Strona · s. 5strona oryginału ↗
UKRAIŃSKIE RADIO WCIĄŻ NA ZEROWYM POZIOMIE
Слово Просвіти, №30 за 2008 рік
Leontij DACENKO, wiceprezes NRTU Nie będę wymieniał poszczególnych programów kanału Radio „Kultura” (UR-3), poświęconych językowi ukraińskiemu, gdzie stale poruszają jego status prawny jako państwowego. Takich audycji jest cały szereg i wszystkie one są absolutnie oryginalne w formie, różnorodne, a dlatego też cieszą się niezwykle dużą popularnością wśród słuchaczy. A jednak współczynnik użyteczności takich audycji, jak i kanału Radio „Kultura” w całości, niestety, jest prawie zerowy. Zwróćmy uwagę, UR-3 jest dostępna tylko dla dziesięciu procent populacji naszego kraju. Państwo, świadomie lub nieświadomie, pozbawiło swoich obywateli konstytucyjnego prawa do otrzymywania informacji z państwowego źródła informacji!? Czy jest jeszcze gdzieś takie, w jakim europejskim kraju? Nie było, nie ma i być nie może. Nawet w okresie depresji gospodarczych czy niszczycielskich wojen, takich jak II wojna światowa, radiofonia nie była zwijana, a wręcz przeciwnie, rozwijana, gdyż była jednym z najbardziej niezawodnych i efektywnych środków łączności państwa ze swoim narodem. Zaznaczmy, że ani telewizja, ani Internet, ani inne najnowsze osiągnięcia techniczne łączności nie zdołały i nie zdołają ograniczyć sfery funkcjonowania radiofonii, która działa w systemie swoich współrzędnych i która wraz z przejściem na nadawanie cyfrowe, bez wątpienia, będzie miała nowy impuls dla swojego rozwoju. Dlaczego więc tak się stało, że UR-3, przygotowując i wydając na antenę wybitne programy, stało się niedostępne dla swoich odbiorców? Dlaczego już od dłuższego czasu przypomina absurdalny obraz — przedstawienie teatralne z opuszczoną kurtyną? Wybiegając w przyszłość, powiem, że główna przyczyna zjawisk kryzysowych w systemie państwowej radiofonii, jak i w produkcji telewizyjnej, filmowej i książkowej, oprócz trudności okresu przejściowego, tkwi w naszej odwiecznej bezpaństwowości, w braku doświadczenia w dbaniu o interesy narodowe i ich ochronie. Przypomnijmy, jakim było, w szczególności, UR za władzy radzieckiej. Zwykłą prowincjonalną strukturą z podwójnym podporządkowaniem: z jednej strony Moskwie (wszechzwiązkowemu, a w rzeczywistości wszechrosyjskiemu radiu, bo radiofonia Federacji Rosyjskiej nie istniała w ogóle), z drugiej — władzy lokalnej w osobie komitetu centralnego kompartii Ukrainy, gdzie posłusznie i bez sprzeciwu przyjmowano i retransmitowano zarządzenia z moskiewskiego centrum politycznego. Przy okazji zaznaczę, że w tamtym czasie nawet samej nazwy Ukraińskie Radio w dokumentach prawie nie używano, bo to ukrywało, jak by nie było, niepożądane cechy narodowe. Dochodziło do śmieszności: aby podnieść kategorię jakiemukolwiek spikerowi UR, trzeba było wieźć głos spikera, nagrany na taśmę, do Moskwy i dopiero tam, na radzie artystycznej wszechrosyjskiego radia, wystawiali ocenę kunsztowi spikerskiemu, bo na Chreszczatyku 26 nie było komu powierzyć tak wysokiej misji. Albo jeszcze takie: najwyższą nagrodę systemu radiofonicznego — odznakę „Przodownik radiofonii” — też można było otrzymać tylko w Moskwie. Oto tak. Ale nie tylko tym poświadczano peryferyjność UR. Ono, niestety, nie miało głównego — jednolitego kręgosłupa programowego, albo, jak teraz mówimy, oddzielnego kanału. Audycje z Kijowa, którym przydzielano nie więcej niż 8 godzin na dobę (pozostałe 11 godzin stanowiły audycje z Moskwy), i które rozpraszano po całej siatce (rozkładzie audycji) pierwszego programu wszechrosyjskiego radia w różnych strefach czasowych, gubiły się i niwelowały tam. Nie mniejszą oznaką naszej prowincjonalności w tamtym czasie był też status UR, zgodnie z którym oficjalnie zrównywano go z Leningradzkim radiem obwodowym. Do niepodległości państwowej Ukrainy było już blisko. Ale status radia obwodowego dla UR był nienaruszalny. A stąd i wielkość finansowania, i moce nadawcze, i baza materialno-techniczna. Tymczasem ostatecznie rozpadał się system totalitarny, schodziła z areny politycznej siła kierownicza i przewodnia — kompartia Ukrainy. Wreszcie na mapie świata pojawiło się niepodległe państwo ukraińskie, a krajowy flagowiec radiofonii pozostawał, jak i dawniej, na peryferiach zainteresowań już nowych urzędników. Bo oni, wychowani przez system radziecki, nie mieli ani doświadczenia, ani tradycji, ani chęci tworzenia godnego swojego nowego statusu państwowego UR. Nowi-starzy zarządcy patrzyli na nie oczami wczorajszych menedżerów, którzy często-gęsto nie byli profesjonalistami w sferze budowania państwowych mediów. Inna kategoria kadry kierowniczej systemu telewizyjno-radiowego również nie wykazywała oznak aktywności w zakresie przebudowy branży, z wyjątkiem chyba jedynego byłego przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Zynowija Kulyka, który koncentrował uwagę na telewizji. Przecież ci, którzy do ostatniego nosili przy sercu legitymacje partyjne, którzy niestrudzenie organizowali i wydawali na antenę gniewne listy „ludzi pracy” przeciwko narodowym demokratom i działaczom Ruchu, którzy walczyli z niepodległością, nie mogli być budowniczymi państwa, liderami przemian, konceptualnych modelowań nowej narodowej struktury radiofonicznej. Zmierzam do tego, że UR, jak kiedyś część wszechrosyjskiego radia, tak i do dziś pozostało swoistym fragmentem, oddzielną składową kiedyś jednolitej i niepodzielnej całości. To znaczy, UR nigdy nie było pełnowartościową strukturą państwową, jakimi były i są, nawiasem mówiąc, wszechrosyjskie, polskie, węgierskie czy, na przykład, rumuńskie radio. Innymi słowy, w tamtym czasie w systemie telewizyjno-radiowym istniał postkolonialny, dawno uformowany „upadek strefy aktywnego myślenia państwowego”. A dlatego nawet po 17 latach niepodległości Ukrainy UR pozostało tam, gdzie było — na zerowym poziomie. Jak finansowano kiedyś w granicach około 5% budżetu wszechrosyjskiego radia, tak i pozostało na tym samym poziomie. Nie mniej uderzające są też inne porównania. Powiedzmy, budżet UR w ostatnich latach stanowi tylko 5% budżetu polskiego radia, prawie 5% budżetu węgierskiego radia. I nie uwierzycie — 16% budżetu radia maleńkiej 5-milionowej Słowacji. W takich warunkach jakakolwiek analogiczna struktura nie będzie się rozwijać, a niszczeć. Nie mówię już o takim: Rosyjska państwowa kompania radiofoniczna (RPRK) „Głos Rosji”, która pełni funkcje nadawania zagranicznego, przygotowuje audycje w 32 językach świata. Polskie radio — w dziesięciu, a my, jak zawiesiliśmy się na trzech-czterech językach z minimalnym zakresem, tak i pozostajemy przy nich. Co prawda, moce nadawcze ograniczono niemal o 70%. Szczególnie odczuwalne straty UR poniosło po pojawieniu się sektora prywatnego radiofonii, który okupował górne pasmo FM i odebrał Ukraińskiemu Radiu znaczną część młodzieżowej publiczności. Na naszych oczach prawie całkowicie zniszczono radiofonię przewodową, która była bazową dla UR: z 16 milionów punktów radiowych, które liczono w 1991 roku, obecnie jest ich prawie 5 milionów. Do minimum ograniczono moce nadawcze Koncernu RRT, które są skrajnie przestarzałe zarówno moralnie, jak i technicznie. I nikt nie zagłębia się w sprawy niezwykle ważnej branży!
pod przewodnictwem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Oświadczył on, że największe zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego stanowi nie co innego, jak ekspansja informacyjna obcych państw. Poprzez programy telewizyjne, radiowe, wydania internetowe oraz prasę drukowaną w przestrzeni informacyjnej Ukrainy bezkarnie prowadzone są prawdziwe kampanie informacyjno-psychologiczne, które mają charakter antypaństwowy. Najstraszniejsze jest to, że całkowicie utraciliśmy naszą narodową przestrzeń informacyjną, w której obecnie rządzą takie stacje radiowe jak „Głos Rosji” i inne, przesycając eter rosyjsko-imperialną ideologią i kulturą, których ekspansja przybrała doprawdy niewiarygodne rozmiary. Najsmutniejsze jest to, że wspomniana najbardziej reakcyjna stacja radiowa RDRK (Rosyjska Państwowa Kompania Radiowa) wszelkimi sposobami zdołała „zameldować się” na naszym państwowym kanale UR-3 (Kanał odrodzenia duchowego Radio „Kultura”) i, zawierając odpowiednią umowę z Narodową Radiokompanią Ukrainy (NRKU), już od dłuższego czasu w każdą sobotę o 16.30 w audycji pod tytułem „Zdrawstwuj, Ukrajna!” bezkarnie prowadzi nieukrywaną antyukraińską propagandę, fałszuje naszą historię, dyskredytuje ukraińską państwowość. Charakterystyczne jest to, że rosyjscy wielkomocarstwowi szowiniści przeforsowali w umowie swoje korzyści, nawet w drobnostkach: zamiast na zasadach parytetu przygotowywać wymienne audycje z Moskwy na Ukrainę — po ukraińsku, a z Kijowa do Moskwy — po rosyjsku, w rzeczywistości umowa przewiduje przygotowywanie programów wyłącznie w języku „sąsiedniej literatury”. A podtekst jest tu jeden: „My Wam swój program — po rosyjsku, Wy nam swój program — też po rosyjsku. My nadajemy we wszystkich językach świata, ale w Waszym — nigdy! Dla nas, Rosjan, takiego języka nie ma i nie będzie!”. Jak wiadomo, RDRK „Głos Rosji” („Zdrawstwuj, Ukrajna!”) pracuje na dwa fronty: z jednej strony propaguje wśród ukraińskich słuchaczy swoją imperialną ideologię, z drugiej — formuje i wspiera na Ukrainie piątą kolumnę, która obecnie posiada całą sieć organizacji społecznych — rosyjskich towarzystw, zrzeszeń, centrów, fundacji itd. Doświadczenie pokazuje: z takimi strukturami sieciowymi nic nie może poradzić ani państwo, ani postępowe organizacje społeczne. Prawie w każdej audycji RDRK przekonuje naszych słuchaczy o tym, że rozpad ZSRR to tragedia wszystkich narodów, które znajdowały się w jego składzie, i że współczesna droga rozwoju byłych republik związkowych, a obecnie niepodległych państw, jest historycznie błędna i prowadzi donikąd. Skuteczną przewodniczką takiej polityki, mistrzynią w swoim fachu okazała się stała prowadząca audycję „Zdrawstwuj, Ukrajna!” Tatiana Ponomariowa. Oto jeden z fragmentów jej audycji. Cytuję dosłownie: PONOMARIOWA: „Mój adres to nie dom i nie ulica — mój adres Związek Radziecki”. KAPŁUN: Nasi rodacy nie zostali zapomniani. Rosja pamięta, wie, i Moskwa jak była, tak i pozostaje zbieraczką nie tylko ziemi, ale i rodaków. Motywacja materiału jest całkowicie przejrzysta. Ponieważ Rosja rozpadła się na oddzielne części, zebranie ich w jedną całość jest pierwszoplanowym zadaniem zarówno rosyjskiego państwa, jak i „Domu Rodaków”. Sądzę, że to wystarczy, aby wyciągnąć bezapelacyjny wniosek: program „Głos Rosji” („Zdrawstwuj, Ukrajna!”) jest skrajnie tendencyjny i upolityczniony, a zatem nie ma prawa brzmieć na ukraińskim państwowym kanale Radio „Kultura”. Słuchacze w listach i zgłoszeniach telefonicznych wyciągają słuszny wniosek: w rodzimej przestrzeni radiowej audycje takie jak „Międzynarodowe Radio Kanadyjskie”, „Deutsche Welle”, „Radio Swoboda”, a zwłaszcza BBC, odbierane są jako czysto pro-ukraińskie, choć nadają w interesie swoich państw. „Głos Rosji” natomiast wypada z tego szeregu jako jedyna w światowej przestrzeni informacyjnej agresywna antyukraińska stacja radiowa. Powiem szczerze: przez chwilę wahałem się, czy warto mówić o „działalności” „Głosu Rosji” na UR-3. Przecież to niby wewnętrzna sprawa kierownictwa NRKU i wynoszenie śmieci z domu nie jest najlepszym sposobem walki ze złem. Jednak, według mojego głębokiego przekonania, to nie są domowe śmieci. Zatajanie szkody, jaką wyrządzają interesom narodowym naszego państwa, byłoby chyba gorsze. I jeśli moje poprzednie próby wpłynięcia na sytuację nie osiągnęły celu, jestem zmuszony mówić publicznie. Ponadto chciałbym jeszcze raz podkreślić: przytoczone fragmenty z „Głosu Rosji” są jeszcze jedną jaskrawą ilustracją tego, że rosyjskie imperium, w odróżnieniu od postkolonialnej Ukrainy, nawet po swoim częściowym rozpadzie, wciąż ma siłę wpływać na swoich byłych satelitów, ponieważ odziedziczyło potężny potencjał kadrowy wielkomocarstwowych szowinistów w dziedzinie prowadzenia wojen informacyjnych i psychologicznych. W danym przypadku to nie NRKU, a RDRK zainicjowała i narzuciła nam umowę o „wzmocnieniu tradycyjnej przyjaźni między dwoma państwami”, narzuciła jak pętlę i doprowadziła sprawę do końca. Niektórzy proponują zwrócić się do nich i wskazać na ich elementarne naruszenia norm etyki dziennikarskiej i zawodowej przyzwoitości. Ale czy nie jest to dla nas upokarzające? I czy uda się w ten sposób zmienić imperialny światopogląd pracowników RDRK na demokratyczny? To znaczy, czy nie będzie to podobne do bajki o przyjaźni wilka i jagnięcia? Sądzę, że wyjście jest tu jedno — niezwłocznie zerwać umowę. Nie byłoby zbyteczne, aby na łamach gazety „Słowo Proświty” rozpocząć dyskusję, w szczególności o celowości lub niecelowości emisji na kanale Radio „Kultura” takiej stacji radiowej jak „Głos Rosji”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
