Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

JĘZYK UKRAIŃSKI JEDYNĄ JĘZYKIEM DLA WĘGRÓW

Слово Просвіти, №30 за 2008 рік

Ołeksandr CZEPAPAHA, zastępca przewodniczącego Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Społeczność węgierska Zakarpacia jest największą mniejszością narodową. Według spisu z 2001 roku mieszkało tu ponad 151 tysięcy Węgrów, czyli 12,1% ludności obwodu. Trzy czwarte społeczności węgierskiej zamieszkuje zwarcie w rejonach berehowskim, wynohradiwskim, mukaczewskim i użhorodzkim. W czasach radzieckich na Zakarpaciu w szkołach węgierskich i rumuńskich obowiązkowo uczono języka rosyjskiego. Dorosła ludność wiejska, która do 1944 roku żyła w państwie węgierskim, w ZSRR samodzielnie zaczęła opanowywać język rosyjski jako środek oficjalnej i międzynarodowej komunikacji. Złożyło się tak, że część Węgrów nie nauczyła się rosyjskiego. Sprzyjało temu również to, że w pasie przygranicznym mogli oni spokojnie otrzymywać potrzebne informacje za pośrednictwem węgierskojęzycznych mediów lokalnych i zagranicznych. Od 1991 roku przed systemem edukacyjno-wychowawczym Zakarpacia stanęło nowe zadanie: w placówkach oświatowych uczyć języka ukraińskiego w celu integracji mniejszości narodowych ze społecznością ukraińską. Szkół z węgierskim językiem nauczania stało się o dziewięć więcej, z rumuńskim — o jedną. Jeśli w latach 1991—1992 wykształcenie ogólne średnie zdobywało w języku ukraińskim 81,7%, węgierskim — 8,8%, rumuńskim — 2,1%, rosyjskim — 7,3%, to w latach 2000—2001 odpowiednio 85,7%, 10,3%, 2,3%, 1,7%, słowackim — 0,05%. Obecnie w obwodzie działa 122 szkół ogólnokształcących, w których wykłada się w językach mniejszości narodowych, oraz dziewięć gimnazjów (3 880 uczniów) i osiem liceów (1 274 uczniów), wśród których jest jedno gimnazjum i dwa licea z węgierskim językiem nauczania. Ponad 1 200 pedagogów szkół węgierskich przeszło kursy podnoszenia kwalifikacji na Węgrzech. Nauczycieli dla szkół węgierskich przygotowują Użhorodzki Uniwersytet Narodowy oraz Zakarpacki Węgierski Instytut Pedagogiczny w mieście Berehowe. W języku węgierskim wykształcenie zawodowe zdobywają studenci w Mukaczewskim Państwowym Technikum Rolniczym, Użhorodzkiej Szkole Kultury, Berehowskiej Szkole Medycznej. W miejscach zwartego zamieszkania Węgrów znajduje się 82 kluby, biblioteki z księgozbiorem 435 tys. egzemplarzy, a w Berehowem działa jedyny na Ukrainie węgierski teatr dramatyczny. W języku węgierskim wydaje się 10 czasopism o łącznym nakładzie ponad 200 tysięcy. Pomimo poprawy warunków nauczania, w szkołach węgierskich pozostaje nierozwiązany problem opanowania przez uczniów państwowego języka ukraińskiego. A w tych placówkach oświatowych, gdzie jest on wykładany, istnieje niemało problemów. Specjaliści nie posiadają odpowiedniego wykształcenia zawodowego: ukraińscy filolodzy nie znają języka węgierskiego i jego specyfiki, szkoły nie są zaopatrzone w wystarczającą liczbę podręczników, słowników, literatury metodycznej. Język ukraiński w szkołach węgierskich jako przedmiot obowiązkowy należy wprowadzać od pierwszych lat nauki, szczególnie ważne jest to na obszarach wiejskich, gdzie dzieci — przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobór”. Zwrócił się on do Lenińskiego Sądu Rejonowego miasta z pozwem przeciwko Ługańskiej Radzie Obwodowej o uznanie uchwały za naruszającą jego prawa konstytucyjne jako obywatela. Sąd zgodził się ze stanowiskiem A. Nazarenki. Wtedy Ługańska Rada Obwodowa złożyła apelację od postanowienia Lenińskiego Sądu Rejonowego w Ługańsku do Donieckiego Apelacyjnego Sądu Administracyjnego. Procesy sądowe trwały ponad rok. Ale prawda zwyciężyła. Doniecki Apelacyjny Sąd Administracyjny stanął w obronie praw A. Nazarenki jako obywatela Ukrainy i uchylił punkty uchwały Ługańskiej Rady Obwodowej, które ignorują status języka ukraińskiego jako państwowego. Dzisiejsi żargonowcy wymawiają go jako „kljowo”, co przypomina rosyjski surżyk. Slang, jak każda inna gwara, to tylko potoczny wariant na fonetycznej i gramatycznej podstawie języka ogólnoużytkowego. Wyróżnia się on swoim nieformalnym, a w transporcie i przypadkowo, bo niemożliwe jest nawet drgnąć, nadepniemy komuś na nogę. I zaczynamy delikatnie przepraszać, ale w odpowiedzi — chamskie, niegrzeczne słowa żargonu. Czyż to świadczy o poziomie kulturalnym poszkodowanego?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn