Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

«HISTORIA DAŁA NAM SZANSĘ»

Слово Просвіти, №30 за 2011 рік

wybory już w Bloku „Nasza Ukraina”. Zatem bloki, zjednoczenia… — Wszyscy rozumieli, że rozproszeni jedynie pomagamy naszym oponentom — oligarchicznym klanom i czerwonym. Dlatego w 2002 roku ogłoszono utworzenie Bloku „Nasza Ukraina” na czele z Juszczenką, który dość długo do tego dążył. W wyborach uzyskaliśmy najlepszy wynik, mieliśmy największą frakcję. Ale kiedy tak szerokie zjednoczenie różnych sił politycznych zderzyło się w parlamencie z ekstremalnymi sytuacjami, zaczęło się rozpadać. Zaczęły działać osobiste ambicje, różne preferencje ideologiczne. Kolejne zjednoczenie polityczne — Bloku Julii Tymoszenko i „Naszej Ukrainy” również potwierdziło tę smutną tradycję, kiedy jedna z sił politycznych może w ciągu dnia przejść barykadę i znaleźć się w sojuszu z wczorajszym oponentem. Pamiętacie, jak po pomarańczowej rewolucji i wyborach parlamentarnych w 2006 roku te dwie siły polityczne mówiły o ścisłej współpracy. Ale jesienią 2008 roku, wydawałoby się, nieprzejednani oponenci polityczni w parlamencie — Partia Regionów i BJuT — porozumieli się w sprzeciwie wobec Juszczenki i przyjęli tyle antyukraińskich, otwarcie uzurpatorskich ustaw, aby te dwie siły polityczne mogły dominować. Potem w 2009 roku zeszli się na tym, by stworzyć nową Konstytucję „na dwóch”. — Czy to nie ta rozjednanie demokratycznych, państwowotwórczych sił stało się główną przyczyną ciosu w ideały Majdanu? Podeszliśmy do jeszcze jednego kluczowego punktu naszej najnowszej historii — pomarańczowa rewolucja i kolejne 5 lat pomarańczowej władzy. — Majdan był nieuchronny, reżim Kuczmy dopiekł narodowi. Ale co było dalej? Rzecz nie tylko w rozjednaniu sił państwowotwórczych, złowrogą rolę odegrała tu sowiecka, sowdepowska mentalność, która nawet u patriotów w głębi żarzyła się i żyła. Wielu ludzi myślało, że bardzo szybko rozwiążą się wszystkie problemy w państwie. Wybierze naród ukraińskiego prezydenta, mądrego przywódcę, mesjasza, i on wszystko rozwiąże. Na Majdanie codziennie rozbrzmiewały tak przyjemne hasła: „Bandziory będą siedzieć w więzieniach”, „Bogaci podzielą się z biednymi”. Na początku pomarańczowej rewolucji odbyłem krótką rozmowę z Wiktorem Juszczenką. Powiedziałem mu, że bardzo niepokoją mnie te hasła, które są przyjemne dla ucha, ale wykonać je będzie mu bardzo trudno. Przecież jeszcze półtora roku po wyborach prezydenckich będzie pracować stara kuczmowska Rada Najwyższa, która będzie wiązać ręce i nogi, będzie Gabinet Ministrów, sformowany przez tę Radę, stary system prokuratury, milicji i najstraszniejsze — sądów. I wiemy, że każdy bandzior, złodziej w Radzie Najwyższej ma swojego wysokiego rangą milicjanta, swojego wysokiego rangą prokuratora, ma swojego sędziego. Tak też się stało. Korporacyjna solidarność starego sowieckiego systemu, nomenklatury jest żywotna i dzisiaj. I zaczęło się rozczarowanie, znaleziono winnego w osobie Juszczenki. Co do drugiej przyczyny niepowodzenia pomarańczowej władzy. Wiktor Juszczenko nie zrozumiał, że sam nie jest w stanie zmienić państwa, tym bardziej, że konstytucyjne uprawnienia prezydenta zostały znacznie ograniczone od 2006 roku. Do prawdziwego reformowania potrzebny był ukraiński parlament, ukraiński rząd. Tylko wtedy można zmienić, powiedzmy, organy ścigania, które są tak skorumpowane, że nie poddaje się to rozumowaniu. A jeśli uważnie przyjrzymy się parlamentom czasów prezydentury Juszczenki, musimy przyznać — Rada zawsze była antyprezydencka. — Siłom Majdanu, niestety, nie udało się wygrać pierwszych po rewolucji wyborów parlamentarnych w 2006 roku. — A potem wojna między prezydentem Juszczenką a premier Tymoszenko tylko drażniła i dzieliła społeczeństwo. I w wyborach prezydenckich w 2010 roku zobaczyliśmy wynik: właśnie ona stała się główną przyczyną porażki. A wygrała Partia Regionów. — Ale przecież obie części sił politycznych Majdanu deklarowały patriotyzm? — Oczywiście. I Blok Julii Tymoszenko, liderka którego pozycjonowała się jako wielka patriotka, nacjonalistka. W ukraińskość zaś Wiktora Juszczenki nie wątpię, choć mam inne pretensje do niego. Co do jego absolutnie patriotycznych wystąpień i o języku, i o Hołodomorze, i o OUN-UPA, europejskim wyborze, NATO — podpisuję się tutaj pod każdym słowem. Ale, niestety, społeczeństwo po 70 latach komunistycznego panowania jest tak okaleczone, świadomość narodowa u większości ludzi jest tak zdeptana, że spodziewać się, iż piękne przemówienie, piękne tezy staną się rzeczywistością, to za mało. Błędem prezydenta Juszczenki było i to, że spróbował pracować ze starym parlamentem, a to była strata czasu. Mając wtedy kolosalne poparcie społeczeństwa, powinien był wyjść z apelem do narodu ukraińskiego i wyjaśnić, że potrzebne są przedterminowe wybory parlamentarne. Ukraina po Majdanie miała być całkowicie odnowiona. Wyszło inaczej. A Julia Tymoszenko już zaczęła pracować na kolejne wybory prezydenckie. Informacje, które posiadam, dają wszelkie podstawy twierdzić, że i Wiktor Janukowycz, i Julia Tymoszenko — to dwa projekty Kremla. One też zostały zrealizowane. Taki fakt. W przededniu naszej ostatniej kampanii prezydenckiej prezydent Rosji Miedwiediew wystąpił z apelem do narodu ukraińskiego. I oświadczył, że stosunki ukraińsko-rosyjskie zostały całkowicie zniszczone z winy prezydenta Juszczenki. W związku z tym głosujcie na kogokolwiek, tylko nie na tego nacjonalistę, neonazistę Juszczenkę, i wtedy będzie wszystko w porządku. — Takie wezwania w pełni można nazwać ingerencją obcokrajowców w naszą kampanię wyborczą, agitację wyborczą, co jest kategorycznie zabronione. — A ja wtedy pomyślałem: dlaczego do listy naszych kandydatów, niepożądanych dla Moskwy, Miedwiediew zaliczył tylko Juszczenkę i nikogo więcej, w szczególności Tymoszenko? I oto druga tura, do której przeszli Janukowycz i Tymoszenko. Tym razem Moskwa nawet nie zasugerowała, na kogo głosować... ZAGUMIENKOWANA DUCHOWOŚĆ? — Jest Pan jednym z kilku deputowanych Rady Najwyższej, którzy są deputowanymi parlamentu wszystkich sześciu kadencji. Może Pan retrospektywnie spojrzeć na nasz parlament, jego korpus deputowanych przez te dwie dekady? — Mam w pamięci, w duszy, na sercu karby każdej kadencji. Rada Najwyższa z 1990 roku — to Rada jeszcze Radzieckiej Ukrainy. Ale była tam już grupa ukraińskich patriotów, demokratów, którzy sformowali Radę Narodową. I ten parlament przyjął unikalne dokumenty. Ta Rada zaczęła pracować 15 maja 1990 roku, a już po dwóch miesiącach, 16 lipca, przyjęła Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy. Nieco ponad rok później ogłaszamy Akt niepodległości państwowej Ukrainy. Oto te dwa wybitne akty nadają szczególne znaczenie tamtej Radzie. Choć obok nas pracowała komunistyczna elita: pierwsi, drudzy sekretarze komitetów obwodowych, rejonowych, miejskich. Ale to była prawdziwa elita, z nimi można było autorytatywnie prowadzić jakąś dyskusję. Nie ta, wybaczcie, komunistyczna szumowina, która obecnie zasiada w szóstej kadencji, mało piśmienni, statyści do głosowania, do wygłaszania pewnych przemówień, kiedy je napiszą i opłacą zagraniczne, przede wszystkim rosyjskie służby specjalne. Oni jedynie wypowiadają to, co chce Moskwa. Kiedyś wydawało mi się, że każda nowa kadencja parlamentu będzie coraz bardziej ukraińska, i w związku z tym Ukraina szybko przekształci się w narodowe demokratyczne państwo. Ale proces poszedł w absolutnie odwrotnym kierunku. Kolejne kadencje stawały się, moim zdaniem, coraz bardziej nieprofesjonalne, nieukraińskie. — We wszystkich kadencjach parlamentu pracował Pan i obecnie pracuje w Komitecie ds. Duchowości i Kultury. Jakie są problemy, punkty zapalne w tej sferze? — Kultura, zgodnie z niedobrą tradycją czasów radzieckich, nieustannie pozostawała na marginesie także w czasach niepodległej Ukrainy. Nie mieliśmy szczęścia do ministrów kultury, którzy na dodatek bez końca się zmieniali. Finansowanie kultury znów opierało się na zasadzie resztkowej. Ataki jawnie antyukraińskich sił na nasz język i kulturę trwały. Nawet za czasów Juszczenki nie zbieraliśmy obfitych plonów na niwie kultury. Kiedy w naszym komitecie parlamentarnym rozpatrywaliśmy kwestię wykorzystania środków na kulturę, odnotowywaliśmy dzikie rzeczy. Na przykład, jeśli w 2008 roku w budżecie na wsparcie państwowego języka ukraińskiego przewidziano około 40 milionów hrywien, to według stanu na grudzień, na koniec roku finansowego, Gabinet Ministrów Julii Tymoszenko wykorzystał 1 milion 200 tysięcy hrywien. W 2009 roku otrzymujemy bardzo niepokojące listy z Narodowego Muzeum Szewczenki w Kaniowie. Ruina, brakuje środków, nikt nic nie robi, choć zbliżają się jubileusze szewczenkowskie. Zwróciliśmy się do premiera z żądaniem natychmiastowego zakończenia prac przy muzeum. Potrzeba było tam zaledwie 26 milionów hrywien. I oto środki przewidziane w budżecie państwowym wpłynęły dopiero pod koniec roku i, oczywiście, nie zostały zrealizowane. — Jest Pan również naszym kolegą-dziennikarzem, swego czasu był Pan redaktorem gazety Ruchu „Czas”. Jak postrzega Pan naszą ukraińską przestrzeń medialną? — Impuls do zrozumienia, czym są niezależne, niezaangażowane media, częściowy brak cenzury — wszystko to dały wydarzenia Pomarańczowego Majdanu. Dziennikarze poczuli powiew wolności. I to nie może całkowicie zniknąć dzisiaj. Choć część mediów zrobiła zwrot wstecz i widzimy zaangażowane komentarze w wielu kanałach telewizyjnych, radiu, w gazetach. Ale mimo wszystko działa też wolna prasa, w tym także Państwa gazeta „Słowo Proświty”, która broni idei proświatowych, porusza problemy, które niepokoją ludzi. Ale ogólnie sytuacja nie napawa optymizmem. Siły demokratyczne, niestety, nie mają możliwości wspierania środków masowego przekazu, a trzeba je wesprzeć. Chcę wyrzucić to tej części dziennikarzy, którzy nie potrafią wykorzenić z siebie elementu autocenzury. Przyszło mi uczyć się na wydziale dziennikarstwa w czasach, gdy ukraińska prasa zaczęła przebijać się przez asfalt komunistycznej cenzury. W 1969 roku Czornowił wciągnął mnie do podziemnego wydawnictwa „Ukraińskiego Wisnyka”. I rozumieliśmy, jaka może być „zapłata” za taką pracę ze strony władzy. CIĘŻAR PRZESZŁOŚCI — Kolejny bardzo kontrowersyjny w społeczeństwie temat — lustracja. Pańska wizja? — Spóźniliśmy się z nią. Należało ją przeprowadzić na początku naszej 20-letniej drogi. Ale wtedy wprowadzenie tego procesu było niemożliwe, ponieważ Ukrainą nadal kierowała nomenklatura, która sama powinna podlegać lustracji. A dzisiaj lustrację trzeba przeprowadzać częściowo. Wszystkie nasze problemy wynikają z tego, że przez 20 lat nie przeprowadziliśmy procedury dekomunizacji, destalinizacji Ukrainy. Kiedy w 20. roku niepodległego państwa w centrum stolicy pojawiają się portrety Stalina, a Chreszczatyk jest udekorowany czerwonymi flagami, kiedy Rada Najwyższa przyjmuje ustawę o czerwonej fladze, to, jak to mówią, przyjechaliśmy. Przez taką Radę Najwyższą realnie niemożliwe jest ustawowe zakazanie partii komunistycznej, symboliki komunistycznej i faszystowskiej, usunięcie wszystkich symboli komunizmu, usunięcie tych bożków okresu Lenina-Stalina, którzy stoją w całej Ukrainie, wprowadzenie odpowiedzialności za propagandę idei komunizmu i stalinizmu, jak zrobiono to w wielu państwach. Musimy przyjąć ustawę, która zakazywałaby zajmowania stanowisk państwowych funkcjonariuszom byłej partii komunistycznej, tym, którzy współpracowali ze służbami specjalnymi i, oczywiście, samym pracownikom tych służb. Lustrację warto przeprowadzać także w organizacjach społecznych, partiach, bo kiedy partię uosabia były pułkownik KGB, to jest to zniewaga pamięci patriotów. Ale to już pytanie do samych członków partii. — Nie unikniemy tak niezwykle ważnego i poważnego tematu, jak zjednoczenie sił narodowo-demokratycznych. — Sytuacja jest nadzwyczaj trudna. Ludzie przez te 20 lat stracili optymizm, a ich nadzieje przekształciły się w głęboką niewiarę i sceptycyzm wobec polityków. Kategorycznie nie przyjmuję idei powszechnego, światowego zjednoczenia dziesiątek partii, bo ono nic nie da. Każdy musi przeprowadzić dla siebie weryfikację partii, które nazywają siebie narodowo-demokratycznymi, patriotycznymi, określić, czy można jednoczyć się z tą partią. Założenie wyszywanki to za mało. Zamiast ogromnych zjednoczeń trzeba zacząć od realnego połączenia dwóch-trzech partii, których liderzy nie mają w swojej biografii faktów zdrady. A ludziom trzeba powiedzieć jasno: to zjednoczenie robi się, aby uratować Ukrainę. Że naszym celem jest państwo ukraińskie ze swoimi priorytetami narodowymi. Musimy budować Ukrainę, za którą oddały życie miliony ludzi. Jesteśmy ich dłużnikami. — Jest Pan obecnie w partii „Za Ukrainę”, której przewodzi Wiaczesław Kyryłenko, młody, perspektywiczny polityk. Czy Pana partia jest gotowa na takie zjednoczenie? — Jesteśmy gotowi. Prowadzimy konsultacje, szczerze mówimy, czego chcemy. Sądzę, że w najbliższym czasie okoliczności będą popychać liderów politycznych do takiego zjednoczenia. Rozmawiał Petro ANTONENKO Zdjęcie z archiwum J. Kendziora

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn