Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

CHRONOLOGIA DEGRADACJI…

Слово Просвіти, №30 за 2007 рік

po to, aby umniejszyć lub zlekceważyć „Lubonackich”. Gatunek literacki realizmu etnograficznego na terenie Małorosji był zbyt uwarunkowany, by go lekceważyć albo się dziwić. Ukrainy wówczas nie było. Istniała tylko sprawa ukraińska. Swydnycki należał do jej idealistyczno-romantycznych apologetów. Może właśnie dlatego stał się „najtypowiejszym nieudacznikiem”? A do tego otwarta podolska natura… Szczera dusza, która nie umiała trzymać kamienia za pazuchą i nie rozumiała subtelności społecznych szachów. Wrażliwa i uczuciowa… Nieprzypadkowo w kijowskim towarzystwie literackim Anatolija Swydnyckiego nazywano go „Natalką”. Widocznie w tamtych czasach nie pojawiały się te negatywne aluzje, do których dziś jesteśmy przyzwyczajeni… W pisarzu zakodowano zbyt mało odporności na czarne pasma. Takie natury pękają i z jakąś fatalistyczną radością idą na dno. Iwan Franko o nowo odkrytym dla siebie autorze napisał: „Anatol Patrykijowicz Swydnycki należy do tych utalentowanych, a nieszczęśliwych ludzi, których to życie, to zła dola łamie i zabija w rozkwicie lat, nie pozwalając w pełni rozwinąć się ich talentowi, nie pozwalając zastosować w praktyce tej wiedzy, którą zdobyli w życiu, ani tej szczerej miłości, którą ich dusza płonęła w najpiękniejszych chwilach życia. Nawet to, czego zdołali dokonać w życiu, prześladuje zła dola, jakby chciała zetrzeć wszelki ślad ich ziemskiego istnienia, ich dążeń i męk duszy…” Jednak „Lubonaccy” nie popadli w niepamięć. Soczysta mowa Podola, narodowy grunt, chronologia degradacji ukraińskiej duszy… Oczywiście, to nie jest lektura masowa. Przynajmniej czytelnik musi być przygotowany na tę samą nudnawą realistyczną etnografię. Wrażenie jest takie, że Anatolij Swydnyćkyj z nutą pogardy odnosił się do czystej beletrystyki, to znaczy do literackiego rzemiosła. Wszystko, co robił, chciał zrobić z proświatiańskim podtekstem, dla ludu, dla sprawy ukraińskiej. Tyle że literatura tego nie lubi. Pisarze, którym udawało się ominąć koniunkturę społeczną, lekceważąc „izmy”, mają szansę przetrwać w czasie. Swydnyćkyj trudno kojarzy się z pojęciem koniunktury, mimo to uważał za zaszczyt drobiazgowo wyrzeźbić ukraiński portret, zamiast zagłębiać się w żywioł psychologizmu. A współczesnemu czytelnikowi nie pozostaje wybór, jak rozstrzygnąć: czy „Lubora­ccy” to konserwa językowa, czy jednak literatura? Dziś też nie dziwi, gdy wiejskie dziecko spod Żytomierza zbyt szybko zostaje pochłonięte przez rosyjskojęzyczne środowisko stołeczne. Zazwyczaj… Czy dalej za to obwiniać Imperium Rosyjskie? Rzekomo zniszczyło Sicz, złamało kozaków, wykręciło ukraińską wolną duszę jak baranie rogi… Można. Tylko że poczucie absurdu z tego nie maleje. I nie przestaję się dziwić, dlaczego tak dobra, poczciwa dziewczynka Masia z „Lubora­ckich” po roku zamienia się w potwora… Oczywiste, że środowisko łamie ukraińską duszę… Tylko dlaczego jest ona tak podatna na pęknięcie i degradację? Zatem „najtypowszy nieudacznik” Anatolij Swydnyćkyj… Utalentowany prozaik, apol-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn