Strona · s. 10strona oryginału ↗
PISARZ NA TLE SZALONEJ EPOKI
Слово Просвіти, №30 за 2011 рік
— Mychajle Fedotowyczu, dzisiaj publikujemy fragment Pańskiego nowego utworu. Stworzył Pan całą biblioteczkę powieści biograficznych o ludziach sztuki i literatury. Oczywiste jest, że aby to zrobić, trzeba dobrze poznać nie tylko życiorys, drogę twórczą tego czy innego artysty, ale także poczuć szczególną metafizykę jego charakteru, mistycyzm jego organizacji duchowej, zanurzyć się i poczuć wszystkimi włóknami duszy tamten czas… — To zapewne dobrze znają autorzy utworów biograficznych: kiedy długo pracujesz nad materiałem, nieuchronnie nawiązujesz ze swoim bohaterem naprawdę szczególne relacje — jakby z całkiem żywą osobą. Tak było u mnie podczas pracy nad powieściami o Marii Baszkircewej, Todosiu Osmaczce, Ołeksie Włyźce i Nikiforze Drowniaku. To doprawdy jakaś mistyka, bo ci, którzy żyli dawno i daleko, są niewidocznie obecni obok ciebie, wpływają na ciebie — nie tylko zaczynasz patrzeć na świat ich oczami, ale także mówisz ich słowami, przytaczasz ich argumenty. Z żywymi jest łatwiej — kiedy pisałem książki o Rafale Bagautdinowie, Wołodymyrze Biersieniewie czy Jewhenii Pasternak, było to normalne ludzkie porozumienie, „orkiestrowane” moją adoracją dla nich (jej obecność jest niezbędna, bo inaczej utwór o nich po prostu nie będzie miał dobrej energetyki). W relacjach z żywymi postaciami wszystko można wytłumaczyć czysto materialistycznymi argumentami. Pięć lat życia zabrała praca nad powieścią o Mychajle Kociubynskim, jego otoczeniu i jego czasach. I znów się powtórzyło: niemal na wszystko wokół Kociubynskiego patrzę jego oczami, mierzę jego miarą. I jest mi bardzo ciężko, a nawet trochę niezręcznie tam, gdzie muszę wystąpić w roli jego sędziego, gdzie trzeba nie zgodzić się z myślami Kociubynskiego… — Oczywiste, że prawo do tego daje Panu zamysł twórczy, koncepcja utworu… — Ciekawa jest ewolucja zamysłu utworu, bo początkowo miała to być, że tak powiem, absolutnie bezpretensjonalna powieść biograficzna (od dnia narodzin do dnia śmierci itd.). Jednak z czasem wydało mi się, że wszystko to będzie bardzo nudne. Bo przecież w zewnętrznie spokojnym, mało wydarzeniowym życiu Kociubynskiego po prostu jest mało romantycznych epizodów (chyba że z wyjątkiem romansu z Apłaksiną). Wydało mi się znacznie bardziej produktywne napisać o czasach Kociubynskiego, o drogach i próbach ukraińskiego człowieka tamtej szalonej epoki. Wydawało się, że najlepiej zrobić utwór czysto „spowiedziowy” — niech to będą monologi różnych ludzi. Ich pseudowspomnienia. Za tym kryją się wielkie możliwości artystyczne. Realne, dokumentalnie dokładne współistnieje w utworze obok zmyślonego, ale takiego, które tylko przypadkiem się nie wydarzyło. — Ale i sprawy, od których Pan ciągle się odrywa, wcale nie są drobne. Jeden konkurs imienia P. Jacyka, który rozpoczął drugą dekadę, czego jest wart! — Ktoś mi już mówił: ile byś jeszcze książek napisał, gdybyś nie poświęcił się konkursowi imienia Petra Jacyka. To oczywiście prawda. Konkursowe kłopoty zabierają dużo czasu, energii, a nawet nerwów, ponieważ to przedsięwzięcie ma niemało wpływowych wrogów, którzy dokładają starań, aby konkurs „zakopać”. Ot, ile dla tego robi tylko jeden Tabacznik. A inni tabacznicy — to cała czarna armia… Ukraińscy pisarze zawsze byli w roli działaczy społecznych, na literaturę zostawało im mało sił. I dzisiaj niemal każdy z nas jest w tej roli. Dlatego nie ma co narzekać. A zresztą, nasz konkurs — to także twórczość. Byle jak go nie stworzysz… Rozmawiała Lubow HOŁOTA Życie nauczyło mnie ostrożności i nieufności, tych dwóch wrogów bezpośredniej radości. Mychajło Kociubynskyj …Tylko za młodu wydaje się, że wszystko na świecie zależy od ciebie, że wszystko jest w twojej mocy, że jesteś w stanie przekonać, że skłonisz wszystkich, by spojrzeli na wszystko twoimi oczami i zobaczyli to tak, jak widzi się tobie. I dopiero z latami przychodzi to przykre odkrycie: cokolwiek byś mówił i cokolwiek byś robił — nikogo do niczego nie przekonasz; każdy myśli, jak mu się podoba i jak mu się chce. Jednemu miło widzieć czarne jako białe, drugiemu — odwrotnie. A trzeciemu spodobało się w ogóle niczego nie widzieć i nie słyszeć. A czwarty znajduje się w potrzebie, by we wszystkim tobie zaprzeczać, myśleć na przekór i żyć tobie na złość, bo w ten sposób czuje się bardziej znaczący, samorealizuje się, a życie jego jakby nabiera jakiegoś poważnego sensu. Szczególnie ciekawie obserwuje się taki teatr ludzki wtedy, gdy to nie dotyczy ciebie. Kiedy nie ciebie szarpią, nie o tobie plotkują, nie ciebie wiodą na stos moralności: ty zrelaksowany zamarłeś na widowni, a ze sceny ciebie, otulonego półmrokiem, nawet nie widać. Możesz pozwolić sobie na taki luksus — całkowicie wyodrębnić siebie z tego spektaklu życia, pozostawiając sobie tylko rolę obserwatora komicznej krzątaniny ludzi na scenie i surowego sędziego ich czynów. Możesz nawet utwierdzić się w przekonaniu, że właśnie tak powinno być, jednak w pewnym momencie spłoszony światłem półmrok ucieka z sali, stajesz się bezbronny wobec skierowanych na ciebie spojrzeń, a ludzie ze sceny nagle wskazują palcami, wzywając wszystkich na sali, by zwrócili uwagę na ciebie, usłyszeli twoje tajemnice. I kiedy zaczynają o tym mówić, każdy dodaje coś od siebie, niekiedy taką niedorzeczność, że w nią, zdaje się, nikt na świecie nie może uwierzyć. Ależ — wierzą, bo chce się wdeptać w błoto tego, kto jeszcze wczoraj miał nieskazitelne renomę. Ludziom z jakiegoś powodu chce się widzieć innych gorszymi od siebie… My z Szuroczką byliśmy zbyt nieostrożni — nie chcieliśmy myśleć o tym, że wszystko, co skryte, i tak staje się jawne. Choć jak bardzo się strzegliśmy, pewnego dnia Wira zjawiła się u Szuroczki w domu, gdzie odczytała jej matce i Zini list Szuroczki. Zaadresowany do mnie. Ja i bez opowieści Szuroczki łatwo wyobrażam sobie rozgniewaną Wirę w cudzym domu. Jeśli już wybuchła, to uspokoić się jej trudno. Wira nie tylko skarżyła się im na Szuroczkę, prosiła, by na nią wpłynęli, ale i groziła, że będzie walczyć o zachowanie rodziny wszystkimi sposobami. Wyrwała jej się nawet fraza o tym, że nie zatrzyma się nawet przed morderstwem. Wira zastrzegła im, że nakłada na nich odpowiedzialność za Szuroczkę, z którą ona nie będzie się spotykać i rozmawiać, bo Szuroczka ostro jej odpowiedziała na jej notatkę, w której Wira żądała od niej wyjaśnień w sprawie anonimowego listu. Wira napisała do Szuroczki tak: „Otrzymałam anonimowy list o Pani w odniesieniu do Mychajła Mychajłowycza. Oczywiście, anonim — to podłość, ale komu chce się być obiektem wstrętnych rozmów zarówno w biurze, jak i w mieście?”. Ja ostrzegałem Szuroczkę: jeśli Wira ci coś napisze — niczego nie
Mychajło Słaboszpycki znany jest nie tylko jako niezmienny dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Jest on przede wszystkim znany ze swojej twórczości literackiej. Powieściopisarz, krytyk, literaturoznawca, publicysta, autor ponad trzech dziesiątek książek różnych gatunków. Laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, a także laureat dwunastu nagród literackich (im. Łesi Ukrainki, im. Ołeny Pcziłki, im. O. Biłeckiego, im. I. Bahrianego, im. W. Symonenki, im. M. Kociubynskiego, im. Braci Łepkych, „Dźwięk pajęczynki” im. W. Blyznecia oraz innych). Jego twórczość to nieustanne poszukiwanie mało znanych czy wręcz nieznanych postaci ukraińskiej kultury, których znaczenie i wielkość jeszcze do niedawna pozostawały w mroku zapomnienia. Jego czujne, wnikliwe, nowocześnie przemyślane spojrzenie nie omija także naszych znanych i odnoszących sukcesy rodaków, żyjących współcześnie. Zatem przywracając pamięć przeszłości, patrzy on także w przyszłość. Obecnie swoje 65-lecie pisarz wita ukończeniem powieści o Mychajle Kociubynskim i jego współczesnych. Fragment nowego utworu publikujemy po wywiadzie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
