „Wiejski Gospodarz”, „Zgoda”, „Pomoc” sprzyjały postępowi. Jeszcze raz podkreślam, że opublikowanie tego aktu stało się powodem i hasłem do powstania przeciwko Hetmanowi. Na Ukrainie rozpoczęła się wojna domowa, która przeciągnęła się na miesiąc. Tymczasem wojska niemieckie opuszczały Ukrainę, ze wschodu zaczęli nacierać bolszewicy, a z zachodu — Polacy, i Hetman, aby zatrzymać bratobójstwo, zrzekł się władzy. Później działacze URL gorzko żałowali swojego udziału w tym powstaniu i z czasem wielu z nich przeszło na pozycje hetmańskie. Mało komu znany jest fakt, że Jewhen Konowalec, będąc na emigracji, przyszedł do Pawła Skoropadskiego i prosił o wybaczenie, że tak go i Ukrainę zawiódł. Rząd kierowanej przez Wynnyczenkę Dyrektorii, który przyszedł na miejsce Rządu Hetmańskiego, nie utrzymał się w Kijowie nawet dwóch miesięcy. Rozpoczęła się walka zarówno przeciwko Moskwie, jak i przeciwko Polsce, która przeciągnęła się do końca 1920 roku i zakończyła całkowitą ruiną ukraińskiej państwowości oraz podziałem ukraińskich ziem między sąsiadów: bolszewicką Rosję, Polskę, Rumunię i Czechosłowację. Hetman Pawło Skoropadski wywodził się ze starego ukraińskiego rodu kozackiego, który przez trzy stulecia był ściśle związany z historią Ukrainy. Pawło jako dziecko i młodzieniec spędzał bardzo dużo czasu w majątkach swojego dziadka w Trostiańcu, w atmosferze szacunku do przeszłości, ukraińskich tradycji i zwyczajów. Dziadek doskonale władał językiem ukraińskim i dawał dzieciom do czytania ukraińskie książki; w majątku często gościli znani przedstawiciele ukraińskiej elity intelektualnej, którzy wpłynęli na kształtowanie się światopoglądu Pawła. Miłość do Ukrainy i wszystkiego, co ukraińskie, niósł przez całe swoje życie. Wiadomo, że będąc już hetmanem Ukrainy, Pawło Skoropadski, swobodnie władając językiem rosyjskim, na negocjacjach z Rosją zabierał ze sobą tłumacza, a sam rozmawiał po ukraińsku. W 1917 roku, pośród wojny i rozprężenia gospodarczego ukraińskich chłopów. We wrześniu 1914 roku wojska rosyjskie zajęły Ładyczyn. O. Stanymyr opowiada: „Od samego początku okupacji zaczęła się rusyfikacja. Zabrali Jarosza Mychajła, przewodniczącego „Proświty”, który przepadł bez śladu. W czytelni „Proświta” zniszczono księgarnię, zabrano portrety T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki i inne, zniszczono ukraińską symbolikę, flagi, stroje koncertowe, mundury, ograniczono nauczanie w szkołach historii ukraińskiej, literatury, zwolniono wykładowców. Przysłano nowych rosyjskich wykładowców, nauczycieli. Pod pozorem walki z mazepinizmem niszczono wszystko, co ukraińskie, narzucano wszystko, co rosyjskie: język, kulturę, prawosławną cerkiew rosyjską. Rosyjscy żołnierze zaczęli kradzieże drobiu, owiec, koni”. W 1921 roku „Proświtę” odnowiono. Na jej czele stanął A. Skakun. Przy „Proświcie” działało kółko „Ridna szkoła” (Szkoła Ojczysta): „Coraz więcej młodzieży gromadziło się wokół towarzystwa „Proświta”, wzbogacali swój światopogląd o naszym kraju, narodzie, jego walce o swoją wolność”. W 1939 roku Ładyczyn zajęły wojska radzieckie. Towarzystwo „Proświta” i inne ukraińskie organizacje zostały zakazane: „Literatura czytelni została zniszczona, symbolika, narodowe hafty, stroje zabrane i przepadły na zawsze. Nauczycieli w szkole wymieniono”. Po odwrocie wojsk radzieckich w 1941 roku mieszkańcy Ładyczyna ponownie odnowili „Proświtę”. W latach 1942–1944 „Proświcie” przewodniczył Porfirij Iwanowycz Jarosz. W 1944 r. skazano go na 17 lat ciężkich robót i wysłano na północną Syberię. W tym samym roku Jarosz zmarł, nie wytrzymawszy niezwykle okrutnej katorgi w rejonach wiecznej zmarzliny. O. Stanymyr pisze: „I jeszcze jedna gwiazda rozbłyska na niebie, aby oświetlać drogę do wolności”. W 1917 roku, w czasie chaosu w kraju, Pawło Skoropadski stworzył Pierwszy Korpus Ukraiński, widząc siłę i zorganizowanie ukraińskiego elementu armii oraz jego patriotyzm. Jesienią ten korpus obronił Kijów przed bolszewicką nawałą. Tej samej jesieni ukraińskie Wolne Kozactwo wybrało Skoropadskiego swoim Atamanem. Później zmuszony był zrezygnować z dowodzenia swoim korpusem — po to, aby go zachować. Stało się to przez politykę Petlury, który widział niebezpieczeństwo w rosnącej popularności Skoropadskiego, dlatego sabotażem i agitacją próbował ten korpus rozbić. Złożywszy dowodzenie korpusem, Pawło Skoropadski nadal zajmuje się organizacją Ukraińskiej Gromady Narodowej, której jednym z głównych zadań jest ukrainizacja społeczeństwa. Będąc hetmanem Ukrainy, Skoropadski dołożył niemało starań do rozbudowy i odnowienia wszystkiego, co ukraińskie, powrotu do swoich korzeni, bo widział siłę narodu w jego duchu, gdyż im silniejszy jest duch narodowy ludu, tym silniejszym i zdrowszym on jest. W ciągu niedługich siedmiu i pół miesiąca zrobiono bardzo wiele: otwarto kursy ukrainoznawstwa dla nauczycieli, utworzono narodowe szkoły niższe, otwarto 50 nowych ukraińskich państwowych szkół średnich, założono dwa państwowe ukraińskie uniwersytety w Kijowie i Kamieńcu Podolskim oraz trzeci prywatny w Połtawie, ukrainizowano uniwersytety Kijowski, Charkowski i Odeski oraz Politechnikę w Kijowie, założono Główny Zarząd Sztuki i Kultury Narodowej, Ukraińskie Archiwum Narodowe, Bibliotekę, Muzeum, galerię obrazów i rzeźb, operę narodową, teatr dramatyczny, kapelę państwową, szkołę kobziarską, szkołę symfoniczną, założono Ukraińską Akademię Nauk. Jak widzimy, trzeci mit o rzekomej „nieukraińskości” Pawła Skoropadskiego jest sprzeczny z obiektywnymi faktami — tak samo, jak i dwa poprzednie mity. Ukraińcy powinni o tym wiedzieć, bo zdrowy naród i oświecone państwo Trzeciego Hetmanatu można zbudować tylko na twardym fundamencie prawdy historycznej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn