Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

OLES DIAK: «POCZUCIE POTRZEBY W SPOŁECZEŃSTWIE JEST DLA BARDA I POETY NAJWAŻNIEJSZE»

Слово Просвіти, №30 за 2011 рік

Prawdziwa sztuka zawsze niesie w sobie wyrazisty ślad nieprzeciętnej osobowości twórczej. Właśnie taką niezwykłą osobą jest lwowski bard, poeta Oles Diak. Rozmowa z nim była spontaniczna i niezapomniana. Przypominała mi deszcz pośród babcinych karpackich połonin, który podkradł się znienacka i tak samo znienacka odszedł… Ostatnimi czasy raz po raz wracam do „Białej miłości” autora, która oddycha czystością i przejrzystością, i szczerze mówiąc, nie potrafię odmówić sobie luksusu picia z galicyjskiego źródła jego twórczości pieśniarskiej… — Czy popularna jest obecnie piosenka bardowska i na czym polega jej niezbędność? — Bardzo trudno mi oceniać sytuację, ponieważ obecnie nie widać wyraźnie spektrum działalności i obecności ukraińskiej piosenki autorskiej w granicach całej Ukrainy. Było to widać podczas odrodzenia wszystkiego, co ukraińskie, pod koniec lat 80. i na początku 90. Z tym też wiązała się przygotowana działalność i pozytywne skutki w ukraińskim społeczeństwie: zarówno pieśniarskim, jak i politycznym. To pierwsze festiwale piosenki autorskiej — „Czerwona ruta”, „Dola” w Czerniowcach, „Obereh” w Łucku oraz wiele innych mniejszych festiwali. Te wyraziste zjawiska, które pojawiły się nie tylko w piosence autorskiej, ale i w ukraińskiej kulturze, do dziś aktywnie funkcjonują i są niemal niedoścignione. A o tym, co dzieje się teraz na terenach Ukrainy, bardzo trudno mówić. Jeden z początkujących bardów opowiedział mi niedawno, że w Internecie znalazł informację o tym, iż we wschodniej Ukrainie będzie organizowany festiwal piosenki autorskiej. Złożył zgłoszenie i otrzymał odpowiedź, że ten festiwal będzie wyłącznie rosyjskojęzyczny. Czyli wcale nie chodziło o jakość twórczości pieśniarskiej… To nieszczęście. Tego, co dzieje się teraz, dwadzieścia lat temu nie można było sobie wyobrazić. — W jakich międzynarodowych akcjach biorą udział nasi bardowie? — Co dzieje się na poziomie międzynarodowym w gatunku piosenki autorskiej, nie jest mi dokładnie wiadome. Wydaje się, że wraz z pojawieniem się Internetu i innych środków komunikacji powinna być większa solidarność, większa informacyjność, ale wychodzi na odwrót. A może my już jesteśmy zupełnie inni, bo wtedy byliśmy tak uskrzydleni, aktywni i poszukujący, że wiedzieliśmy wszystko, co się dzieje, a teraz, wydaje mi się, każdy jest sam sobie. — Co Pana przywiodło do piosenki bardowskiej? — Z jednej strony, to we mnie żyje samo z siebie, a z drugiej — odegrało ważną rolę to, że jestem synem więźnia politycznego. W latach 80. mnie, twórczą osobę, która ma liczne materiały do publikacji, cenzura wpisała na czarną listę jako syna więźnia politycznego. I w końcu w redakcji czasopisma „Żowteń” (obecnie „Dzwin”) powiedziano mi otwarcie, że na próżno obijam progi, bo i tak nie opublikują. „Gdyby ujął się za tobą jakiś bardzo znany poeta, to być może by to pomogło”. I moja pierwsza czasopiśmiennicza publikacja ukazała się w 1988 roku w „Żowtniu” dzięki temu, że za moją twórczość ujął się Roman Fedoriw, a przedmowę napisał Roman Łubkiwski. Te dwie postacie bardzo mi pomogły. A piosenkę autorską pisałem już dawno w kręgu współtwórców. Choć przez długi czas nie miałem dostępu do publikacji, bardzo pragnąłem audytorium, żywego kontaktu. I to popchnęło mnie do występów, jeszcze gdy byłem studentem. I co ciekawe, pierwszymi koneserami mojej twórczości byli Nazarij Jaremczuk, Wiktor Morozow, którzy angażowali mnie do występów. — Piosenka bardowska to hobby czy sztuka? — To coś znacznie więcej. To sposób myślenia, sposób życia, sposób reakcji na procesy społeczne. Piosenka autorska ma wiele podgatunków. Reaguje na pewne momenty społeczne dzisiaj, w tej minucie. Ten gatunek, który wyznaję ja, wymaga głębokiego przemyślenia, przemyślenia na nowo, pewnego godnego poziomu wykonawczego. Piosenka autorska to już osobny, pełnowartościowy gatunek i tutaj każdy jest oryginalny na swój sposób. — Jaka tematyka jest wygrywająca dla barda? I osobiście dla Pana jakie tematy, motywy są najbliższe? — Brałem aktywny udział na Majdanie podczas Pomarańczowej Rewolucji, gdzie napisałem serię piosenek, występując przed obrońcami ukraińskiej godności. Kiedy społeczeństwo wrze, bard nigdy nie będzie z boku, bo jest cząstką społeczeństwa i nie może nie reagować na te rzeczy. Kiedy panuje spokój, rodzi się we mnie wiele piosenek o miłości, o pięknie przyrody. Są piosenki, które stanowią złoty fundusz mojej twórczości. To na przykład jedna z najbardziej ulubionych piosenek „Wysoki Zamek nadziei” — o wysokich uczuciach w mieście Lwowie. W niej Wysoki Zamek wzniesiono do rangi czegoś metafizycznego — wysokiego zamku uczuć. Tutaj mówić o jakimś konkretnym temacie jest bardzo trudno. Interesuje mnie piosenka autorska jako taka. — A najsłynniejsze szkoły bardów? I czy wielu jest wśród nich wyrazistych przedstawicieli młodzieży? — Ja w ogóle nie słyszałem o istnieniu choćby jednej szkoły piosenki autorskiej. Wiem, że wokół pewnej osobowości formuje się kółko, które uwielbia, szanuje twórczość, czerpie wiedzę… Ale jest na kim się wzorować. Bez wątpienia Wasyl Żdankin jest niedościgniony, ale on jest bliższy tradycji kobziarskich. Eduard Dracz również jest bliski kobziarstwu, ale jego utwory są nieco nowatorskie. Wiktor Morozow to niepowtarzalny bard romansu miejskiego. I do dziś niedoścignioną pozostaje w swoim gatunku Olha Bohomołeć, która zaistniała pod koniec lat 80. i na początku 90. Z nowoczesnych wyrazistych osobowości nie mogę nikogo wymienić, oni by zabłysnęli, gdyby w społeczeństwie jakoś zmieniła się sytuacja. — A Pan w swojej twórczości na kim się orientował? — U mnie autorytetów nie było. Urodziłem się na wsi i formowałem się w zamkniętym kręgu, czytałem dużo literatury poetyckiej. Dla mnie wstrząsem było, gdy przeczytałem przedruki poezji Wasyla Stusa i Ihora Kałyncia. To był przewrót w świadomości i znalazło to oddźwięk w mojej twórczości. Nawiasem mówiąc, ściśle współpracowaliśmy z Ihorem Biłozirem. Pamiętam, jak pewnego razu powiedział: „Wiesz, Olesiu, dlaczego jesteś taki oryginalny i autentyczny?”. Poczułem w tym jakąś prowokację. A on kontynuował swoją myśl i był to komplement: „Twoja autentyczność jest ciekawa, bo nie jest zniszczona teorią konserwatorium”. Po prostu trzeba wsłuchiwać się w intuicję, serce i iść (nawet na oślep) tam, dokąd prowadzi natchnienie. — A dokąd natchnienie zaprowadziło Pana obecnie? Nad czym Pan pracuje? — U mnie proces twórczy odbywa się systematycznie. W ostatnich kilku latach bardziej zanurzyłem się w twórczości poetyckiej, wydałem serię książek, ostatnie z nich to „Biała miłość” i „Rosa pierwotna”. Kiedy czuję, że staję się mniej rozpalony w poezji, to rozumiem, że trzeba albo się zatrzymać, albo przełączyć włącznik. Dobrze, że mam dokąd przełączać. I wtedy zaczynam myśleć bardziej muzycznie. I piszę wyłącznie piosenki. Bardzo lubię występować przed młodzieżą. Dzieci to najbardziej wdzięczna publiczność, one nie pozwalają na fałsz. Nauczyciele szkolni bywa, że zapraszają, obiecują, że zbiorą prymusów, najlepszych uczniów, którzy interesują się literaturą, muzyką. A ja potrzebuję tych, którzy słabo się uczą, i właśnie na nich kieruję całą swoją energetyczną uwagę. Bo wydaje mi się, że ci ludzie, którzy są gotowi cię słyszeć i przyjmować, oni i tak cię usłyszą. I kiedy widzę zmiany w zachowaniu po spotkaniu ze mną, to takie dobro, bo czuje się swoją pewną misyjność. Miałem występy także w miejscach pozbawienia wolności. Zazwyczaj tam oczekują usłyszeć barda śpiewającego o przestępczym świecie, a tu zupełnie inne piosenki. Więc to taka przyjemność — widzieć ludzi, którzy odradzają się na oczach. Poczucie bycia potrzebnym w społeczeństwie jest najważniejsze dla barda i poety. Dużo podróżowałem. Świat jest dla mnie interesujący, by zdobywać życiowe doświadczenie, akumulować energię, nabrać wrażeń, ale poza granicami Lwowa nie napisałem ani jednego wiersza i ani jednej piosenki. Jadę do mamy, do rzeki dzieciństwa, w góry, gdzie poznawałem niebiosa, i tam również nie mogę pisać, bo pisze się tylko we Lwowie, do którego jestem przywiązany. A śpiewa się wszędzie. Rozmawiała Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcie Oksany KOPAK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn