Strona · s. 4strona oryginału ↗
Gdyby nauczyć komputer pisać fantasy, wyszłoby mu nie gorzej, a lepiej…
Слово Просвіти, №30 за 2012 рік
Switłana OREŁ, m. Kirowohrad. Jedna trzecia tekstów jest tutaj po ukraińsku, reszta po rosyjsku. Nie podejmuję się analizować ich z punktu widzenia krytyki literackiej, tym bardziej że jakość utworów różnych autorów bywa bardzo kontrastowa. Odnosi się wrażenie, że kompilatorzy nie przejmowali się doborem tekstów, a wpychali do książki wszystko, co im zaproponowano. Albo wybór był już bardzo ograniczony… W oczy rzuca się co innego — ogólny niski poziom utworów. Humor przewodniczącego zarządu obwodowej organizacji KLU Anatolija Jurczenki, moim zdaniem, jest po prostu wyssany z palca i nie tylko nie śmieszy — wywiera smutne wrażenie. I jeśli jego szkice o tematyce społecznej można jeszcze jakoś, choćby we własnej wyobraźni, próbować dociągnąć do poziomu humoru, to „Niepoprawnaja klassika”, gdzie autor próbuje bohaterów klasycznych dzieł jakoś połączyć z… sedesem, prosi się o kategoryczny wniosek… Właściwie Anatolij Jurczenko scharakteryzował taką twórczość swoim własnym wersem: „Smesznoj awtor, czestnoje słowo! On daze sam nie poniał, czto napisat”. Jeśli mówić o humorze, można przytoczyć przykład innego autora — Anatolija Kurhanskiego: „…Dityństwo, nacze płysia, prołetiło, I kołysaje zori synie nebo, J mene w moim dwori — prybułe tiło…” albo „Na łyci, borotboju zmużniłym, Niżno hrijetśia wsia moja dołia”. Problem tylko w tym, że to nie humor, a liryka! I ile by autor nie „…potyw u knyharni”, a tak i nie dorobił się nie tylko talentu, ale i elementarnego wyczucia ojczystego słowa. Podobnych cytatów można przytoczyć niemało, choć są w almanachu i utwory mniej więcej przyzwoitego poziomu. Lecz nie ma tego, o czym wspomniała Ludmyła Nikołajewśka w wierszu „Pamiati Wozniesienskowo”: „Gołos poeta na hrani proroczestwa”. U Wozniesienskiego rzeczywiście jest wiele takich wersów. U rosyjskojęzycznych autorów Ukrainy — mało. Oczywiście są bardzo wyraziste talenty — Borys Czyczybabin, Łeonid Wyszeseławśkyj, Łeonid Kisełow… Ale śmiem twierdzić, że najbardziej poruszające ich wersy są o Ukrainie, języku ukraińskim, nawet o charakterze pokutnym. Tragiczny poeta Łeonid Kisełow dosłownie w ostatnich dniach swojego bardzo krótkiego ziemskiego życia doszedł do wniosku: „…Czto wsie na swiete — tolko piesnia na ukrainskom jazykie”. Ale większość autorów utworów rosyjskojęzycznych ciąży ku kulturze masowej. Młodzież czyta je i prawdopodobnie uważa, że to właśnie jest prawdziwa literatura rosyjska. Nie ruszajmy klasyki, ale weźcie do rąk utwory współczesnych — Walentina Rasputina, Wasilija Biełowa, Wiktora Astafjewa, Borisa Kozakowa i poczujcie różnicę. To zupełnie inny język, inna energetyka — silna, potężna, poruszająca. Przecież słowo to zjawisko nie trywialne, nie codzienne, a mistyczne, kosmiczne. Jeśli jest oderwane od ojczystego gruntu, od energetyki tej ziemi, gdzie się narodziło, nieuchronnie traci siłę. I talent, nawet prawdziwy, nie może zrealizować się z pełną mocą, jeśli posługuje się językiem-funkcją, który wyraża sens, ale sam w sobie nie jest sensem. Nie mówiąc już o tych „twórcach”, którzy są zatruci ideą imperialną i próbują wzmacniać tak zwaną wspólną przestrzeń polityczno-kulturową. Nie mogę nie zacytować tego samego Okary: „Ukrainskij russkij — wowsie nie wielikij i mohuczij jazyk, a ubogoje arho juzno i wostocznoukrainskich technopolisow, torziestwujet nad stawszim elitarnym jazykom ukrainskim. …Poetomu ukrainskije russkojazycznyje awtory dostoiny wsiaczeskowo soczuwstwija — oni nachodiatśia na hieohraficzeskoj, linhwisticzeskoj i chudożestwiennoj pieriferii kak russkoj, tak i ukrainskoj kultury: dla pierwoj — oni biednyje rodstwienniki iz prowincji, dla wtoroj — otstupniki i wyrozdency”. To, że do rosyjskojęzycznych autorów almanachu KLU dołączyli w większości mało zdolni pod względem artystycznym, a miejscami po prostu karykaturalni ukraińskojęzyczni, tacy, którzy nie mają szans trafić do wydawnictw przygotowanych mniej więcej profesjonalnie, to jeszcze jedno świadectwo marginalności tego zjawiska. Tak jak i to, że kompilatorzy, najwyraźniej uświadamiając sobie słabość tekstów zaproponowanych czytelnikowi, próbowali podeprzeć się utworami analogicznych autorów z innych regionów. Więc kompilatorzy powinni byli nadać almanachowi inny tytuł. Bo literacka Kirowohradszczyzna to zupełnie nie to, co wydali. Nasz kraj, być może jak żaden inny, jest bogaty w talenty literackie, wśród nich niemało jest takich na poziomie proroctwa. Oczywiście człowiekowi, który chce tworzyć w jakimkolwiek języku, nie można tak czy inaczej przeszkodzić. To jego wybór. Ale przestaje on pozostawać tylko jego, kiedy stworzone dzieło wychodzi do ludzi, zaczyna wpływać na innych. I tutaj pojawia się pytanie — kto wydaje, czyim kosztem? Nie wątpcie — projekt sfinansował fundusz „Rozwytok Kirowohradszczyny” (jeszcze w „…ramkach inicjatywy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Serhija Larina „Literatura ridnoho kraju”), którym opiekuje się Ołeksandr Szałatałow. Ten sam, którego portrety są dziś rozwieszone po mieście wszędzie i w każdym miejscu, który wymyślił sklepy socjalne, gdzie ceny większości towarów są takie same, a nawet wyższe niż w supermarketach, ale za zakupy wymagają danych ankietowych, żeby potem słać potrzebującym ludziom „listy szczęścia” — prymitywną agitację za kandydatem na deputowanego ludowego, kiedy kampania wyborcza oficjalnie jeszcze się nie zaczęła. To człowiek, który demonstracyjnie stroni od języka ukraińskiego, chociaż dobrze go zna (kiedy urzędniczka wysokiej rangi zwróciła mu uwagę, od razu przeszedł na ukraiński). To człowiek tej władzy, która rozstawiła „nadzorców” na wszystkich wielkich przepływach finansowych i miliardami rozgrabia Ukrainę, a nam podrzuciła ustawę o językach regionalnych, a w istocie — o rosyjskim. Żebyśmy się gryźli. Taka jest rzeczywistość. A mimo to na tle tego wszystkiego nie opuszcza mnie zdziwienie i nieme pytanie: dlaczego rosyjskojęzyczni ludzie, niech nie wszyscy, ale ci, którzy nie są obojętni na słowo, nie czują tego, nie przejawiają elementarnej solidarności z językiem ukraińskim, który, gnębiony wiekami, obecnie najbardziej potrzebuje wsparcia? Czyżby tak silna, nieprzezwyciężona stała się dla nich ich sztuczna, narzucona przez imperium tożsamość? I czyżby nie rozumieli, że trzymając się jej, podcinają gałąź, na której siedzą? Bo rozbicie narodu, społeczeństwa prowadzi tylko do rezultatu, który obserwujemy obecnie. Daj Boże, żeby nie do gorszego. A biorąc pod uwagę tempo postępu technicznego, do czasu, kiedy komputery nauczą się składać beletrystykę, zostało już bardzo mało czasu… …za rosyjskojęzycznych Oldi. To cytat z ostrego polemicznego artykułu znanego rosyjskiego politologa Andrija Okary „Zapach miertwoho słowa”. Mowa w nim o roli, miejscu i losie literatury rosyjskojęzycznej na Ukrainie. Przypomnieć o nim zmusił almanach obwodowej organizacji Kongresu Literatów Ukrainy „Literaturna Kirowohradszczyzna”, który niedawno ujrzał światło dzienne w wydawniczo-poligraficznym centrum „Imeks-LTD”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
