Strona · s. 16strona oryginału ↗
NA CZARNO-BIAŁEJ GRANICY: HISTORIA W EKSLIBRISACH
Слово Просвіти, №30 за 2011 рік
Gwiazda charkowskiego grafika Jurija KIJAŃSKIEGO wzeszła na naszym artystycznym firmamencie pół wieku temu. Po ukończeniu w 1957 roku Szkoły Artystycznej w Rostowie nad Donem rozpoczęła się jego działalność pedagogiczna jako wykładowcy kreślenia i rysunku w Artiemowskiej kolejowej szkole średniej. A po studiach na wydziale grafiki Charkowskiego Państwowego Instytutu Artystycznego wiąże swoje życie z Charkowem. Kierownikiem jego pracy dyplomowej był zapalony artysta-kolekcjoner, który szczególnie cenił sztukę ekslibrisu. To on zaszczepił w Juriju Kijańskim miłość do tego oryginalnego gatunku.
Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce
Wielki wpływ na artystę miało zapoznanie się z pracami filozofa Hryhorija Skoworody. Przyczyniły się one do przebudowy myślenia, wyjścia z narkozy sowieckiego zombingu. I do dziś Skoworoda pozostaje nauczycielem i doradcą już poważnego wiekiem artysty. Jego postulaty: „U rozumnego oczy w głowie, a u nierozumnego oczy na krańcu Ziemi”, „Poznając siebie, poznajesz Boga, poznając Boga, poznajesz siebie”, „Człowiek — mały kosmos” pomagają uwalniać myśl od stereotypów, sprzyjają nowemu widzeniu i rozumieniu otaczającego świata.
Pośród dorobku twórczego mistrza znajdują się przykłady grafiki książkowej, wykonane w różnorodnych technikach graficznych: akwaforta, sucha igła, grawerowanie na plastiku, linoleum, litografia. W technice suchej igły Jurij Kijański mistrzowsko oddał wizerunki imperialnych urzędników według motywów poematu T. H. Szewczenki „Sen”. Tutaj objawił się jako utalentowany kontynuator tradycji zapoczątkowanych przez znanego ukraińskiego grafika Kazimierza Agnit-Sledzewskiego.
Artysta językiem groteski oddał bezduchowy świat imperialnego dyktatu, w satyrycznym kluczu przedstawił naturę rosyjskiego totalitaryzmu. Wiele okładek, frontyspisów, szmuc-tytułów rozkładówki wykonał artysta w technice linorytu, demonstrując pociąg do awangardy, napełniając suprematyczne kompozycje to gwiezdną radziecką symboliką, to narbutowskimi trójkątnymi kiściami winogron („Wieniec żytnich kłosów” Iwana Macenki). Szczególnym źródłem inspiracji Jurija Kijańskiego stał się ekslibris. Znak książkowy na Ukrainie powołała do życia wielka duchowa i kulturalna potrzeba ukraińskiej inteligencji. Począwszy od 1967 roku, w czasach ogólnego zachwytu tą sztuką, stworzył w technikach grawerowania na linoleum i plastiku ponad 60 znaków książkowych. Adresowane są one do Charkowskiej Szkoły Artystycznej, kolegów-wykładowców, znanych artystów: A. Bazylewycza, H. Korenia, mistrzów sztuki ludowej T. Pati, M. Pryjmaczenko, historyka sztuki B. Woznyckiego i innych. W większości ekslibrisów artysta skłania się ku symbolice, za pomocą której uogólnia ich tematykę. Świadome odejście od natury i nadmiernej szczegółowości to wynik analitycznego myślenia, uogólnienia. Głównymi środkami wyrazu Jurija Kijańskiego są gra czarnych i białych płaszczyzn. Szereg ekslibrisów poświęcono wybitnym ukraińskim pisarzom, działaczom teatru: Mychajle Draj-Chmarze, Hnatowi Chotkewyczowi, Irynie Wilde, Lesiowi Kurbasowi. Doświadczywszy ostrej krytyki i prześladowań, przeżyli niełatwe życie i weszli do złotego funduszu dziedzictwa narodowego. W ekslibrisie adresowanym do Mykoły Woronego artysta przedstawił spętanego narowistego konia w klatce, który symbolizuje przytłaczającą atmosferę tamtych lat. To krzyk ofiar stalinizmu, ból i śmierć milionów ludzi. Mistrzowsko rozwiązane proporcje czerni i bieli, doprowadzone do wirtuozowskiego brzmienia giętkie linie, mocna kompozycja — wszystko to czyni ekslibris dynamicznym i ekspresyjnym. W 1981 roku, kiedy kijowianie przygotowywali się do obchodów w następnym roku 1500-lecia Kijowa, Jurij Kijański odpowiedział na to wydarzenie pięcioma ekslibrisami, w których w przypisanej mu groteskowej manierze opowiedział o historycznych perypetiach dawnego miasta i wyśmiał jego najeźdźców. Nadmierne suprematyczne napełnienie symboliką szewczenkowskich ekslibrisów nadaje im zaszyfrowaną treść, niedostępną dla nieobeznanych z tajnikami twórczej maniery artysty. Pośród nich dwa wykonane dla samego Kobziarza, jeden dla Charkowskiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia T. H. Szewczenki oraz „Szewczenkiana Jewhena Artemenki” — znanego charkowskiego kolekcjonera. Szereg ekslibrisów poświęcono muzeom, w szczególności muzeum-twierdzy w Kamieńcu Podolskim, muzeom artystycznym miast Sumy i Lebedyn (na 100-lecie rzeźbiarza I. P. Kawaleridzego), Charkowskiemu Muzeum Literacko-Pamięciowemu (na 275-lecie H. S. Skoworody). Pracując nad serią znaków książkowych, poświęconych ulubionemu filozofowi, Jurij Iwanowycz postanowił nie ograniczać się do tradycyjnych dla ekslibrisu rozmiarów, pracował swobodnie i rozluźnienie. Są one nieco ilustracyjne. Poznając głębiny istoty mądrego filozofa, poprzez kompozycje „Wieczne i przemijające”, „Pokrewna praca”, „Trzy światy”, „O dwóch naturach” poznawał siebie. Zapoznanie się z dorobkiem twórczym Jurija Kijańskiego daje wszelkie podstawy twierdzić: to nieprzeciętne zjawisko we współczesnej ukraińskiej sztuce.
PRENUMERATA TRWA Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — twoja gazeta! Koszt prenumeraty
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
