Strona · s. 8strona oryginału ↗
A czy znacie Kaczaniwkę??
Слово Просвіти, №30 за 2011 рік
„Kto nie zna piękna Kaczaniwki!” — mniej więcej tak odzywała się większość wybitnych gości, wspominając pobyt u gościnnych ukraińskich arystokratów, właścicieli wspaniałego pałacu otoczonego wytwornym dziełem sztuki ogrodowo-parkowej. Taras Szewczenko, Michaił Glinka, Semen Hułak-Artemowski, Ilja Riepin — ludzie, którzy potrafili dostrzegać i cenić piękno, zachwycali się Kaczaniwką. Dziś tamtejsze dęby-olbrzymy, pamiętające znamienitych gości, mają do pół tysiąca lat! Zachowały się też niektóre gatunki tzw. drzew-egzotów.
Switłana DMYTRENKO
Park w Kaczaniwce za czasów pierwszych jego właścicieli miał powierzchnię 732 ha. Następnie wchodził w dziesiątkę największych parków Europy XIX wieku. Obecnie park nieco się zmniejszył i wynosi 568 ha (z czego 120 ha to stawy). Wśród dużych parków dworskich na Ukrainie, takich jak Aleksandria, Sofijiwka, był on największy. Do 1772 roku ziemie te należały do nadwornego śpiewaka Jej Królewskiej Mości Fiodora Kaczanowskiego. Pałac zbudowano w stylu architektury wschodniej z elementami baroku. Parter kamienny, drugi, dobudowany
— drewniany. Za cerkwią był dworski cmentarz — chowano tam szlachtę, która nie miała własnych przykościelnych stref sakralnych. Mimo lichych czasów Kaczanówka zachowała naturalno-architektoniczne uroki i do dziś jest znakomitym miejscem wypoczynku. Tutaj i obecnie zachowuje się niepowtarzalny duch gościnności. Zespół naukowców pod kierownictwem dyrektora Narodowego Rezerwatu Wołodymyra Burenka pielęgnuje pamięć o Hryhoriju Stepanowyczu Tarnowskim, pierwszym właścicielu Kaczanówki z rodu Tarnowskich. To właśnie on zapoczątkował tu działalność mecenasa (czytaj — muzealną). Poza tym był mądrym reformatorem, który wszedł do historii również jako natchnienie i autor idei uwolnienia chłopów od poddaństwa w 1861 roku w Cesarstwie Rosyjskim. Utalentowany i energiczny przedsiębiorca, w 1846 roku Hryhorij Tarnowski zaczął budować cukrownię, która w 1852 roku wypuściła pierwszą produkcję. Dochody z cukrowni stały się w przyszłości głównym źródłem jego zysków. W Kaczanówce nie było poddanych pańszczyźnianych, byli robotnicy najemni. Przyjmowano ich w drodze konkursu, bo chętnych, by się tu dostać, było bardzo wielu. Płaca była dobra, najlepszych robotników zachęcano. Niestety, cukrownia od dwóch lat jest wstrzymana, choć urządzenia na razie nie zostały oddane na złom przez „nowych Ukraińców”. Jednym z właścicieli majątku i parku ukraińskich dziedziców był Wasyl Wasylowycz Tarnowski-młodszy. Kochał się w ukraińskich pieśniach i sam je pięknie wykonywał. Miał niańkę — z poddanych, Marię Borysiwnę, którą bardzo kochał i szanował. To właśnie ona śpiewała mu pieśni kozackie, opowiadała o ciężkim, poddańczym życiu ukraińskiego ludu.
Wasyl Tarnowski wyróżniał się wśród pysznego panstwa: chodził w wyszywance, szarawarach i kobiernyku, skupował rarytasy ukraińskiej kultury i historii (szablę Bohdana Chmielnickiego, banduraz Ostapa Wereséja, osobiste rzeczy Iwana Mazepy, koszowego Iwana Sirki i Pawła Połuboteka). Te przedmioty właśnie stały się podstawą kolekcji dwóch dzisiejszych muzeów — Muzeum Historycznego im. Wasyla Tarnowskiego w Czernihowie i Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Wszystko, co miało związek z życiem Szewczenki, jego wydane i niewydane utwory, zbierał tu, w Kaczanowce, Wasyl Tarnowski-młodszy. Zbiór liczył ponad 700 eksponatów. W wieku ośmiu lat poznał Szewczenkę. Lubił słuchać jego poezji, sam czytał to, co podobało się Szewczence. Podczas ostatniego przyjazdu poety do Kaczanowki 21 sierpnia 1859 roku — zaraz po zesłaniu — witał go Wasyl, już wtedy student. Jak wspominał Michaił Włodzimierzowicz Tarnowski, prawnuk stryjeczny Wasyla Tarnowskiego-młodszego, podczas jednego z przyjazdów Szewczenki do Kaczanowki przechadzał się on po parku. Tarasowi Hryhorowiczowi otworzyła się malownicza panorama i zachwycony Kobzarz wykrzyknął: „Kiedy umrę, pochowajcie mnie tutaj”. Stąd pomysł Tarnowskiego, by w Kaczanowce stworzyć swoisty panteon, gdzie mieliby zostać pochowani wybitni Ukraińcy — Szewczenko, Kwitka-Osnowjanenko, Kotlarewski. Kiedy Szewczenkę przeniesiono do Kaniowa, Wasyl usypał podobny kurhan w głębi parku, gdzie poeta chciał być pochowany. Kiedy w Kaczanowce w 1883 roku umiera bliski przyjaciel Szewczenki, Hryhorij Czestachiwski, zmarłego chowa się tam. Tarnowscy słynęli także jako mecenasi — to m.in. wsparcie przy wznoszeniu pomnika Bohdana Chmielnickiego w Kijowie, pierwszego pomnika na mogile Szewczenki na Czernieczej Górze, pomnik Kotlarewskiego w Połtawie. Wydatki były znaczne, lecz dziedzice się tym nie przejmowali, a w 1897 roku, aby uniknąć całkowitego bankructwa, ówczesny właściciel decyduje się sprzedać majątek za milion carskich rubli. Nowym właścicielem został Pawło Iwanowicz Charytonenko, nazywany nie inaczej jak „złotym królem cesarstwa rosyjskiego”. Uczynił Kaczanowkę supernowoczesną — w majątku jest telefon, elektryczność, wodociąg i kanalizacja. Na początku XX wieku żaden szlachecki majątek nie miał takiego kompleksu instalacji. Ale kupił nie Kaczanowkę jako taką, lecz właściwie Parafiiwską cukrownię. I zrobił to ze względu na córkę Oleną, która miała wyjść za mąż za księcia Urusowa. Zatem Kaczanowka była jej posagiem. Podczas ceremonii ślubnej, aby życie młodej pary było słodkie, aleję dojazdową (a ma ona 450 metrów) zasypano cukrem. Młodzi przejechali nią, by stanąć na ślubnym kobiercu. Kaczanowka XXI wieku nieco się zmieniła: odnowiono fasady, wzbogacono wnętrza. Restauracja w pałacu trwa do dziś. W planach — przekształcenie go w pałac-muzeum, jakim był za Tarnowskich. Były tu 56 pokoi. Jest mała salon z zachowanym marmurowym kominkiem, Li-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
