Fot. Kseniji Hładyszewej
Jedzie kontynuować sprawę, którą prowadził przez ostatnie dwie dekady. Jedzie propagować polityczny projekt integracji Ukrainy z Rosją, propagować powrót do tej jedności pod władzą Kremla, którą Ukraina, za błogosławieństwem Bożym i z woli narodu, utraciła w 1991 roku. W ustach patriarchy Cyryla, podobnie jak w ustach wielu rosyjskich polityków, ten projekt polityczny może mieć różne nazwy: „Święta Ruś — Rosja, Ukraina i Białoruś”, „historyczna Ruś”, „wschodniosłowiańska cywilizacja”, „jedność narodów prawosławnych”. Ale za różnymi nazwami kryje się jedna istota — pozbawienie Ukrainy jej niepodległości. „Nie uważajcie mnie za cudzoziemca” — z uśmiechem proponuje Ukrainie moskiewski patriarcha, jakby jego i nasze państwo stanowiły jedną całość. Jednak dopóki nie będzie miał obywatelstwa ukraińskiego, pozostanie cudzoziemcem. I nie jest to obraza dla niego — to stwierdzenie faktu. Ukraina bowiem nie jest ani częścią Rosji, ani „terytorium kanonicznym” Rosyjskiej Cerkwi. Na podstawie Apostolskich Kanonów i innych kanonów kościelnych, precedensów historycznych i tradycji Kościoła każdy naród prawosławny, który ma niepodległość polityczną i własne państwo, ma prawo do własnej Cerkwi Pomiestnej, czyli autokefalicznej, administracyjnie niezależnej. Sama Rosyjska Cerkiew jest zarówno Pomiestną, jak i autokefaliczną, jednak uporczywie nie uznaje prawa do takiego statusu dla Cerkwi Ukraińskiej, choć chrześcijaństwo przyszło na ziemie dzisiejszej Rosji z Kijowa, a nie odwrotnie. Widzimy, że autokefalię mają nawet te Cerkwie, które pełnią swoją służbę wśród narodów należących w przeważającej mierze do innych wyznań, a nawet religii. Przykładem tego są dawne patriarchaty Wschodu oraz stosunkowo młode Cerkwie w Polsce, Czechach i na Słowacji, w Albanii. Większość mieszkańców Ukrainy wyznaje prawosławie, a sama Ukraina stała się niezależnym państwem. Dlatego Ukraińska Cerkiew Prawosławna w latach 1990—1991 na swoich soborach uznała, że ma pełne prawo i podstawy, by być autokefaliczną, czyli niezależną w swoim ustroju kościelnym. Jednak Patriarchat Moskiewski konsekwentnie odmawia Cerkwi Ukraińskiej tego prawa. Godzi się na samorząd, autonomię lub inną formę ustroju UPC — ale tylko pod władczą zwierzchnością Rosyjskiej Cerkwi. Właśnie dlatego naszą Cerkiew — Patriarchat Kijowski, który nie podlega władzy kościelnej w Moskwie — tam ogłoszono „niekanoniczną”. Właśnie dlatego Patriarchat Moskiewski podejmuje wszelkie możliwe kroki, by utrzymywać wokół naszej Cerkwi sztuczną zewnętrzną izolację, straszmy wszystkich „schizmą” i „anatemami”. Właśnie dlatego kierownictwo Rosyjskiej Cerkwi odmawia wszelkich rozmów z naszą Cerkwią, choć my zawsze jesteśmy otwarci na uczciwy i konstruktywny dialog. Warto zwrócić uwagę na to, że zarówno za czasów ZSRR, jak i obecnie liczba parafii prawosławnych na Ukrainie i w Rosji jest niemal jednakowa. Gdyby Patriarchat Moskiewski uznał niezależną Cerkiew Ukraińską, stracyłby niemal połowę swojej struktury. W Moskwie nigdy nie ukrywano tego faktu, że jedność administracyjnej struktury RPC na terytorium byłego ZSRR traktuje się tam jako dźwignię wpływu politycznego na przestrzeń postradziecką, w szczególności na Ukrainę. Dźwignię, którą wykorzystuje się w jednym celu — odzyskać władzę nad naszym narodem, utraconą przez Kreml w 1991 roku. Dźwignię, która pozwoli urzeczywistnić średniowieczną teorię „Moskwy — Trzeciego Rzymu” — duchowego i, co najważniejsze, politycznego centrum wszystkich Słowian i wszystkich prawosławnych. Dlatego dla Moskwy tak ważne jest, by za wszelką cenę i wszelkimi metodami zachować władzę Patriarchatu Moskiewskiego nad Ukrainą. Jak widzimy, to pragnienie podyktowane jest nie motywami cerkiewnymi, lecz czysto politycznymi. Chcę podkreślić: nie propagujemy nienawiści do Rosjan ani państwa rosyjskiego, jak zarzucają nam przeciwnicy. My jedynie kry-
NIEPOWTARZALNY ŚWIAT DZIECIŃSTWA
ZDROWIE NARODU
Tłumaczenie maszynowe
Drodzy bracia i siostry! Szanowni współobywatele! Od 27 lipca do 5 sierpnia zaplanowano wizytę w Ukrainie Patriarchy Moskiewskiego Cyryla, zwierzchnika Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Co ta wizyta oznacza dla nas?
Patriarcha Moskiewski ma w Ukrainie owczarnię, która uznaje go za swojego duchowego pasterza. I szanujemy prawo Patriarchy Rosyjskiego do modlitwy razem z owczarnią, a przez kazania i rozmowy do pouczania jej w cnotach chrześcijańskich. Konstytucyjne prawo do wolności sumienia i wyznania, równość wszystkich wyznań wobec prawa państwowego to ważne zdobycze ukraińskiej demokracji, które wszyscy powinniśmy szanować i bronić.
Ale czy ta wizyta będzie miała wyłącznie charakter pasterski, mimo oficjalnych oświadczeń? Niestety, nie tylko pasterski. Równolegle z sprawami kościelnymi Patriarcha Rosyjski będzie dążył do załatwiania spraw politycznych. Bo chociaż władyka Cyryl zasiada na tronie patriarszym w Moskwie dopiero od pół roku, to właśnie on, jako kierownik Wydziału Zewnętrznych Kontaktów Cerkiewnych Patriarchatu Moskiewskiego, przez ostatnie niemal dwadzieścia lat w znacznym stopniu prowadził politykę RPC wobec Ukrainy. To właśnie na nim spoczywa wielka część odpowiedzialności za rozłam Cerkwi Ukraińskiej w 1992 r. i za to, że trwa on do dziś. Odpowiada on za wykorzystywanie struktur Patriarchatu Moskiewskiego w Ukrainie jako narzędzia rosyjskiej polityki państwowej. A obecne wystąpienia i oświadczenia patriarchy Cyryla dotyczące Ukrainy przekonują: przyjeżdża do nas nie tylko po to, aby służyć i modli-
Zakończenie na str. 2
TRZY MUZY POETY
CUDOWNY ŚWIAT GLINY
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tworzy się ruch na rzecz zjednoczenia ukraińskiego prawosławia, utworzenia niezależnej Pomieśnej Ukraińskiej Cerkwi. Rośnie świadomość zarówno wśród kleru, jak i wśród wiernych, kto jest kim i skąd pochodzi. Nawet Patriarcha Cyryl w wywiadzie dla ukraińskiej prasy, prawiąc komplementy naszej stolicy, mimochodem wspomniał: „tutaj narodziła się nasza cerkiew”, „tutaj znajduje się pierwotna katedra Zwierzchników Rosyjskiej Cerkwi”, „Moskiewscy Patriarchowie są następcami dawnych Kijowskich metropolitów”. Szczerze. Ale wykształconemu Patriarsze warto było uczciwie wspomnieć, w jaki dokładnie sposób moskiewscy „następcy” oderwali się od swojej „pierwotnej” katedry, na ile kanonicznie to zrobili, zanim zaczął powtarzać tezy o „niekanoniczności” innych cerkwi. Lecz nie o to chodzi. Trzeba jednoczyć dawną imperię wokół Kremla. Dlatego nieprzypadkowo wizyta Patriarchy rozciąga się aż na 10 dni. Nieprzypadkowo w jego programie jest „przykrycie” Ukrainy swoistą siecią, wszak wysoki wizytator geograficznie odwiedza wszystkie główne regiony — od Donbasu do Wołynia, od Poczajowa do Sewastopola. Nieprzypadkowo już pierwszego dnia wizyty doszło do bezprecedensowego dla Rosyjskiej Cerkwi przypadku — wyjazdowego posiedzenia Świętego Synodu wprost w kolebce i głównej świętości ukraińskiego prawosławia, w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie, która, na ironię historii, również należy do Patriarchatu Moskiewskiego. Naiwni ludzie czekali, że symboliczne odwiedzenie przez gościa Memoriału ofiar Hołodomoru stanie się choć w jakiejś mierze uznaniem przez Patriarchę winy imperialnej Rosji za to ludobójstwo. Nie, Świątobliwy mówił tylko poprawne, okrągłe słowa o „wspólnej tragedii” ludzi, którzy ucierpieli od totalitarnego reżimu, całkiem słusznie wspominając represjonowanego dziadka-księdza, jego rodzinę, która ledwo przeżyła głód. Czyż to nie ten reżim był podstawą nowożytnego Imperium Moskiewskiego? Ludziom, którzy zebrali się na dziedzińcu Ławry, zdaje się, nie było w głowie tych rozważań. Byli naelektryzowani, czekając na swojego arcypasterza, trzymając plakaty, na których napisany był harmonogram wizyty Patriarchy w Kijowie, i wykrzykując „Nasz Patriarcha — Cyryl!”. A nad stolicą niepodległego państwa przez godzinę nie ustawał wielki dzwon Ławry, biły mniejsze dzwony na cześć kremlowskiego gościa. Czy był to znak Bożej łaski? Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Należy działać w granicach dozwolonych prawem, w żadnym wypadku nie stosować siły i nie poddawać się prowokacjom. Już teraz wokół wizyty Patriarchy Cyryla pewne rosyjskie media starają się rozpętać kolejną antyukraińską histerię. Nie możemy wpłynąć na sumienie jej organizatorów, ale wzywamy wszystkich ukraińskich patriotów, by nie dawali powodu do oskarżeń. Jako chrześcijanie i gościnni gospodarze, musimy wykazać należytą powściągliwość nawet wobec kapryśnych gości. Patriarchat Kijowski nie będzie brał udziału w akcjach protestacyjnych. Jako Cerkiew modlitwą i nabożeństwem 27 i 28 lipca będziemy obchodzić 1021. rocznicę Chrztu Rusi-Ukrainy Kijowskiej oraz święto równemu apostołom księcia Kijowskiego Włodzimierza Chrzciciela. Będziemy prosić Boga o pobłogosławienie Ukraińskiej ziemi, narodu i państwa pokojem, jednością, duchowym i społecznym rozkwitem. Będziemy modlić się o przezwyciężenie podziału Ukraińskiej Cerkwi, będziemy modlić się za Patriarchę Cyryla, aby Pan skłonił jego serce do poszukiwania prawdziwego porozumienia między Rosyjską a Ukraińską Cerkwią. Będziemy modlić się o pokój i dobrosąsiedztwo między Ukrainą a Rosją. Wzywamy do tej modlitwy całą naszą trzodę i wszystkich prawosławnych chrześcijan Ukrainy. W celu poszukiwania konstruktywnych dróg przezwyciężenia podziału cerkiewnego i utworzenia na Ukrainie Jednej Pomieśnej Prawosławnej Cerkwi, niniejszym Apelem jeszcze raz publicznie ogłaszamy naszą gotowość w czasie wizyty Patriarchy Cyryla do przeprowadzenia spotkania albo na poziomie Zwierzchników naszych Cerkwi, albo na poziomie pełnomocnych delegacji. Podczas tego spotkania chcemy przekazać kierownictwu RKP nasze pisemne propozycje dotyczące dróg przezwyciężenia sprzeczności. Wierzymy, że prawda i chrześcijańska miłość są zdolne przezwyciężyć wszystkie przeszkody. Bo nie w sile Bóg, a w prawdzie. Bo On jest Miłością. Wzywam na was wszystkich Boże błogosławieństwo! W imieniu UCP Patriarchatu Kijowskiego FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Tylko szczerze naiwni ludzie mogą uwierzyć, że wizyta Patriarchy Moskiewskiego i Wszechrusi Cyryla na Ukrainie ma charakter czysto duchowy, niezwiązany z polityką. Nie będziemy odnosić jej do wszystkich wyborów na Ukrainie, choć przypadła ona na start kampanii wyborczej. Co więcej, moskiewski gość, wbrew własnym deklaracjom, już pierwszego dnia zdążył spotkać się z czołowymi politykami naszego kraju. Zrozumiałe jest, że głównym celem wizyty jest próba mocniejszego przywiązania Ukrainy do moskiewskiego wozu, choćby więzami cerkiewnymi. W tradycji dawnych sekretarzy generalnych partii komunistycznej władyka jedzie do owczarni, aby sprawdzić jej oddanie tronowi. Szczególnie trzeba sprawdzić nastroje księży i hierarchów Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, z dodaniem do nazwy tego, co najważniejsze — jego przynależności do Patriarchatu Moskiewskiego. Bo u nas szczerze odnosimy się do działań obecnej rosyjskiej władzy politycznej i cerkiewnej, która pragnie pozbawić Ukrainę niepodległości. Naród ukraiński i rosyjski uważamy za bratnie narody, które powinny żyć w pokoju, jak dobrzy sąsiedzi. Mamy wiele wspólnych kart historii, jesteśmy nosicielami podobnych języków i bliskich kultur. Między nami nie powinno być wrogości i konfrontacji. Ale my jesteśmy różnymi narodami. Różnymi, tak jak różni są dorośli bracia, którzy choć należą do jednej rodziny, to pragną mieć każdy własną rodzinę i budować swoje życie zgodnie z własnym światopoglądem. Czas, aby wszyscy wreszcie zrozumieli: Ukraina to nie Rosja! Być może nie podoba się to rosyjskim politykom czy działaczom cerkiewnym, ale jest to bezsporny fakt. Jednak, niestety, w stosunku do Ukrainy często zachowują się jak zazdrosna matka, która nijak nie może wypuścić spod swojej opieki dorosłego syna, która nie pozwala mu się ożenić, zbudować własnej rodziny. Która zazdrośnie niszczy jego relacje z żoną, bo uważa ją za rywalkę w walce o synowskie posłuszeństwo. Która na każdy przejaw samodzielności odpowiada wyrzutami: „Wychowałam cię, a ty mnie nie słuchasz, chcesz odejść!”. Każdy doświadczony psycholog powie, że taka zazdrosna matka myśli, iż kieruje się dobrymi intencjami, ale w rzeczywistości zatruwa własne życie i kaleczy życie syna. Rosji czas pozbyć się kompleksu „zazdrosnej matki”. Przez wieki uważano nas za „młodszego brata”. Ale my nie jesteśmy „młodszym bratem”, nigdy nim nie byliśmy i nigdy nim nie zostaniemy. Z łaski Bożej, wolą narodu mamy niepodległe Państwo — to, czego nie mieliśmy od czasów upadku książęcego Kijowa, czego przez waśnie i rozbrat nie zdołaliśmy zachować za czasów hetmańszczyzny i w latach rewolucji. Nasza państwowa Niepodległość została ogłoszona 24 sierpnia 1991 roku, a 1 grudnia 1991 roku została zatwierdzona na Ogólnoukraińskim referendum 92 procentami głosów. I choć także teraz w naszym ukraińskim domu wiele rzeczy jeszcze nie jest w porządku, to bycie gospodarzem u siebie zawsze jest lepsze niż życie w gościach lub bycie najmitą przy cudzej pracy. Bratniemu narodowi rosyjskiemu, jego politycznym i cerkiewnym przywódcom czas to uznać. Czas uznać nasze prawo do niezależnego budowania własnej przyszłości — i państwowej, i cerkiewnej. Dobrosąsiedzkiej, wzajemnie korzystnej, ale — niezależnej. Wiemy, że wszystkie te myśli i życzenia ukraińscy działacze społeczni chcą przekazać głowie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego pisemnie i ustnie. Chcą wyrazić swój protest przeciwko politycznym planom kierownictwa Rosyjskiego Kościoła. Ukraina jest państwem demokratycznym, dlatego społeczeństwo ma pełne prawo zrobić to w formach dozwolonych przez prawo. Ale mając wiarygodne informacje o przygotowywaniu przez prorosyjskie siły, a nawet służby specjalne, prowokacji siłowych, stanowczo wzywamy uczestników akcji protestacyjnych do zachowania powściągliwości, pamiętania o swojej chrześcijańskiej odpowiedzialności, zachowania się Prawosławni chrześcijanie Ukrainy! Drodzy bracia i siostry! Człowiekowi zsyłane są nieszczęścia i pokusy, aby sprawdzić i wypróbować go. Dzisiaj jedną z najcięższych prób dla Ukrainy jest rozdzielenie jej duchowego ciała między różne wyznania prawosławne. To rozdzielenie sztucznie podtrzymują z zagranicy, a niekiedy i wewnątrz naszego kraju ci, którzy nie chcą jedności naszego narodu i naszej przez Boga chronionej Ukrainy. Moskiewski patriarchat i władza przeszkadzają w utwierdzeniu jednej Pomiestnej Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie. Tymczasem do takiej Cerkwi ma prawo każdy naród prawosławny, w szczególności ukraiński, na ziemiach którego nauczał apostoł Andrzej i z ziemi którego zostało oświecone chrztem większą część Europy Wschodniej. Cerkiew Ukraińska jest Cerkwią-Matką dla Cerkwi Rosyjskiej. Kijów został ochrzczony w 988 roku, kiedy Moskwy jeszcze nie było. Wspominamy to wszystko nie po to, by dowodzić swojej wyższości, bo czy jest większy grzech niż próżność? „Kto chce być pierwszym, niech będzie sługą” — mówił Jezus Chrystus. Mówimy to, aby ostrzec Patriarchat Moskiewski i państwo rosyjskie przed złamaniem ósmego przykazania Bożego — „Nie kradnij”. Przez setki lat imperium „zabijało przez duszę”, wykorzystywało Cerkiew na zgubę narodu ukraińskiego. Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna lat 1927–1933 została zniszczona nie tylko w tysiącach księży, ale i w milionach wiernych. Zamiast tego Cerkiew Moskiewska, jak i w poprzednich wiekach, w rękach władzy przekształciła się w instrument niszczenia i rujnowania ukraińskości. Obecnie hierarchowie Patriarchatu Moskiewskiego „święcą” broń jądrową — środek masowej zagłady ludzi, odprowadzają w drogę na ukraińskie ziemie rogaciznę „bikerów” z jaskiniowo-szowinistycznymi hasłami i obnażonymi dziewczynami. Podczas niektórych „procesji krzyżowych” ludzie z wykrzywionymi ze złości twarzami niosą portrety J. Stalina, próbując zniekształcić prawosławne chrześcijaństwo — religię Bożej miłości. Wzywamy księży i wiernych do odwrócenia się od grzechów, zdjęcia mundurów obcych państw, pokuty przed Bogiem i narodem, wejścia na drogę prawdy. Wzywamy tych księży, na których spoczywa największa odpowiedzialność, do jak najszybszego utworzenia na Ukrainie Jednej Pomiestnej Cerkwi Prawosławnej. Taka Cerkiew nie jest potrzebna dla polityki. Będzie zajmować się ratowaniem dusz i wykorzenianiem zła społecznego, a nie będzie walczyć z prawosławnymi i innymi chrześcijanami i nie będzie szerzyć zła. Rozmowami o „kanoniczności” i „niekanoniczności”, w których Ukrainie próbują podsunąć ideę, że kanoniczną może być tylko Cerkiew zatwierdzona przez KGB. Tym bardziej naród, który przyjął apostoła Andrzeja i z ziem którego tysiąc lat temu odbył się chrzest milionów ludzi i setek milionów ich potomków, nie może nie mieć prawa do własnej Cerkwi. Mimo wszystko wierzcie: Pan jest miłosierny dla naszej ziemi! Wzywamy wszystkich prawosławnych chrześcijan Ukrainy do zaprzestania międzywyznaniowych sporów, a do życia na zasadach pokoju i miłości, służenia Bogu i swojej ziemskiej Ojczyźnie. Dzisiaj wzywamy wszystkich prawosławnych chrześcijan Ukrainy do stania się jednym Prawosławnym Bractwem, do wsparcia wszystkimi swoimi siłami utworzenia Jednej Pomiestnej Cerkwi Prawosławnej.
Lewko ŁUKIANENKO, więzień polityczny, działacz społeczny, Bohater Ukrainy; Iwan DRACZ, poeta, działacz społeczny, Bohater Ukrainy; Jewhen SZEWCZENKO, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; Serhij TRYMBACH, krytyk filmowy, laureat Nagrody Państwowej im. O. Dowżenki; Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, pisarz, sekretarz rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Heorhij FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik APN Ukrainy, przewodniczący sekretariatu Kongresu Ukraińskiej Inteligencji; Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, zasłużony działacz nauki Ukrainy; Wasyl KOSTYCKYJ, doktor nauk prawnych, profesor, zasłużony prawnik Ukrainy; Klara HUDZYK, pisarka-eseistka, dziennikarka; Jurij HNATKEWYCZ, kandydat nauk pedagogicznych, docent, deputowany ludowy Ukrainy; Ołeksandr PALIJ, historyk, kandydat nauk politycznych; Wiktor TEREN, pisarz, deputowany ludowy Ukrainy pięciu kadencji; Roman KUCHARUK, przewodniczący zarządu Klubu Ukraińskiego; Serhij RUDYK, kandydat nauk historycznych, magister administracji państwowej; Serhij TRJASZYN, członek zarządu Klubu Ukraińskiego; Ołeksij USACOW, przewodniczący zarządu Wspólnoty Ukraińskiej; Mykoła DUDAR, przewodniczący Kijowskiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Związku Twórczego „Forum Literackie”; Ci przedstawiciele ukraińskiej inteligencji podpisali Apel na konferencji prasowej. Dokument jest jednak otwarty do podpisywania, zbieranie podpisów trwa. W agencji UNIAN odbyła się konferencja prasowa przedstawicieli inteligencji Ukrainy — chrześcijan prawosławnych, na której ogłoszono ich Apel do wszystkich prawosławnych z wezwaniem do zjednoczenia, do utworzenia Jednej Lokalnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. W Apelu mowa jest w szczególności o:
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Petro ANTONENKO. W dniu przyjazdu na Ukrainę Patriarcha Moskiewskiego Cyryla wydarzenie to komentował na konferencji prasowej w UNIAN ekspert Instytutu Polityki Zagranicznej Akademii Dyplomatycznej Ukrainy Ołeksandr Palij. Zaznaczył on, że mimo zapewnień Moskwy, jakoby wizyta miała charakter czysto duchowy, a nie polityczny, istnieją powody do wątpliwości. Tak oto przed podróżą Patriarcha Cyryl pobłogosławił na „wizytę” na Ukrainie motocyklistów. Przyjechali oni do Sewastopola i urządzili prawdziwy szowinistyczny sabat, wymachując rosyjskimi flagami i wykrzykując antyukraińskie hasła. Pobłażali im duchowni Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Czyż to nie jest upolitycznienie? Albo oto publiczne oświadczenie Cyryla o tym, że Ukrainie nie jest potrzebna własna Cerkiew Lokalna Autokefaliczna. I to wbrew pragnieniu samych Ukraińców, wszak liczne badania socjologiczne świadczą, że większość wiernych naszego państwa wolałaby mieć taką Cerkiew. Czymże są takie oświadczenia, jeśli nie upolitycznieniem i ingerencją w wewnętrzne sprawy sąsiedniego niepodległego państwa? Dążenie prawosławnych Ukrainy do jedności podyktowane jest tym, że tragiczny rozłam prawosławia osłabia pozycję Cerkwi. Ale jest on bardzo potrzebny wrogom Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Jednak, podkreślił O. Palij, upolitycznienie Kościoła niszczy go samego. Przytoczył przykład Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, która powinna pomyśleć o własnych problemach, a nie ingerować w życie innych. Przez dziesięciolecia, a nawet stulecia zlania się Rosyjskiej Cerkwi z władzą świecką, obsługiwania tej władzy, służenia za tubę szowinizmu i imperialnych zakusów Rosji, Cerkiew przeżywa głęboki kryzys. I rzecz nie tylko w tym, że w Rosji, która jest kilkakrotnie większa od Ukrainy, nie ma o wiele więcej parafii niż w naszym kraju, ale także w tym, że rosyjskie prawosławie traci wpływy i nie jest już oparciem w życiu duchowym. Stąd liczne problemy społeczne Rosji. Wielu duchownych UCP PM deklaruje, że nie mają nic przeciwko temu, aby Ukraina miała własną niezależną Cerkiew, ale, jak twierdzą, potrzebna jest zgoda Patriarchatu Moskiewskiego. Na to Ołeksandr Palij, historyk z zawodu, zauważył, że Rosyjska Cerkiew sama w XVI wieku niekanonicznie ogłosiła własną samodzielność i przez ponad półtora wieku światowe prawosławie jej nie uznawało. Dlatego nie ma potrzeby prosić o pozwolenie Moskiewskiej Cerkwi. Dla nas ważniejsza jest zgoda światowego prawosławia, w szczególności Patriarchatu Ekumenicznego. I do tego z pełnym prawem może pretendować państwo z dziesiątkami milionów prawosławnych. ludność, która składała się z kadr partyjnych i bezpartyjnych, ze specjalistów różnych gałęzi gospodarki, — też stawała się narodowo świadoma. W produkcji dojrzała narodowo świadoma inteligencja, która bardzo ostrożnie zachowywała się w czasach radzieckich — czasach braku wolności. Obie warstwy pod koniec lat 80. łączyły się. — Proszę opowiedzieć o pracy Instytutu, któremu Pan przewodniczy. Jaki widzi Pan jego cel, jakie główne zadania przed nim stoją? — Głównym zadaniem Instytutu Pamięci Narodowej jest konsolidacja ukraińskiego społeczeństwa na podstawie pamięci narodowej, kształtowanie narodowych fundamentów społeczeństwa. To przede wszystkim. To, co teraz zrobiliśmy — przemyślenie historii II wojny światowej, stworzenie programu historii dla szkół średnich — to główne podwaliny tego, nad czym w przyszłości będzie pracował Instytut. Bez wątpienia UINP będzie rozważał możliwe drogi rozwoju państwa, różne etapy historii. Należy dokonać oceny historycznej, aby społeczeństwo dowiedziało się więcej o wszystkich zbrodniach systemu komunistycznego. — Czy może Pan wymienić problemy w pracy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej? Może z przekazaniem archiwów, które do tej pory są w SBU i innych służbach? — To, co teraz robi SBU, to bardzo pożyteczna sprawa. Dzięki temu, że wydział archiwalny SBU ma teraz aktywnego kierownika — pana Wiatrowycza, ta instytucja stała się aktywna w ujawnianiu i systematyzacji, a także kompletowaniu i udostępnianiu różnorodnych dokumentów, które są w jej dyspozycji. Dokumenty archiwalne SBU, innych służb, na przykład Służby Wywiadu Zagranicznego, MSW, Ministerstwa Obrony, które nam zostały po Związku Radzieckim, — wszystko to musi przejść do UINP. Jest on jedynym skarbnikiem, przetwórcą i musi należycie traktować te dokumenty. Oprócz tego Instytut musi być angażowany przez Radę Najwyższą Ukrainy z punktu widzenia kwalifikacji i oceny wartości społecznej kandydatów, których wybiera się na wysokie stanowiska w państwie. Państwo musi wyraźnie wiedzieć, kto nim kieruje i kto może kierować. Rozmawiał Bohdan OLEKSIUK. Petro ANTONENKO. Niedługo posłowie parlamentu odpoczywali od narodu, a on od nich. Skandalicznie zamykając 16 lipca kolejną czwartą sesję, już po ośmiu dniach zebrali się na nadzwyczajną. Ustawodawstwo takie przewiduje. Więc frakcja BJuT, zbierając 150 potrzebnych podpisów posłów, doprowadziła do przeprowadzenia sesji. Prawda, w razie jej przeprowadzenia powinny być wcześniej wskazane kwestie, dla których w trybie pilnym zbiera się parlament. Tak wymaga prawo. Ale czy przyzwyczajać się nie zważać na nie tym, którzy prawa piszą? I znów rozgorzały batalie: co rozpatrywać? W końcu przegłosowano kilka projektów ustaw i rozeszli się kontynuować półtoramiesięczny urlop. Wrażenie, że głównym powodem, dla którego zwołano nadzwyczajną sesję, było „przepchnięcie” zmian w ustawodawstwie o wyborach Prezydenta. Reszta — niewarta uwagi: wsparcie banków, ustawa dotycząca Sądu Konstytucyjnego. Nie udało się przyjąć uchwały o wsparciu sektora rolnego. Wieś pocierpi, przyzwyczaiła się cierpieć. Nie podjęto się zatwierdzenia projektu ustawy o zwiększeniu płac minimalnych i minimum socjalnego, przez co regiony blokowały trybunę. Teraz frakcja regionalnych poddała się namowom BJuT i nie zaczęła nalegać na przyjęcie ustawy, na wykonanie której rząd nie wie, skąd szukać środków. Ale wybory… W drugim czytaniu na nadzwyczajnej sesji przyjęto projekt ustawy, który pospiesznie rozpatrywano 1 czerwca. Projekt ustawy, który „przepychały” wspólnie BJuT i Partia Regionów, bardzo przypominał kolejną próbę podziału władzy na dwoje. Tyle w nim niedemokratycznych zapisów, na które wskazywali politolodzy, eksperci, społeczeństwo! To tworzenie komisji wyborczych tylko z osób, które mieszkają w danym okręgu wyborczym. Skrócono termin zaskarżenia wyników wyborów do dwóch dni. Niedopuszczenie do głosowania obserwatorów od organizacji społecznych. Drakońskie przepisy dla środków masowego przekazu w zakresie relacjonowania kampanii wyborczej, przez które gazetę bardzo łatwo zamknąć, przynajmniej do końca wyborów. Prawo Centralnej Komisji Wyborczej do zwykłego usunięcia niepożądanego kandydata na Prezydenta z wyborów prawie bez prawa zaskarżenia. Nadanie prawa zaskarżenia naruszeń wyborczych tylko jednemu z kijowskich sądów bez prawa dalszej apelacji. Zakaz w dniu wyborów zwracania się ze skargami na naruszenie prawa do Centralnej Komisji Wyborczej (niech naruszają!). Znaczne ograniczenie sprawdzania legalności działalności komisji wyborczych. Czyli te setki i tysiące naruszeń, które i w poprzednich wyborach pozostały prawie bezkarne, teraz proponują po prostu zostawić bez reakcji. To daleko nie wszystko z tego typu totalitarnych wyborów, które proponują społeczeństwu. Nieprzypadkowo wszystko robiono pospiesznie. Nieprzypadkowo do projektu ustawy złożono ponad 400 poprawek. Ale wszystkich ich po prostu nie było możliwości uwzględnić. Ale ustawa została przegłosowana. Teraz przewodniczący Rady Najwyższej Łytwyn i CKW prognozują kolizje. Rzeczniczka Prezydenta Ukrainy oświadczyła, że Wiktor Juszczenko zawetuje projekt ustawy. W odpowiedzi rozległy się zapewnienia, że weto zostanie przełamane, i to nawet nie we wrześniu, na nowej sesji, a na kolejnej nadzwyczajnej. Cóż, prawdopodobnie. Podczas głosowania 24 lipca projekt ustawy uzyskał 316 głosów, a do przełamania weta wystarczy 300. Więc będziemy wybierać…
Tłumaczenie maszynowe
— Ihorze Rafaiłowyczu, czy potrzebna jest heroizacja historii, tworzenie narodowych mitów? Wiadomo bowiem, że w Ukrainie prowadzi to często do konfrontacji w społeczeństwie, bo w różnych regionach naszego kraju bohaterowie są różni. Jak w takiej sytuacji zjednoczyć Ukraińców?
— Instytut Pamięci Narodowej angażuje najbardziej kompetentnych uczonych, którzy wykonują pracę, jaka stanie się platformą państwowej polityki w dziedzinie historii. Tak chcemy stworzyć „standardową” historię państwa Ukraina. Z jednej strony grupa historyków pod kierownictwem Natalii Jakowenko tworzy program nauczania historii Ukrainy dla szkół średnich, z drugiej — rozpatrujemy poszczególne doniosłe fakty z historii Ukrainy, aby nadać im wszechstronną ocenę. Chodzi o kwestię Hołodomoru, terroru lat 1937–1938, drugiej wojny światowej, rozkurkulenia, walk o wyzwolenie w latach 1917–1920, kozaczyzny. Są to przełomowe wehikuły w historii Ukrainy: chcemy bardzo szczegółowo i obiektywnie, logicznie wyjaśnić ich istotę historyczną oraz społeczno-polityczną. Zostały one wyjątkowo sfałszowane i zdeformowane w historiografii Związku Radzieckiego.
Odbyły się już cztery posiedzenia grupy Natalii Jakowenko, a piąte będzie podsumowaniem prac nad programem dla szkoły średniej. Historię Ukrainy będziemy pisać w kontekście historii Europy, Zachodu i Wschodu, pokazując, jak wydarzenia przełomowe odbijają się w Ukrainie. Choć to dziwne, czas powstań w Ukrainie zbiega się z czasem powstań w innych państwach Europy, które również były ujarzmione. Wybuchy świadomości i aktywności społecznej periodycznie niemal równocześnie zachodzą w różnych miejscach kuli ziemskiej. Charakterystyczną cechą tej historii będzie to, że nie będzie ona jedynie historią walki etnosu ukraińskiego o utwierdzenie narodowego Państwa Ukraińskiego, lecz historią życia narodu ukraińskiego przez wieki w kontekście cywilizacji światowej.
— Niektórzy historycy uważają, że wąskie spojrzenie na historię jest błędne. Twierdzą oni, że powinno istnieć kilka metanarracji, które odzwierciedlałyby różne podejścia i poglądy. — Nauka historyczna powinna opierać się na pewnych, przede wszystkim powszechnie ludzkich zasadach: ziemia rodzi etnos, określoną grupę narodową. Nawet tam, gdzie niemal zniszczono całe narody, z czasem one się odradzają. To samo dzieje się w Ukrainie. Bardziej zniszczonego narodu niż naród ukraiński w ostatnich czasach historii nowożytnej nie potrafię znaleźć. Jednak nasz naród obecnie gwałtownie się odradza. Historia naszego etnosu została jednak całkowicie zdeformowana. Wszystkich, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy, przedstawiano wyłącznie w negatywnych tonach: to wrogowie, przestępcy, agenci itd. I nikt nie mówił, że to ludzie, którzy mieli prawo do własnego państwa. — Ten negatyw narzucała przeważnie radziecka propaganda. — Związek Radziecki był państwem nielogicznym, opierającym się na nienaukowych zasadach, zwłaszcza na nienaukowych zasadach pochodzenia wartości dodatkowej, nienaukowych zasadach możliwości budowy komunizmu w odrębnie wziętym kraju, nienaukowych zasadach możliwości optymalizacji zarządzania państwem, w którym na-
O konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego na podstawie pamięci narodowej, o tym, jak powstaje nowy podręcznik historii Ukrainy dla szkół średnich, a także o potrzebie przekazania archiwów służb specjalnych do UINP — w rozmowie z akademikiem NANU, przewodniczącym Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihorem JUCHNOWSKIM.
znacjonalizowano środki produkcji. Zatem Związek Radziecki był państwem utopijnym. — Obecnie mało uwagi poświęca się okresowi końca lat 1980. — czasom, gdy Wiaczesław Czornowił, bracia Horyniowie i inni dysydenci dokonali faktycznie intelektualnego wyczynu odrodzenia narodu ukraińskiego. Innym zagadnieniem, na które zwraca się mało uwagi, jest historia gospodarcza Ukrainy. Wydaje się, że to właśnie mogłoby zjednoczyć Ukraińców. — Kiedy rozpatrywaliśmy Hołodomor i naszą historię lat 20.–30. XX wieku, przekonaliśmy się o istnieniu trzech kierunków w radzieckim budowaniu państwowości. Po pierwsze, kierunek zarządzania — ekonomiczno-polityczny. Po drugie, kierunek ruchów narodowo-wyzwoleńczych. I po trzecie, kierunek, choć to dziwne, aparatu ucisku — NKWD, GPU — specjalnie stworzonego aparatu, który z punktu widzenia swojej działalności miał prawa prawne. Przy najmniejszym osłabieniu pierwszego i trzeciego kierunku wzmacniał się drugi, narodowy. Ponieważ państwo było utopijne, do wprowadzenia jego zasad potrzebny był stały terror, a dla niego — stałe nakłady energii. Tej w końcu zaczęło brakować, terror słabł. W rezultacie możliwości rozwoju ruchu narodowego rosły. Pod koniec lat 1980., gdy widać było, że Związek Radziecki się rozpada, ruchy narodowo-wyzwoleńcze osiągnęły największy rozwój. Ale problem polega na tym, że niższa — spokojna warstwa na-
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu Z zainteresowaniem przeczytałem artykuł Wasyla Trubaja z Chałepja “Unadził się żuraw do babich konopi…”, wydrukowany w nr 28 “Słowa Proświty”. Miło czuć, że kwestie językowe stają się nieobojętne dla coraz szerszego kręgu Ukraińców. Wszak, jak pisał niegdyś Panas Myrnyj, “największym i najdroższym dobrem każdego narodu jest jego język…” I autorowi wspomnianego artykułu boleśnie jest obserwować, jak nasz język “uparcie, nieustannie i nieuchronnie jest wypierany ze wszystkich sfer życia”. Szuka on przyczyn lekceważenia języka ukraińskiego i możliwych środków jego ochrony. Jednak, niestety, mówiąc słowami Dowżenkowskiego konia, “nie w tę stronę bijesz, Iwanie”. Zdaniem Wasyla Trubaja, negatywny wpływ na używanie języka ukraińskiego mają jego normy literackie, czy nie samowolnie ustalone przez profesorów-lingwistów. Wystarczy tylko zalegalizować w naszym języku takie rzekomo ludowe słowa, jak “nada”, “ponjaw”, “roditeli”, “wremja”, “pomnit”, “krysza”, “samolot”, “gorod”, “krasyt” (w znaczeniu “malować”), “kraska” (w znaczeniu “farba”), “toska”, “położi”, “cep”, “potom” (w znaczeniu “potem”), tylko “poduszka” (a nie poduszka, bo to, widzicie, od “pod uszko”), “kożanyj” itp. — i wszyscy odstępcy powrócą do języka ukraińskiego. Ależ to już nie będzie język ukraiński, a jednak surżyk, czyli bezładna mieszanina języków. Bardzo podoba się Wasylowi Trubajowi słowo “nada”, które tak bardzo chce uczynić czysto ukraińskim, zestawiając je ze słowami prynada, unadytysia itp. A w rzeczywistości słowo to, czyli nado, jest czysto rosyjskie: to ucięta część obecnie przestarzałego potocznego nadobno, utworzonego za pomocą przedrostka na- i rdzenia od słowa doba (“czas”). Pierwotnie oznaczało ono to samo, co nasz zwrot na czasi. Zatem z ukraińskimi prynada, unadytysia, poza dźwiękowym podobieństwem, nie ma nic wspólnego. A ono, widać, jak kukułczę, może w czyjejś pamięci wyprzeć cały szereg synonimiczny rzeczywiście ukraińskich (i jednocześnie ogólnosłowiańskich) słów o tym samym znaczeniu: treba, potribno, slid, warto, neobchidno, nalezyt. I co, zamiast potreba będziemy mówić “ponada”, a zamiast nepotrib — “neponad”? Słowo “ponjaw”, czyli ponjał, w języku rosyjskim utworzone jest przez połączenie przedrostka po(n)- i przestarzałego czasownika imat “brać, chwytać”. Gdyby to słowo było utworzone zgodnie z prawami języka ukraińskiego, miałoby formę “pijnjaw”. A jak od tego “ponjaw” ma brzmieć forma bezokolicznika — “ponjaty”, “pijnjaty” czy “pijnjaty”? Nie mogę tego ani
Nina HNATIUK
Ucieszyłam się, gdy do redakcji naszej gazety nadeszła artykuł Wasyla Trubaja: niestety, pisarze nie tak często biorą do ręki pióro, by porozmawiać o tym, co boli. A przeczytawszy rozważania swojego kolegi z Kijowszczyzny, zasmuciłam się: pan Wasyl spośród wielu bardzo ostrych problemów sytuacji językowej nie zauważył najważniejszego: jak całą wspólnotą, na szczeblu państwowym, trzeba prowadzić politykę językową tak, aby język ukraiński w Ukrainie nie był drugorzędnym, gorszym, taką sobie przygłupią Kopciuszkiem, której miejsce jest tylko w kuchni czy w komórce, przy miskach, garnkach i inwentarzu. Bo przecież wielu osobom w głowę dawno wpojono: jeśli rozmawiasz po rosyjsku, jesteś perspektywiczny, mądry, “gorod-
“ponjaty”, ani “pijnjaty”. A tymczasem w naszym języku są takie przejrzyste słowa, jak zrozumity, zbahnuty, wtiamyty, utoropaty, zmetykawaty, utnuty, schopyty, rozshołopaty, rozkumekaty. Czyż to “ponjaw” ma wyprzeć je, jak nieproszone kukułczę? Rzadko używane przez naszych pisarzy słowo roditeli (głównie z pewnym zabarwieniem stylistycznym) należy do cerkiewnosłowianizmów, o czym świadczy przyrostek -ytel. Ależ w liczbie pojedynczej rzeczownik rodytel wskazuje tylko na ojca, nie na matkę, tak jak i nasze rodzime słowo batko. Więc po co ojców zamieniać na roditelów? Także słowo “wremja” wzięto żywcem z języka cerkiewnosłowiańskiego. W języku ukraińskim powinno ono brzmieć jak weremja (tak właśnie brzmi w dialekcie pokuckim) — tak samo, jak bereh, a nie breh; derewo, a nie drewno; czerewo, a nie czrewo itp. Być może nasza weremija jest bezpośrednim krewnym tego cerkiewnosłowianizmu. W naszym języku rozróżniamy słowa pamjat i spomyn. Stąd logicznie utworzono czasowniki pamjataty “trzymać w pamięci” i spomynaty, spomjanuty “odtwarzać w pamięci minione wydarzenia, okoliczności itp.”. A proponowany przez autora artykułu do zalegalizowania czasownik “pomnit” nie wpisuje się w język ukraiński choćby dlatego, że niemożliwe jest utworzenie od niego rzeczownika, równoważnego naszemu wspaniałemu słowu pamjat. Rosyjskie słowo krysza rzeczywiście utworzone jest od tego samego, co u nas, czasownika kryty, ale za pomocą niecharakterystycznego dla języka ukraińskiego przyrostka -sz-. Słowo dach, bez wątpienia, jest pochodzenia niemieckiego, przyszło do nas, gdy za niemieckim przykładem w Ukrainie chaty zaczęto pokrywać zamiast słomianej strzechy dachówką lub blachą (cyną). Dla słów dach i stricha mamy u nas piękne słowo zbiorcze pokriwlja, więc po co nam jeszcze słowo-kukułczę? Ponadto słowo “krysza” jest prawie homonimiczne do naszych słów kryszyty, kryszka “okruch”. Dlatego przedmiot, którym przykrywamy od góry otwór w czymś, raczej nazywamy nie kryszka, a pokryszka. Gdyby słowo “samolot” odpowiadało prawom języka ukraińskiego, to powinno brzmieć jak “samolit” (porównajmy: polit, zorelit itp.). Ale mamy u nas trafnie stworzone przez ukraińskich językoznawców dokładniejsze słowo litak, który, jak wiadomo, sam nie lata, więc po co go zastępować obcym i nie do końca doskonałym tworem? Słowo horod kiedyś oznaczało to samo, co i teraz twierdza —
Językowo-artystyczna akcja “Język ukraiński — piękno i siła”. Autorka pomysłu Iryna Farion. Autorka pracy Ołeksandra Dyda twarz aż do samej chmury czarnych loków (Łesia Ukrainka). Słowo toska, jak i tosknyj, toskno, w naszym języku należy do rzadko używanych, dlatego też czasownika od tego rzeczownika nie mamy. I właśnie jego pierwotne znaczenie jest niewyraźne: rzekomo pochodzi od przymiotnika toszczyj. Natomiast mamy pełnowartościowy szereg smutnych słów: tuha, sum, smutok, żal, żałoszczi, nudha, żurba, zażura, peczal. Dlaczego ich nie używać? Dlaczego mamy je zapominać dla “toski”? Jeśli chodzi o czasownik położi, to nie jest on zakazany w naszym języku. Używali go i T. Szewczenko, i Panas Myrnyj, i M. Rylski, i Hryhorij Tiutiunnyk. W ostatnim czasie omijają go, być może dlatego, że ma paronimy poleży, połyży, nie używa się od niego bezokolicznika niedokonanego łóżyty, a może przez ten rdzeń łóż-. Nawiasem mówiąc, i w języku rosyjskim są kłast i łóżyt, ale Rosjanie z jakiegoś powodu dają pierwszeństwo temu drugiemu czasownikowi. Każdy na swój sposób rozumuje.
„umocniony punkt z solidnymi budowlami, stałą załogą, dobrze uzbrojony, z zapasami żywności i wody” (Wyszogród, Nowogród, Zwienigród), ale kiedy wokół takiego umocnienia zaczęli osiedlać się głównie rzemieślnicy, taką osadę, aby odróżnić ją od grodu-twierdzy, zaczęto nazywać, tak jak w językach zachodniosłowiańskich, miastem: w polskim miasto, w czeskim mesto. Czyż trzeba wracać do grodu? Czasownik krasyty (upiększać) utworzony jest od rzeczownika krasa (piękno) i oznacza przede wszystkim „czynić pięknym, ozdabiać”. Osiąga się to nie tylko nakładaniem farby, ale także rzeźbieniem, malowaniem itp. I gdyby słowu krasyty nadać jeszcze znaczenie „farbować”, to nie wiem, jak mógłby być odbierany zwrot nie miejsce zdobi człowieka, a człowiek miejsce. Nasz język zawsze konkretniej nazywa rzeczy niż, powiedzmy, angielski czy rosyjski. A słowo kraska w języku ukraińskim przede wszystkim ma znaczenie „rumieniec”: Niepokorna kraska zalała ob- W słowie „cep” (cep), gdyby było ono ukraińskie, samogłoska e w zamkniętej sylabie musiałaby przejść w i (jak w słowach picz — pieczi, popił — popiełu) i wyszedłby cip. A to już inny przedmiot. Zresztą słowo to utworzone jest od rosyjskiego czasownika cepliat, a u nas jest czipliaty, zczipliaty. Teraz wychodzi czip (spokrewnione z nim słowo szczepa), a to znowu nie łańcuch. W słowach potim i potomu zaszła taka sama prawidłowa w języku ukraińskim wymiana samogłosek o na i, jak w słowach stil — stola, kin — konia. Zatem nie ma w naszym języku słowa „potom” w tym znaczeniu, chyba że w narzędniku liczby pojedynczej taką formę ma rzeczownik pit (pot): To znaczy, że muszę oddać to, co krwią i potem przez cały wiek zdobywałem? (M. Kropywnycki). Czy może zrezygnować nam z tej wymiany samogłosek dla… Nie wiem, dla czego. Słowo „koża” (skóra), mówią etymolodzy, pochodzi od słowa koza, rzekomo skóra z kozy. Najwyraźniej Ukraińcy bardziej lubili skóry bydlęce, cielęce i owcze niż kozie, dlatego unikali i unikają słowa „koża” jako takiego, które nie wyraża istoty przedmiotu. A słowo poduszka tak samo pochodzi od „pod uszka” (po naszemu byłoby pid wucha), jak i Worskoła od wypowiedzianego przez jednego z carów zwrotu „wor skła” (złodziej szkła). W rzeczywistości słowo to utworzone jest od rdzenia duch jako nazwa nadętej rzeczy i ma akcent, jak to odnotował pisarz B. Hrynczenko w Słowniku języka ukraińskiego, na pierwszej sylabie: poduszka. Tak, język tworzy naród, ale wybierają te rozsypane perły i odsiewają plewy jednostki, przede wszystkim pisarze. I nie znajdziecie ani jednego z wymienionych wyżej słów-kukułcząt u T. Szewczenki, M. Kociubynskiego, Łesi Ukrainki, M. Rylskiego, O. Honczara, Je. Hucała, R. Iwanyczuka i wielu innych znanych pisarzy. Chyba że przypadkiem trafi się coś takiego. A profesorowie-lingwiści idą śladami naszych sławnych pisarzy i w kwestiach językowych powołują się właśnie na nich jako na najwyższe autorytety językowe. Posłuchajmy jednego z tych pisarzy, M. Rylskiego: Jak latorośl winnej latorośli, Pielęgnujcie mowę. Pilnie i nieustannie Pielcie chwasty. Czyściejsza od łzy Ona niech będzie. A nasza mowa „uparcie, nieustannie i nieuchronnie jest wypierana ze wszystkich sfer życia” dlatego, że rządzą naszym państwem, kontrolują środki masowego przekazu w nim póki co głównie ci, których na żądanie ich rodziców w dzieciństwie zwalniano z nauki języka ukraińskiego i którzy przywykli patrzeć na Ukraińców jak na aborygenów, którzy powinni przystosowywać się do nich, służyć im. żeby dać „zielone światło” surżykowi. Konieczne jest, aby człowiek rodził się, żył w rodzimym środowisku językowym. Jeśli to państwo Ukraina, to język ukraiński musi być językiem nauczania, pracy, radia i telewizji, reklamy. A u nas doszło już do tego, że niejedna setka deputowanych Rady Najwyższej (nie mogę powiedzieć — ludowych) nawet podczas wykonywania obowiązków służbowych nie posługuje się językiem państwowym. Oto z czym trzeba walczyć, panie Wasylu! A pan jest za tym, aby zalegalizować surżyk, którym posługuje się przeważająca większość sług narodu. „Mowa narodu — to największy skarb narodowy i my wszyscy musimy go chronić, w tym także autorytatywnymi działaniami państwowymi”, — podkreślał niezapomniany Ołeś Honczar. Musimy posłuchać jego opinii.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Jeśli zaś po ukraińsku — seluk. Dlatego bardzo ważne jest, aby rodzice i wychowawcy przedszkoli już we wczesnym wieku dali dzieciom piękne, ciekawe, mądre książeczki w języku ukraińskim. Niezbędne jest, by ukraińskie dziecko wzrastało w ukraińskiej przestrzeni duchowej. A potem, pokochawszy i opanowawszy ojczysty język, jego dusza sięgnie także ku innym językom i wzbogaci się ich skarbami. Oczywiście język to złożony wszechświat duchowy, w którym istnieją różne poziomy atmosfery. Istnieje zatem język literacki o normie, istnieją ogromne warstwy gwar, znane jedynie w tym czy innym regionie. I one, jak małe rzeczki, zasilają potężne koryto ukraińskiego języka – Dniepru. Nie chodzi jednak o to, by zamulić te czyste strumyki ludowej gwary, zasypać je piaskiem czy szlakobetonem urzędowego, oficjalnie znormalizowanego języka, lecz o to, by zachować wszystko, co najlepsze, co najdoskonalsze z najdroższego skarbu narodu, i przekazać go w spadku kolejnym pokoleniom. Każdy pisarz powinien być przede wszystkim nie tylko mistrzem słowa, lecz także szlachetnym człowiekiem. A Wasyl Trubaj zasmucił mnie swoim lekceważącym stosunkiem do ludzi nauki, podwижników ukraińskiego słowa. Kto rok w rok prowadzi „niekończącą się i jałową gadaninę” o języku? Z czyich ust słychać „histeryczne krzyki »ratujcie«” albo zarażone samozombizowanie: „nasz język jest kalinowy”? Kogo autor nazywa „ortodoksami kalinowo-słowikowej mowy”? Świetlanej pamięci Dmytra Biłousa, Anatolija Pohrybnego, Petra Fedotiuka, Anatolija Bortniaka, innych pisarzy, wspaniałych znawców ojczystego języka, którzy wszystkie siły i wiedzę oddali obronie i utrwaleniu państwowości języka ukraińskiego? Czy Iwana Juszczuka, Ołeksandra Ponomariwa, Larysę Masenko, Jurija Hnatkiewicza, Pawła Mowczana, Ołesia Łupija, innych podwижników ukraińskiego słowa, którzy dziś dążą do tego, by naszemu językowi przypadały nie „słownikowe lodówki”, lecz by przemawiała nim żywa ludowa dusza. Ratunek dla języka ukraińskiego dziś, moim zdaniem, polega nie w to-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wydaniem “Ostatnie dwa”, wydrukowanym w 1923 roku w kijowskim czasopiśmie “Nowa hromada”. Współpraca z tym czasopismem, a także z “Życiem i rewolucją”, charkowskim “Czerwonym szlakiem” trwała również później. Często występował pod pseudonimami Bohdan Wirnyj, Petro Kotyk, Antonenko B., Bohdan Szesternia. Swoje literackie “chrzciny” pisarz przeszedł w organizacji literackiej “Lanka”, założonej w 1924 roku (w latach 1926—1929 otrzymała nazwę “MARS” — “Warsztat słowa rewolucyjnego”). Po ukończeniu w 1917 roku gimnazjum w Ochtyrce studiował na wydziale przyrodniczym wydziału fizyczno-matematycznego Uniwersytetu Charkowskiego, ale wkrótce przeniósł się na wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego. Z powodu trudności materialnych i częstych zmian władz oficjalnego wyższego wykształcenia tak i nie zdobył: musiał opanowywać nauki samodzielnie. Pracować zaczął od 18 roku życia jako sanitariusz-dezynfektor, nauczyciel. W latach 1920—1921 jako członek KP(b)U kierował ochtyrskim powiatowym oddziałem oświaty ludowej. Jesienią 1921 roku wystąpił z KP(b)U i wstąpił do Ukraińskiej Komunistycznej Partii (UKP). Lecz przekonawszy się o bezcelowości i błędności jej działalności, już jesienią 1923 roku wystąpił z UKP. Znaczącym zjawiskiem w literaturze lat 20. XX wieku na Ukrainie była powieść “Śmierć” (1928), która w znacznej mierze przyczyniła się do tułaczki
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło POPILNIUCH, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, wieś Czerneczczyna w obwodzie sumskim. Sławny syn Ukrainy — wybitny pisarz Borys Dmytrowycz Antonenko-Dawydowycz (1899 — 1984) — laureat Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki, publicysta, krytyk, językoznawca, działacz społeczny, aktywny uczestnik ruchu dysydenckiego, duchowy przywódca i mentor szistdesiatnykiw, człowiek heroicznego ducha i tragicznego losu. Należał do tej kohorty, dla której idea narodowa, według jego wyznania, „była ponad wszystko, nawet ponad własne życie”, i który całego siebie, do ostatniego tchu, oddał bezkompromisowej walce z systemem totalitarnym o szczęście swojego narodu w sobornej, samodzielnej, niepodległej demokratycznej Ukrainie. Borys Antonenko-Dawydowycz urodził się 5 sierpnia 1899 roku na przedmieściu Romnów, Zasullu, w rodzinie robotnika kolejowego Dmytra Ołeksandrowycza Dawydowa i Julii Maksymiwny Janowskiej (Antonenko-Dawydowycz — to jednocześnie pseudonim i nazwisko jego pradziadów — rejestrowych kozaków Antonenków). Dziecięce lata minęły w Briańsku, gdzie ojciec pracował jako maszynista na kolei. Dlatego też językiem dzieciństwa Borysa był rosyjski. Ojciec, doświadczywszy katastrofy pociągu pasażerskiego, który sam prowadził, tak znienawidził kolej, że rzucił ją i przeprowadził się z rodziną do Ochtyrki, gdzie przez długi czas pracował jako elektromonter i kinooperator, aż do momentu, gdy poszedł na I wojnę światową, gdzie zaginął bez wieści. Borys był jedynakiem w rodzinie, a ojciec, starając się wyprowadzić syna „na ludzi”, oddał go do gimnazjum w Ochtyrce, gdzie przyszły pisarz zaczął pisać w języku rosyjskim. W gimnazjalnym czasopiśmie „Szkołnyj łucz” w 1916 roku opublikowano jego szkic „Moja pojezdka na Kawkaz”. O tej rzeczy mówiono, że ma „zadatki” zdolności literackich. Kilka wierszy wydrukowało petersburskie czasopismo „Uczenik”. W języku ukraińskim B. Antonenko-Dawydowycz zaczął pisać w 1921 roku, debiutując opowiadaniem. Nina HNATIUK. 22 lipca z Winnicy nadeszła smutna wiadomość: przestało bić serce znanego ukraińskiego poety, działacza społecznego, proświtianina Anatolija Bortniaka. Biografia zwyczajna dla człowieka jego pokolenia: urodził się 27 kwietnia 1938 r. w nauczycielskiej rodzinie we wsi Ołeksandriwka w rejonie trostianeckim na Winniczyźnie. Ukończył wydział filologiczny Uniwersytetu w Odessie. Pracował w radiu obwodowym, przez długi czas kierował Winnicką Organizacją Pisarzy, był założycielem Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Lecz za tymi wierszami ankiety — wielkie ukraińskie serce, wieloletnia niestrudzona praca w poetyckim warsztacie, trzydzieści osiem książek wierszy, poematów, przekładów, satyry i humoru, badań językoznawczych. Las, błękit, siwizna rdestu, przyjacielski śmiech czy antyczne Ateny… Wszystko, o czym pisałem i piszę — to synonimy Ukrainy. Wszystko, co tylko w duszy ożywa, — pisarza w przyszłości. W niej Borys Dmytrowycz zbadał proces niszczenia świadomości narodowej i godności inteligencji, degradacji jej w bezdomnych mankurtów. Powieść „Śmierć” i zbiór reportaży literackich „Ziemią ukraińską” (1930) zostały poddane niszczycielskiej krytyce. Autora publicznie oskarżano o „nieukrywany nacjonalizm” i inne „grzechy”. Życie pisarza stało się nie do zniesienia. Wyjechał do Ałma-Aty, gdzie zatrudnił się jako redaktor w Państwowym Wydawnictwie Krajowym. Po zabójstwie 1 grudnia 1934 roku S. Kirowa w kraju rozpoczęły się okrutne represje i aresztowania. 2 stycznia 1935 roku aresztowano w Ałma-Acie również Antonenkę-Dawydowycza. Pod konwojem sprowadzono go do Kijowa. Podczas przesłuchań pisarz trzymał się godnie. Śledczemu NKWD Chajetowi ani okrutnymi torturami, ani słodkimi kłamliwymi obietnicami nie udało się złamać woli uczciwego człowieka, który nie przyznał się do żadnej winy i nie powiedział nic złego o przyjaciołach. Śledczy zobaczył, że w osobie Antonenki-Dawydowycza spotkał „nieugiętego, zatwardziałego wroga”. Stalinowscy oprawcy musieli zastosować wobec pisarza standardowe oskarżenie o przynależność do kontrrewolucyjnej organizacji UWO, która rzekomo pragnęła siłą broni obalić władzę radziecką na Ukrainie i przygotowywała indywidualny terror przeciwko przywódcom partii komunistycznej i państwa radzieckiego. Na podstawie tej fałszywki Borys Antonenko-Dawydowycz 23 września 1935 roku został skazany na 10 lat obozów poprawczych, a 20 maja 1937 roku oddział sądu krajowego Bamłagu NKWD ZSRR skazał go po raz drugi na 10 lat (z art. 58-10, cz. 1). Po zwolnieniu 20 maja 1947 roku Borys Dmytrowycz mieszkał w Kraju Krasnojarskim. Z czasem powrócił na Ukrainę i pracował jako felczer na Winniczyźnie. Lecz niedługo cieszył się rodzinną ziemią: 6 lipca 1951 roku aresztowano go za „działalność antyradziecką”, a 21 listopada tego samego roku narada specjalna przy ministrze bezpieczeństwa państwowego ZSRR orzekła: „Antonenkę-Dawydowycza za przynależność do antyradzieckiej organizacji terrorystycznej i działalność nacjonalistyczną zesłać na osiedlenie do Kraju Krasnojarskiego pod nadzór organów MGB”. 1 września 1954 roku to faktycznie dożywotnie zesłanie zostało zniesione, a 29 grudnia 1956 roku postanowieniem Komisji Wojskowej Sądu Najwyższego ZSRR pisarz został zrehabilitowany. Ochtyrka, Ochtyrszczyzna dały pisarzowi przebogaty materiał do utworów literackich, służyły jako swoisty „twórczy Klondike”. Od jesieni 1921 roku, wyjechawszy na zawsze ze Słobożanszczyzny, pisarz nie zrywał z nią więzi, nieustannie myślami dążył tutaj. Borys Dmytrowycz uważał za ojczyznę Ochtyrkę, a nie romneńskie Zasulle. Ochtyrkę i Ochtyrszczyznę spotykamy w wielu jego utworach: w powieści „Śmierć”, opowiadaniach „Proświtianie”, „Plamy słoneczne”, „Ostatni dwaj”, „Nierozwiązana tajemnica tow. Burduna”, w książce wyborów „Na długim łanie”, w autobiograficznym szkicu „O samym sobie”, autobiograficznej powieści „O świcie”, w ciekawych zbiorach artykułów „O czym i jak”, „W literaturze i koło literatury”. szacunku. Dlaczego wypowiadamy najlepsze słowa o ludziach dopiero nad ich grobem, dlaczego za życia prawdziwych orędowników idei narodowej nie oddajemy im tego, co należne? O swoim stosunku do ziemskiej sławy i dóbr życiowych tak napisał Anatolij Ahafonowycz w zbiorze „Wdech i wydech”, wydanym w zeszłym roku: W myślach o sławie złotowierzchiej ja, zdaje się, od urodzenia nie drżałem. Nie stawałem po zaszczyty w kolejce, a teraz nie stanę tym bardziej. Ani odznak z książęcych rąk nie trzeba, ani hołdowniczych tłumów. Ja już jestem zbliżony do nieba. Tam ziemskich zasług nie uznają. Na zakończenie powiem: osierocona została nie tylko literacka Winnica. Nam wszystkim będzie brakować jego mądrego i wesołego słowa, jego autorytatywnego osądu, jego wsparcia. Lecz obecność w ukraińskim świecie Anatolija Bortniaka nie zniknęła wraz z jego odejściem. On teraz nie tylko zbliżony do nieba — on jest w niebie. A niebo nad nami — to też Ukraina.
Mistrz pióra, subtelny znawca języka, B. Antonenko-Dawydowycz, pracując owocnie na niwie literackiej, stworzył cały szereg wspaniałych utworów, wśród których są dramat „Rycerze absurdu”, powieści „Za parawanem”, „Potomkowie przodków”, pierwsza część zamierzonej, lecz niedokończonej trylogii „Sicz-Matka”, powieść-esej „Co żyje i po śmierci”, cykl „Syberyjskie nowele”, wspomnienia „SWU”, „Nowe w polityce i medycynie”, „Kijów hetmański”, „Dlaczego piszę po ukraińsku?”, „Kuriozalne spotkania na długiej drodze życia”, utwory publicystyczne: „Zmartwychwstanie Szelmenki”, „Chachły” i „kacapy”, „Beresteczko”, „Za komizm sytuacji, a nie wyrażenia”. Dbając o rozwój i wzbogacenie języka ukraińskiego, Borys Antonenko-Dawydowycz jako wysoko wykształcony użytkownik tego języka, filolog, stylista napisał książkę-poradnik „Jak mówimy”. Pisarz wiele tłumaczył z języków rosyjskiego i niemieckiego. Antonenko-Dawydowycz nienawidził kłamstwa i hipokryzji urzędników, konformistów i miał odwagę mówić im to prosto w oczy. Za to był szaleńczo prześladowany i oskarżany o wszystkie grzechy śmiertelne. Lecz pisarz nie złamał się podczas bolszewicko-stalinowskiego terroru, nie skłonił w pokorze głowy i za czasów breżniewowsko-susłowskiej reakcji. Idee, których bronił, były czyste i jasne. Pozostał im wierny do ostatniego tchu. Zmarł B. Antonenko-Dawydowycz 8 maja 1984 roku. Pragnął tylko jednego: zdecydowanego i bezwarunkowego potępienia stalinowskiego despotyzmu, prawdziwej, a nie demagogicznie głoszonej demokracji i jawności, szczerze chciał, aby język ukraiński brzmiał na całej Ukrainie. Wychowanek ziemi ochtyrskiej, pisarz-patriota Borys Dmytrowycz Antonenko-Dawydowycz, erudyta, troskliwy, delikatny, szlachetny, pełen godności człowiek, dla którego idea narodowa była sprawą życia i której ani na jotę nie zdradził do ostatniego tchu, przyczyniając się swoją działalnością twórczą, osobistą odwagą i niezłomnością do odrodzenia państwowości Ukrainy, na zawsze pozostał w historii tego błogosławionego zakątka Sumszczyzny.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
to ona, niezapomniana, niezniszczalna. Nie serce i nie głowa, lecz boli mnie cała Ukraina. Poeta zmarł nie tylko na skutek ciężkiej, nieuleczalnej choroby. Skracały mu życie także społeczne niepowodzenia — upadek moralności, obojętność wielu władców wobec prestiżu języka i kultury ukraińskiej, zamykanie księgarń i bibliotek. Występował przed młodzieżą, pisał artykuły w obronie ojczystego słowa, darował setki książek szkołom i bibliotekom. A ile duszy włożył w pracę z młodymi literatami! To on, gdy byłam jeszcze zupełnie młoda, wprowadził mnie do studia Winnickiego Obwodowego Radia, przygotowywał moje zestawy wierszy do gazet i czasopism, odpowiadał recenzjami na każdą książkę, chodził od progu do progu, żeby dano mi w Winnicy mieszkanie — mnie, korespondentce Jampilskiej Gazety Rejonowej, młodej poetce. Ilu ludziom wyciągnął mocną, pewną rękę brata — nie sposób wymienić… Twórczość A. Bortniaka została uhonorowana wieloma nagrodami literackimi — im. M. Kociubynskiego, S. Olijnyka, P. Tyczyny, W. Sosiury… Znam wartość słowa artystycznego i jestem przekonana: Anatolij Bortniak, zarówno ciężarem tego, co stworzył w literaturze, jak i swoją obywatelską postawą, zasługiwał na Nagrodę im. Szewczenki. Lecz członkowie jury mieli zapewne inne zdanie. W zeszłym roku zgłoszono kandydaturę poety, który tak serdecznie opiewał miasto nad Bugiem w swoich wierszach i pieśniach, do tytułu Honorowego Obywatela miasta Winnicy. Ale jemu, już ciężko choremu, z jakiegoś powodu także odmówiono w tym-
Tłumaczenie maszynowe
Zanim odejdę w bezkresną ciemność, gdzie zjawy są niemie, — zapisuję wam język ojczysty. Resztę nabędziecie sami.
To, w istocie, jedyne dziedzictwo. Nim wam namaszczam usta. W nim dobro, i wiara, i Ojczyzna. Cała reszta — życiowa krzątanina.
Niech „Bogaty spadek!” — skrytym szyderstwem przemknie po podwórzu — dzieci, wystarczy wam i waszym dzieciom, by przedłużyć życie ziemskie.
To mój posag — na dobro, na zgodę (jeśli nie zdążę, to z wyprzedzeniem). A bez mowy naszego narodu nie błogosławię — nie kochajcie.
Wpiszcie na listę pamiątkową moje przykazanie, kiedy pójdę w ciemność, że straszniejsze niż zbrodnia kryminalna — zniszczyć w rodzie słowo ojczyste.
Wyrzucić z serca krewną duszę — to, kochane dzieci, grzech śmiertelny. Każda inna mowa się odsunie, nie dopuści do swoich źródeł.
Zanim z piekła, czy z raju dojdzie wezwanie: „Czas nadszedł!” — tysiące niepowtarzalnych ukraińskich słów wam zapisuję.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Narodowy program prezentacyjno-rankingowy „Wizerunek biznesowy Ukrainy. Osiągnięcia narodowe” przedstawia nominowanego do złotej odznaki „Uznanie roku 2009” — Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży „Szewczenkiwieć”. Jest to jedna z najlepszych placówek edukacji pozaszkolnej w Kijowie, założona w 1937 roku. Placówka oświatowa prowadzi szeroką pracę wychowawczą i organizacyjną wśród dorastającego pokolenia. W 174 kółkach, sekcjach, studiach, stowarzyszeniach, klubach i zespołach twórczych zdobywa wysokie przygotowanie zawodowe 3466 wychowanków w wieku od trzech do osiemnastu lat. Dumą Centrum jest kadra pedagogiczna. To 79 wysoko wykwalifikowanych specjalistów, wśród których jest 15 wyróżniających się pracowników oświaty Ukrainy, czterech mistrzów sportu ZSRR, mistrz sportu klasy międzynarodowej. W Centrum stworzono wszelkie warunki dla efektywnego procesu wychowawczego. Dziecięce stowarzyszenia twórcze podzielono na dwanaście jednostek strukturalnych — laboratoriów twórczych. Na bazie dziecięcego ludowego zespołu sportowo-tanecznego „Puls” działa Laboratorium wychowania wszechstronnie rozwiniętej osobowości za pomocą zespołu twórczego. Iryna CZYRKA, przewodnik Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszni. Dzisiaj o pedagogice muzealnej nie mówi tylko leniwy, ale czym ona jest, wiedzą nieliczni. Wszak na Ukrainie taka praca prowadzona jest na poziomie poszczególnego muzeum i w większości w tradycyjnych kierunkach: krajoznawstwo, bajki, gry i zabawki. Wszystko to świadczy o początkowym stanie pedagogiki muzealnej w naszym kraju. Na Ukrainie, w odróżnieniu od USA czy krajów Europy, nie ma muzeów dziecięcych. Dla nas może być użyteczne doświadczenie Niemiec, gdzie muzea dziecięce istnieją w strukturze „dorosłych”. To wspaniała idea, gdyż w już istniejącym muzeum można stworzyć pokój lub nawet kącik, gdzie dzieci czułyby się gospodarzami, mogłyby zajmować się twórczością. Wiadomo, że dzieci zapamiętują tylko to, co przeszło przez ich ręce lub wywołało żywe emocje, inna informacja, nawet ciekawa, po 12 tygodniach znika z ich pamięci. Właśnie w muzeum dziecko może uczyć się bez przymusu, ujawniać swoje zdolności, myśleć kreatywnie. Szkoda, że pedagodzy szkolni niedostatecznie wykorzystują możliwości muzeów. Wszak stworzo-
Tłumaczenie maszynowe
Członkowie kółek Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży „Szewczenkiwieć” na scenie. Z przyjemnością dzieci zajmują się w Laboratorium Sztuk Plastycznych, Dekoracyjno-Użytkowych i Rzemiosł Ludowych. Laboratorium Sztuki Wokalno-Scenicznej uczy umiejętności wokalno-chóralnych i choreograficznych, tutaj dzieci opanowują kunszt aktorski. Wychowankowie Centrum wzmacniają więź z przyszłym zawodem, ucząc się w Laboratorium Nowoczesnej Edukacji Ekonomicznej i Przygotowania Przedzawodowego. Poznają czarujący świat przyrody, studiują historię regionu, ukraińskie tradycje, zwyczaje i obrzędy w Laboratorium Ukrainoznawstwa, Pracy Ekologiczno-Krajoznawczej i Turystycznej. Laboratorium Twórczości Technicznej przygotowuje młodzież do działalności naukowo-technicznej. Formowaniem osobowości dziecka na podstawie ogólnoludzkiej moralności i ukraińskich tradycji zajmuje się Laboratorium Kultury Państwowo-Prawnej i Twórczości. Laboratorium Programów Humanitarnych i Badań Naukowych sprzyja kształtowaniu systemu ogólnoludzkich i społeczno-politycznych poglądów uczniów. Estetyczne i emocjonalne wyczucie wychowuje Laboratorium Estetyki Życia Codziennego. Imprezy kulturalno-masowe organizuje Laboratorium Pracy Organizacyjno-Masowej. Rozwija logiczne myślenie, pamięć, zdolności intelektualne i kulturę komunikacji Laboratorium Technologii Psychologiczno-Pedagogicznych i Informacyjnych. Dzięki dyrektorce Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży „Szewczenkiwieć” Irynie Mosjakowej placówka stwarza wspaniałe warunki do nauki i wypoczynku. Iwano-Frankiwskie Obwodowe Dziecięce Sanatorium „Jasen” imienia metropolity Andrzeja Szeptyckiego, nominant honorowego wyróżnienia „Narodowe Uznanie”, położone jest w malowniczym zakątku gór Karpat, obok najczystszej rzeki Europy – Łomnicy. Przez cały rok w sanatorium leczą się, regenerują zdrowie i wypoczywają dzieci ze wszystkich regionów Ukrainy. Czyste górskie powietrze, źródlana woda i wspaniałe krajobrazy sprzyjają zdrowiu i dobremu nastrojowi każdego dziecka. A najbardziej – uwaga i troska doświadczonego i wysoko wykwalifikowanego zespołu medycznego: kardioreumatologów, gastrologów, stomatologów, pediatrów-terapeutów, którzy dokładają starań, aby dzieci jak najszybciej zapomniały o problemach ze zdrowiem. W zespole „Jasen” nie ma ludzi obojętnych. Na czele zespołu stoi profesjonalista, człowiek uważny i wrażliwy, przodownik oświaty ludowej Ukrainy, lekarz-pediatra Zinowij Wasylkiw. Do dyspozycji małych wczasowiczów są dobrze urządzone sypialnie i budynki dydaktyczne oraz wspaniale zagospodarowany teren. W „Jaseniu” leczą nie tylko tradycyjnymi środkami medycznymi. Leczy sama atmosfera, przyroda, która darzy zdrowiem i natchnieniem. W sanatorium działa wiele kółek: „Zwinne ręce”, „Czarująca słomka”, „Własnymi rękami”, w których dzieci uczą się wielu pożytecznych rzeczy (rysowania, wycinania) i tworzą wokół siebie czarujący świat dzieciństwa. Jest biblioteka z czytelnią, klasa komputerowa. Na pierwszym piętrze sanatorium znajduje się kapliczka „Przyjdźcie do mnie wszyscy”. Z inicjatywy głównego lekarza pracownicy placówki leczniczej stworzyli muzeum pod gołym niebem, gdzie chłopców i dziewczynki witają bajkowi bohaterowie. W sanatorium organizowane są wycieczki po obszarach chronionych obwodu iwano-frankiwskiego, na najwyższą górę Karpat Howerlę, do muzeum I. Wahylewycza, turystyczne zimowe wyprawy na nartach w uroczyska „Sumaryn”, „Czerbuł”, zawody sportowe, wieczory „Nasze amulety”, „Wieczornice”. Wypoczynek w sanatorium „Jasen” jest ciekawy i pożyteczny. „Szanuj ojca i matkę”, „Zaśpiewajmy – zatańczmy”. Do sanatorium „Jasen” przyjeżdżają aktorzy, piosenkarze estradowi, pisarze, sportowcy. Dzieci, które choć raz tu były, chcą przyjechać tutaj ponownie. Zinowij Wasylkiw należy do organizatorów Ludowego Ruchu na Przykarpaciu, jest deputowanym Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej. Lecz głównym jego powołaniem jest uzdrowisko, którym kieruje. Znaczące wsparcie głównemu lekarzowi sanatorium we wszystkich jego dobrych uczynkach i przedsięwzięciach udzielają przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoła Palijczuk, przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej Ihor Olijnyk, naczelnik Głównego Zarządu Ochrony Zdrowia Lubomyr Małofij, przewodniczący Rożniatowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Roman Nowycki. Bez wątpienia najważniejszą podporą jest zgrany i niezawodny zespół. Zinowija Wołodymyrowycza dzieci nazywają czarodziejem. Dzięki jego niestrudzonej energii sanatorium stało się bajkowym cudownym światem, w którym panuje życzliwość, ciepło i spokój. Dzieci są treścią całej jego działalności jako lekarza i działacza społecznego. Zdrowie dzieci to zdrowie narodu, przyszłość Ukrainy, która wymaga uwagi i troski. W muzeum znajduje się unikalna kolekcja monumentalnej ogrodowo-parkowej rzeźby ceramicznej pod gołym niebem. Należą do niej niepowtarzalne dzieła sztuki garncarskiej, wśród których są także prace ucieleśniające wizerunki bajkowych i mitycznych postaci. Pozwala to na przeprowadzenie wycieczki w formie bajki dla najmłodszych zwiedzających, którzy sami opowiadają bajki z udziałem tych bohaterów. Dla młodych zwiedzających po wycieczkach przeprowadzamy quiz. W tym roku zainaugurowano konkurs „Muzeum garncarstwa oczami dzieci”. Do udziału w nim zwiedzającym w wieku do 16 lat zaproponowano przesyłanie rysunków, zdjęć, wierszy i opowiadań o muzeum. Pozwoli to spojrzeć na nasze muzeum oczami dzieci i zrozumieć, na co należy zwracać uwagę podczas wycieczek. Ciekawie jest dzieciom popracować na kole garncarskim, każde z nich chce od razu stworzyć arcydzieło. Rozwojowi dziecięcej idei muzealnej przeszkadza nie tylko statyczność wielu muzeów, ale także brak stowarzyszenia, które koordynowałoby i ukierunkowywało ten rozwój. Opracowania już są, ale wie o nich ograniczone grono muzealników. Z czasem pojawią się nowe pomysły, które będziemy wcielać w życie. Przecież muzeum, w którym nic się nie zmienia, nie zainteresuje zwiedzającego po raz drugi.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
na wspólnym programie mogłaby się przydać również przy przyswajaniu wiedzy ogólnokształcącej. Doświadczenie Muzeum Krajoznawczego miasta Netiszyn, położonego na Chmielnicczyźnie, świadczy o zainteresowaniu taką formą pracy jak lekcja muzealna. Obecnie pracowników tego muzeum dobrze znają nie tylko na Chmielnicczyźnie, lecz także w sąsiednich obwodach. Chętnych, by trafić na taką lekcję, jest wielu, choć nie jest ona bezpłatna. Są jednak także pewne mankamenty. Na przykład podczas omawiania tematu „Garncarstwo — najdawniejsze rzemiosło” materiał można przedstawić bardziej profesjonalnie, a w tym może pomóc Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznem. Właśnie w naszym muzeum można zapoznać się z największym na Ukrainie zbiorem wydawnictw poświęconych problematyce garncarstwa, poznać zagadnienia historii i technologii wytwarzania naczyń itp. To samo można powiedzieć o opracowaniu Dniepropetrowskiego Muzeum Historycznego im. D. Jawornyckiego „Kuchnia ukraińska”, gdzie w kontekście zajęć omawia się naczynia gliniane, wyjaśnia się ich nazwy i zastosowanie.
Pracy z publicznością dziecięcą w Narodowym Muzeum-Rezerwacie Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznem poświęcamy wiele uwagi. Jednym z kierunków pracy z dziećmi są wyprawy archeologiczne, które od 10 lat prowadzi archeolog, kandydat nauk historycznych Anatolij Hejko. W wykopaliskach biorą udział uczniowie z Połtawy, Mirhorodu, Szyszaków. Współpraca z gimnazjum w Szyszakach trwa od początku organizacji wyprawy.
Co przyciąga dzieci do takiej pracy? Poza romantyką życia w warunkach polowych — chęć trzymania „historii” we własnych rękach, radość, jaką przynoszą znaleziska, świadomość własnego udziału w sprawie. Chętnych do wyjazdu na wyprawę z każdym rokiem jest coraz więcej. Niektórzy z pierwszych uczestników takich wypraw wybrali zawód archeologa lub historyka.
Przez wiele lat nasze muzeum jest współorganizatorem dziecięcych festiwali garncarskich, które odbywają się w Kolegium Sztuk w Opisznem. Dla ich uczestników prawdziwym odkryciem jest zarówno sam muzeum, jak i skarby garncarskie, które się w nim przechowuje. Mistrzowskie kursy z wybitnymi garncarzami z Opiszneho, spotkania z malarkami i twórcami ludowymi pomagają młodym artystom lepiej opanować prastare rzemiosło.
Muzeum zwraca uwagę również na młodzież, w szczególności współpracuje z Charkowskim Instytutem Kultury. Co roku latem do nas przyjeżdżają na dziesięciodniową praktykę studenci drugiego roku, zdobywający zawód kulturoznawcy. Oprócz wycieczek muzeum organizuje zajęcia praktyczne, podczas których zapoznają się z procesem produkcyjnym, próbują stworzyć własny wyrób; odwiedzają dawne grodziska położone w granicach Opiszneho; owocnie pracują z literaturą w Garncarskiej Książnicy. Zebrane materiały stają się podstawą prac kursowych, czasem także dyplomowych.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Jeśli mówimy o zjawisku globalnym, to jestem kategorycznie przeciwny leczeniu w ogóle, a nie tylko samoleczeniu… Mówię to ja, lekarz. Proszę powiedzieć, co dokładnie, jaki zawód znajduje się najdalej od zdrowia? — Czyżby medycyna? — Właśnie ona. Jestem zwolennikiem tego, że leczyć trzeba tylko tam, gdzie już nie można nie leczyć. A jeśli można nie leczyć, to nie warto. Ale właśnie wysiłki środków masowego przekazu prowadzą do pojawienia się takiej przypadłości, która nazywa się „chorobą lekarską”. To wtedy, gdy ludzie bez kontroli leczą się samodzielnie, niszczą własną wątrobę. W rezultacie pojawia się „przywiązanie” do leków i ludzie już nie mogą bez nich żyć. To zjawisko negatywne. — Przejdźmy do muzyki. Czy przygotowuje pan nowy album z piosenkami? — Przygotowuję się do przygotowań. W tym roku bardzo chcę wydać album rosyjskojęzycznych piosenek. To niespodziewane w mojej twórczości. To piosenki z lat wojny. Będę śpiewał je przy akompaniamencie akordeonu. Bardzo lubię te piosenki, były w naszej historii, często je śpiewamy. Mój mąż jest wojskowym kolekcjonerem, owocnie współpracujemy z weteranami wojny i tym albumem chcę zrobić im prezent. — Kilka słów o ruchu bardowskim. Czy istnieje on na Ukrainie? — Im gorsze życie, tym więcej bardów, ponieważ bard to odzwierciedlenie problematyczności społeczeństwa, jego moralnej i duchowej dojrzałości. Kiedy w kraju wszystko jest dobrze, bardowie nie są tak potrzebni. Rozmawiał Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Niespodziewanie, wręcz epatująco: „W ogóle jestem przeciwna leczeniu”. Twierdzi tak doktor nauk medycznych, profesor, zasłużona lekarka Ukrainy, wreszcie dyrektor placówki medycznej. Ale Olha Bohomolec to osoba nieprzeciętna, wyrazista osobowość. Znana lekarka, a jednocześnie piosenkarka, bardka (aż chce się użyć oryginalnego terminu „bardesa”), czy piosenkarka, która jednocześnie jest lekarką — od razu nie da się powiedzieć, jak najtrafniej to określić. Zamiłowanie do życia i surowo-ironiczny stosunek do naszych realiów. Chyba nie bez powodu w jej ogromnym repertuarze jest też taka piosenka do wiersza Liny Kostenko: „Gdyby mi szałas na wyspie Borneo, ale i tam, chyba, już poligon”. Mama czworga dzieci (20, 14, 10 i 3 lata), według obecnych miar — nie po prostu wielodzietna, a niemal matka-bohaterka. (W odniesieniu do piątego dziecka pani Olha spokojnie-filozoficznie mówi: „Jak Bóg da”). Może dlatego tak bardzo przejęła się ogromną społeczną biedą naszego społeczeństwa — dziećmi-sierotami i półsierotami. Podczas swojego ogólnoukraińskiego charytatywnego maratonu zdrowia badała właśnie takie dzieci. A jeszcze fotografowała, żeby stworzyć wystawę — jeszcze jeden jej projekt — z również dość epatującym tytułem „Niczyje 300 tysięcy”. Właśnie tyle ich u nas w kraju, niczyich, jak nazywa ona te dzieciaki, mimo rytualnego gadania o „trosce o młode pokolenie”. Lekarka-dermatolog, Olha Bohomolec od niedawna zajęła się jeszcze onkodermatologią, problemem raka skóry, który, jak się okazuje, wyszedł u nas na drugie miejsce wśród licznych chorób onkologicznych. Na czerniaka, jeden z rodzajów raka skóry, który powstaje z „pieprzyków”, u nas 95 procent chorych umiera, a w USA 95 procent zostaje wyleczonych. I ta krytyczna sytuacja powołała Olhę Bohomolec w drogę przez Ukrainę, w ten oto maraton. Zakończył się jego pierwszy etap. W ciągu lutego-maja brygada medyków kierowanego przez panią Olhę stołecznego Instytutu Dermatologii i Kosmetologii popracowała we wszystkich centrach obwodowych Ukrainy, a także w Sewastopolu i stolicy. Przez cztery miesiące maratonu Olha Bohomolec wraz z kolegami zbadała 1 611 dzieci. Były to dzieci z podejrzeniem raka skóry, wykryte podczas wstępnego badania 55 tysięcy osób. Charakterystyczne, że wstępne badanie pod kontrolą i według metodyki instytutu robili nie tylko miejscowi lekarze, ale i cały personel domów dziecka i internatów — pedagodzy, wychowawcy, opiekunki. W tym jeszcze jeden akcent maratonu: nauczyć wykrywać niebezpieczną chorobę czy choćby podejrzenie o nią wszystkich, w szczególności rodziców. A dla medyków z obwodów przeprowadzono oddzielne szkolenia. I, oczywiście, oprócz przyjęcia setek dzieci, Olha Bohomolec w każdym mieście dawała wielki koncert charytatywny z udziałem swojego zespołu twórczego. Z mamą już dawno śpiewa na scenie starszy syn Andrij. O medycynie, życiu, twórczości rozmawiamy z Olhą Bohomolec. — Pani Olho, czy rzeczywiście wśród chorób onkologicznych właśnie rak skóry wyszedł na drugie miejsce na Ukrainie? W czym tkwią przyczyny? — To rzeczywiście prawda. Statystyka rozpowszechnienia już całkiem zbliżyła się do takich chorób, jak rak płuc czy żołądka u mężczyzn lub gruczołu piersiowego u kobiet. Chorują już nie tylko osoby starsze, ale i młodzi ludzie. Przyczyną rozpowszechnienia jest to, że pocieniała warstwa ozonowa atmosfery ziemskiej. Zdarzają się znaczne emisje fluoru i chloru do atmosfery — skutek postępu naukowo-technicznego. To niszczy warstwę ozonową. A jej funkcją jest filtrowanie promieniowania ultrafioletowego. Wraz z niszczeniem ozonu funkcję filtra musi przejmować skóra człowieka. — Jaka jest dynamika tego smutnego procesu? — Jeszcze 10—15 lat temu można było swobodnie przebywać na słońcu przez kilka godzin, dziś zaś już po półgodzinie człowiek otrzymuje oparzenie słoneczne. A to — ryzyko zwyrodnienia komórek skóry. Ta zdolność komórek do mutacji kumuluje się przez całe życie. Jeszcze jeden ze smutnych skutków tak zwanej cywilizacji. Jeszcze jeden sygnał dla ludzi. I to nie jest wyłącznie ukraiński problem, on jest globalny. — Dlaczego podczas Pani ogólnoukraińskiego maratonu tak ważne było zaangażowanie do badania dzieci jak najszerszego kręgu ludzi, którzy z nimi pracują? — Dzieci badali według naszej metodyki i lekarze, i pielęgniarki, i wychowawcy, i opiekunki właśnie dlatego, że studiowali kryteria badania. A potem będą mogli zbadać i własne dzieci, i sąsiedzkie, staną się nośnikami informacji dla innych ludzi. To likwidacja analfabetyzmu, zaadaptowana dla każdego Ukraińca. — O Pani kryteriach badania, opracowanym przez Panią profilaktycznym kole „AKORD” również opowiemy czytelnikom gazety. Porozmawiajmy o możliwościach naszej onkodermatologii, wszak podczas ogólnoukraińskiego maratonu zobaczyła Pani jej stan. — Onkodermatologii na Ukrainie nie ma. Ani zawodu, ani programów nauczania. W typowym onkodyspanseryjnym ośrodku pracują dermatolodzy, którzy uzyskali dodatkowo kwalifikacje onkologów, czy odwrotnie. Dlatego to, co teraz robimy, — to jakby lodołamacz. Nasz instytut jest licencjonowany i przygotowuje specjalistów z dermatologii, chirurgii i onkologii. To zawód, który łączy trzy dziedziny. Pokładam wielkie nadzieje w zaplanowanej na jesień drugiej turze naszego ogólnoukraińskiego maratonu. Wtedy spróbujemy przekazać wiedzę lekarzom pierwszego kontaktu. Nie wąskim specjalistom, a zwykłemu lekarzowi, do którego przyjdzie na wizytę zwykły pacjent. Aby postawić prawidłową diagnozę, potrzebne są kryteria, a ich nie ma. Wypracowujemy je: kto należy do grup ryzyka, kto podlega dyspanseryzacji. — Jakie kategorie lekarzy na miejscu będzie Pani szkolić? — Chirurgów, onkologów, obowiązkowo — lekarzy rodzinnych. Specjalna aparatura nie jest potrzebna, potrzebne są doświadczenie, wiedza i chęci. — A jaki najnowocześniejszy przyrząd ma Pani w instytucie? Pracowała Pani na nim podczas maratonu. — To epidermatoskop, który daje lekarzowi możliwość potwierdzenia diagnozy w skomplikowanych, pośrednich sytuacjach, kiedy „pieprzyk” się zmienia. Robimy tym aparatem badania w dynamice: badamy, potem po miesiącu drugi raz. Ale ten przyrząd — jest pomocniczy, dla prawidłowej diagnozy najważniejsza jest wiedza i umiejętności, a nie przyrządy. — Jak Pani odnosi się do zalewu telewizyjnej reklamy leków i leczenia? Czy taka reklama popycha ludzi do samoleczenia, i jeśli tak, to jak to oceniać?
Tłumaczenie maszynowe
„Obecnie trzeba mówić o krytycznym spadku profesjonalizmu, o krzywej dyletanctwa, która rośnie”.
„Można stwierdzić brak systemu ochrony zdrowia jako takiego”.
„Nie chcę pogodzić się z teraźniejszością, nie chcę pogodzić się z tym, że słowa straciły sens. Chcę, żeby słowo odzyskało sens, żeby ludzie wierzyli tym słowom, żeby nie ulegali zawziętości”.
„Nie każdej kobiecie dana jest mądrość. Takiej mądrości, jaką ma na przykład moja starsza córka, ja nigdy nie miałam”.
NA RZECZ ZDROWEGO NARODU
Tłumaczenie maszynowe
Opracowana przez lekarza, dostępna dla każdego metoda diagnostyki pierwszych oznak przemiany zwykłego „znamienia” w czerniaka: A — asymetria. „Znamię” powinno być symetryczne. Jeśli linia poprowadzona warunkowo przez jego środek nie dzieli go na dwie równe połowy, jest to oznaka możliwej przemiany. K — krawędź. Powinna być równa. Jeśli pojawiły się na niej ząbki, krawędzie są postrzępione, to również może być sygnałem alarmowym. B — „barwa”. Zabarwienie powinno być równomierne. Jeśli zaś w „znamieniu” pojawiły się wtrącenia innego koloru — ciemnobrązowe, białe, szare, czarne, niebieskie — powinno to wzbudzić czujność. R — rozmiar. Im większa powierzchnia zmian, tym większe prawdopodobieństwo przemiany. Należy jednak wiedzieć, że czerniak może powstać także ze znamienia wielkości milimetra. D — dynamika. Pojawienie się „strupków”, pęknięć, krwawienie, zwiększanie się rozmiarów. Im więcej tych oznak, tym większe prawdopodobieństwo, że przemiana w nowotwór złośliwy już nastąpiła. Dlatego trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Ale także pojedyncze takie oznaki powinny skłonić do zgłoszenia się do placówki medycznej w celu bardziej szczegółowej diagnostyki.
Tłumaczenie maszynowe
Charytatywna impreza „Bomonde — dla zdrowia Ukrainy” została zorganizowana przez medialny alians „Za zdrowiu Ukrainy”. Ta organizacja społeczna zapoczątkowuje Ogólnoukraiński Festiwal Zdrowia i w ramach tego projektu postanowiła zaangażować „gwiazdy” ukraińskiej estrady i sportu do akcji charytatywnych. Celem wieczorku była zbiórka środków na leczenie chorego na nowotwór 15-letniego Wadima Hrebenia. Na apel organizatorów odpowiedzieli znani ukraińscy sportowcy, w tym medaliści igrzysk olimpijskich, wielokrotni zwycięzcy europejskich i światowych turniejów Iryna Merlenі, Ołeksandr Krykun, Anna Sorokina. Z przedstawicieli ukraińskiego show-biznesu do udziału w akcji charytatywnej zgłosili się Olha Junakowa, Oksana Chożaj, Darija Medowaja i inni.
Podczas aukcji charytatywnej, która odbywała się w trakcie wieczoru, można było nabyć dzieła ukraińskich artystów oraz ukraińską odzież od projektanta Ołeha Krempowskiego. W planach medialnego aliansu „Za zdrową Ukrainę” są nowe akcje, ukierunkowane na pomoc chorym oraz upowszechnianie zdrowego stylu życia.
Tłumaczenie maszynowe
Finał Ogólnoukraińskiego Festiwalu Sportowego „Kozackie Igrzyska” odbył się w Czernihowie. W centralnym parku kultury i wypoczynku miasta zebrali się przedstawiciele organizatorów zawodów — Ministerstwa Rodziny, Młodzieży i Sportu, władz obwodowych i miejskich, tysiące widzów. Finał przypadł na czas Świąt Kupały. Uczestników i gości powitał zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Prychodko. A potem rozpoczęły się zawody silnych, zwinnych, wytrwałych. Chłopcy pokazali, że nie wyginęli i nie wyginą w Ukrainie prawdziwi Kozacy. Pierwsze miejsce na festiwalu zdobyli sportowcy z Kijowa, na drugim miejscu znalazła się drużyna obwodu kijowskiego, na trzecim — zaporoska.
Przygotował Petro ANTONENKO Zdjęcia Wiktora KOSZMALA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
skiego. Chodzi o wiersz „W ciepłe dni zbioru winogron” M. Rylskiego, gdzie „świeci codziennie lampadę Kyprydzie dobrej” przetłumaczono jako „codziennie garści kwiatów i dym Kyprydzie” — tak, jakby lekarz, który po zbadaniu chorego, nabazgraniu recepty i udaniu się do mycia rąk, niedbale rzuca: „Trzy razy dziennie proszki, wieczorem kompres”. Autor wymaga jak najściślejszego związku z oryginałem — i w myśli, i w obrazie, i w formie wiersza. Wszelkie odchylenia odrzuca jako przeszkody w przeniesieniu w aurę oryginału, niedbałość, a nawet zniewagę wobec autora. Przekład musi oddać pełny obraz utworu, wszystkie jego zapachy i przyprawy, całą niepowtarzalność. A czego najbardziej wymaga H. Koczur od tekstu przekładu — to miłości do języka ojczystego. On troskliwie odczytywał każdy tekst. Oto, na przykład, w komentarzu S. Kryżaniwskiego do „Neoklasycznego marszu” jest taka uwaga: „Nawet w czasach największego zachwytu neoklasycyzmem on (Rylski) nie mieścił się całkowicie w jej teoretycznym postulacie”. Hryhorij Koczur lakonicznie zauważa: „Zostawmy na sumieniu komentatora to żeńskie „jej”, zastosowane do neoklasycyzmu, rzeczownika wyraźnie rodzaju męskiego”. Takich przykładów w książce jest wiele. Zatem tłumacz musi poszerzać swoją wiedzę z zakresu ukraińskiego słownictwa i bezbłędnie władać gramatyką języka ojczystego, skromnie ukrywając własną osobę za dziełem. W tym tkwi głęboki testament mistrza Hryhorija Koczura.
Tłumaczenie maszynowe
Wira WOWK (SELAŃSKA) Wydawnictwo „Smołoskyp” obdarowało ukraińską kulturę epokowym wydaniem dwutomnika Hryhorija Kocura „Literatura i przekład”. Hryhorij Kocur znany jest jako fenomenalny znawca wielu języków, posiadający encyklopedyczną wiedzę o literaturach wielu krajów wraz ze wszystkimi szczegółami ich rozwoju. Jego eseje, artykuły krytyczne, komentarze czyta się jak ciekawą powieść, pełną precyzyjnych i często nieoczekiwanych spostrzeżeń oraz życzliwego humoru. Autor nikogo nie przechwala, sprawiedliwie ocenia wszystkie nowe osiągnięcia na półkach, a często z wiadomych przyczyn pod półkami księgarń, starannie rozpatrując każdy przekład i jego wartość. Od razu rzuca się w oczy niezwykła bezpretensjonalność genialnego autora, który skromnie stawia się w cieniu Mykoły Zerowa i Maksyma Rylskiego, oddając nauczycielom pierwsze miejsce wśród tłumaczy literatury światowej. Od tych wielkich mistrzów słowa Hryhorij Kocur przejął miłość do płynności przekładu, do jego niemal surowej prostoty, odrzucając wszelkie osobiste ingerencje tłumacza z jego „kędzierzawieniem”, które delikatnie wytyka tu i ówdzie. Dostało się także Ihorowi Kosteckiemu, którego autor bardzo szanował, zaznaczając, że jego uwagi to „bunt na kolanach”. Czytelnik uśmiechnie się, przeczytawszy niektóre pasaże uwag Kocura. Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk Są gatunki literackie, których osiągnięcie świadczy o pokonaniu przez autora szczytów, co potwierdza jego mistrzostwo w opanowaniu rzemiosła. Gatunek sonetu jest tego potwierdzeniem. Tutaj za mało jest talentu, za mało natchnienia. Ten gatunek wymaga żmudnej pracy nad słowem i formą. Opanowawszy go, poeta nie po prostu osiąga klasyczną formę, on przekształca się w autora, któremu podlegają żywioły poetyckie, i autor czuje się w nich nie jako przerażony podróżny, a jako prawdziwy molfar poetyckiego ducha. Czytanie sonetów wymaga pewnych zasad. Jedną z najważniejszych jest wewnętrzne skupienie i znajomość osobliwości gatunku. Pochopnie tutaj niczego nie pojmiesz. Potrzebny jest szczególny nastrój wewnętrznego uroczystego Niech przykładem stanie się rym do słowa „liście” w przekładzie Kosteckiego „Pieśni jesiennej” Verlaine’a, gdzie liryczny bohater „chyli się ogonem”. Komentarz Kocura: „Dotąd uważano, że on jest z gatunku bezogonowych, zatem i „ogon” jest wbrew dobremu smakowi, który musi iść w parze z talentem i śmiałością”. Hryhorij Kocur nie pochwala „gadatliwości” w przekładach, na przykład, Maria i Andrij Kocur z Wirą Wowk Władysława Syrokomli, który woli używać własnych i znacznie szerszych rozmiarów wiersza zamiast trzymać się rozmiarów oryginału, czym wypacza jego charakterystykę. Niebezpieczeństwem staje się też nadmierne skracanie jakiegoś passusu, co przypomina wyliczankę i prowadzi raczej do śmiechu niż do podziwu. Jako przykład autor podaje przekład T. Bochen-
Tłumaczenie maszynowe
Hryhorij ZASŁAWEC, m. Czerniowce
Z okazji 130. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego działacza państwowego, społeczno-politycznego i wojskowego, publicysty i dziennikarza Symona Petlury pracownicy Wydziału Informacyjno-Bibliograficznego Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. M. Iwasiuka zorganizowali wystawę książkowo-ilustracyjną „Symon Petlura — wybitna postać w historii Ukrainy”. Na jej stoiskach znajduje się ponad 60 egzemplarzy wydawnictw poświęconych życiowej drodze S. Petlury. Przeważnie te książki wydano w latach 60.–70. ubiegłego wieku w wydawnictwach ukraińskiej diaspory w Kanadzie, USA i we Francji, a podarowano je czerniowieckiej bibliotece w latach niepodległości Ukrainy. Zwiedzający mogą zapoznać się z licznymi publikacjami o S. Petlurze w czasopismach diaspory „Sučasnist” i „Vyzvolnyj šlях”. Osobny dział prezentuje publikacje i badania życiowej drogi S. Petlury we współczesnej ukraińskiej prasie. Główną atrakcją wystawy stały się książki wykładowczyni Uniwersytetu Bukowińskiego Natalii Myroniuk i redaktora naczelnego zachodnioukraińskiego tygodnika „Va-Bank”, laureata nagrody im. I. Franki Dmytra Myroniuka. Córce i ojcu zajęło osiem lat, by zbadać i przedstawić niezbadany wcześniej aspekt działalności przewodniczącego Dyrektoriatu, budowniczego ukraińskiego wojska, jako teoretyka i praktyka ukraińskiego dziennikarstwa. W tym czasie na świat wyszło pięć książek. W 2006 roku Dmytro Myroniuk zaprezentował książkę „Symon Petlura — redaktor »Trizuba«” w Ambasadzie Ukrainy w Paryżu. Za książkę „Słowo Symona Petlury” D. Myroniukowi w 2008 roku przyznano Ogólnoukraińską nagrodę im. I. Franki. W przeddzień 130. rocznicy urodzin Symona Petlury w czerniowieckim wydawnictwie domu „Bukrek” ukazała się książka „Symon Petlura — redaktor, dziennikarz, publicysta”. Zainteresowali się nią naukowcy i dyplomaci — przedstawiciele ukraińskiej diaspory w USA, którzy zaprosili autorów, przedstawicieli wydawnictwa, a także obwodową administrację państwową, która przekazała środki na druk, by w najbliższym czasie przyjechali do Nowego Jorku na prezentację książki w siedzibie ONZ. Wyjątkowość tej książki polega na tym, że nie ma analogów ani w Ukrainie, ani za granicą. Liczy ponad 400 stron, na których mowa o każdej gazecie i każdym czasopiśmie, które S. Petlura założył w ciągu życia. To opowieść o ponad 20 wydawnictwach, w których drukował się on sam. Przeżywszy 47 lat, S. Petlura połowę z nich poświęcił dziennikarstwu. Właśnie w Nowym Jorku, gdzie czekają na czerniowieckich badaczy, w 1956 roku wydano pierwszy tom artykułów, listów i dokumentów Symona Petlury. Dopiero ćwierć wieku później, ponownie w Nowym Jorku, ukazał się drugi tom „Petlurianów”. Zatem prezentacja książki „Symon Petlura — redaktor, dziennikarz, publicysta” w USA pozwoli czerniowieckim badaczom życiowej drogi S. Petlury porozmawiać z amerykańskimi kolegami i otrzymać nowe materiały o jego wielostronnej działalności politycznej i dziennikarskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
czytanie przypominające modlitwę. Nie bez powodu Nestor Czyr, autor zbioru sonetów „Akordy srebrnego smutku”, dla najlepszego wyrażenia uczuć i myśli obywatelskich i patriotycznych wybrał formę modlitwy: wieniec sonetów „Modlitwa za Ukrainę”. W każdym z rozdziałów zbioru znajduję sonety, w których forma, treść i autorska wrażliwość są harmonijne. Takie przełomy zawsze zdarzają się utalentowanym autorom, a wraz z pojawieniem się tej książki wszelkie wątpliwości co do poetyckiego kunsztu Nestora Czyra są nieistotne. Oto małe autorskie arcydzieła, bez których mój świat czytelnika byłby niepełny i ubogi: „A świat ucichł, jakby przed nieszczęściem”; „Nie narzekaj, Losie, i nie zawodź”; „Sonet o sonecie”; „Sokrowenne”, „Stoję przy od-
Lidia RYBENKO, przewodnicząca Rówieńskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spilki Pisarzy Ukrainy
Przypomniał mi się jakoś Rajkin w marynarce, jakby zdjętej z manekina. Biegał po atelier, szukając winnych. Okazało się, że wszyscy sumiennie wykonali swoją pracę — i ci, którzy szyli, i ci, którzy przyszywali rękawy, i ci, którzy montowali kołnierz, a zwłaszcza ci, którzy przyszywali guziki. „Są jakieś pretensje do guzików?” — zapytano skarżącego. „Nie ma”, — zmieszany odparł tamten, bo guziki rzeczywiście były przyszyte solidnie. Czy nie tak samo bezskutecznie szukać winnych wśród tych, którzy nie poparli na ostatniej (lipcowej) sesji Rówieńskiej Rady Obwodowej wniosku rówieńskich pisarzy o przydział dodatkowych środków na wydawanie książek na 2009 rok? „A dlaczego winnych?” — zaczęły mnie dręczyć wątpliwości, podsunięte przez nasze realia. Bo rzeczywiście: czego nam, lokalnym literatom, jeszcze trzeba? Przecież na początku roku z budżetu obwodowego na wydawanie książek przydzielono 50
zamkniętego okna”; „Moje lata, jak jedwabne śniegi…”; „Jesienny grzmot”. Sądzę, że każdy z czytelników znajdzie swój „apostolski” wybór, co świadczy o Nestorze Czirze jako autorze zgodnym z nastrojem i odczuciami konkretnego człowieka. A to oznacza, że Nestor Czir, jak prawdziwy poeta, jest autorem intymnym, który potrafi mówić z każdym jego językiem i intonacją. Ten świetlisty doświadczenie jest wyjątkowe w czasach społecznej i indywidualnej bachanalii, którą przeżywamy. Umiejętność opierania się chaosowi, który trawi duszę, umiejętność przezwyciężenia siebie i poszukiwania w sobie jasności i czystości, nawet jeśli są one przytłumione okolicznościami, a życie zmusza cię do kręcenia duszą i myślami, — to być wewnętrznie silnym i mężnym, pozostawiając przyszłym pokoleniom najlepszą część swojego „Ja”, nieskalaną i niespospolitowaną przez wieczną walkę o życie i wieczny kompromis z sytuacją życiową, kiedy musisz być „mądry jak gołębie i przebiegły jak węże”, aby wspólnota ludzka nie wyrzuciła cię na margines… „Akordy srebrnego smutku” Nestora Czira — najjaśniejszy i najdojrzalszy indywidualny przełom w świat słowa poetyckiego w czasach zagubionej indywidualnej odpowiedzialności wobec świata i za świat, w którym żyjemy. Już sam ten tom sonetów Nestora Czira poświadcza indywidualne zwycięstwo człowieka w jego walce o siebie i w sobie, wieczne pragnienie uszlachetnienia i kanonizowania miłości jako jedynej broni w walce o godność ludzką.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
tysięcy hrywien, z tego 33 tysiące członkom Spilki Pysmennykiw. Czy to za mało?.. No i co z tego, że za te środki można wydać nie więcej niż 3—4 tytuły książek, a na liście przedstawionej do rozpatrzenia przez radę koordynacyjną — ponad dwadzieścia rękopisów? No i co z tego, że w sąsiednich obwodach Program wspierania wydawania książek nie tylko nie jest ograniczany, ale wprost przeciwnie — z roku na rok przydziela się coraz więcej środków? No i co z tego, że Wołyńcy nam nie wierzą, mówią, że zgubiliśmy zera, bo w obwodzie wołyńskim ta liczba jest trzycyfrowa — 650 tysięcy hrywien?.. No i co z tego, że na tej sesji rozdzielano ponad dziesięć milionów, które pojawiły się w wyniku przekroczenia planu budżetu? No i co z tego, że Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko dekretem zobowiązał w 2009 roku do wspierania ukraińskiej książki na poziomie nie niższym niż w roku poprzednim?
Wszystkie te zarzuty łatwo zmywają się, jak zamki z piasku falą morską, za pomocą kilku argumentów. Argument pierwszy: kryzys. I wszystko. Jeszcze pytania? Jeśli jednak takie się pojawią, to oto wam odpowiedź: za oknem XXI wiek, jeśli wy, pisarze, jeszcze tego nie zauważyliście — wiek globalizacji i masowej kultury. A to oznacza, że komu potrzebne są wasze książki?! Po co się wysilać, czytając tekst, jeśli na ekranie jest ruchomy obraz?.. A co tam wasza poezja czy poważna proza, w której nawet nieprzyzwoite słówko nie przemknie — to nie jest ciekawe dla narodu, a trzeba się do niego dostosowywać, a nie podciągać go do jakiejś tam kultury, prawda?.. …Otóż, bracia-patrioci, winnych nie ma. Guziki przyszyte mocno — do ukraińskiej książki. Tylko gwoździe wbite w trumnę.
Tłumaczenie maszynowe
Oleg OLEKSIUK, członek NSPU, Chersoń
Małe miłośniczki i miłośnicy poezji, wymagający dziadkowie i babcie, nauczyciele i wychowawcy Południowej Ukrainy otrzymali książkę Wołodymyra Sereda „W gościach u dziadka i babci”. Jest to przede wszystkim wydawnictwo edukacyjno-wychowawcze o oryginalnych wątkach, które podsunęło autorowi само życie. Semantyka poezji odpowiada wymogom czasu. W utworach dominuje idea wychowania grzecznego, pracowitego, szczerego patrioty Soborznej Ukrainy, który odkrywa dla siebie świat i szuka w nim własnego miejsca. Tak więc utwory „Lekarz”, „Farmer”, „Szachista”, „Chersońskie arbuzy”, „Marynarz” pełnią funkcję poznawczo-wychowawczą, przybliżając zawody, czego obecnie bardzo potrzeba w pracy wychowawców i nauczycieli przedszkoli oraz szkół. Oryginalne, dowcipne wierszowane szkice „Pozdrowienie”, „Wnuczka”, „Echo”, „Los chmurki”, „Jesienny wiatr” oraz „W gościach u dziadka i babci” spełniają oczekiwania czytelników. Książka, wydrukowana nakładem pięciu tysięcy egzemplarzy w Chersońskiej filii Wydawniczego Centrum „Proświta”, już pojawiła się w księgarniach i trafiła w ręce małych czytelników.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stać się znanymi w ukraińskiej poezji. Pragnę 5 października w tej sali zebrać wszystkich laureatów konkursu im. Antonycza, bo to godni ludzie, poeci, których już znają na Ukrainie”. Wkrótce Ihor Kałyneć w auli Uniwersytetu Narodowego „Politechnika Lwowska” zaprezentował książkę „Poezja” (Biblioteka Komitetu Szewczenkowskiego) oraz baśń „Danka i Krak”. Książki te ujrzały światło dzienne w wydawnictwie „Piramide”. Bibliotekom będzie potrzebny „Indeks bibliograficzny”, który młodym filologom pomogła opracować koleżanka z roku Ihora, naukowczyni Łuiza Ilnyćka. Ukazał się również w wydawnictwie „Swit dytyny” zbiór pieśni patriotycznych „Radujmy się w ojczystej pieśni” z okazji 100-lecia urodzin S. Bandery. Słowo wstępne do niego napisał Ihor Kałyneć. Na sali – ponad 200 lwowian, wielbicieli talentu poety, jego krewni, bliscy, przyjaciele, twórcza inteligencja miasta, przedstawiciele władz. Niespodzianką dla samego Ihora Kałyncia były prezenty od rzeźbiarzy Marii Kaczmar-Sawki i Jarosława Motyki – rzeźbiarskie popiersia młodego poety, który promieniuje światłem i dobrem. Poeta na tle obrazów Oresta Skopa „Mamaje” czyta wiersze ze zbioru „Mit o kozaku Mamaju”. Potem jubilat opowiedział o historii powstania baśni „Danka i Krak”. Pomysł podpowiedziała jego chrześnica Bohdanka Neborak, która jako mała dziewczynka opowiadała, że przylatuje do niej ptak i ona z nim rozmawia. Pierwszą książkę z rąk bajkopisarza otrzymała bohaterka baśni-powieści Bohdanka Neborak. Ihor Kałyneć w ostatnich latach wydał dziesiątki ciekawych książek dla dzieci. Utwory poetyckie i prozatorskie weszły do dwutomowego wydania „Piosenki i wierszyki ze Lwowa” oraz „Baśnie ze Lwowa” (wydawnictwo „Spolom”). Powieść-baśń „Danka i Krak” poeta uważa za najbardziej udaną. Małe dzieci i uczniowie kochają bajkopisarza. W bibliotekach, w szkołach Ihor Kałyneć spotyka się z młodymi czytelnikami. A także ze studentami Lwowskiego Kolegium Pedagogicznego, którzy studiują jego twórczość w ramach programu „Pisarze rodzinnego kraju”. Obecni na prezentacji mieli okazję obejrzeć fragment filmu dokumentalnego „Trzy Muzy I. Kałyncia”. Część 1. „Przebudzona Muza”. Uradowali obecnych wspaniałym śpiewem artystka Natalka Połowynka i kompozytor Mychajło Manułak, którzy wykonali pieśni do słów poety. Przewodniczący rady obwodowej Myrosław Senyk wręczył Ihorowi Kałynciowi odznaczenie rady obwodowej i poinformował, że Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał dekret o odznaczeniu poety Orderem Wolności. W jubileuszowym roku Pawła Mychajłowycza życzmy mu spełnienia zamierzeń, nieustającej energii twórczej, niezgaszonego zdrowia, niezłomności wiary oraz siły w budowaniu Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Maria LUDKIEWICZ, Lwów. Zdjęcie autorki. Poeta pokochał to miasto od czasów studenckich. Wpatrywał się w oblicze miasta i czuł jego szlachetną duszę, która pragnęła zrozumienia i wsparcia. Poeta z zachwytem wdychał aromaty miasta o różnych porach roku, podziwiał doskonałe piękno kolorów i harmonię budynków oraz wież, bram i niezwykłych podwórek. To było jego miasto, bo ono też pokochało poetę od razu — od jego pierwszego zakochanego spojrzenia i żarliwego, młodego, pełnego pasji słowa, wypełnionego czułością i tajemniczością. Poeta i jego miasto… Oczywiście, to Lwów, a jego poetą stał się Ihor Kałyneć, który pierwszą książką „Wogon’ Kupala” w 1966 roku ogłosił się głośno i pewnie, otrzymując od krytyki pochlebne recenzje. Do Kałyncia „Przebudzona Muza” przyszła w postaci „dziewczynki w płóciennej koszuli” z obrazu O. Nowakowskiego „Przebudzenie”. I było to prawdziwe duchowe przebudzenie w latach 60. świadomej ukraińskiej inteligencji, która pragnęła zmian. Więc zmartwychwstawały dawne ikony, które spały w pajęczynowym mroku przez długie wieki. I znikała z ich oblicza obojętność, i płynęły błogosławieństwem ich oczy… Jako poeta-szestdziesiatnyk Ihor Kałyneć wzrastał na ludowych ukraińskich tradycjach, przejmował się problemami Ukrainy razem z osobami o podobnych poglądach, brał udział w akcjach obrony praw człowieka, mając odważną postawę obywatelską. Dlatego po pierwszej książce wydawnictwa odrzucały jego rękopisy z powodu tego, że były „zbyt ukraińskie”. Poeta ucieka się do samizdatu, jego utwory wychodzą w wolnym świecie, więc za to i za obywatelski nieposłuszeństwo został represjonowany. Latem 1972 r., w ślad za żoną Iryną Kałyneć, został aresztowany i skazany na sześć lat surowego reżimu w łagrach oraz trzy lata zesłania, które odbywał na Północnym Uralu i w Zabajkalu. Do Lwowa powrócił w 1981 roku i, jak sam pisze, „zamilkłem jako poeta i teraz jestem impresario byłego poety”. Ihor Kałyneć jest autorem 17 zbiorów, które weszły do dwóch książek: „Przebudzona Muza” (1962—1972) i „Niewolnicza Muza” (1973—1981). Jego poetycki świat to ocean niezwykle ciekawych metafor, porównań, uogólnień, rozważań na tematy artystyczne, dedykacji dla przyjaciół, eksperymentów ze słowem, tradycji i głębokiej treści filozoficznej. Bo taki właśnie jest prawdziwy poeta, zawsze nieprzewidywalny, oryginalny, emocjonalny i szlachetny. W autobiografii Ihor pisze: „Rok 1991 jest dla mnie znaczący: ukazały się drukiem cztery książki: „Trzynaście alogii” (Kijów), „Książeczka dla Dzwiny” (Kijów), „Przebudzona Muza” (Warszawa), „Niewolnicza Muza” (Baltimore—Toronto), pojawiło się niemało publikacji w czasopismach, a za granicą — przekładów. Na początku 1992 roku otrzymałem dwie poważne nagrody: społeczną — im. Wasyla Stusa, Państwową — im. Tarasa Szewczenki, do tego w 1978 r. zostałem nagrodzony nagrodą im. Iwana Franki, która przyznawana jest na emigracji (Chicago); gdzieś w latach 70. zostałem przyjęty do PEN Clubu. Jesienią 1992 r. zabrzmiała we Lwowie kantata-symfonia kompozytora Wiktora Kamińskiego do moich słów „Ukraina. Droga Krzyżowa”. Przypomniała sobie o moim istnieniu także krytyka na Ukrainie”. I choć obecnie spod jego pióra nie wylewają się na papier wiersze, Ihor Kałyneć pod względem stylu życia pozostał poetą. Chłonie w siebie wszystko, co nowe, co dzieje się obecnie na świecie i we Lwowie, pochwala lub potępia. Nie bywa wobec niczego obojętny. Interesują go lwowskie akcje artystyczne i literackie, na których jest zawsze mile widzianym gościem. I lwowianie wiedzą: jeśli na wydarzeniu był Kałyneć, to znaczy, że jest to prawdziwe wydarzenie w życiu artystycznym. Ihor Kałyneć, jeśli prosi się go o pomoc, zawsze wesprze. Jego słów słuchają zarówno władze, jak i społeczeństwo. Pamiętam, kilka lat temu były problemy z lokalem „Ukraińskiej Księgarni”, której dyrektorem jest orędowniczka ukraińskiej książki Olha Ohryzło. Poeta stanął w obronie księgarni. Obecnie jest to jedna z najlepszych księgarni we Lwowie, która promuje ukraińską książkę. Poeta dużo czyta literatury współczesnej, wobec wszystkiego ma własne zdanie. Pamiętam, jak w przyjacielskim kręgu wysoko ocenił dorobek twórczy Wiry Wowk, a później otrzymała ona Nagrodę Szewczenki. Ihor Kałyneć dziwi się tym młodym autorom, którzy pragną taniej sławy, gonią za modą, piszą powierzchownie, używając niecenzuralnego słownictwa, aby przyciągnąć niewybrednego czytelnika. Sam poeta stara się swoim słowem i autorytetem wpłynąć na współczesną młodą poezję. Mam na myśli Ogólnoukraiński konkurs im. B. I. Antonycza „Powitanie życia”, który trwa już 15 lat, jego laureatami zostało prawie pół setki młodych literatów. Jako przewodniczący jury konkursu Ihor Kałyneć zawsze z zainteresowaniem czyta poezję młodych, bo pragnie znaleźć wśród dziesiątek rękopisów to, co najciekawsze, niecodzienne. Mam prawo tak twierdzić, bo również zasiadam w jury konkursu i cieszę się razem ze wszystkimi sukcesami młodych. Nawiasem mówiąc, w dniu, w którym Ihor Kałyneć skończył 70 lat, odbyło się wręczenie nagród laureatom konkursu. Przyjemny zbieg w czasie, ale stosowny, bo z poezją Antonycza u Kałyncia wiąże się wiele. To jego ulubiony poeta i nauczyciel przez całe życie. Iryna i Ihor Kałyńcowie odnaleźli jego grób na Cmentarzu Janowskim we Lwowie, a obecnie poeta dba o to, by młodzież również pokochała i zrozumiała Antonycza, którego 100-lecie urodzin będziemy obchodzić jesienią tego roku. Na święcie wręczenia nagród laureatom konkursu dyrektor wydawnictwa „Kameniar” Dmytro Sapiha pogratulował przewodniczącemu jury Ihorowi Kałyńciowi jubileuszu. Wzruszony, z naręczem wiśniowych róż, stał laureat Nagrody Szewczenki na scenie Lwowskiego Pałacu Sztuki, wspominał swoje młode lata, a potem zwrócił się do konkursowiczów: „W naszych czasach pisać poezję nie zawsze się chce, bo życie jest pragmatyczne. A ten, kto pisze, jest z innej planety. Dobrych poetów, którzy mają własną wizję świata i wiedzą, czego im potrzeba, nie jest wielu. Zwycięzcy wyróżniają się, mają odwagę pokazać siebie, swoje „ja” w słowie. Imię Bohdana Ihora Antonycza zobowiązuje. To wysoka poprzeczka w literaturze. Wierzę, że wszyscy wyróżnieni sta-
Tłumaczenie maszynowe
Refleksje na temat wystawy „Sam przeszedłem przez siebie”, poświęconej 70-leciu Pawła Mowczana, która jest eksponowana w sali fundamentalnej biblioteki Kolegium Pawła Gałagana — Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Juliana BABKOWA, m. Odessa Wielkiemu okrętowi — wielkie pływanie. Zwłaszcza jeśli ten okręt celowo i wyraźnie wytycza szlak na mapie współczesności, poszukując tajemniczej wyspy, gdzie według legend ukryte są bajeczne skarby. „Sam przeszedłem przez siebie” — zapewnia Pawło Mychajłowycz Mowczan — znany człowiek, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Pawło Mowczan urodził się 13 lipca 1939 roku we wsi Wełyki Wilszanci w obwodzie kijowskim. W 1992 roku otrzymał Nagrodę Państwową za zbiory poezji „Materyk” oraz „Osereddia”, ale jego łódź się nie zatrzymała. Przepłynąwszy morze poezji (zbiory „Kalendar”, „Switło”, „Sil”), Pawło Mowczan — wybitny publicysta — napisał książkę rozważań „Wytoky”, eseje oraz artykuły literacko-krytyczne („Kluch rozuminnia”). Nie ominął on również zamorskich krajów, mistrzowsko tłumacząc poezje na język turkmeński, azerski, gruziński, bułgarski i inne. Zarzucił kotwicę także przy głębinowej rzece twórczości T. Szewczenki; nie przepłynął obok innych fregat, pisząc przedmowy do książek Stepana Sapelaka, Jewhena Biłousowa, „Sławetni imena Ukrajiny”, M. Martinaitisa, „Ukrajinśkyj portret XVI—XVIII st.” i innych. I obecnie, w swoich szczytowych latach, przechodząc „przez siebie”, pisarz nie zmienił żagli nadziei — pewnie zmierza do centrum duchowego kontynentu Ukraina, który zawsze jest na horyzoncie. „Stawiajcie przed sobą wielki cel — trudniej będzie chybić” — imię mędrca już zapomniane, ale słowa prawdziwe pozostały. Rzeczywiście, każdy z nas zmierza do siebie, aby zdobyć harmonię i spokój, znaleźć swoje „Ja”. I nieistotne, jakim transportem podróżować: łodzią przez ocean, rowerem czy balonem, wszystko jedno, na końcu dróg czeka najwyższa nagroda — odkrycie świata, siebie i tych, którzy Zdjęcie Ksenii Hładyszewej darują nam szczęście bycia obok. Artysta zmierza do źródeł życia, jest w niespokojnym poszukiwaniu złotych kluczy rozumienia siebie i świata, kalendarz jego losu naznaczony jest brzemiennymi w skutki wydarzeniami.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Nasz ród, zapoczątkowany na greckiej wyspie Zakintos, położonej na południu archipelagu Jońskiego, wywodzi się od Piotra Kapnissiego. Jego syn Stomatello, dowodząc trzema wyposażonymi przez siebie fregatami w składzie eskadry weneckiego admirała Morosiniego, odznaczył się w bitwie pod wyspą Lefkada (1674 r.). Okręty weneckie zostały otoczone przez przeważające siły tureckie. Kapnissi, który znalazł się poza okrążeniem, rozkazał swoim fregatom podpłynąć do trzech tureckich okrętów, zdobyć je i wysadzić w powietrze. Pożar i zagłada największych jednostek wywołały u Turków zamęt, dzięki czemu Morosini wydostał się z okrążenia, zadając wrogiej flocie ciężkie straty. Za ten czyn Stomatello Kapnissi otrzymał tytuł hrabiowski Republiki Weneckiej dla siebie i potomnych. Jego wnuk Piotr zebrał i poprowadził oddział Greków w celu wsparcia Rosji w wojnie przeciwko Turkom, lecz w drodze zachorował i zmarł (według innych źródeł wziął udział w nieudanej kampanii pruckiej, po czym osiadł z synem Wasylem na Słobożanszczyźnie). Tak czy inaczej, założycielem rodu Kapnistów jest Wasyl Petrowycz Kapnist (ojciec przyszłego poety i dramaturga). Służbę wojskową rozpoczął jako sotnik iziumskiego pułku słobodzkiego. Zostawszy pułkownikiem mirhorodzkim, w 1737 r. zdobywał Oczaków, brał udział w bitwach nad Dnieprem oraz w „generalnej” bitwie pod Chocimiem. W 1748 roku W. P. Kapnist został aresztowany pod zarzutem zdrady (według przekazów rodzinnych chodziło o negocjacje z Prusami), pod strażą sprowadzono go do Petersburga i uwięziono w Twierdzy Pietropawłowskiej. Mówią, że o tym wydarzeniu na Ukrainie śpiewano: „Wiozą pana Kapnistenkę do carskiej niewoli”… W twierdzy Wasyl Petrowycz odsiedział trzy (!) lata, po czym go zwolniono i „obdarzono” za „niewinne wycierpienie aresztu” stopniem brygadiera. (Zgodnie ze źródłami historycznymi oskarżano go m.in. o spisek antypaństwowy i przygotowywanie zamachu na cesarzową Elżbietę). W 1745 roku na skutek skargi kancelarii gubernialnej został za „niemałą zuchwałość” odsunięty od dowodzenia pułkiem. Lecz znów wszystko szczęśliwie się skończyło i podczas wojny siedmioletniej widzimy Wasyla Petrowycza na czele mirhorodzkich kozaków. Jego pułk przesądził o sukcesie bitwy 19 sierpnia 1757 roku pod Gross-Jägersdorf w Prusach, powstrzymując wrogą kawalerię. Jednak straty mirhorodczyków były ogromne. Zginął sam brygadier oraz dwóch jego synów z pierwszego małżeństwa — Danyło i Ananij. Ciała Wasyla Petrowycza nie odnaleziono — odszukano tylko prawą rękę, która ściskała złamaną szablę… Synów pochowano w majątku Kapnistów Obuchówce na Połtawszczyźnie. Szabla przechowywana była w salonie pod szkłem do 1917 roku. Spadek po brygadierze podzielono między dzieci (z drugiego małżeństwa z córką towarzysza buńczucznego Zofią Andriejewną Dunin-Borkowską). Młodszemu synowi Wasylowi przypadła Obuchówka, która stała się jego rodzinnym gniazdem. Braci Piotra i Wasyla wysłano do Petersburga, gdzie służyli w gwardii (ciekawe, jak autor przedstawia informacje historyczne, według których Piotr Kapnist porzucił wojsko rzekomo z powodu zatargu z Potiomkinem). W 1772 r. Piotr, odbywając służbę w dworskim pułku Preobrażeńskim, stał na warcie w parku w Peterhofie. Katarzyna II, przechodząc z Potiomkinem, zobaczyła przystojnego chorążego i coś szepnęła na ucho „najjaśniejszemu”. Jak tylko Piotr został zwolniony, otoczył go tłum bliskich osób carycy, wszyscy prześcigali się w zapraszaniu młodego gwardzisty — kto na bal, kto na obiad, kto na herbatę. Tak zdziwiło to nie domyślającego się niczego Piotra, że postanowił poradzić się brata, który również był „preobrażeńcem”. „No, gratuluję, ty pewnie jesteś „w przypadku” — powiedział młodszy, lecz bystrzejszy Wasyl. Być „w przypadku” oznaczało zostać faworytem cesarzowej. Tak to uderzyło Piotra, że porzucił służbę i natychmiast wyjechał za granicę, do Holandii, a później do Francji i Anglii, gdzie się ożenił. Nawiasem mówiąc, przebywał na obczyźnie około dwudziestu lat, służył nawet w lejbgwardii Ludwika XVI, stając się świadkiem Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Młodszy syn brygadiera Wasyl Wasylowycz podczas służby w gwardii zaprzyjaźnił się z poetami Dierżawinem, Nikołajem Lwo-
Tłumaczenie maszynowe
Pisarz i dramaturg Wasyl Kapnist. Grafika z portretu pędzla W. Borowikowskiego z Chemnitzerem. Stworzyli oni silną grupę, zachowując przyjaźń do ostatnich dni życia. Mając niemały wpływ na Dierżawina, przyjaciele wymagali od leniwego poety staranniejszej pracy nad nowymi utworami. Swoje wiersze zawsze przesyłali sobie nawzajem, zanim oddali je do druku. Nawiasem mówiąc, Wasyl Wasylijowycz ożenił się z Ołeksandrą Diakową, której siostra Daria była żoną Dierżawina. Kapnist był niezadowolony z polityki Katarzyny II, w szczególności z jej ukazu „O przytwierdzeniu Ukraińców do ziemi” (chodzi o rządowy ukaz z 3 maja 1783 r., który formalnie wprowadził na Ukrainie poddaństwo, wywołując oburzenie nie tylko kozactwa, ale i wszystkich warstw społeczeństwa). W rezultacie tego ukazu przeszedł na emeryturę i osiadł w Obuchiwce. Za Aleksandra I Wasyl Kapnist był blisko kręgu dekabrystów. Z nimi połączył go Iwan Mychajłowycz Murawjow-Apostoł, bliski przyjaciel i sąsiad, którego syna Serhija później stracono za udział w „buncie” 14 grudnia (w rzeczywistości jako jednego z przywódców Towarzystwa Południowego i dowódcę powstania Pułku Czernihowskiego w grudniu 1825—styczniu 1826 r.), a jeszcze dwóch synów zesłano na Sybir (tylko Matwija; Ipolit zastrzelił się po bitwie pod Kowaliwką 3 stycznia 1826 r.). Ich siostra Ołena była żoną syna Wasyla Wasylijowycza, Semena. Pod wpływem donosów o podstępnej treści komedii „Jabeda” imperator Paweł I zesłał jej autora w 1798 roku na Sybir. Wasyl Wasylijowycz opuścił stolicę w towarzystwie kuriera. Następnego dnia imperator zwątpił w prawdziwość donosów i polecił wystawić sztukę w Teatrze Ermitażowym. Na przedstawieniu byli tylko sam Paweł I oraz cesarzewicz (przyszły Aleksander I). Sztuka im się spodobała i Paweł polecił natychmiast przywrócić W. Kapnista, zezwalając na granie sztuki w teatrach cesarskich (jeszcze jeden dowód na to, że Paweł I nie był takim głupcem, za jakiego przedstawiali go niektórzy, w szczególności radzieccy, historycy). Listę dzieci W. W. Kapnista odtworzyłem zgodnie z „Małorosyjskim rodowodem” W. Modzalewskiego. Oto ona: Kateryna, zamężna za Ołeksandrem Iwanowyczem Polety- Andrij TOPACZEWSKI ką (synem znanego lekarza i bratankiem możliwego autora „Historii Rusów”); Hawryło, nazwany na cześć Dierżawina, jemu poświęcona jest oda „Na śmierć syna”; Semen; Iwan; Ołeksyj; Sofija, w zamążpójściu Skałon. Zwróćmy się do rodziny młodszego syna, naszego bezpośredniego przodka Ołeksyja (1796—1869). Początkowo służył w Pułku Izmajłowskim, potem był adiutantem generała M. Rajewskiego, bohatera 1812 roku. Życie swoje zakończył na wsi. (Pewnie nieprzypadkowo. Jak pisze Ludmyła Koczewśka w książce „Marija Kapnist” (Charków, 2005 r.), po powstaniu dekabrystów odsiedział trzy miesiące w kazamatach Twierdzy Pietropawłowskiej pod śledztwem. Później przyjaźnił się z T. H. Szewczenką i zapoznał go z Riepninami. Pod nadzorem policji przebywał także starszy brat Semen. Autor wspomnień przytacza rodzinny anegdotę, dotyczącą jego syna, Wasyla Semenowycza Kapnista, który był krzemieńczuckim powiatowym „marszałkiem szlachty”. Na zapytanie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, czy w powiecie są socjaliści, ten odpowiedział: „Socjalistów nie ma, jest tylko 17 Kapnistów, a i ci to hrabiowie!”). Marija Kapnist w roli zakonnicy w filmie „Iwanna” (Kino-studio im. O. Dowżenki, 1959 r.)
Z małżeństwa z Ulianą Biełucho-Kochanowską Aleksiej Wasiljewicz miał sześcioro dzieci. Najstarszy, Dmitrij, pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Był ambasadorem w Rzymie, potem dyrektorem departamentu azjatyckiego. Na tym stanowisku musiał zajmować się kwestiami koreańskimi, które później wywołały wojnę rosyjsko-japońską. Wielu uważało, że Koreę należy przyłączyć do Rosji. Dmitrij był jednak innego zdania i często mawiał po francusku: „Sprawa koreańska przypomina mi smak cykorii” (czyli sztucznej kawy; tutaj gra słów: Corée — Korea i chicorée — cykoria). Podczas pobytu w Rzymie Dmitrij Aleksiejewicz udowodnił, że jego pradziad był rzeczywiście prawnukiem hrabiego Stomatello i miał prawo do tytułu nadanego potomkom. Na jego wniosek Departament Heraldyki uznał to prawo i dekretem z 15 stycznia 1876 r. potomkom braci Kapnistów zezwolono na używanie „tytułu hrabiowskiego Królestwa Włoch”. Jego brat Wasilij spędził życie w majątku Michajłowka pod Charkowem, gdzie był gubernialnym „marszałkiem szlachty”. Ożenił się z księżniczką Warwarą Wasiljewną Riepniną. „Ciotka Warusia” Kapnist była znana z osobistej niechęci do imperatora Mikołaja II. (Nic dziwnego, jeśli przypomnieć przyjacielskie stosunki jej imienniczki i bliskiej krewnej Warwary Nikołajewny Riepninej z Tarasem Szewczenką). Trzeci (pod względem wieku) brat Piotr — również dyplomata. Był ambasadorem w Austro-Węgrzech. Mówiono o nim, że jest bardziej przychylny Wiedniowi niż Sankt Petersburgowi. Konieczność opuszczenia Wiednia w 1914 roku zadała mu ciężki cios moralny. To wydarzenie przeżył tylko o rok… Młodszy brat Paweł Aleksiejewicz, nasz dziadek, urodził się we wsi Wozniesieńskie w powiecie złotonoskim. Był towarzyszem prokuratora, potem prokuratorem w Moskwie. Na koniec został mianowany kuratorem Moskiewskiego Okręgu Naukowego. Współcześni z zachwytem opowiadali, jak kierował przebudową i wyposażeniem kliniki przy Uniwersytecie Moskiewskim, czyniąc z niej wzorową placówkę. Starszy syn Pawła, Aleksiej (ojciec autora wspomnień), wbrew rodzinnym tradycjom ukończył Szkołę Morską. Służył jako gardemaryn na Dalekim Wschodzie, pływał na pancernikach i krążownikach. W składzie międzynarodowego korpusu, broniąc ambasad, wytrzymał oblężenie podczas chińskiego powstania bokserów. Potem był attaché morskim w Wiedniu i Rzymie. Wybierany był na mirhorodzkiego „marszałka szlachty”. W 1914 r., gdy tylko wybuchła wojna, powrócił do floty. Rewolucja lutowa uczyniła go kontradmirałem, zastępcą ministra marynarki. Po przewrocie październikowym znalazł się na Kaukazie i latem 1918 r. przedostał się na Ukrainę (z misją do hetmana Skoropadskiego), ale podczas powrotu w Piatigorsku został aresztowany przez bolszewików. Na wyrok Czeka został zasztyletowany wraz z innymi 47 zakładnikami pod górą Maszuk. Młodszy Dmitrij po uniwersytecie był prawnikiem, jak ojciec. W 1908 r. wybrany z Połtawy na deputowanego do Dumy Państwowej, gdzie przyłączył się do partii „oktobrystów”, zwolenników konstytucji z 1905 roku. W 1915 r. ożenił się z Olgą Fiodorowną Bantyś-Kamieńską. 3 lutego 1917 r. — w instytucjach Rządu Tymczasowego. Jesienią tego samego roku był już z rodziną w Połtawie. A rok później (gdy upadł rząd Skoropadskiego), musiał uciekać na Krym z żoną i dwuletnim synem Aleksiejem. Na początku 1919 r. wywiózł z Kaukazu siostrzeńców-sieroty, dzieci zamordowanego brata. A w 1920 r., po ucieczce z Krymu, znalazł się w Konstantynopolu. Stamtąd przeniósł się do Wiednia, gdzie wykładał na uniwersytecie. W 1925 r. przeprowadził się do Paryża. Pracował jako taksówkarz, rok później zmarł… (Wnuk Dmitrija Pawłowicza, hrabia Serhij Aleksiejewicz Kapnist, urodzony w 1950 r., do dziś mieszka w Paryżu. Jego żona Weronika pochodzi, ze strony matki, Zoi Michajłownej Horłenko, ze sławnej rodziny potomków pułkownika Dmitrija Horłenki, współpracownika hetmana Iwana Mazepy). …Zapisałem wszystko, co wiem o przodkach Kapnistów. Jeszcze w Rosji pozostali niektórzy Rostisławicze. Czy żyją — nie wiem. (Tak. Tylko — na Ukrainie! Radysława, córka znanej aktorki filmowej Marii Rostisławowny Kapnist (1914—1993) ze starszym synem Rostisławem obecnie mieszka w Charkowie, a jej młodszy syn, aspirant-ekonomista Jurko Kapnist — w Kijowie. Oto jak zamknęło się rodowe i artystyczne koło Kapnistów). Dimitrij KAPNIST, Orly, 6 października 1963 r. Rok 2009 i lata poprzednie można uznać za lata wybitnego pisarza, obywatela i działacza politycznego, patrioty Ukrainy Wasyla Wasiljewicza Kapnista. 250 lat od dnia urodzin i 210 — od pierwszej wystawy satyrycznej sztuki „Jabieda”. Postacie utworu, pochlebcy i łapówkarze Kriwosudow, Prowalow, Naływajski żywo przypominają przyszłe postacie sławnej komedii „Rewizor”. „Ukrainiec Kapnist — pisał Iwan Franko — był poprzednikiem genialnego Gogola”. Bezpośredni potomek W. Kapnista, Dimitrij Aleksiejewicz Kapnist poświęcił te notatki swojemu siostrzeńcowi Serhijowi. Ten przekazał je dyrektorowi Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa, akademikowi P. Sochanowi do ewentualnej publikacji. Pawło Stepanowycz uprzejmie dał mi możliwość skorzystania z tego materiału. Notatki hrabiego Dmitrija Kapnista są ciekawe już przez to, że zgodnie z tradycją rodzinnych kronikarzy łączą historycznie ważne, czasem nieznane badaczom fakty z rodzinnymi podaniami i anegdotami. Dlatego, proponując czytelnikowi jego „Ród Kapnistów” w zwięzłym tłumaczeniu, pozwoliłem sobie w niektórych miejscach na przypisy w nawiasach.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
lojalności wobec nowo objawionych wodzów i tym podobne. Wreszcie, kiedy budżet na rozwój ukraińskiej kultury będzie opierał się na popycie społecznym, a nie na zasadzie resztkowej, jak to praktykuje się obecnie. To znaczy, jakie są państwowe przydziały budżetowe na rozwój ukraińskiej kultury, takie jest też jej miejsce w społeczeństwie i współczesne oblicze. Teraz to oblicze głuchego postkolonialnego kraju. Jeśli nie sławisz jednego z wielkich naczelników, to nie masz możliwości otrzymać z budżetu czegokolwiek. Nie trzeba stawiać zadania, aby ukraińskimi filmami masowo zainteresowano się na świecie. Należy przemyśleć, z jakimi programami, filmami, kreskówkami, inscenizacjami operowymi i teatralnymi chcielibyśmy wyjść przede wszystkim na arenę europejską, wszak Ukraina to kraj europejski, przynajmniej geograficznie. Trzeba pomyśleć i o takim: jaki produkt kulturalny mamy wytwarzać na użytek wewnętrzny — tak, aby ten produkt miał wśród Ukraińców popyt. Wewnątrz kraju filmowcy i animatorzy mogą stworzyć pewną ilość konkurencyjnej produkcji. Takie siły twórcze na Ukrainie są. Jeśli chodzi o rynki zewnętrzne — tutaj wątpię. I nie dlatego, że nasi ludzie są nieutalentowani, a dlatego, że przez ostatnie 15 lat straciliśmy tempo. Zmieniły się technologie, stylistyka i estetyka kina oraz animacji. Wątpliwe, aby z tradycyjną dla nas produkcją można było wyjść na rynek europejski. Odnosi się wrażenie, że żyjąc gdzieś na chutorze Mychajliwskim, my, nie wyjeżdżając, chcemy stworzyć konkurencyjny produkt, nie przyglądając się europejskim wzorcom i nie mając wspólnych z Europejczykami projektów. — Pojawia się sakramentalne pytanie: co robić? — Trzeba dać kinematografistom możliwość pracować, tworzyć dużo i różnych pod względem stylu, tematyki oraz gatunków filmów. Wtedy można sobie wyobrazić, że jeden z filmów będzie miał szeroki popyt. Jednak dobrze zrobiony pod względem sztuki film może nie mieć popytu wśród widzów. I takich przykładów jest niemało. — Ponieważ ukraińską animację bardzo trudno znaleźć na ekranie telewizora czy na półkach sklepów, to ogółowi byłoby ciekawie obejrzeć choć jakiś ukraiński film animowany. — Popyt na ukraińską animację w społeczeństwie jest — z racji jej braku i z racji pewnej tradycji „naszej” estetyki animacyjnej, która została założona przez kilka pokoleń twórców. Ale to my z Panem tak myślimy… Zarządcy, którzy kierują kulturą, na tyle mało się tym przejmują, że mówić o jasnych perspektywach ukraińskiej animacji bez kardynalnych zmian kadrowych i ukraińskiego produktu kulturalnego? Inwestowaliby, gdyby państwo ukraińskie stworzyło taką zasadę. Ale dla państwa ukraińskiego telewizja to tylko biznes. Więc naród ukraiński jest faktycznie pozbawiony własnej przestrzeni kulturalnej. — Po „Lisie Mykycie” coś kręcicie? — Nie! Od 2006 roku do tej pory nie możemy się dopukać do żadnego gabinetu. „Lisem Mykyto” chcieliśmy pokazać, że możemy tworzyć współczesną animację przede wszystkim sobie i ludziom, którym to jest ciekawe. Chcieliśmy pokazać animatorom: patrzcie, na waszą pracę na Ukrainie jest popyt! Ale, niestety, wszystko to wywołało odwrotną reakcję urzędników od kultury i kina. — Może oderwać się od naszych urzędników i pracować z Europejczykami? — Wyjaśnijcie, dlaczego Europejczycy mieliby finansować ukraiński produkt kulturalny, podczas gdy sami Ukraińcy tego robić nie chcą? Toż to nonsens! Oni i tak powiedzieli: panowie, dajcie choćby jedną piątą środków, resztę my sami znajdziemy. Tylko pokażcie, że wy tego chcecie! Próbowaliśmy wyjść z ukraińskimi projektami, które wspierają europejscy producenci, na rynek zachodni. Zbliżał się jubileusz Gogola — znanego w Europie pisarza, więc postanowiliśmy zrobić telewizyjny film animowany „Taras Bulba”. Producentem była Europejska Unia Nadawców, która podpisała umowę z nami i z Narodową Kompanią Telewizyjną. Kiedy zaś władza zmieniła się z patriotycznej na jeszcze bardziej patriotyczną, to i priorytety się zmieniły… Sam zamysł stworzenia ukraińskiej kreskówki był przestępstwem kryminalnym! Faktycznie Ukraina odmówiła projektu filmu telewizyjnego, który przeszedłby przez kanały telewizyjne krajów Europy… Byliśmy zmuszeni zwrócić EUN już otrzymane na to środki. A po kilku latach wszyscy zgodnie poddawali potępieniu film „Taras Bulba”, który stworzyli rosyjscy kinematografiści. Mówiąc, że tendencyjny i obraźliwy. Czym nie typowo ukraińskie podejście: zawsze wiemy, dlaczego ktoś za własne pieniądze ma zrobić nam przyjemność! — A diaspora? — Proszę, dajcie diasporze spokój — ona dawno wykonała swoją historyczną, polityczną i kulturalną misję! — Pewnie nie do końca wykonała… Czy ona po prostu będzie siedzieć i patrzeć zza oceanu na ruinę Ukrainy? — Powojenna diaspora, która, stanąwszy na nogi za granicą, rzucała się z całych sił wspierać Ukrainę, dokonała wyczynu. Obecnie my musimy pomóc diasporze. Powinna być droga powrotna. Ale my tego nie robimy… Jest naród, a takiego, jak należy, państwa nie ma… Rozmawiał Iwan RIABCZIJ
Tłumaczenie maszynowe
W Ukrainie dzieją się straszne rzeczy: niszczy się związki twórcze, księgarnie, świadome narodowo wydawnictwa, przemilcza się życie kulturalne, media ulegają „surżykizacji”, w kulturze pozwolono rządzić rozwydrzonym przedstawicielom piątej kolumny. Sytuacja przypomina niszczenie ukraińskiej inteligencji w latach 20.—30. ubiegłego wieku… Przewrót w Związku Kinematografistów, całkiem możliwe, doprowadzi do ostatecznego utopienia w Letie żałosnych resztek ukraińskiego kina. I choć z Wołodymyrem Kmetykiem, niegdyś zastępcą przewodniczącego Narodowej Kompanii Telewizyjnej Ukrainy, a obecnie producentem filmów animowanych, członkiem Rady Głównej „Proświty” i odrażającej Narodowej Komisji Ekspertów ds. Moralności, miałem zamiar rozmawiać wcale nie o tym, rozmowa wyszła ostra i smutna. Odbywała się ona w biurze studia animacji „Freski”, które znajduje się na Osokorkach. Po „Lisie Mykycie” (2006) Wołodymyr Iwanowycz patrzy w przyszłość pesymistycznie; jednak nie składa rąk i przygotowuje się do otwarcia własnego kanału telewizyjnego — „Malatko TV”. — Panie Wołodymyrze, jak Pan sądzi, czy ukraińska kultura może zarabiać pieniądze i być dochodową dla budżetu? — A dlaczego właśnie kultura ma zarabiać pieniądze i być jedną z gałęzi tworzących budżet? Choć jest to, ostatecznie, tradycyjne dla postsowieckiego człowieka pytanie: dlaczego nasi artyści nie są w stanie i nie potrafią zarabiać pieniędzy na kulturze tak, jak, na przykład, w Hollywood? Ale powiedzcie, która z europejskich nacji stosuje wobec swojej kultury kryterium rentowności rynkowej jako pierwszorzędne, czyli przede wszystkim dba o to, aby jej kultura zarabiała pieniądze? Jeśli wyjaśnicie budżet BBC, zobaczycie, ile inwestuje państwo i społeczeństwo w produkcję wiadomości, filmów, programów itp., to mam wielkie wątpliwości, czy ze sprzedaży tej produkcji zwraca im się choćby 20 % wydatków. I tam nikt nie podważa celowości wydatków na produkcję kina i produktów medialnych tylko dlatego, że środki z ich komercjalizacji daleko nie pokrywają kosztów wytworzenia. I jeśli tak jest, to zapytajmy siebie: dlaczego właśnie korporacja BBC jest przedmiotem narodowej dumy Brytyjczyków? Najwyraźniej daleko nie ze względu na parametry rentowności jej produktów. Czyli kiedy mowa o rozwoju i pielęgnowaniu rodzimej kultury, poruszać kwestię jej samofinansowania mogą tylko ci, którzy nie czują obowiązku wobec własnego narodu i rodzimej kultury. Brytyjczycy to stara i politycznie stabilna nacja, ich elita uważa za obowiązek inwestowanie środków w rozwój własnej kultury. Taka sama sytuacja jest w całej Europie. Do niedawna według programów krajów Unii Europejskiej finansowano pewną liczbę filmów i nikt nawet nie mówił o zwrocie wydatkowanych środków. Ale taki wymóg 4—5 lat temu mimo wszystko wysunięto — i, według statystyk, dystrybutorzy zwrócili prawie 14 % zainwestowanych środków. Uważano to za ogromny sukces. Tak samo publiczni nadawcy telewizyjni krajów europejskich rywalizują nie tyle o budżet, co o widza, o jakość produktu kulturalnego. Co więcej, wiodące kraje europejskie tworzą w ramach resortów spraw zagranicznych lub innych dodatkowe fundusze, których głównym zadaniem jest rozpowszechnianie kina narodowego i produktu medialnego poza granicami kraju, co jest dodatkowym wkładem właśnie środków państwowych w wsparcie kultury. I tylko w Ukrainie dominuje typowo rosyjskie podejście — my, powiadają, możemy „stanąć w szranki” z Hollywood. Komu to potrzebne? Zbudujcie najpierw Amerykę, a potem już o Hollywood myślcie! Ukraina to daleko nie Ameryka i wkrótce taką jak USA nie stanie się… Swego czasu książę Ostrogski, bodaj najbardziej wpływowy człowiek w Ukrainie, wyrzucił Iwanowi Fedorowowi, że jego drukarstwo to mniej dochodowa sprawa niż rolnictwo. Iwan Fedorow odpowiedział, że sprawą drukarza jest rozsiewanie po ziemi duchowych ziaren. Czyli konflikt rynku i kultury był i w dawnych czasach. W naszych czasach, kiedy u władzy w Ukrainie są bankierzy, ekonomiści i finansiści, również uważa się, że każda gałąź działalności musi być rentowna, a ukraińska kultura to nie więcej niż pewien przykry obowiązek państwa. — Ależ ktoś opiekuje się kulturą! Przynajmniej na pewne organy nałożono taki obowiązek. I cała kohorta działaczy — politycznych, społecznych, medialnych — czy nie codziennie opowiada narodowi, jak oni kochają się w ukraińskiej kulturze… — Ludzie, którzy deklarują, że ponad wszystko kochają ukraińską kulturę, już prawie ją udusili we własnych objęciach. W rzeczywistości zaś wszystko, co nie pachnie gazem, ropą, bankowymi asygnatami, u nich nie wywołuje szczególnego bicia serca. — Czy może nasza kultura być interesująca za granicą? — Oczywiście, wyjątek jest możliwy. Może pojawić się pewien produkt, powiedzmy, w dziedzinie kinematografii, który zachwyci ludzi nie tylko w Ukrainie, ale i poza jej granicami. Ale wątpię, że jest to możliwe na poziomie przemysłu filmowego. Kino jako przemysł w Ukrainie zawsze będzie deficytowe. I odnosić się do tego trzeba spokojnie. Kino należy finansować tak samo jak szkoły, szpitale. My przecież nie mówimy: szkoła pieniędzy nie przynosi, więc po co ona nam? — Amerykańskie, indyjskie, francuskie kino — to nie tylko komercyjny, ale i ideologiczny produkt. Bollywood i Lumièrowie niosą w świat nie tylko pewną produkcję, ale i obraz Indii oraz Francji, co jest wielce pożyteczne dla tych krajów. Dlaczego my tak nie możemy? — Dlaczego rozumujecie parametrami Ameryki lub Francji?! Rozumujcie parametrami Mołdawii, Uzbekistanu, Tadżykistanu. Tam jest nasze miejsce. Naszego społeczeństwa niepoprawnie jest porównywać z Francją, wszak ukraińską elitę polityczną najlepiej porównywać z turkmeńską, zimbabweńską, honduraską… Nawet z Rosją porównywać wstyd, bo tam elita polityczna jest świadoma własnego obowiązku wobec rosyjskiej kultury. Ukraińska kultura będzie miała dobrą perspektywę tylko wtedy, gdy jej elita polityczna znajdzie w sobie odwagę określić nowe zasady polityczno-społecznego zachowania i zamiast imitacji kulturalnej przynależności poprzez publikowanie rządowych, prezydenckich, partyjnych czy innych nekrologów z okazji „przedwcześnie zmarłych” ukaże społeczeństwu nowe zasady decyzji państwowych, które będą stymulować rozwój właśnie rodzimej kultury. Niezależnie od koloru politycznych flag, partii- Kadr z filmu animowanego „Lis Mykyta”
zmian polityki państwowej w tej dziedzinie kultury jest przedwczesne. — Ile filmów animowanych powstaje rocznie na Ukrainie? — Trudno powiedzieć. Starałem się zrozumieć ten system i współpracować z Ministerstwem Kultury i Turystyki. Tam działa (przynajmniej tak publicznie zadeklarowano) zasada konkursowego doboru projektów do włączenia w wykaz zamówień państwowych. Dwuletnia epopeja zakończyła się pismem z Ministerstwa Kultury, że nasz projekt przeszedł konkurs i w celu zawarcia kontraktu musimy przesłać wykaz niezbędnych dokumentów. Już dwukrotnie wysyłaliśmy takie dokumenty, ale żadnej odpowiedzi w ciągu czterech lat tak i nie otrzymaliśmy. Nawet nie zaproszono nas do udziału w przetargu. Moim zdaniem działa tam stary sowiecki system absolutnego krętactwa, oszustwa i mydlenia oczu. Dlatego ile w ciągu roku produkuje się kreskówek na Ukrainie, nie powie obecnie nikt, bo nie ma jasno sformułowanego programu. Współczesne technologie znacznie przyspieszają proces tworzenia filmu animowanego. Na przykład 26 odcinków po 15 minut każdy filmu animowanego „Lis Mykyta” produkowaliśmy rok. Gdyby była na to dobra wola urzędników, to w ciągu ostatnich pięciu lat stworzylibyśmy dziesiątki razy więcej, a problem narodowo-kulturowej identyfikacji dorastającego pokolenia na Ukrainie nie byłby tak ostry. — A środki sponsorskie? — Znajdźcie motywację: dlaczego sponsor miałby dawać pieniądze na takie rzeczy? To przecież nie kampania wyborcza, nie miejsce w parlamencie, nie gazociąg. Druga strona problemu: na Ukrainie do 1920 roku właścicielami głównych aktywów ziemskich i ekonomicznych byli albo nie-Ukraińcy, albo elementy zdenacjonalizowane. Oczywiście kultura ukraińska była im obojętna. Teraz sytuacja jest taka sama. Dlaczego ludzie, którzy trzymają w swoich rękach całą ukraińską gospodarkę, ale nie są Ukraińcami z pochodzenia, mieliby wspierać kulturę ukraińską, a i kulturę w ogóle? Tylko dlatego, że mieszkają na Ukrainie? Dla nich to nie kraj — to terytorium, i nie naród, a pewna liczba konsumentów. Co więcej, jeśli urzędnicy-Ukraińcy są obojętni na problemy własnej kultury, to czego można wymagać od właścicieli banków i fabryk? „Lisa Mykytę” pokazały Pierwszy Narodowy i kanał telewizyjny „Era”. Inni nie byli zainteresowani. Po co kanałowi telewizyjnemu, który kontrolują rosyjscy biznesmeni czy politycy albo ukraińscy prorosyjscy politycy, pokazywać ukraiński produkt? Spójrzcie na zarządy głównych kanałów telewizyjnych, zapytajcie, co to za ludzie, z jakich uczelni, z jakim światopoglądem nimi kierują. Dlaczego mieliby wkładać środki w tworzenie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rodowodów. Korpusowi dodatkowo przekazano baterię haubic kalibru 105 mm, baterię sześciolufowych moździerzy, 12 czołgów i dział samobieżnych. Jesienią 1944 roku przy Ochotniczym Kozackim Korpusie Kawalerii SS utworzono szkołę wywiadowczo-dywersyjną „Ataman”. Jej założycielami byli generał-porucznik wojsk kozackich Andrij Szkuro i generał-major Tymofij Domanow. Szkoła kształciła wywiadowców-dywersantów, którzy mieli działać na tyłach wojsk radzieckich. Pod koniec 1944 roku Ochotniczy Kozacki Korpus Kawalerii wojsk SS, w którym było wówczas około 40 tysięcy Kozaków, brał udział w walkach z Armią Czerwoną. W maju 1945 roku korpus dobrowolnie złożył broń i poddał się wojskom brytyjskim w Austrii. W 1998 roku w Moskwie, koło cerkwi Wszystkich Świętych, postawiono pomnik, na którym widnieje napis: „Woinam russkogo obszcewoinskogo sojuza, russkogo korpusa, kazaczjego stana, kazakam 15 kawalerijskogo korpusa, pawszim za wieru i otieczestwo”. O przynależności tego korpusu do wojsk SS i o jego podporządkowaniu reichsführerowi Heinrichowi Himmlerowi jakoś zapomniano napisać.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Sajenko, m. Ługańsk
Rosjanie zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami uporczywie pouczają Ukraińców: kto jest prawdziwym bohaterem Ukrainy, a kto zdrajcą; kto jest przyjacielem Ukraińców, a kto wrogiem, czyją pamięć mają czcić i jakie święta obchodzić. W szczególności Rosjanie oceniają działalność Ukraińskiej Armii Powstańczej jako zdradziecką. Jednocześnie przedstawiają siebie, zwłaszcza rosyjskie kozactwo, jako wzór oddania „ojczyźnie”. Ich twierdzenia są nieprawdziwe. Otóż podczas drugiej wojny światowej po stronie hitlerowskich Niemiec w składzie różnych formacji wojskowych walczyło około dwóch milionów Rosjan. Powszechnie znana jest jedynie Rosyjska Armia Wyzwoleńcza generała Andrieja Własowa, która liczyła ponad 800 tysięcy żołnierzy. W składzie Wehrmachtu byli również Pierwsza Rosyjska Armia Ludowa pod dowództwem Borisa Smysłowskiego; Rosyjska Armia Wyzwoleńcza–Ludowa pułkownika Bronisława Kamińskiego (od 1944
roku — Pierwsza Rosyjska Dywizja SS, która brała udział w stłumieniu Powstania Warszawskiego); Rosyjski Korpus Serbii, utworzony z rosyjskich emigrantów; formacje kozackie generałów Piotra Krasnowa i Siergieja Pawłowa, wchodzące w skład SS; Ochotniczy (15.) Korpus Kawalerii Kozaków pod dowództwem Helmutha von Pannwitza, a także ochotnicze oddziały pomocnicze Wehrmachtu — Hilfswillige. Zatrzymajmy się przy jednej z tych formacji wojskowych — Ochotniczym Kozackim Korpusie Kawalerii pod dowództwem Helmutha von Pannwitza. Jego formowanie z rosyjskich Kozaków rozpoczęło się w marcu 1943 roku. Pierwsze jednostki przerzucono na Białoruś, gdzie z nich utworzono Pierwszą Kozacką Dywizję Kawalerii, która brała udział w walce z radzieckimi partyzantami. Zimą 1943–1944 roku Pierwsza Kozacka Dywizja Kawalerii działała na terytorium Jugosławii przeciwko armii partyzanckiej Josipa Broz Tito. Podczas tłumienia ruchu partyzanckiego rosyjscy Kozacy wyróżniali się niezwykłym okrucieństwem. W sierpniu 1944 roku Pierwszą Kozacką Dywizję Kawalerii podporządkowano Reichsführerowi SS Heinrichowi Himmlerowi. Helmutha von Pannwitza awansowano do stopnia Gruppenführera SS (generała porucznika). Po przyłączeniu do tej dywizji innych ochotniczych oddziałów kozackich przekształcono ją w Ochotniczy (15.) Korpus Kawalerii Kozaków Wojsk SS, przekazany w listopadzie 1944 roku pod zwierzchnictwo Naczelnego Dowództwa SS. W skład korpusu weszły: dwa bataliony rosyjskich Kozaków, które tłumiły ruch wyzwoleńczy w Polsce; 5. rosyjski pułk kozacki, który brał udział w stłumieniu Powstania Warszawskiego; 69. kozacki batalion policji z Warszawy; 360. rosyjski ochotniczy pułk kozacki pod dowództwem pułkownika von Rettelna, który walczył na Froncie Zachodnim; rosyjski kozacki batalion ochrony z Hanoweru, a także rosyjscy jeńcy wojenni, którzy mieli kozackie
Tłumaczenie maszynowe
Nika KRYŻANIWSKA, wieś Browachy, obwód czerkaski
Ileż poetów i artystów opiewało malownicze krajobrazy Czerkaszczyzny! Wśród gajów, pól i zapomnianych lasów zagubiła się bajecznie piękna wieś Browachy (prawdziwa mała Szwajcaria) niedaleko Korsunia-Szewczenkowskiego. W centrum wsi stoi brązowy pomnik Matki. Urodziwa wiejska kobieta w chustce i prostym ubraniu patrzy w dal, jakby kogoś wypatrywała. Dookoła szumią wierzby i topole, a liście drżą na brzozach (jedną z nich zasadziła matka Jurija Gagarina, która przyjechała tu z córką na otwarcie placu Matki). Rzeźbiarz K. Czekaniow i architekt W. Położij stworzyli prawdziwe arcydzieło, które odlano w Dniprodzerżyńskim Zakładzie Metalurgicznym. Na cokole wyryto poetyckie wiersze: „Zatrzymaj się w zadumie, połóż jej kwiaty jako hołd dla matek całego świata”. W tym roku po raz pierwszy przyjechałam do Browach właśnie na Dzień Matki, który świętuje się tu już od 25 lat z rzędu, i poznałam niezwykłą historię o prawdziwej wiejskiej kobiecie, której postawiono pomnik — o matce-bohaterce Jewdokii Danyliwnie Łysenko. Całe życie mieszkała w tej wsi, urodziła i wychowała 16 dzieci. Po śmierci męża Jewdokija zdążyła pracować na polu, haftować, śpiewać i dbać o wielką rodzinę. Do dziś w wiosce rozbrzmiewa sława o niej i dzieciach jako o nadzwyczaj porządnych, uczciwych i pracowitych. W tym roku obchodziłaby 120. rocznicę urodzin. Los ukraińskiej chłopki stał się znany w całym dawnym Związku Radzieckim dzięki artykułowi Jurija Rosta „Bracia” w „Literaturnoj Gazietie” z 2 grudnia 1981 roku. W chwili publikacji Jewdokii Danyliwny już nie było na świecie, a w wiosce żyło pięć córek i dziesięciu jej synów, którzy walczyli podczas II wojny światowej i wszyscy wrócili do domu: Chtodos, Petro, Iwan, Wasyl, Mychajło, Stepan, Mykoła, Pawło, Andrij, Ołeksandr. Liczba potomków wielkiej rodziny sięga już stu. Losy pięknych synów układały się różnie, lecz każdy z nich odziedziczył po ojcu i matce szczere serce i złote ręce. …Brat Mykoła pracował jako traktorzysta w Mironiwskiej Stacji Selekcyjnej, gdy na polach Ukrainy zagrzmiała wojna. Na froncie wtaczał na rękach na przednią linię działo przeciwpancerne, a wcześniej był w niemieckiej niewoli, uciekał do domu, łapano go… Bracia Iwan i Stepan także byli traktorzystami, a na dwóch wojnach (niemieckiej i japońskiej) — czołgistami. Iwan w pierwszą walkę poszedł pod Smoleńskiem i wyniesiono go z pola bitwy ciężko rannego. Po szpitalu znów wrócił do swojej 83. Gwardyjskiej Dywizji Pancernej, w której walczył także brat Stepan. Piechociniec Andrij walczył pod Jassami, został ciężko ranny i stracił nogę. Zwiadowca Chtodos pod Budapesztem wysadził się na polu minowym, cudem pozostał przy życiu i wrócił do domu jako inwalida. Zwiadowcą był także Mychajło, który na tyłach Niemców razem z towarzyszem zdobył transporter opancerzony i siedmiu Niemców z oficerem, za co odznaczono go Orderem Chwały. Ostatni z wojny wrócił brat Ołeksandr. Dotarł do Berlina, był łącznościowcem 4. Armii Pancernej. Brał udział w zdobywaniu Reichstagu. Po wojnie Iwan pracował jako przewodniczący rady wiejskiej, Petro — jako listonosz, Ołeksandr — jako młynarz, rymarz, cieśla… Bracia Łysenkowie umieli wszystko — uprawiać chleb, postawić piec, wykonać meble, przybić obcasy do butów i naprawić każdą maszynę… Bo rodzice od dzieciństwa nauczyli ich wszystkiego, przede wszystkim wiary w Boga, miłości do ojczystej ziemi, pracowitości i człowieczeństwa.
Tłumaczenie maszynowe
Stepan BOJKO, proświtianin, m. Iwano-Frankiwsk
Zespoły artystyczne obwodowej „Proświty” czynią cuda. Słowo i pieśń łączą nas z krajanami Bojkiwszczyzny, Opola, Pokucia, Huculszczyzny. Serdeczne spotkania sprzyjają odradzaniu duchowości kraju. Niedawno odwiedziliśmy kolegów z wsi Użid, którym pomogliśmy odbudować miejscowe ognisko proświtiańskie. Choć nie od razu znaleźliśmy drogę z powodu braku drogowskazów, za to nacieszyliśmy oczy złocistymi polami pszenicy, jęczmienia, rzepaku, na których jeszcze niedawno bujnie rosły chwasty. Teraz we wsi powstało Towarzystwo z Ograniczoną Odpowiedzialnością „Użid”, gdzie jest troskliwy gospodarz Wołodymyr Melnyk, farmerzy, udziałowcy. Plony rosną. To sprzyja rozwojowi infrastruktury, pomaga w przeprowadzaniu imprez. Zajrzeliśmy do jasnych, czystych pomieszczeń chaty-czytelni i klubu (obecnie dom „Proświty”). W jednej z sal — muzeum „Babusina skrzynia”. Tutaj gościnnie przywitali nas wiejski wójt Jarosław Hanuczak, dyrektor klubu Halina Romanyszyn, agronom Mykoła Romanyszyn i inni. We wsi Użid mieszkają pracowici ludzie, którzy troszczą się o obecne i przyszłe pokolenia. Zgodnie z tradycją prowadzą pracę krajoznawczą, odnawiają oświatową. Miejscowi mieszkańcy szanują założycieli placówek kulturalno-oświatowych Mykytę Mazuryka i jego towarzyszy broni, poetkę Marię Demkowycz, hafciarkę Hannę Bojko, innych ludowych mistrzów. Użydzianie obchodzą Dni Szewczenkowskie, Dzień Matki, Świętego Mikołaja, tworzą szopki betlejemskie, organizują wieczornice, kolędują… Działa kółko recytatorskie, chór, młodzieżowy zespół wokalny, klub „Wianuszek” i inne. W imprezach biorą udział wszyscy — od najmłodszych do najstarszych. We wsi panują wzajemny szacunek, miłość, szczere uczucia. Użydzianie serdecznie przywitali proświtian obwodu, uczestników zespołów artystycznych „Czerwona kalina”, „Kwiaty romenu” (kierownik artystyczny Orest Turok, solistka Ludmyła Bulijenko), duet „Tryzub” (Taras Berezański i Oleh Libryk), recytatorkę Marię Sołodczuk, dziękowali organizatorom spotkania Tarasowi Kołodijowi i prezesowi towarzystwa „Czerwona kalina” Romanowi Dżamanowi, zapraszali do ponownych odwiedzin.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
W starożytnym mieście Dubnie wytwarzano materiały budowlane z charakterystycznym znakiem tryzuba co najmniej 500 lat temu. Podstawą takiego twierdzenia stało się nietypowe znalezisko w jednym z piwnicznych pomieszczeń przy zamku w Dubnie. Tu w masywnym murze odkryto dużą cegłę z odciskiem tryzuba, analogicznego do dzisiejszego, używanego w narodowej ukraińskiej symbolice. — Na ten tryzub budowniczowie natrafili, prowadząc rekonstrukcję piwnicznego pomieszczenia, nad którym obecnie znajduje się kompleks restauracyjno-hotelowy — opowiada historyk, artysta-projektant Witalij Zacharczenko. — Jedną z cech tego pomieszczenia jest jego sąsiedztwo z dawnym podziemnym przejściem, które ciągnęło się od zamku w głąb miasta. Kiedyś piwnica była częścią tego przejścia. Później wejście do podziemi zamurowano, ukrywając tajemnicę. Jako miejscowy mieszkaniec, który od dzieciństwa interesował się schematem podziemnych przejść Dubna, i jako projektant domyślałem się, że za ścianą znajdują się podziemia. Rzeczywiście się tam okazały, gdy rozebrano maskujące mur wypełnienie. Ale daleko przejść się nie udało — drogę zagrodził zawał. Podczas badania muru zauważono kilka ciekawostek. Jedna z nich to odcisk dłoni mistrza na cegle, inna — odciski kocich łap. A najciekawszy jest znak tryzuba na cegle. Obecnie piwnica jest uporządkowana i każdy zwiedzający może zobaczyć zabytek. Kiedy zatem wykonano cegłę z tryzubem? Starszy pracownik naukowy Państwowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu Dubno Mykoła Pszenyczny skłania się ku przypuszczeniu, że prawdopodobnie w okresie panowania Fiodora Ostrogskiego, który miał więzy rodowe z księciem Włodzimierzem. A Włodzimierz Światosławicz, jak wiadomo, nadawał tryzubowi znaczenie państwowe, bijąc go na książęcych monetach. Najwyraźniej Fiodor Ostrogski, wznosząc mury zamku w Dubnie, przejął symbolikę od sławnego poprzednika i udzielił zezwolenia na jej używanie ludziom bliskim książęcemu tronowi. — Podobny przywilej dotyczył także działek pod zabudowę — uzupełnia opowieść Witalij Zacharczenko. — Taką działkę mógł otrzymać tylko człowiek bliski rodzinie książęcej. Informacji o tym, kim on był, niestety, w archiwach nie zachowano. Znane są jedynie niektóre fakty z XIX wieku. Ówczesny budynek, podobnie jak obecny, miał status restauracyjno-hotelowy. Z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że w tym domu, tak jak w sąsiednim, zatrzymywał się Honoré de Balzac. Jednak to tylko przypuszczenie. Natomiast na pewno wiadomo, że odkryty tryzub, podobnie jak sama cegła, ma co najmniej pół tysiąca lat.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Dyrektor wydawnictwa „Bohdan” Bohdan Budny, Anatol Perepadia, Wałentyn Kornijenko, Borys Szczawurśkyj przy figurze H. Skoworody (rzeźbiarz Iwan Merdak). Tarnopol ma, wyraził się Anatol w Tarnopolu w rozmowie z tłumaczem Tiutczewa, Jesienina, Norwida, Słowackiego i Bunina Romanem Ładyką. …Obsesja zwycięstwa, być może, osiągnęła apogeum w latach pracy nad przekładem Marcela Prousta. Że do niej A. Perepadia przygotowywał się niemal od młodości, świadczy choćby to, że zaopatrywał się w polskie i czeskie przekłady całej epopei Prousta przez dziesięciolecia — właśnie w te obcojęzyczne jej wersje, którymi ja jako redaktor później weryfikowałem teksty Anatola, przetłumaczone na ukraiński. Zresztą tłumaczył on nie z pierwszego lepszego wydania, a z ostatniego akademickiego, najbardziej rzetelnego, wzbogaconego o nowo odnalezione, wcześniej niepublikowane teksty. (A zatem, nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło: ukraiński Proust, choć wyszedł, można by rzec, „po czasie”, jest najpełniejszym obecnie przekładem sławnego Francuza!) Znane były Perepadii także przesądy, związane z próbami przeszczepienia M. Prousta na obcy grunt: nikomu z tłumaczy epopei „W poszukiwaniu straconego czasu”, jak i samemu autorowi, nie przypadło w udziale szczęście podziwiania pełnego kompletu jej tomów. Pozostała bez wierzchołka budowlą także rosyjska interpretacja niezrównanego poety w prozie. A jednak A. Perepadia odważył się na wyczyn. Tom wychodził za tomem, zostały dwa… Aż tu nagle… Najpierw nieszczęście dotknęło redaktora. Któż wie, czym by się wszystko skończyło, gdyby nie znaleziono mnie na moście Rusaniwskim nieprzytomnego z urazem czaszkowo-mózgowym, wstrząsem mózgu i złamanym stawem biodrowym przez dwóch młodzieńców, którzy, ocuciwszy mnie, zanieśli do domu. Lecz już później, leżąc w gipsie u siebie w gabinecie, poczułem przypływ dziwnej wesołości i zrozumiałem, że będę chodził… Z czasem zacząłem chodzić, a później… i biegać. Czy nie dlatego, że długotrwałe przebywanie z Anatolem i we mnie obudziło intuicję. Lecz to jeszcze nie koniec opowieści o złych czarach. Zanim stanąłem na nogi, Anatol przyszedł pewnego razu z kompletnie potłuczoną twarzą i pozdzieranymi rękami. Okazuje się, że przejeżdżając nocą na rowerze przez most kolejowy, wpadł w dziurę i, uderzywszy twarzą o kierownicę, runął na ziemię. W każdym razie otarcia się zagoiły, a skóra odzyskała poprzedni wygląd. „Patrz no, jak ty szybko się zregenerowałeś!” — wykrzyknąłem z łóżka, nie mogąc powstrzymać zachwytu. A kiedy po pół roku mogłem już obywać się bez kul i odwiedziłem przyjaciela, to jego żona Hala zasmuciła mnie przykrą wieścią: Anatol jest w szpitalu z zawałem. Pojechał rano pojeździć na rowerze, po drodze poczuł się źle, ale on, zamiast natychmiast wezwać pogotowie, pokonując nieznośny ból w piersiach — o Anatolu, jak to do ciebie podobne! — doprowadził rower pieszo aż do swojego domu, wciągnął go do kabiny windy, wjechał na górę, wtoczył do mieszkania, postawił na balkonie i, biały jak kreda, wyszeptał: „Halu, umieram, wzywaj pogotowie…” Ale i tym razem coś pokrzyżowało fatalny scenariusz. Kiedy z Halą przybyliśmy do szpitala, Anatol już nie leżał na łóżku, a siedział skulony jak Kozak Mamaj i, zobaczywszy nas, jakoś niby zmieszany uśmiechnął się. Ja też przeżyłem bardzo złożone uczucie: sala dla zawałowców jakby poniżała Anatola, zazwyczaj otoczonego w moich oczach aureolą człowieka, niepodatnego na zmienność losu. Lecz obopólne zakłopotanie szybko się rozwiało i po chwili spacerowaliśmy już razem po szpitalnym „patio”. Zawał okazał się lekki. Może kogoś takie złowieszcze ostrzeżenie by powstrzymało, ale nie Anatola. Później byli Rabelais, Montaigne, Petrarka, Pascal. Wspominając zmarłego ojca, syn Anatola Ołeksij wyraził się aforystycznie: „Zmarł tak, jak żył, w locie”. I to święta prawda. Anatol spotkał swoją śmierć na szybkim rowerze, który niemal całe życie pędził go do wysokiego celu. Ale już po tym, jak wypełnił swoją misję: ze zwycięzcy a priori stał się zwycięzcą de facto.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyn KORNIJENKO
Każdy, kto znał Anatola Perepadię, zapewne zgodzi się, że był on wielkim oryginałem, odmiennym od reszty pisarskiej braci, na ogół statecznej, solidnej i nieobojętnej na to, jakie wrażenie wywiera. Czasami przypominał duże dziecko. Do ostatnich dni nie rozstawał się z dziecięcymi nawykami: czuł się jak swój wśród maluchów, chętnie, z błyszczącymi oczami i wesołym śmiechem baraszkował z nimi na podłodze, nosił je na barana, z zapałem, zapominając o całym świecie, oddawał się wspólnym zabawom. W wolnym czasie nie trzymał się domu, ganiał na rowerze po Rusaniwce i okolicach, nie pomijając Osokorków; jako jeden z pierwszych, jeszcze wczesną wiosną, rozpoczynał sezon kąpielowy; rozłożywszy na plaży płachtę, z obcojęzycznymi słownikami w rękach, smażył się na słońcu, a nawet nazywał siebie „plażowym człowiekiem”; na zmianę z Emilem Chomenką — tłumaczem J. Londona, M. Twaina i W. Faulknera — łapał wiatr żaglem, ślizgając się na windsurfingu po Telbinie, albo pływał na składanym żaglówce po Dnieprze; mógł przybyć do wydawnictwa czy redakcji czasopisma „Wseswit” na sportowym rowerze i pojawić się w korytarzu w pełnym rynsztunku kolarskim, w czapce i krótkich, obcisłych spodenkach, niemal bezwstydnie błyskając wyrzeźbionymi kolanami oraz nie mniej wyrzeźbionymi, opalonymi i umięśnionymi gołymi łydkami. Zimą wśród małych łyżwiarzy na lodowisku na podwórku czy na zamarzniętym kanale koło mostu migotała i sportowa postać Anatola — na nogach „dutiszi” (buty typu śniegowce), w rękach kij hokejowy. Dość lekkomyślnie, po młodzieżowemu ubierał się i w porze letniej: adidasy lub sandały na bose nogi, żadnych nakryć głowy, koszulka, dżinsy lub szorty. Żyło w jego osobie i coś tajemniczego. Pod wieczór nie raz widziałem swojego sąsiada w wojskowej gimnastiorke. Była na niego nieco za duża, do tego mocno znoszona, a mimo to nie rozstawał się z nią niemal przez całe lato. I jakże kontrastował z codziennym wizerunkiem Anatol w europejskim garniturze! Wtedy jakby za sprawą jakichś czarów wychodził na jaw cały urok, arystokratyzm jego pisarskiej duszy, niczym tęczowy motyl wyfruwający z poczwarki! Osobowość Anatola jakby nabierała swojego prawdziwego, należącego do świata wybranych, formatu. Lecz zdarzało się to bardzo rzadko. Jego śmiertelnie nudził oficjalizm. I w tym też było coś z szczerego, rozchełstanego, jeszcze nie zapiętego na wszystkie guziki chłopięctwa. Nie wygasał w nim i duch studenckiego bractwa. Trzeba było widzieć, jak on, podobny do takiego sobie wiecznego bursaka, promieniał i kwitł, znalazłszy się w „Eneju” przy jednym stole z kolegami z roku — M. Somem, J. Jacejkinem, A. Szewczenką, W. Ligostowem, jak organicznie wpisywał się w krąg dawnych znajomych! A pierwotna świeżość, przenikliwość jego artystycznego widzenia, jaskrawo indywidualnego widzenia, jeszcze nie zamulonego wiekowymi nawarstwieniami, zbudowanego na najbardziej paradoksalnych, nierzadko humorystycznie zabarwionych skojarzeniach, zdumiewająco rozpoznawalnych, ale dostępnych dla oka jedynie niebian, takich jak: Mykoła Hohol, Hryhir Tiutiunnyk, Lina Kostenko czy Bohdan Ihor Antonycz! Miał niezrównany dar dziwienia się pięknej urodzie ojczystego języka, która otwierała się w niespodziewanych połączeniach znanych słów („lute hore” — srogi ból, „tiażko serdytyj” — ciężko rozgniewany, „wowchoji suczky syn” — syn wilczej suki), genialnej paradoksalności i ludoznawczej przenikliwości przysłów i powiedzeń („Pod bzom gdacze, a w pokrzywach jaja niesie”, „Kiedy śmierci nie odeprzeć, niech umrę najedzony”, „Poszli nasi w górę — po jednym na sznurek”, „Tonący i brzytwy się chwyci”), ekstrawaganckiej, aż do surrealizmu, metaforyczności frazeologizmów („przyszyć kwiatka”, „połatać boki”, „policzyć żebra”, „dać brzozowej kaszy”, „żmijkę podrzucić”, „nogami się przykryć”, „grudki liczyć”, „dać hartu”), zdolności słowa do zaświecenia nową stroną („snast” — szkielet, „het” — całkiem) itd. Jak dziecko zabawki, magicznie wabiło go wszystko, co ekstrawaganckie, dziwaczne, jaskrawe, niezużyte. Rzecz jasna, ekstrawagancja Anatola, która przejawiała się zarówno w jego manierach, jak i w literackich gustach, nie mogła nie wydawać się dziwactwem, czymś niepoważnym. Ależ skąd, wyniesiona w czystej postaci jeszcze z wiosennej pory życia, w niezgłębiony sposób łączyła się u niego z hartem dojrzałego męża. Od młodości aż do schyłku życia Anatola nie opuszczało nieokiełznane pragnienie niezależności, które często gęsto nie zważa na konwenanse, etykietę czy nieakceptowalne dla siebie autorytety i zdaje się tylko na własne miary, gusta i upodobania, a zwłaszcza w dziedzinie literackiej. U niego była ona nieodłączna od ukraińskiego indywidualizmu cnotliwego chłopa-pracownika. Znamienne, że niezależności swojej Anatol nie ustąpił nawet w najgorszych dla siebie czasach dysydencji po zwolnieniu z wydawnictwa „Dnipro”. Zamiast zatrudnić się gdzieś jako robotnik niewykwalifikowany (stróż czy ładowacz itp.), nadal uprawiał ulubione pole literackie, to, które wybrał dla siebie sam — coś tłumaczył do szuflady, coś dla zarobku. W prochowym dymie, opierając się tylko na wąskim kręgu przyjaciół, nadal nie przestawał wytyczać własnej drogi. W końcu z życiowej bitwy proskrybowany tłumacz wyszedł, jak wiadomo, uwieńczony laurami. Skądże u niego taka godna podziwu odporność na wrogie żywioły? Może to fenomen niełatwego losu dziecka wojny, kiedy Anatolowi, półsierocie, przyszło zastępować z braćmi poległego na froncie ojca? Wydaje się, że decydujące jest tu co innego: słoneczna, życiodajna jasność, darowana mu niemal z łaski Bożej! On niemal odgadywał z wyprzedzeniem, wiedziony niezachwianą intuicją, nadchodzące królestwo światła. Oczami serca widział sprzeczność z naturą zła i tymczasowość jego tyranii. I z wyżyn swojej jasności, wyprzedzając wydarzenia, od samego początku świadomego życia czuł się zwycięzcą i działał jak zwycięzca. Przypomina się jeden niby drobny, ale bardzo wymowny epizod. Jeszcze w „młode dni, dni wiosny” my z Anatolem, w tamtym czasie redaktorzy wydawnictwa „Dnipro”, pełni młodzieńczego zapału i naiwnej wiary w to, że w pisarstwie dla nas nie ma nic niemożliwego, zawzięliśmy się napisać powieść. Pewnego razu, spacerując po Hydroparku, wciągnęliśmy się w rozmowę i sami nie spostrzegliśmy, jak zostawiliśmy stację metra daleko za sobą. A kiedy oprzytomnieliśmy, okazało się, że zmarnowaliśmy sporo czasu, zaplanowanego na „Simpliciusa” (tak nazywało się nasze dzieło). A tworzyliśmy go w wierzbach na Rusaniwce, gdzie mieszkał Anatol. Co począć? Wracać do stacji metra — kawałek drogi. Tymczasem upragniona Rusaniwka tuż przed nami — po tamtej stronie szerokiego dnieprzańskiego starorzecza. I tutaj (o, w tym był cały Anatol!) w oczach zatańczyły mu wesołe diabełki. „Dostaniemy się wpław!” — zdecydowanie wykrzyknął i zaczął szybko się rozbierać. Wpław, to wpław, pomyślałem, a co z ubraniem? Nie zostawiać go przecież w Hydroparku? Buty można powiązać sznurowadłami, a ubranie zwinąć w tobołek i to wszystko trzymać w jednej ręce, żeby nie zamoczyć. Powiedziane — zrobione! I oto już jesteśmy wśród fal — płyniemy bokiem, szaleńczo, z dziesięciokrotną energią pracując wolną ręką i nogami. Ale mojej wprawy doświadczonego pływaka starczyło tylko do połowy rękawa: poczułem, że tracę oddech. Serce szalenie kołatało, dusiłem się, w otwarte usta uderzyła fala, łyknąłem wody… i tylko pomyślałem, że jeszcze trochę — i ja, wyczerpany, pójdę na dno, jak ręka z manatkami, wyprzedzając wydarzenia, samoczynnie chlusnęła do wody. Ogarnięty piekącym wstydem, spojrzałem przed siebie i zobaczyłem hen daleko okrągłą jasną głowę Anatola i wysoko wzniesiony nad nią, czysta ci hetmańska buława! — tobołek. Jeszcze chwila — i mój wydawniczy kolega już stał na brzegu, sceptycznie przyglądając się moim wodnym ewolucjom — dobrze, chociaż ubrania i butów nie wypuściłem z kurczowo zaciśniętych palców! Żeby załagodzić jakoś swoją hańbę, ja, gdy tylko stanąłem na brzegu,
pospieszyłem się zapytać: “Co ty, to już nie pierwszy raz?” — “Ależ nie, ile pływam, zawsze wiosłuję oboma”, — beztrosko odpowiedział Anatol, współczująco patrząc, jak wylewam wodę z buta. A wszystko było bardzo proste: działał a priori jako zwycięzca, i to dawało mu dodatkową forę. W jednym zwycięskim porywie on, niby na skrzydłach, przeleciał Dniepr! Jednak mój przyjaciel zachowywał się jak zwycięzca nie tylko dlatego, że czuł się już dzisiaj takim, a jeszcze i dlatego, że kierował się intuicją powołanego do rozbicia złych czarów, magii zła, całym swoim losem stworzyć precedens zwycięstwa ukraińskiego ducha! I, wygląda na to, wiedział, że dopnie swego, że przedwcześnie nie wypadnie z gry. Więc postępował zawsze pewnie i bezwzględnie. Urodzony zwycięzca, tłumacz “Nocnego lotu” Saint-Exupéry’ego, jednak uświadamiał sobie, że bez wzorowej zorganizowania i samodyscypliny, bez żelaznego reżimu nie uniknąć porażki, więc nieustannie, nieprzerwanie i nieubłaganie wykonywał wyznaczony dla siebie program życia. Umiejętnie rozdzielał czas między obciążenia umysłowe i cielesne. Głównym było uwolnić jak najwięcej godzin dla twórczości i sportu, rzeczy, jednakowo mu drogich i przyjemnych. Anatol był wrogiem wszelkiego nieróbstwa. Oto dlaczego znajdował czas nie tylko dla wykonania dziennej normy, ale i dla czytania, telewizora, przesłuchiwania “wrogich radiogłosów”, kibicowania piłkarskiego itp. Anatol był człowiekiem kulturalnym, o szerokich zainteresowaniach, intelektualistą! (Czasem żartował, że wszyscy pisarze — to “zdrowi egoiści”). Leonid Czerewatenko bardzo słusznie ochrzcił Anatola “mnichem i prześmiewcą”. Do tego można dodać, że ironia jego była raczej życzliwa, pobłażliwo-dobroduszna, bo dyktowana nie wyższością, a realistycznym podejściem. Jednak o tym, co najbardziej skryte — motywacji swojego stylu życia sam Anatol zagadkowo milczał, i wszystko wyżej powiedziane — to raczej domysły. Choć z ust jego niekiedy, niekiedy, a wyrywało się: “Ja — wizjoner! Ukraina będzie kwitnącym ogrodem! Używany przeze mnie język — dla przyszłych pokoleń”. Tak, szcze-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Według organizatorów celem pleneru jest stworzenie perejasławskiej szewczenkiany, rozsławienie miejsc, które odegrały znaczącą rolę w twórczym losie Tarasa. W uroczystym wydarzeniu wzięli udział: koryfeusz muzealnictwa, Bohater Ukrainy Mychajło Sikorski, przewodniczący komitetu ds. organizacji Muzeum „Testamentu” Szewczenki Borys Wojcechiwski, laureat Nagrody im. Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy Wałerij Franczuk, poeta, laureat wielu nagród literackich Petro Osadczuk, zasłużony działacz sztuki, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Mykoła Som, mer miasta Iwan Jakymenko.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij KLYMKO Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Plener, który odbył się z inicjatywy komitetu ds. organizacji Muzeum „Testamentu” Szewczenki w Perejasławiu przy wsparciu Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. Skoworody w Perejasławiu-Chmielnickim oraz Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław” pod hasłem „I mnie w rodzinie wielkiej, w rodzinie wolnej, nowej…” zakończył pracę w Perejasławiu-Chmielnickim, mieście 27 muzeów. Ziemia perejasławska uświęcona jest wieloma imionami, wśród nich — imieniem Wielkiego Kobziarza. 24 lipca prace studentów zaprezentowano na podwórzu dawnego domu lekarza Andrija Kozaczkowskiego, przyjaciela Tarasa Szewczenki. Dom ten wzniesiono w 1820 roku, obecnie należy on do zabytków historii i architektury Ukrainy. To właśnie tutaj w noc z 24 na 25 grudnia 1845 roku poeta napisał swój „Testament”. Obecnie to miejsce jest Muzeum „Testamentu” Szewczenki. Oles DORYCZENKO Przebywając z chórem im. H. Werowki w Meksyku, wybraliśmy się pewnego razu z przyjacielem, solistą baletu Stepanem Hanżą, do muzeum antropologii. Oglądając rzeźby dawnych ludów Meksyku, zwróciłem uwagę na terakotową figurkę mężczyzny. — Coś podobnego robi też mój tata — zauważył Stepan. — O tamten dzban — to wypisz wymaluj ojcowski „lepian”. — Czy twój ojciec jest rzeźbiarzem? Przecież mówiłeś, że robi makitry, półmiski, garnki i inne naczynia. — Tak, ale w wolnym czasie wykręca różne figuralne dziwactwa, podobne do tych. Żeby nie urazić przyjaciela, przemilczałem, bo nie uwierzyłem. Ogarniały mnie wątpliwości: pomyśleć tylko, dawna sztuka Azteków, Majów — i Ołeksandr Hanża ze wsi Żornyszcze na Winniczyźnie. Pewnego razu do mojego kijowskiego domu zawitał dawny znajomy — artysta i historyk sztuki Narcys Koczereszko. „Ty nawet nie możesz sobie wyobrazić — powiedział wzruszony Narcys Jakowycz — jakiego zdumiewającego ludowego mistrza odnalazłem na Winniczyźnie! To, powiem ci, zjawisko. Oto spójrz — pokazuje mi zdjęcie rzeźbiarskiego dzieła — czyż to nie skarb?! Mało nie zapomniałem: mówił staruszek, że jego młodszy syn Stepan jest w zespole tanecznym chóru Werowki”. Zobaczywszy zdjęcie, przypomniałem sobie muzeum antropologiczne w Meksyku i figury, które Stepan porównywał z ojcowskimi. Tak, mój przyjaciel miał rację: coś niewytłumaczalnie głębokiego łączyło je. Urodził się Ołeksandr Hanża w 1905 roku we wsi Żornyszcze na Winniczyźnie. Garncarstwem zajmowano się tu z dziada pradziada. Wożono do pobliskich wsi, a niektórzy i do Winnicy. Nie ominęło to niełatwe rzemiosło i Ołeksandra. Za młodu takie makitry wykręcał, że i jego samego zza nich nie było widać. A jeszcze kozaka z fajką na pokrywkę posadzi, że nie można się napatrzeć! A potem lata, jak sroki, zranioną na wojnie nogę skręciło i przepuklinę wyparło, a o biedzie już nawet nie ma co mówić. Mówili sąsiedzi, że Saszkę na „lepiany” z żalu i biedy pociągnęło, bo czyż lepiłby takie coś przy zdrowych zmysłach?! Tylko dziwili się: i po co go tam w telewizji i w kinie pokazują, w gazetach i czasopismach opisują? Wszyscy w życiu szukają oparcia, aby było komu się wyspowiadać i w trudnej chwili prosić o radę. Znalazł swoją wiarę i Ołeksandr Dorofijowycz: to wiara w miłosiernego Boga, która stała się pociechą jego duszy. A dokąd miał staruszek pójść, kiedy wokół szatańska warchlakowatość sowieckiej rzeczywistości, kłamstwo i zniewaga? Choć z natury był bardziej panteistą-poganinem, do szaleństwa zakochanym w przyrodzie i wszystkim, co z nią związane, czcił żywioły i wierzył w różne znaki. Koło garncarskie dla mistrza to sposób jego myślenia, sens życia, muzyka i święto zbolałej duszy. Niemało ojcu pomógł jego starszy syn Petro, który skłaniał i zachęcał do twórczości. Początkowo wszystkie starania syna staruszek przyjmował jako kolejne wybryki, aż z czasem, kiedy historycy sztuki, artyści i dziennikarze z Kijowa i Lwowa wydeptali do jego chaty ścieżkę, aby zobaczyć chimeryczne wyroby mistrza i choć odrobinę dotknąć magii jego twórczości — zaczął po trochu uświadamiać sobie potrzebę swojej pracy. Mając spostrzegawczą naturę i ostre oko, na swój sposób odtwarzał charakterystyczne wizerunki współmieszkańców. Formy garncarsko-rzeźbiarskie opierają się na twórczości ludowo-pieśniowej: „Muzycy troiści”, „Bandurzysta”, „Wyprowadzam konie” itp. Po śmierci żony ożenił się po raz drugi, jednak kobieta ganiła go za „diabelski” przemysł i po cichu niszczyła dzieła: „Lepiej byś do cerkwi szedł grzechy odpokutować, niż tam w błocie się babrać”. W rodzinie Hanżów było pięcioro dzieci, zostało dwoje — starszy Petro, artysta z zawodu i z powołania. Wielki oryginał i żartowniś. Drugi, Stepan — szarooki, jasnowłosy. Od małego w pełni poznał i trudy, i ciężką pracę, lecz dzięki wytrwałości ukończył studio baletowe przy Zespole Tańca im. P. Wirskiego i stał się wspaniałym tancerzem, a przechodząc na zawodową emeryturę, opanował rzemiosło kilimiarza. I teraz na Ukrainie jest jednym z najlepszych mistrzów tej czarującej sztuki. Pewnego razu jeden z przyjezdnych historyków sztuki pokazał mistrzowi reprodukcje dawnych rzeźb ludów Ameryki Łacińskiej. Długo oglądał, chwalił i powiedział, że to robili bardzo bogobojni ludzie. Ktoś z artystów zaproponował mu ulepienie krucyfiksu. Trzy dni pościł, stawiał świece Mikołajowi Cudotwórcy i w końcu odmówił, tłumacząc się tym, że jest grzeszny, nie śmie dotykać nieśmiertelnego wizerunku Pana. I choć jak go namawiali, jak prosili — wszystko na próżno. Wewnętrzna ekspresja, uroczystość osiągana jest w uosobionych dziełach Hanży lakoniczną plastyką, która nadaje im monumentalną wielkość i symboliczne brzmienie. Zdumiewające dzieła mistrza współbrzmią ze światopoglądem Trypolian i Scytów. Mnie zawsze uderzała jego wyjątkowa umiejętność słowem i mimiką przekazania charakteru postaci. A mówił zawsze o dobrym i mądrym. A co już o sąsiadach, żonie Oldze, kozie i o popie, to gadałby, dopow-
Tego słonecznego dnia młodzi artyści dzielili się wrażeniami z pracy. Byli zachwyceni. Takie same uczucia opanowały również dusze odwiedzających wystawę pod gołym niebem. „Plener to praca artystów na świeżym powietrzu, kiedy starają się stworzyć nie ukończone dzieło, a jedynie uchwycić chwilę, stosunek światła i cienia, który nieustannie się zmienia — z natchnieniem opowiada Kostiantyn Pawłyszyn, starszy wykładowca Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. — Potem te etiudy mogą stać się dla twórcy pierwszym krokiem do stworzenia obrazu. Plener w Perejasławiu to już piąte wydarzenie artystyczne poświęcone miejscom związanym z Szewczenką. Wchodzi on w skład praktyki akademickiej studentów. Młodzi artyści Akademii Sztuk Pięknych przyjeżdżają do Perejasławia i odtwarzają piękno przyrody oraz miejsca historyczne, starając się uwiecznić Kobziarza i stworzyć Perejasławską Szewczenkianę. Wszystkie prace pozostaną w dowód wdzięczności za gościnność w Muzeum „Testamentu” Szewczenki. A co najciekawsze, większość studentów po plenerze wraca tutaj z własnej inicjatywy, ponieważ ziemia perejasławska to święte miejsce, które inspiruje”. Ekspozycja, która rozwinęła się wokół popiersia Tarasa Szewczenki, ucieszyła miejscowych mieszkańców i gości muzeum. Artyści mogli opowiedzieć o stworzonych przez siebie etiudach, a Wałerij Franczuk, występując w roli eksperta, udzielił im pochlebnej oceny i trafnych rad. Mer miasta wyraził nadzieję, że twórcza młodzież jeszcze nie raz zawita na ziemię perejasławską, a być może nawet zwiąże z nią swój los. Życzmy więc młodym twórcom natchnienia w pracy twórczej. Niech ich ścieżki przecinają się ze ścieżkami Kobziarza, przeradzają się w szerokie i sławne drogi twórcze. uzupełniając opowieść nowymi akcentami i niuansami. Po kilku audycjach w Ukraińskiej Telewizji zaczął wierzyć, że jego „lepianki” są jednak komuś potrzebne, a po tym, jak podczas kręcenia o nim filmu dokumentalnego „Krąg”, historyk sztuki i reżyser Hryhorij Miestieczkin przywiózł na podwórko kilka metrów sześciennych drewna na zimę i podarował z kostiumerni studia filmowego prawdziwy owczy kożuch, żeby nie filmować go w zatłuszczonej kufajce, to już całkiem uwierzył, że w Żornyszczach nie jest ostatnim człowiekiem, a może nawet w Illińcach i Niemirowie. Co do Illińców i Niemirowa — to jeszcze kwestia, a co do europejskich stolic — to już na pewno, bo tam z wielkim sukcesem odbyły się wystawy jego prac. Jakąkolwiek dziwaczną figurę wykręcałby na kole garncarskim mistrz, jakichkolwiek rysów by jej nie nadawał, zawsze można w niej odgadnąć dzban, garnek czy makitrę. Za kapelusze i instrumenty muzyczne, takie jak kobza, surma czy bęben, służą pokrywki lub półmiski, co nadaje jego dziełom użytkową racjonalność, bo wśród ludu piękno i pożytek zawsze idą w parze. A Ołeksandr Handża to prawdziwy mistrz ludowy, co udowodnił swoją niepowtarzalną twórczością, wyrazistym narodowym kolorytem, naświetlając nową stronę w dziedzinie ludowej rzeźby ceramicznej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
leśnego i leśno-stepowego. W folklorze muzycznym odnaleziono cechy właściwe tradycjom poleskiej, podolskiej i naddnieprzańskiej. W odróżnieniu od Kijowszczyzny lewobrzeżnej, której historia etniczna nie odznacza się ciągłością, ziemie prawobrzeżne przodkowie-rolnicy zasiedlili „od zarania wieków”. Najwyraźniej właśnie dlatego zdołali zachować w swojej pamięci najdawniejszą warstwę folkloru — obrzędowo-kalendarzową, która obecnie odchodzi w niebyt. Według słów etnomuzykolog Hanny Koropnyczenko, która nagrywała te pieśni, zaskoczeniem było nagranie we wsi Hruzke na Kijowszczyźnie kolędy o stworzeniu świata „Oj, jak to było od zarania wieków”, która odzwierciedla kosmogoniczne wyobrażenia naszych przodków. Wcześniej takie kolędy spotykano głównie w Zachodniej Ukrainie. Na przykład w książce „Zołotosłow. Poetyczny kosmos Rusi-Ukrainy” można znaleźć aż sześć wariantów kolędy o stworzeniu świata. „Co ma do tego narodzenie Chrystusa?” — zapytają zainteresowani. To, co łączy Boże Narodzenie ze Stworzeniem świata, to ważność wydarzenia. Ponieważ wieki spędzone z prawosławiem i grekokatolicyzmem przyzwyczaiły Ukraińców do jednej najważniejszej daty — narodzenia Syna Bożego, wcześniejsze wyobrażenia musiały się do niej przystosować i później faktycznie przekształciły się w jedno święto. Pieśń „Oj, jak to było od zarania wieków” po opublikowaniu wyrosła ponad poziom czysto folklorystyczno-naukowego dorobku: jest aktywnie wykorzystywana w różnorodnych opracowaniach (najbardziej znanym stał się wariant w wykonaniu Ołeha Skrypki i Ani Lorak w noworocznym musicalu „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki”). W czym tkwi przyczyna takiej popularności pieśni? Na jednym z forów muzycznych znalazło się proste i trafne wyjaśnienie: „Charakterystyczne głosy owych babć, bez których ta pieśń »akademicko« nie brzmi wcale”. W głosach uczestniczek „Żywyci” ukryta jest właśnie ta magiczna ukraińska autentyczność, która oczarowuje profesjonalnych muzyków. Kolędę w autentycznym brzmieniu wykonywały Wira Tychoniwna Oparjenko (ur. 1922, solo, prowadząca), Marija Wołodymyriwna Maszoweć (ur. 1921, solowy podgłos), Kateryna Mykołajiwna Maszoweć (ur. 1929), Odarka Onoprijiwna Pichur (ur. 1913), Nadija Hryhoriwna Moholiweć (ur. 1914), Rajisa Hawryliwna Cyruł (ur. 1929). Wielu z nich już z nami nie ma. „Żywycia” śpiewa w odnowionym składzie, ale ich głosy nadal brzmią w telewizji i radiu we współczesnych opracowaniach. Wymienię jeszcze kilka znanych wariacji na ten temat, które udało mi się odnaleźć w Internecie.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Oj, jak że było od zarania wieków, Oj, jak nie było nieba i ziemi, A tylko było sine morze, Na tym morzu płonęły ognie, Koło tych ogni siedzieli święci. Radzą radę, kogo w morze posłać. A święty Piotr mówi na to: Więc weź, Piotrze, żółtego piasku, I posiejmy po całym świecie, Żeby urodziło się niebo i ziemia, Niebo gwiazdami, ziemia kwiatami. Oj daj Bo..(że)! Babcie z założonego w październiku 1975 roku w wiosce Hruzke na Kijowszczyźnie zespołu folklorystycznego „Żywycia” nawet nie przypuszczały, że po trzydziestu latach pieśni, które przez cały ten czas śpiewają ze sceny wiejskiego Domu Kultury, staną się pierwszorzędnymi w gatunku współczesnej interpretacji ukraińskiej muzyki tradycyjnej, którym obecnie zachwyca się wiele estradowych „gwiazd”. W 2001 roku światło dzienne ujrzała płyta kompaktowa „Oj, jak że było od zarania wieków — tradycyjne pieśni Prawobrzeżnej Kijowszczyzny”. Nagrania, które weszły do albumu, zostały zrobione w wioskach rejonu makarowskiego (Komariwka, Niżyłowyczi, Hruzke, Kozyczanka) w 1994 roku oraz kijowsko-swiatoszyńskiego (wioska Łuka) w 1997 r., położonych w międzyrzeczu dopływów Dniepru — Teterowa i Irpienia. Naukowcy nazywają te ziemie „strefą przejściową”, gdyż znajdują się one na granicy dwóch wielkich obszarów fizycznogeograficznych:
Ołena SZOŁHA
Geolog-geofizyk z zawodu, Witalij Wasylowycz od małego kocha się w muzyce. Mama, która była nauczycielką na Żytomierszczyźnie, umiała grać na wielu instrumentach, śpiewała w chórze cerkiewnym. Właśnie od niej przyszło zamiłowanie do mandoliny — dawała synowi pierwsze i jedyne w jego życiu lekcje muzyki. Zna się na śpiewie także siostra pana Witalija, Ariadna. Ojciec, Wasyl Juchymowycz Darybohow, historyk z zawodu, był dyrektorem siedmioletniej szkoły, w której uczyli się dzieci represjonowanych chłopów. Na początku lat 30. polescy chłopi powstali przeciwko kołchozom, rozebrali mienie i postanowili gospodarować indywidualnie. Wtedy zesłano ich na Sybir, a ponieważ deklarowano, że dzieci za rodziców nie odpowiadają, maluchów nie ruszono — zorganizowano szkołę-komunę. Do szkoły należała pasieka, kilka hektarów ziemi. Ojciec Witalija dobrze znał się na rolnictwie, umiejętnie kierował szkołą, dbał o dzieci. W połowie lat 30. Wasyla Juchymowycza oskarżono o sabotaż i nacjonalizm, uwięziono w więzieniu miasteczka Iwanopola (wcześniej nazywano je Januszpolem, teraz rejon czudniwski Żytomierszczyzny). Pod koniec wojny Sowieci zmobilizowali 48-letniego mężczyznę na front, gdzie zginął. Z linii frontu Wasyl Darybohow pisał czułe listy do dzieci, w których wyrażał nieodparte pragnienie zobaczenia ich, porozmawiania, przekazania ojcowskiego ciepła i miłości. Panu Witalijowi ciężko wspominać powojenne, półgłodne dzieciństwo bez ojca. Po zdobyciu wyższego wykształcenia pracował w Kachowskiej Ekspedycji Hydromelioracyjnej, na Dalekiej Północy i przez cały ten czas nie rozstawał się z ulubionym instrumentem.
Czy słyszeliście, jak śpiewa mandolina? Mówią, że rycerze epoki Odrodzenia pod balkonami pięknych dam śpiewali przy akompaniamencie właśnie tego instrumentu. Jeden z wykonawców na mandolinie, muzyk-amator Witalij Darybohow, twierdzi, że na tym instrumencie można zagrać każdą melodię.
Obecnie Witalij Darybohow mieszka w Nowej Kachowce na Chersońszczyźnie. Mandolinę, na której gra, wymienił u kolegi-kolekcjonera na dwa instrumenty — domrę i mandolę. W zespołach nie gra, przeważnie dla siebie, dla przyjaciół. Często przyjeżdża do Kijowa do siostry, zatrzymuje się na ulicach, w podziemnych przejściach i gra dla duszy. Wtedy wokół niego zbierają się grupy słuchaczy, bo w repertuarze są: „Cwite teren”, „Dwa kołory”, „Oj, ne chody, Hryciu”, „Siła ptacha biłokryła na topolu”, „Besa me mucho”, „Amurśki chwyli”, „Czardasz”, „Powij, witre, na Wkrainu”, „Żurawli” do słów Bohdana Łepkiego, „Czerwona kałyna”, „Naływajmo, brattia, krysztalevi czary”, „Turećkyj marsz” — melodie na różne gusta, na wszystkie wieki. Pan Witalij twierdzi, że mandolina leczy: kiedy czuje się niezbyt dobrze, bierze do rąk instrument — i dzieje się cud uzdrowienia. Muzyk nagrał kilka płyt w domowym studiu Ołeha Buta, kierownika kijowskiego zespołu muzyki tradycyjnej „Buttia”, jednak prze-
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej konuje, że grać nie przed mikrofonem, po prostu tak — jest znacznie ciekawiej, bo każda melodia to improwizacja, a elektronika nie odbiera żywej duszy, dlatego podczas nagrania coś się traci. Mimo to płyty Darybohowa zakupił akademik Ukraińskiej Międzynarodowej Akademii Oryginalnych Idei Wiktor Hawryluk, znany w naszym kraju i za granicą ze swoich nietradycyjnych metod leczenia, muzykoterapii, aby wykorzystać je w pracy. Pan Witalij stara się sprzedawać swoje płyty, ale sukcesy, jak sam żartuje, w tym biznesie są niewielkie. Więc w pogodny letni dzień Witalij Wasylowycz gra na ulicy dla duszy. Witalij Darybohow śpiewa w chórze imienia Ste-
Były lider „Bratiw Hadiukinych” „Kuzia” (Serhij Kuzmiński, który teraz stawia elektroniczne eksperymenty pod twórczym imieniem „Qzzaargh”) stworzył aranżację kolędy na płycie „Giedi Prime Orchestra” pod tytułem „As It Was from the Ancient Times”. Studio nagraniowe „Atlantis” w serii „Współczesna interpretacja tradycyjnej muzyki ukraińskiej” wydało kilka płyt kompaktowych różnych wykonawców. „Aby MC” w albumie „Zełene” tej serii zaprezentowali dwa warianty kolędy — „Daj-bo”. A zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jurij Derski przedstawił ją w albumie „Wesilni”. Hruzieckie kobiety również zdołały zachować pieśń, która w dawnych czasach towarzyszyła rytualnym działaniom dziewcząt, aby oczarować chłopców — „Oj ne chody, Barabaszu”. Jej cover zrobiła grupa „Papalotl”. Aranżacje wiosenek „Da wesnianoczko-penianoczko” i „Wylety, hulu, wylety” w wykonaniu „Żywyci” weszły do albumu „Zełene”, a także do płyty „Korali” klawiszowca zespołu „Druha rika” Serhija Hery. W 2003 roku prezentację płyty „Oj, jak że było od zarania wieków” w Hruzkom zorganizowały dwie organizacje społeczne: „Mołoda Proświta” i „Hruzieckie ziemlactwo imienia Iwana Bondarenki”. Uczestniczkom zespołu podarowano wtedy kasety audio, zakupione kosztem ziemlactwa. Było to ważne wydarzenie w wiosce. Cieszono się także w 2004 roku, kiedy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wydało ponownie tę płytę w serii „Muzyka etniczna Ukrainy” pod tytułem „Korowaj”. Kto mógł wtedy przypuszczać, że zaledwie po kilku latach pieśni z tej płyty zyskają taką popularność! Myślę, że i w przyszłości zainteresowanie autentyczną ukraińską pieśnią będzie nieustannie rosło, ale oprócz popularności samych pieśni, chciałbym, aby taką samą popularność miały także zespoły, które je wykonują, jak na przykład zespół „Żywycia”.
pana Olijnyka Nowokachowskiego zakładu „Elektromasz”, którym kieruje Nina Szelewela. Obecnie chór jest niewielki — 20 osób, ale przychodzą młodzi chłopcy, którzy lubią śpiewać. W repertuarze chóru znajduje się klasyka ukraińska i światowa oraz pieśni ludowe. W odniesieniu do teraźniejszości pan Witalij z żalem kręci głową: „Obecnie w Nowej Kachowce prawie nikt nie rozmawia w języku ukraińskim. Kiedy był spis ludności, mój starszy syn zapisał się jako Rosjanin, ale młodszy twardo trzyma się swojej narodowości, on jest Ukraińcem. Często spieramy się ze starszym. Ale moja żona była Rosjanką z Leningradu, więc trudno go przekonać”. Witalij Darybohow podzielił się marzeniami: pragnie znaleźć następców w Nowej Kachowce, aby przekazać swoją sztukę, i… pojechać do Paryża. Marzenie o odwiedzeniu stolicy Francji pojawiło się wtedy, gdy odnalazła się kuzynka pana Witalija, Michelle. Michelle to córka brata ojca, Anatolija, który w latach 20. XX wieku trafił do Polski jako artysta, a w latach 30. — do Francji. Tam się ożenił, porzucając nadzieję na powrót do radzieckiej Ukrainy. W 2007 roku Michelle przyjeżdżała na Ukrainę, aby pokłonić się ziemi przodków, odwiedziła wieś Czorna w obwodzie chmielnickim, skąd pochodzi jej ojciec. Jest filologiem, więc zaczęła uczyć się języka ukraińskiego. „Michelle tak zabawnie wymawia nasze słowa — śmieje się Witalij Wasylowycz — ale bardzo się stara, myślę, że wkrótce będzie rozmawiać po ukraińsku”. Francuzka z wychowania, Michelle zachowała nazwisko ojca i choć brzmi ono niezwykle w obcojęzycznym środowisku, jest dumna, że pochodzi ze starego słowiańskiego rodu, a jej korzenie są nad Bugiem.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ści, kategoryczne wypowiedzi i humor od razu ujawniają w tej kobiecie prawdziwą „gwiazdę”, znaną każdemu miłośnikowi kina: zakonnicę Mironię z filmu „Za dwoma zającami”, żołnierkę Zofię z „Wesela w Malinówce”. Tak, to Lubow Alfimowa. Ale co ona robi w Winnicy, 250 kilometrów od swojego kijowskiego mieszkania? I to jeszcze za kierownicą „Audi”… z winnickimi numerami i prawie wystawionym mandatem za złe parkowanie przy domu towarowym?
— Od 15 lat już nie jestem kijowiañką, a prawie winniczanką ze wsi Pieczera! — opowiedziała „gwiazda” radzieckiego kina. — Mieszkanie w centrum Kijowa przy ulicy Paniwskiej sprzedałam i przeprowadziłam się na Winnicczyznę — za ukochanym mężczyzną. Czekał na mnie 20 lat… Tak oto za pieniądze z mieszkania kupiłam samochód. Za kierownicą siedzę już 55 lat, a jednak nie miałam ani jednego punktu karnego ani uwagi. Powiedzieć, że jeżdżę zuchwale, to nieprawda! Chociaż w młodości byłam „pilotką”, to jednak za kierownicą nigdy nie stworzyłam sytuacji awaryjnej. Tym bardziej że zawsze ratowały mnie ten sam film i zdjęcie z autografem w schowku samochodu.
— Ale jak to się stało, że prawie ukarano Panią mandatem?
— Z moim autem wydarzyła się nieprzyjemność. Tego dnia wyszłam z przychodni z niezbyt dobrym wynikiem kardiogramu, ze zdenerwowania postanowiłam zażyć tabletkę, ale nie było szklanki, żeby ją popić. Dlatego zaparkowałam auto na wolnym miejscu i poszłam do kiosku na rogu, a w tej właśnie chwili skądś wzięła się DAI i zaczęła fotografować właśnie mój samochód. Mówiąc, że stał zbyt blisko przejścia dla pieszych! Ale nie, nie na nim stało „Audi”! Tym bardziej że obok było mnóstwo zaparkowanych aut, ale kara spadła jakoś na mnie. Może rzeczywiście to był pechowy dzień? Zapytałam o to swojego znajomego, który wtedy siedział w samochodzie: „Tolek, co to było? Może jakiś „nalot”?” A on mi mówi: „Kiedyś kręcili Panią w filmie, a teraz kamery DAI!”
— Ile wynosiło wyceniony „gwiazdorski” wykroczenie?
— Mówią, że miałam zapłacić ponad 300 hrywien… Sporo, jak na emerytkę. Ale dobrze, że mnie i moje role wciąż pamiętają nawet po 40 latach. Kiedy byłam w gościach u córki w Ameryce, dowiedziałam się, że tam można zostawić auto nawet w miejscu, gdzie stoi dźwig, a w samochodzie jest człowiek. A u nas nie wolno! Rozumiem, że prawo nasze… nasz zakonnik z „Zajęcy”, a w żołnierkę Zofię z „Malinówki”! Pamiętam, jak zbladł, poczerwieniał, jak pot wystąpił mu na czoło… Potem była scena z masówką, i cały mój wolny czas — dwie godziny — staliśmy z nim pod lipą. O czym rozmawialiśmy, nie pamiętam, ale to był los! Później obejrzał on dziesiątki razy spośród wszystkich moich 40 filmów właśnie „Malinówkę”, i obojgu nam przyszło czekać 20 lat na ten pamiętny dzień — oświadczyny.
— Gdzie i jak to było?
— Kiedy powiedziałam ówczesnemu mężowi Feliksowi, że od niego odchodzę, bo rzekomo nie jestem go godna, że na ciebie czeka wielka miłość beze mnie, on w gniewie powiedział mi: „Zgadzam się na wszystko! Niech będzie on, a ja będę obok…” Nie zgodziłam się na to. Oczywiście, gdybym była Francuzką, miałabym jednocześnie i wspaniałego męża, i wspaniałego kochanka. Żyłabym jak królowa. A ja wszystko opowiedziałam Feliksowi. Ale na bohatera z Pietraszówki Iwana Wasylowicza musiałam czekać 20 lat, bo miał żonę, która kiedyś uratowała mu życie. I dopiero gdy jej zabrakło, spotkaliśmy się w Odessie, gdzie on wreszcie powiedział najważniejsze w moim życiu słowa: „Li-dusiu, chodźmy razem!” Ja wtedy, jak uczennica-prymuska, podniosłam w górę od razu obie ręce — właśnie tak!
— Nie żałuje Pani, że przeprowadziła się z Kijowa na wieś?
— Absolutnie! I za stołeczną artystyczną tusowką nie tęsknię, bo częściej bywam w Ameryce niż w Kijowie. Mam ogródek, wszystko na nim rośnie, tu jest taka piękność… A w Stanach starsza córka w wieku 42 lat podarowała mi kolejną wnuczkę. Mnie, jak każdej matce i babci, wystarczy uśmiech, dotyk paluszka, żeby być w siódmym niebie. To właśnie jest prawdziwe szczęście!
— A w Stanach ma Pani wielbicieli swojego talentu?
— Amerykański zięć 4 września 2001 roku, tydzień przed zamachem w Nowym Jorku, zaprosił nas na kolację. Był to mój dzień urodzin, a on zamówił piosenkę dla teściowej. Ale kiedy muzycy — orkiestra z Mohylowa — ogłosili, że śpiewają dla Lubow Alfimowej, to, jak w czasach radzieckich, ludzie podchodzili po autografy i prawie podrzucali mnie na rękach pod sufit. Czegoś takiego dawno nie czułam. Okazuje się, że nasze filmy ze „Złotej kolekcji” są tam bardzo popularne. „Wesele w Malinówce” i „Za dwoma zającami” — to najcieplejsze wspomnienia dla emigrantów o dawnej ojczyźnie i ich młodości.
Rozmawiał Roman KOWALSKI
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Romana Kowalśkiego jeden dla wszystkich… Ale ktoż pisze takie drakońskie prawa, że za 5 minut parkowania karzą cię mandatem na 300 hrywien? — To dlaczego Pani nie została w Stanach? — Tam dobrze dzieciom i wnukom… A ja kocham Ukrainę, choćby nie wiem jaka była! Już 15 lat mieszkam w winnickiej wsi, mam ogród, a co najważniejsze — spokój w duszy… Dlatego ani razu nie żałowałam Ameryki czy Kijowa. Za dwojgiem dzieci, czworgiem wnuków i dwojgiem prawnuków czasami tęsknię, ale jest telefon i on ratuje od samotności oraz złego nastroju… Oto tylko teraz, kiedy zostałam sama w przestronnym domu, to pod poduszką muszę trzymać pistolet. Nie, nie prawdziwy, a z gumowymi kulami i pozwoleniem od gorącego wielbiciela — generała Wasyla Poliszczuka. — A jak Pani poznała swojego męża? To była miłość od pierwszego wejrzenia? — Byłam wtedy mężatką, wychowywałam dwoje dzieci, ale pierwszy mąż Feliks Mychajłowycz cały czas przebywał w delegacjach ze swojego biura konstrukcyjnego Antonowa. Nigdy go nie było obok, już nawet zaczęłam podejrzewać, że ma na Dalekim Wschodzie jeszcze jedną rodzinę. Dzieci rosły bez niego, bo oboje byliśmy, jak to teraz mówią, pracoholikami. Ratowało tylko to, że można było zabierać ze sobą na zdjęcia dzieci. Wtedy otrzymywałam 2 karbowańce 60 kopiejek diety i za te pieniądze kupowałam we wsi ser, jajka, mięso. A poznaliśmy się z drugim mężem, przystojniakiem, przewodniczącym kołchozu, Bohaterem Pracy Socjalistycznej i deputowanym Rady Najwyższej Iwanem Kalnyćkym na planie filmowym w Petrasziwce. Tego dnia przy luksusowym rozarium kończyliśmy kręcić Kadr z filmu “Za dwoma zającami” scenę cudownego filmu “Faraoni” według sztuki Ołeksy Kołomijcia, gdzie mężczyźni zamieniają się miejscami z kobietami. Mężczyźni piorą bieliznę, opiekują się dziećmi, gotują jeść, a kobiety — władza! I właśnie kiedy już kończyliśmy scenę feministycznego posiedzenia zarządu kołchozu, podjechał na “Wołdze” on — szczupły, w słomkowym kapeluszu. Prawdziwy przewodniczący! Kiedy przedstawiano mu aktorów, stałam ostatnia i oto nasze oczy się spotkały, żeby więcej nie rozstawać się nigdy. Nie uwierzycie, ale, jak w kinie, zakochał się od pierwszego wejrzenia nie w mo-
Tłumaczenie maszynowe
Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10EB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301230 Nakład w lipcu — 27500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny na 3 miesiące — 12,36 hrywny na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 09030 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
P.o. redaktora naczelnego Nina HNATIUK Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZOŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN
Tłumaczenie maszynowe