Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Czy M. Ostrowski budował kolejkę wąskotorową w Bojarce?

Слово Просвіти, №30 за 2012 рік

Pawło WAKULIUK, profesor, zasłużony leśnik Ukrainy. W ostatnim czasie na Ukrainie aktywizują się siły antyukraińskie, odradzają się idee komunizmu i stalinizmu, sławi się M. Ostrowskiego, prototyp Pawki Korczagina, głównego bohatera powieści M. Ostrowskiego „Jak hartowała się stal”. W Bojarce w obwodzie kijowskim działało muzeum M. O. Ostrowskiego (od 1992 roku – muzeum krajoznawcze), przy którym ustawiono pomniki jemu oraz komsomolcom lat 20. Na ścianie dworca kolejowego wisi tablica pamiątkowa z napisem, że właśnie w Bojarce w 1921 roku M. Ostrowski budował kolejkę wąskotorową. Tutaj też, obok stacji, ustawiono parowozik „Kukuszka” – rzekomo właśnie taki parowozik ciągnął wagoniki z drewnem po kolejce wąskotorowej. W Bojarce imię M. O. Ostrowskiego noszą szkoła i kino, poświęcone mu są pieśni i sztuki. Na motywach utworów Ostrowskiego stworzono dwa wieloodcinkowe filmy kinowe. Obecnie jeszcze Chińczycy w studiu filmowym imienia O. Dowżenki nakręcili wieloodcinkowy film fabularny. Na podstawie powieści M. Ostrowskiego stworzono balet „Młodość” i operę „Pawło Korczagin”. Za aktywny udział w wojnie domowej i natchnioną pracę twórczą wybitnego komsomolca i pisarza w 1935 roku nagrodzono Orderem Lenina. Pośmiertnie, w 1966 roku (a zmarł on znacznie wcześniej – w 1936-tym) przyznano mu nagrodę Komsomołu Leninowskiego. W 1958 roku KC LKSM Ukrainy i Związek Pisarzy Ukrainy ustanowiły republikańską nagrodę imienia M. O. Ostrowskiego za najlepszy utwór artystyczny o komsomole i młodzieży... A jak sam Ostrowski oceniał swoje życie, zanim stał się wybitnym? Oto napisana przez niego w 1924 roku autobiografia w związku z wstąpieniem do Partii Komunistycznej (wydrukowana na maszynie i podpisana przez M. Ostrowskiego). Ten dokument odkryli w archiwach były dyrektor Ostrogskiego Muzeum Krajoznawczego Anatolij Chwedas i dyrektor Rówieńskiego Muzeum Borys Szapiewski, a opublikował go profesor Jurij Mycyk w czasopiśmie „Kurier Krywbasu” (nr 79, 80, 1997 rok). Podajemy autobiografię z zachowaniem osobliwości oryginału. „Urodziłem się w 1904 r. we wsi Wilia guberni wołyńskiej. Ojciec mój pracował w gorzelni jako robotnik w dziale słodowym. Tam uczyłem się w wiejskiej szkole. W 1914 r. kiedy skończyła się wojna, gorzelnię zamknięto i ojciec został bez pracy, wtedy przeniósł się z rodziną na stację Ożenin p.z.z., gdzie pracował w punkcie odbioru siana. Mój starszy brat wstąpił w 1914 r. na stacji Szepietówka do służby jako pomocnik ślusarza w parowozowni i my całą rodziną przyjechaliśmy do Szepietówki. Mój ojciec stary, 68 l., nie mógł już pracować, wtedy nam z bratem przyszło pracować na rodzinę. Ja wstąpiłem do pracy w bufecie na stacji, do kuchni podawać obiady. Tam przebywałem do 19 roku, w 1919 r. wstąpiłem do składu materiałowego stacji Szepietówka rąbać drewno do parowozu, gdzie przepracowałem do 20 roku. Potem wstąpiłem stamtąd jako uczeń pomocnika palacza na elektrowni, gdzie przepracowałem do roku. Byłem kubowszczykiem na stacji, w międzyczasie uczyłem się w szkole. W 21 roku była pierwsza konferencja młodzieży robotniczej, gdzie zostałem wybrany na powiatową konferencję młodzieży, po czym wstąpiłem do KSMU organizacji szepietowskiej. W sierpniu miesiącu KSM skierowało mnie do Kijowa do szkoły kolejowej (dział elektrotechniczny), gdzie byłem do końca 1922 r. Potem byłem chory kilka razy (ponad 8 m.) na tyfus. Zachorowawszy, przyjechałem do Szepietówki do rodziców, gdzie chorowałem. W czasie tej choroby w grudniu przechodziła Wszechukraińska rejestracja KSMU, której nie przeszedłem i mechanicznie wypadłem z KSM. Po chorobie wstąpiłem do KSMU w 1923 r., w maju miesiącu zostałem wysłany przez Okręgowy Komitet KSM jako sekretarz Berezdowskiej organizacji rejonowej, gdzie pracowałem cały 23 rok. We wrześniu 23 roku zostałem przyjęty jako kandydat KPBU przez Berezdowską organizację partyjną i zatwierdzony przez Okręgowy Komitet KPBU 17 stycznia 24 r. Rekomendowali do partii: Lysytsyn Mykoła Mykołajowycz, członek KPBU od 18 roku, p.k.cz. 289188, Przewodniczący Rejonowego Komitetu Wykonawczego. Trochymiw, członek KPBU od 20 r. p.k.cz. 290391 sekretarz Rejonowego Komitetu Partyjnego i Panasewycz, członek KPBU od 20 r. p.k.cz. 2777. W maju miesiącu zostałem wysłany przez okręgowy komitet KSMU jako organizator rejonowy do Zasławia, gdzie pracuję do tego czasu. N.A. Ostrowski”. Ostrowski pisał w autobiografii tylko o tym, co było naprawdę. Dobrze wiedział, że jakakolwiek nieprawda miałaby dla niego fatalne skutki. Nie wspomniał on też o „sławetnej” bojarskiej kolejce wąskotorowej. Cały jego heroizm pojawił się, kiedy narodził się Pawka Korczagin w powieści „Jak hartowała się stal”. Latem 1920 roku u organów władzy powstaje idea budowy jedenastu kolejek wąskotorowych do wywozu drewna, w szczególności Motowyliwka—Dorołynka, Fastów—Wepryk, Motowyliwka—Żorniwka, Biłyczi—Lutiż. W kwietniu 1921 roku specjalna komisja z przedstawicieli najwyższych organów władzy, w szczególności Rady Pracy i Obrony, zbadała trasy przyszłych kolejek wąskotorowych, zebrała materiały dla uzasadnienia ich budowy, ale w Bojarce budowy nie przewidywano (DAKO f. r-457, op. 1, spr. 73, ark. 5—7). W 1920 roku dla pozyskiwania drewna stworzono Ukraińską Armię Pracy (dowódca Berzin). Czerwonoarmiści przy wyrębie lasu siekierami, piłami i zwłaszcza produktami żywnościowymi byli zaopatrywani skrajnie niezadowalająco. Prawie nie mieli koni do zrywki i wywozu drewna. Kierownik Teteriwskiego odcinka pozyskiwania drewna 30.10.1920 roku meldował gubernialnym organom władzy, że czerwonoarmiści nie wyszli do pracy, bo są głodni, bosi, ubrani w łachmany i wśród nich jest wielu chorych, a leków nie ma (Centralne Państwowe Archiwum Wyższych Organów Władzy Ukrainy, fundusz 32, opis 2, sprawa 30, ark. 18 i 43). Dezercja żołnierzy armii pracy przybrała masowy charakter. Dla ich wyłapywania w Kijowie stworzono specjalną organizację „Derżkomputdezerter” oraz zorganizowano „Diktatorską trójkę paliwową” z nadzwyczajnymi pełnomocnictwami. W 1920 roku po Bojarskiej kolejce wąskotorowej o długości siedmiu wiorst drewno wożono końmi na czterdziestu wagonikach. Każdy woźnica dziennie wykonywał dwie kolejki. Według danych, które są w Państwowym Archiwum Obwodu Kijowskiego, tylko w styczniu 1920 roku ze stacji Bojarka wysłano 166 wagonów drewna. Do jesieni 1922 roku w leśnictwie Bojarskim wycięto i wywieziono wszystko, co można było wyciąć, dlatego budować jeszcze jakąś kolejkę wąskotorową nie było potrzeby. W sierpniu 1921 roku dowódca Ukraińskiej Armii Pracy wydał rozkaz bojowy o wzmożonym wywozie drewna i pilnym stworzeniu przy stacjach kolejowych przed nadejściem jesiennych roztopów „co najmniej trzymiesięcznego zapasu drewna”. W tym rozkazie Bojarski odcinek pozyskiwania drewna nie jest wspominany (DAKO, fundusz r — 457, opis 1, sprawa 150, ark. 73). W Kijowskim archiwum obwodowym przechowuje się sprawę nr 20 „O stworzeniu grup uderzeniowych Kolei Południowo-Zachodniej” (fundusz 459), ale nie ma w niej ani jednego dokumentu, który świadczyłby o organizacji w Głównych Warsztatach Kolejowych i technikum elektromechanicznym komsomolskich oraz innych brygad uderzeniowych do przeprowadzania pozyskiwania drewna i budowy w bojarskich lasach kolejki wąskotorowej. W DAKO (fundusz 459, opis 1, sprawy 41, 121, 121a i 122) przechowuje się rozkazy Zalliskiego i jego korespondencję z różnymi organizacjami i instytucjami, ale nie ma ani jednego dokumentu, który świadczyłby o budowie bojarskiej kolejki wąskotorowej. Ostrowski pisze o starych grabach, które stały wzdłuż trasy, „chowając zmarszczki kory pod brunatnym mchem”, o samotnej stacji pośród lasu oraz o tym, jak łopaty skrobały kamień, a deszcz zmywał z nasypu glinę. Ani Ostrowski, ani ci, którzy mu „pomagali” pisać, niestety nie wiedzieli, że w bojarskich lasach graby nigdy nie rosły, ponieważ są tu piaszczyste i rzadko gliniasto-piaszczyste gleby. I łopaty nie mogły skrobać kamienia, bo go tutaj nie ma. I zmarszczki nie chowały się pod brunatnym mchem, bo kora u grabu jest gładka. I glina z nasypu nie spływała od deszczu, bo gleby tutaj nie są gliniaste, lecz piaszczyste. I, co najważniejsze, na odległość 6 wiorst nie było potrzeby robić nasypu i budować wąskotorówki na trakcję parową oraz przewozić z Puszczy Wodyckiej do Bojarki 7 parowozików. Prawie 60-letnie jak na tamte czasy doświadczenie świadczy, że na stosunkowo niewielkie odległości celowo buduje się tylko wąskotorówki na trakcję konną, a dla nich nasyp nie jest potrzebny. Podkłady — zwykłe drewno opałowe o grubości 16—20 cm, zakopywano równo z ziemią i mocowano

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn