W rocznicę Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy deputowani ludowi Andrij Lewus oraz Serhij Wysocki (wraz z Mykołą Kniażyckim współautorzy Ustawy o języku) wspięli się z dużą grupą działaczy społecznych na najwyższą górę Karpat — Howerlę (2061 m), aby uczcić wejście w życie tej Ustawy. Deputowani wraz z aktywistami rozwinęli na szczycie Karpat ogromną flagę państwową, dołączyli do nich wszyscy patriotyczni obywatele, którzy w tym czasie przebywali na szczycie. Wśród aktywistów akcji „Obroń Ukrainę” było także wielu uczestników wojny wyzwoleńczej z moskiewskimi okupantami, która trwa od 2014 roku. Są to w szczególności znane osobistości: Ihor Mazur („Topola”), Ołeksandr Uszynski, Pawło Biłous („Kabuł”) — jeden z inicjatorów przyszłej społecznej tegorocznej parady wojskowej 24 sierpnia. Później w ramach rajdu samochodowego „Obroń Ukrainę” jego uczestnicy odwiedzili wieś Budaraż w obwodzie rówieńskim, gdzie w dalekim 1943 roku została utworzona i aktywnie działała aż do rozpadu „imperium zła” w 1991 roku antyimperialna międzynarodowa organizacja narodów zniewolonych przez Moskwę — Antybolszewicki Blok Narodów (ABN). Działalność tej organizacji w świetle agresywnej polityki rosyjskiego neoimperium ostatnich dziesięcioleci jest niezwykle aktualna również teraz. Heorhij ŁUK’JANCZUK, przewodniczący MGO „Bractwo Sołowieckie” Kijów—Karpaty—Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Kateryna MOTRYCZ
Przypadkiem usłyszałam frazę, że społeczeństwo wrze i takie ponure czasy nastały dla nas, bo, jakoby, to rok ciemnych sił. Oto one i wyrwały się ze wszystkich szczelin. I kto temu zaprzeczy?! Społeczeństwo snuje domysły: rewanż jest w drodze, czy już nadszedł? Niepokój patriotów częściowo przeradza się w panikę, a na tle “nowych twarzy” z jakiegoś powodu wypływają “stare” i bardzo stare z niebytu. Na przykład Stalina, autora powiedzenia “sługa narodu”. Wypłynęli z oddali nasi swojscy, grubiańscy, chronicznie rozdrażnieni przewodniczący kołchozów oraz przeklinający, rozpasani brygadziści i opętani kierownicy ferm. Marginalni naczelnicy bez hamulców i elementarnej kultury. I z jakiegoś powodu Nadija Sawczenko chodzi przez te niepokojące i napięte dni boso, jak w naszym dzieciństwie. I z jakiegoś powodu po sali Rady Najwyższej. I coraz natarczywiej myślisz o jej złamanym losie, że putinowskie wiedźmie służby specjalne coś jednak wstrzyknęły biednej dziewczynie i zaprogramowały ją, by uczyniła z RN Sodomę i Gomorę, nie zostawiając (według opracowanego planu) dla ocalałych nawet symbolu słupka soli, dobijając tych, którzy jeszcze mogli się ratować. Bohaterka z bajkowej wróżki, Joanny d’Arc, bajkowo szybko przeobraziła się w złą wiedźmę, złoczyńczynię. Ludzka psychika — tajemnicza, niezgłębiona i wrażliwa. O nią w każdej sekundzie toczy się walka… My szczerze kibicowaliśmy losowi biednej dziewczyny i dokładnie tak samo szczerze odrzuciliśmy ją i osądziliśmy, nie do końca przeczytawszy niejednoznaczne pismo tej niedobrej “bajki”. Cóż, “hosanna” i “ukrzyżuj” idą w naszym życiu w parze. A Ukrainie przybyło jeszcze jedno pasmo siwych włosów. Bo przecież ona jest jej ulubienicą, ona za nią walczyła i gotowa była umrzeć za nią, a zła siła, jak w bajkach o przeobrażeniu dobrych w złych, wyszarpnęła z jej serca miłość i ofiarność i wstrzyknęła nienawiść oraz okrucieństwo.
I myślisz, że wszystkie zburzone mosty
“przyjaźni” Rosja buduje jeszcze bardziej hybrydowo, wypróbowuje coraz to nowe pułapki, a jej czekistowsko-demoniczna potęga to swoiste perpetuum mobile, niestrudzony silnik, który pracuje na ludzkiej krwi. W przerwach między kanonadami ciężkiego sprzętu na wschodzie Ukrainy “car wszystkich carów” postanowił, że “trzeba porozmawiać”. I nie jest wykluczone, że stary i mądry wąż podpowiedział młodemu, jak właśnie trzeba postąpić z ukraińską władzą. A znienawidzonego P. Poroszenkę, który zachwiał i jego carską koroną, i osłabił jego jądrowe państwo, a i przed światem “zhańbił”, w ogóle zdjąć z wyborów parlamentarnych. Ot tak, przez kontakt telefoniczny, nie jest wykluczone, że dopingował go jeszcze większą nienawiścią do ukraińskiej władzy, w szczególności do RN, tak jak Nadię Sawczenko. Lustrować wszystkich, którzy byli u władzy od 23 lutego 2014 roku do 20 maja 2019 roku. Bez prawa kiedykolwiek zajmować stanowiska państwowe. No, z Putinem wszystko jasne. O tych majdanowców połamał nie jeden ząb mądrości i wyrobił się u niego odruch warunkowy na słowa “Majdan”, “Poroszenko”. Ledwo je usłyszy, jak ze wszystkich siedmiu ust wydziela się trucizna i lecą kłęby ognia i dymu. A oto dlaczego towarzysz Ze zgromadził tak dużo tej trucizny? Jest gotów wszystkie patriotyczne siły zetrzeć z powierzchni ziemi, nie przesiewając i nie zważając na osobowości. Na opinię społeczną, zapewnili w zespole “Sług Narodu”, mają napluć. Więc wszyscy deputaci na jedną, nie nową, twarz. Ci, którzy przyszli do Rady Najwyższej, wytrwawszy straszne dni i noce na Majdanie, nawdychawszy się dymu z płonących opon i patrząc w oczy śmierci. Ci, którzy wrócili z frontu, którzy przeszli przez piekło śmierci i ocaleli. A jeszcze wolontariusze, ci ofiarni ludzie najwyższej kasty, którzy rzucili się ratować Ukrainę, karmić, odziewać, obuwać wojowników w najcięższe i najtragiczniejsze dni i noce wojny. Lustrować! U nich — nie lubiane twarze chamów. Tych, którzy odsiedzieli w więzieniach w imię Ukrainy i przyszli budować państwo. Lustrować tych, którzy przyjęli mnóstwo cennych ustaw i uczciwie oraz oddanie popracowali na rzecz ukraińskiego państwa. Tych, którzy wyprowadzili Ukrainę z bandyckiego mroku donbaskich watażków na europejskie przestrzenie i walczyli za nią, przekonując świat, że jest częścią Europy, zmuszali utuczoną Europę uwierzyć w to, zobaczyć ją i nie odepchnąć, a pomagać. Ci szczególnie znienawidzeni. Ci — zażarci wrogowie. On ich w poprzednim życiu klauna wyśmiewał, znęcał się nad nimi, nie wiedząc co czyni i czy ma do tego moralne prawo. I jednak dobrał się do nich bezpośrednio. Jego nowa rola obrosła czy to sierścią, czy to łuską, i jest gotów swój śmiech zamienić w grzech. Gotów wyrzucić w niebyt te patriotyczne siły, które żyły i oddychały Ukrainą. Ratowały ją wykrwawioną i okradzioną, lepiły z niczego armię i jednak ulepiły, jak w bajce, gdzie dobro zwycięża zło, a bajkowi bohaterowie tworzą cuda i niedoścignione wyczyny.
To coż w tej patriotycznej wspólnocie jest dla was, towarzyszu Ze, najbardziej znienawidzone? Co najbardziej drażni? Kiedy wy, przepraszam, bezwstydnie “onanizowaliście” się na scenie Pałacu Ukraina, nieśliście “porno-wesołuchę”, to znienawidzeni przez was majdanowcy nosili na sobie rannych i zabitych, patrzyli w oczy śmierci, wyprowadzali rannych z płonącego Domu Związków Zawodowych i codziennie, w każdej sekundzie tworzyli wyczyn na granicy. Kiedy wy gulgotaliście na scenie wszelką sprośność i prymityw, oni z nadrywem krzyczeli “Sława Ukrainie!”, “Ukraina ponad wszystko!”, chowali się za drewniane tarcze i padali. Kiedy wy liczyliście wielkie “pieniądze”, które nosił wam niewybredny ochłos, oni wznosili barykady, ślizgali się na oblodzonych zakrwawionych workach ze śniegiem. Kiedy do nich strzelali w piersi w Parku Maryjskim (i wiem to z pierwszej ręki — uratował kamizelka kuloodporna; a obecnie lustrowany), wy i wasi kumple popijaliście drogie trunki i jedliście przysmaki w restauracjach.
Zakończenie na str. 2
ROZMOWA Z POETĄ-DYSYDENTEM
TAJEMNICZY KRYPTONIM WASYLCZUKÓW
PARADOKSY W PRZESTRZENI KULTUROWEJ
12-13
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zakończenie. Początek na str. 1. Zielony rewanż. Zły los, a może ten rok ciemnych sił i wyborca zmanipulowany przez telewizor wynieśli was na barykadę nie z piasku i śniegu, a z waty. I uwierzyliście, że ta wysokość jest wasza. A wy nie stawialiście oporu – „dla żartu”. Jest ona tylko po to, żeby bardziej stromy był upadek… Jak mówią Japończycy – idąc na górę, nie rozpychaj tych, którzy idą obok, bo niewygodnie będzie spadać. Zarysy chama i dyktatora, który dokonuje zamachu stanu i rewanżu, wyłaniają się coraz wyraźniej i dotkliwiej. Z opakowania klauna-samouka, jak ze skorupki kurczęcia, wyłania się pewny siebie kierowniczek, tak podobny do komunistycznych czerwonych naczelników. Niemal codziennie widzimy chamski styl zachowania wobec ludzi niższej rangi, jak prawowity, skrajnie rozdrażniony, nie przebierając w słowach, wygania z sali i „daje popalić” „temu czartowi”, a do tego, powiada, „jeszcze kumpla-esbeka podłączę, żeby i on dał ci popalić”. No, wypisz wymaluj jak w kołchozie „Czerwony dyszel” („Poszli wy w taką…” „Ja ciebie, Hańko, gołą d… po wsi włóczyć będę i z góry batem smagać!”). I ten naród tego wszystkiego nie zapomniał i znowu sam sobie zarzucił na szyję postronek. Ale on po prostu za tym zatęsknił, zatęsknił za chamami i żandarmami w urzędniczych fotelach, bo to „porządek” i właśnie w takiej „zagrodzie nowych twarzy” widzi swoje prawowite miejsce i jest gotowy, by go znowu gołą d… włóczyli do Unii Celnej. Wiem, że w mojej rodzinnej wsi masowo ruszyli do tej zagrody… Czy można sobie wyobrazić takie wykrzywione ze złości oblicze A. Merkel, Macrona? Jest elitarny poziom męża stanu, a jest też takie „od pucybuta do milionera”. I to codziennie udowadnia „grupowy prezydent”, pewny siebie i bezkompromisowy, wydając nieudolne, bezsensowne decyzje, pozbawione prawnego wypełnienia i logiki. Demonstrowana jest prawna niepiśmienność i po prostu ignorancja, niekompetencja tam, gdzie powinna być szybka państwowa reakcja i stanowisko władzy. „On się nauczy” – powiedzieli „mędrcy”-jednomyślni i posadzili swoje dzieci w samochodzie na trasie, w którym po raz pierwszy wziął kierownicę do rąk uczeń-kierowca. Nowy model państwa „sług”, gdzie „wy wszyscy jesteście prezydentami”, powstaje z nieznanego w historii budowania państwa niepołączalnego połączenia: symbioza biedaków na czele z milionerami-miliarderami, klanami oligarchów, którzy pragną pochłonąć jeden drugiego. Ale o tym wiedzą tylko owi 25 procent narodu i nie chcą lub nie mogą uświadomić sobie ci, którzy idą w tłumie i realizują zuchwałe „my ich zrobimy znowu”. „Proletariuszom” znowu obiecano, jak i sto lat temu, wszystko – fabryki, zakłady, ziemia – wasze. A oto zyski z nich – nasze. Tak powstawały wszystkie dyktatorskie reżimy, uruchamiając jako lokomotywę masy ludowe. Dyktatorzy właśnie wywodzili się z niedemokratycznego myślenia, własnych kompleksów, chęci mszczenia się na kimś i niepohamowanego pragnienia władzy. Do urzeczywistnienia tego celu potrzebna jest statystowanie, przynęta, ręczna-wygodna siła, bezkręgowa i posłuszna. To parawan i podpora zarazem. Taką siłę zdołali poruszyć Lenin-Stalin, obiecując wykluczonym raj komunizmu przez „czyściec” KPZR, za którym było piekło. Hitler stał się tym, kim się stał, przyprowadzając na początku swojej kariery do władzy przeważającą swoją siłę, własnych „sług narodu”, którzy wyparli oponentów. To znaczy przeprowadził „lustrację” w taki sposób. Władza trafia w jedne ręce tylko u tego, kto skrojony jest jak dyktator. Człowiek demokratycznego myślenia nigdy nie będzie trzymał w rękach małego piernika i wielkiego bata zarazem. Psychika porażonego kompleksami i pragnieniem wszechwładzy zarazem jest nieprzewidywalna i zdolna do okrutnych i strasznych czynów. Historia ludzkości zna ich z imienia, a planeta do dziś wzdryga się na ich czyny i imiona. Właśnie przez nich działa książę tego świata… I północny car po raz kolejny przekonuje ludzkość o tym, i wierzysz jakuckiemu szamanowi, który idzie pieszo już drugi miesiąc do Moskwy wyganiać Putina z Kremla, bo, powiada, Bóg powiedział mu, że to szatan. Przypominam sobie, jak w scenkach „95 kwartału” w obecności pana Ze pod jego adresem brzmiało: „Może on ma krzywicę i nie urósł”. „Może on jest obrzezany”. Naród się śmiał. A on nie tak zuchwale obserwował reakcję sali. I oto zadaje pytanie: dlaczego pan Ze, jeszcze kiedy był komikiem, pozwalał na coś takiego, przecież to jego pomysł, by wypowiadać to, co jest nietaktem? Czy nie były to właśnie te kompleksy, te punkty zapalne, które obecnie pozwalają i na ten lekceważący ton, i na tę wojowniczość i niechęć do wszystkich, którzy niosą w sobie innego ducha i prawdziwe wartości? Sprawia to wrażenie, że ekipa „nowych twarzy”, jak i ten, który „pustych przebiegów nie robił” i wygłosił „oni nawet mojego wnuka zamierzają lustrować” (czyżby nie pomylił lustracji z kastracją), nie zna znaczenia słowa „lustracja”, myląc mężów stanu z przestępcami, którzy będąc u władzy, popełnili zbrodnię. Czy to przeciwko narodowi, czy przeciwko ludzkości. Jedną z przyczyn wysokiego rankingu Wołodymyra Zełenskiego była fraza „będziemy sadzać”. Ukraina rzeczywiście doczekała się tych „ogrodowo-polowych” prac. Ale ze wszystkiego widać, że nie te „warzywa” kochają młodzi właściciele „nowych twarzy”. Wśród „nowych” są ci, za którymi płaczą wszystkie więzienia świata, zatęsknili nawet kaci w piekle. Ci, którzy w te dni biegają do Moskwy z prośbami, liżą progi, gdzie stąpała noga samego, i oddają Ukrainę. Nie w częściach, a całą. I oto oni w ekipie grupowego prezydenta ani nienawiści, ani rozdrażnienia nie wywołują. To jednomyślni. W swoich gniewnych suplikach siedemdziesiąt trzy razy prawowity ich imiona wymienia ostrożnie, albo w ogóle nie wymienia. A szkoda, że niedoceniają. Bo oni patrzą na nową władzę jak na te cyrkowe kucyki, które będą nosić po arenie państwowego „cyrku” właśnie ich, putinowskich jeźdźców. I oto myślisz nie raz: czy dotrze chociaż kiedyś ukraińska Temida do tych „czarnych skrzynek”, napełnionych złem i nienawiścią do Ukrainy, zgorzknieniem do tych, w których duszach jest światło i miłość do rodzinnej ziemi? A może wy, odważny „sługo narodu”, dokonacie tego wyczynu: posadźcie „kuma” i wszystkich sług Putina. A dalej wszystkich wielkich złodziei i skorumpowanych sędziów, którzy jeszcze do dziś służą Janukowyczowi i jego bandyckiemu otoczeniu i zapewne czekają na jego powrót. Oni jak wygięli się przed Janukowyczem do poziomu poniżej jego pleców, tak w tych pozach i zastygli. Prawda, obecnie choć ich wygięcie jest na poziomie oczu prawowitego. To nasi sędziowie swoimi decyzjami wprowadzają do Rady Najwyższej uciekinierów-rozgrabiaczy, którzy, powiadają, gdzieś paśli konie, a obecnie przygalopowali do Ukrainy i pragną zrobić z niej nawet nie stajnie Augiasza, a zagrodę kozłów. Obznajomieni mówią, że u sędziów permanentnie, jak i obecnie, bywają „żniwa”. Jak widzimy, wielkie, w wysokości kilkuset hrywien, pensje od korupcji nie ratują, jeśli nie ma takiej „chimery”, jak sumienie. Ot, od nich, panie Ze, trzeba zaczynać nie po prostu lustrację, a pokazowe procesy sądowe, żeby na zawsze wypalić, wytruć tę straszną bolączkę. Wtedy wam wybaczy się od razu siedem grzechów i u was jeszcze bardziej wzrośnie ranking. Ale czyż tylko on!..
A tak zaczęliście wstrząsać powietrzem wokół patriotów, wypowiedzieliście im wojnę, hańbicie ich pięcioletnią pracę. Przecież nie wiecie, co czynicie! Wzniecenie nienawiści w duszach wielu swoim niesprawiedliwym zachowaniem i obraźliwymi oskarżeniami to wszystko jedno, co oblać się benzyną i zapalić zapałkę. „Idę na was” — to przykazanie silnych i wojowniczych. Tak mówił młody książę Światosław, idąc na wrogów. Wy do takich nie należycie. A tutaj wrogami czyni się swoich własnych ludzi. Wypowiedziano wojnę wszystkim i wszystkiemu, wszystkim instytucjom władzy, i to jeszcze w czasie wojny, mając jedynie wielkie ambicje i zieloną ekipę, dopingowaną tą samą nienawiścią. A tutaj — proletariacko-łobuzerskie „my ich zrobimy!”. Póki co „robią” was, szturchają nosami, jak kocięta, w wasze nieudolne i niepaństwowe decyzje. Bo przeważa nie to, co państwowe, rozsądne i celowe, a to chuligańskie „my ich zrobimy”. I całkowity brak planu działań, szybkiej i precyzyjnej reakcji na wybryki północnego cara, który bawi się wami, wyrzuca to jedną podłość, to drugą. I patrzy na reakcję grupowego prezydenta. A jej jest zero. Reaguje „grupowy prezydent sił patriotycznych” i znienawidzony Poroszenko. Przecież to rok ciemności… Oczywiście, że jesteśmy silni w swoich dążeniach i patriotyzmie (to o Ukraińcach i, uchowaj Boże, nie o chochołach i małorosjanach), ale nasze państwo ma słaby wrodzony układ odpornościowy i dlatego przez lata niepodległości obrosło mnóstwem chorób. Jest zainfekowane duchem janczarstwa i imperialnym AIDS prorosyjskich sił. Bo oto już od początków niepodległości w najwyższym organie władzy — Radzie Najwyższej, siedzą i wywołują trzęsienia ziemi, całe tornada jawni wrogowie państwa. Czy możemy sobie wyobrazić, że tacy jak Medwedczuk, Bojko, Nowinski, Lowoczkin, Szufrycz, Wiłkuł, Murajew są gdzieś w parlamentach Niemiec, Francji, Brytanii? Że oto tacy siedzą w rosyjskiej Dumie Państwowej i grożą Rosji rewanżem, zamachem stanu i drugim językiem państwowym Czukczów?! Rozstrzelano by ich prosto w fotelach. To wszystko oznaki państwowego niedoboru odporności. Zdobywali państwo, wykrzyczeli je patrioci-nacjonaliści, ale ono wyślizgnęło się z ich rąk i pochwycili je piraci-rozbójnicy. Obdarli, rozkradli, przekształcili je w feudalne, oligarchiczno-skorumpowane, od dołów do szczytów występne. I myślisz nie raz, kto jest ci bardziej wstrętny: czy ten nienasycony złodziej-oligarcha, który kradnie bogactwa naturalne — ropę, las, wchodzi w przepływy pieniężne i wyciska z narodu przez taryfy ostatnie, czy ci, którzy sprzedają na bazarze pomalowane czerwoną farbą pomidory, podkolorowane kurkumą kurczaki, wyhodowaną na hormonach wieprzowinę, rozcieńczoną byle czym produkty mleczne, napakowane chemią truskawki? Kto na każdym kroku oszukuje i jest gotów zedrzeć ze swojego jednokrwistego ostatnie. To wszystko owoce zgniłego drzewa, a kiedy drzewo jest zgniłe, to „Bóg przyłoży do niego siekierę”. Tak mówi Pismo Święte. W ogóle nowa ekipa rodzi się pod szyldem „nie podoba się” — „my stary świat zburzymy do fundamentów, a potem…”. Nie podoba się nie tylko RN, ale i budynek administracji Prezydenta. Nie oglądałam serialu „Sługa narodu”, uważając go za daleki od sztuki, jak i „aktorską” amatorszczyznę „95 kwartału”, pamiętając, jak w czasach mojego dzieciństwa utalentowanie i niepowtarzalnie grali na wiejskiej scenie moi współmieszkańcy. Grali ukraińską klasykę. I to było w całej Ukrainie. Ale wiem, że właśnie ten serial oczarował elektorat swoją ludolubną filozofią. I co według tego schematu zrobiłby rowerowo-serialowy prezydent Hołoborodko jako „sługa narodu”? Prawidłowo! On nawet nie kupiłby sobie nowego roweru, gdzie tam auto! A oddałby środki dla dzieci-sierot, na szpitale dla ciężko chorych dzieci, bezdomnym przesiedleńcom, przelałby je na front. Ale tak zrobiłby fantomowy prezydent. A realny zaczął rozwiązywać problem bezbiedności od siebie, kochanego. „Bezinteresowne” oko Hołoborodki zatrzymało się na Ukraińskim Domu, bo można go przebudować i pod biuro prezydenta, i pod humoryny, rozrywki pobratymców i „nowych twarzy”, które będą się tam szwendać. Póki co on jest rzeczywiście ukraińskim domem. Bo tam odbywają się kiermasze książek i szkolne, wystawy artystyczne, prezentacje, wieczory twórcze. Kaprys, tylko według wstępnych wyliczeń, kosztuje 300 milionów hrywien. A oto defilady wojskowej pokazywać narodowi nie trzeba: to marnotrawstwo. W teście o znaczącym i marginalnym zwyciężyło to drugie. Dać wojskowym aż po tysiąc hrywien (!), a nie pokazać narodowi i światu potęgę naszej armii, która jak feniks powstała z niczego. I to jest rzeczywiście test na brak patriotyzmu, niezrozumienie, co oznacza dla narodu w te dni armia, która ceną młodych żyć ratuje naszą ziemię przed moskiewską ordą. Co oznacza dla Ukraińca data 24 sierpnia! Dla nowej ekipy ona nic nie oznacza, bo oni są tylko „nowymi twarzami” ze starym sowieckim światopoglądem i duchem małorosjan. Oto w przestrzeń kulturową Ukrainy znów powrócił serial telewizyjny „Swaty”. Niezły i wesoły. Znów fontannuje rosyjski charakter, „rafinowane” narodowe typy: pijaczki i lenie. Oni są całkowicie roślinożerni, a nawet atrakcyjni. Za najzwyklejszym bytowością scenariusza przeziera „zdrowa” filozofia reklamowanego życia. Bohaterowie nigdzie nie pracują, codziennie piją, ale żyją w ładnym domu, zadbanej posiadłości, dość wyraźnie akcentuje się uwagę na luksusowej biesiadzie. Producent tego serialu, ten, który zamachnął się skończyć z biedą zaraz po swojej inauguracji, który zamachnął się „zmienić kraj, ale przeszkadzają mu źli ludzie”. Bohaterowie serialu Iwan Butko i Mitiaj nie należą do biednych ludzi, a oto jak zapewniają sobie godne życie, nie wiadomo. Może i elektorat (73%) upewnił się, że właśnie tak można bezbiednie żyć, nie pracując. Bohaterowie serialu rzeczywiście, chyba, bardziej są małorosjanami, bo i mówią podkreślone „szo” i końcówki w rosyjskich słowach lepią ukraińskie. Film nie jest zły, dowcipny i gra aktorów utalentowana, ale osad po nim jest cierpki. Myślisz, to nie Gogolowskie „Wieczory na chutorze w pobliżu Dikańki”, gdzie pulsuje nie-Ukraina, nie-Rosja, a rzeczywiście Małorosja. Żywotna i przekonująca, z portretem Putina na ścianie i wstążką gieorgijewską. I serial kogoś przekonuje, że wszystko to ma żyć na ukraińskiej ziemi, jako jej fantomowy nieodłączny organ, i Ukraina nie tak szybko wypluje z siebie Małorosję. Żeby „nowe twarze” chochołów koniecznie miały rysy „starszego brata”. A mały „mesjasz” oczarował i przekonał ich masą „pozytywu”, wiarą, że bieda skończy się, taryfy roztopią się jak lód w marcu, i każdy skuszony będzie miał swoją „Waluchę”, która smacznie gotuje i wszystkich karmi. I oni dokładnie tak, jak leniwe pomiotło Iwan Butko i złodziejski pijaczek Mitiaj będą żyć szczęśliwie i bezbiednie. I jeśli w taki kłamliwie-widmowy sposób, to nawet strasznie wyobrazić sobie te zmiany w kraju. I jak tu zaprzeczysz pisarzowi, publicyście Jonie Zeewowi (Władimirowi Żabotyńskiemu), ideologowi syjonizmu, jednemu z założycieli Państwa Izrael, który kochając swój naród, wyrzucał mu, że właśnie oni rusyfikowali narody, i wyliczał które właśnie, a ukraiński szczególnie. To on, oddany syn swojego narodu, pisał: „Możecie na moim grobie napisać, że ten człowiek podpisał umowę z Petlurą”. I uważał, że Ukraińcy i Żydzi nie powinni wrogo do siebie nastawiać, i w jego rozmyślaniach o budowaniu państwa jest wiele cennego dla współczesnych „sług narodu”.
Nie dopuszczam myśli, że w planach prawowitego był zamiar rusyfikacji Ukraińców i reanimacji Małorosji. Skala nie ta. Ale jakiś nieuświadomiony nerw u niego pracuje na to. On po prostu tak czuje. Małorosjanie to ludzie bliscy mu duchem, dokładnie tak, jak rdzenni Ukraińcy są mu obcy i nieprzyjemni. On nie czuje duszy Ukraińca, jego bólu i miłości do Ukrainy. Jego zmagań-walk. Ten świat jest mu obcy, nawet odrażający i nie jest w stanie tego ukryć. Dlatego, żyjąc na Ukrainie, wyznaje małorosyjski duch, bo to jego duch. I ta niechęć do patriotów jest skrajnie drażniąca. Dlatego też ton w rozmowie z Ukraińcami jest chamski, a nawet wrogi. Tak pozwolił sobie rozmawiać z urzędującym jeszcze prezydentem P. Poroszenką, tak rozmawiał z przewodniczącym Rady Najwyższej A. Parubijem, tak rozmawia z urzędnikami niższego szczeb
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gu. Świadomych ludzi to przeraża, jego zwolenników cieszy: swój do szpiku kości! Z takim bagażem prosta droga do Mytnego. I to już nie problem, lecz nieszczęście głowy państwa. Bo musi przyjąć ten ukraiński świat i współistnieć z nim. Szlifować siebie w nowej roli. A ona się nie daje, szczerzy się do niego prowincjonalnym grymasem, niskim poziomem kulturalnym, politycznązbyt słabą bezradnością i banalnym nieukiem. I w tej nowej rzeczywistości nie ma nawet kropli z dawnych wesołości i drwin. Za wyśmiewane i wesołe życie wieczny kusiciel zażądał nieznośnej zapłaty: pokusy władzy nad narodem, którego nie kochasz. Śmieszyłeś ten naród, teraz go nakarm! Daj mu pracę. Przynieś do jego domu obiecany dobrobyt. A jeszcze pokój, a to ta mityczna ptaszyna, która nie zrzuci na twoje słabe ręce nawet piórka, bo odpędzają ją kruki. Nie pozwól go znów zagnać w jarzmo, lepiej stań się jego sługą! I czy klaun zdoła przeobrazić się w męża stanu? Kto kogo zrodzi: błazen buławonosiciela, czy buława wyślizgnie się z rąk, jak nie chciało przejść z rąk sędziego Trybunału Konstytucyjnego do niego prezydenckie zaświadczenie.
Ukraina to ziemia ludowych znaków,
przesądów, symboli, mistycznych wierzeń.
Naszych przywódców towarzyszą dziwne znaki podczas inauguracji.
Przed jednym zamknęły się drzwi i na czoło spadł żałobny wieniec.
Spełniło się. Jak tu nie wspomnieć też żołnierza, który stracił przytomność podczas inauguracji, i nie dodać, że właśnie z wojska wszystko się zaczęło… I można tylko pocieszać się, że ludzki opór zniweczył zielone zamiary ostatniego, by przyjąć państwo w dzień pamięci ofiar represji. Tak samo „ślepi przewodnicy ślepych”.
I coraz bardziej przekonujesz się, jak wiele zrobił P. Poroszenko i jaką nienawiść wzbudził w sercach swoich przeciwników i wrogów. (Również w narodzie, bo życie stało się nie lepsze, lecz trudniejsze). Byli gotowi zdjąć go z wyścigu parlamentarnego, bo on także dziś prowadzi z nimi walkę. Nie towarzysz Zе pognał do Strasburga, do PZPE, by zorganizować nowe sankcje wobec Rosji, lecz „wróg Ukrainy” Poroszenko. I po co w tej wojnie przeciwko najlepszemu prezydentowi Ukrainy prowadzi tę walkę najsłabszy? A Poroszenko jest gotów podstawić mu ramię, bo myśli o Ukrainie i o tym, żeby „nowe twarze” nie upadły twarzą w błoto. Żeby ani na jotę nie odsunęła się od Europy w stronę mongoloidalnej Rosji. W jednym z wywiadów lider BPP Artur Herasymow szczegółowo opowiedział, jak Poroszenko na poziomie europejskim walczył o Ukrainę. Jak naciskał, dzwonił nawet w nocy i jak zmuszał Europejczyków do odwoływania nawet tych decyzji, niekorzystnych dla Ukrainy, które były udokumentowane i opatrzone pieczęciami. Ale to zabrzmiało dwa miesiące po wyborach prezydenckich. A przed wyborami naród nasłuchał się wszystkiego, nawet tych oskarżeń o grzechy pod jego adresem, które wytykali może jeszcze książęta i hetmani. Wśród jego „złych uczynków” jest nawet to, że używał haseł „Sława Ukrainie” jako powitania w armii, a to jest „sprywatyzowana rodowa własność” największych patriotów. Oni zapewne ani przez sen nie wiedzą, że sto lat temu na Placu Sofijskim wszystkie patriotyczne zgromadzenia odbywały się pod tymi samymi hasłami.. Obyśmy kochali Ukrainę bardziej niż siebie. Nie dorastamy i nie obrastamy doświadczeniem. Jednoczymy się na radość wrogów… Ich siła w naszej słabości.
Więc jest co nie wybaczać P. Poroszence.
Dużo śmieci wymiótł z rodzinnego domostwa. Ale wymiótł niedaleko — tylko za bramę. I to zebrał nie łopatą i nie zaniósł na śmietnik, lecz na sito z dużymi dziurami. I nowe wiatry znów przynoszą go do naszego domu, a wszystko to nie słudzy narodu, lecz właśnie swojego klanu i swojego otoczenia. Przeciwnicy i wrogowie. Oto znów czeka nas nowa „tołoka”, taki sobie „subotnik” i sprzątanie…
Biegi są za nami, a to, co zasiano, to będziemy zbierać. „Siew” był bezlitosny i bezmyślny. Niestosowny i niegodny. Podczas gdy na kanale „1+1” topiono i wlekono Poroszenkę, „Wołodymyr jasne słoneczko” drapał się po aureoli, a „patriotyczne prowadzące” gładziły mu na plecach skrzydła i zapewniały, że opowieści o zdradliwych chochołach i przekupnych przechrztach to złośliwe wymysły wrogów. A z ich miodowych ust płyną nie rzeki brudu, w których płuczą znienawidzonego Poroszenkę, lecz wyłącznie prawda i patriotyczne pragnienie, by pomóc Ukrainie dokonać „właściwego wyboru”. Pomogły? I to nie strumień nieczystości, lecz rzeki, „które mlekiem i miodem płyną”, które one własnymi rękami kierują ku rodzimemu narodowi. I nie kupił ich pan-oligarcha, który rozlicza się ze znienawidzonym „Pjetjeją”, i nie postawił na przedwyborczym okręgu, a one z powodu „wezwania serca i względów patriotycznych” wskoczyły w tę szambo-jamę. A jak się umyjecie, nasze piękne dziewice? Wiele się napracowałyście, by w wasz i waszych dzieci ukraiński świat znów wszedł „ruskij mir” i te „nowe twarze”, od których zestarzało się oblicze Matki-Ukrainy. Zapewne też jest w ukraińskiej genetyce coś takiego, co w epokowych okresach naszego bytu zmusza niektórych panów do przeobrażania się w usłużnych najemników za „kawałek zgniłej kiełbasy”. A ukraińska ziemia zapisuje zbezczeszczone imiona w te mroczne tajnopisy, od których zieleniejące trawy rodzinnej ziemi czerwienieją.
I oto mamy to, co mamy. Jedni się cieszą,
inni smucą się, że rok ciemnych sił wszedł w życie. Klown opanowuje nową rolę gburowatego, jak dotąd nieudanego dyktatora. „Batki” z niego nie będzie, bo ten kocha i Białoruś, i swój naród. Ale to chamstwo podoba się wielu. Oni aż jęczą z zachwytu: brawo, tak im trzeba! Bić ich! A dlaczego? Odpowiedź na to znów daje Biblia. Bo Mojżesz nie przypadkiem prowadził swój naród aż czterdzieści lat po pustyni Synaj. Bo niewolnika żywego nie wypędzisz, wychodzi on tylko z martwego. Dlatego, choć minęło 28 lat niepodległości, choć narodziły się nowe pokolenia, to zdrajców i janczarów wciąż jest jeszcze dość wielu. Czy za ostatnie tysiąc lat była bardziej obca władza? Myślę, że nie. Zdradliwi, podli byli, ale żeby Ukraińcy stawali twarzą do wiatru i pluli, żeby własnymi rękami niszczyli państwo… Na Placu Lwowskim młodzi ludzie w zielonych koszulkach znanej siły rozdawali gazetę-agitkę. Młoda dziewczyna ze śliną na wargach krzyczała do mnie: „A Ukrainy nie ma i nigdy nie było! Była okraina, rozumiecie, okraina, kuda zbrasywali wsiakij sброд i prestupnikow!” Oto jacy są ci „nowi ludzie” i taka jest ich duchowa zawartość. I oni będą rządzić Ukrainą. Ale, jestem przekonana, nie na długo. Bo jest jeszcze duch ukraińskiej ziemi. Tajemniczy, potężny i nieznany. On odrzuci tych, którzy będą chcieli wypowiedzieć mu wojnę i wnieść obcość. Obejrzyjmy się wstecz — Pieczyngowie, Połowcy, Chazarowie, Złota Orda, Imperium Osmańskie, Rzeczpospolita. I gdzie oni są? Można na krótko ujarzmić ducha narodu, ale ducha ziemi nikomu jeszcze się nie udało. Rosja od wielu stuleci nas ujarzmia, rusyfikuje, ale ducha ziemi pokonać nie może. Tam, gdzie jej to częściowo się udało, ziemia pokrywa się ranami i krwią…
W tych dniach narasta potężna aura: jedność ducha ukraińskiej ziemi z duchem sił patriotycznych. To właśnie one ratują dziś państwo, na które napłynęły rozmaite „nowe twarze” ze starymi, podłymi zamiarami. Widzimy, że biblijny podział na „kozły” i „owce” dokonuje się na naszych oczach. Majdan Niepodległości zgromadził energię Rewolucji Studenckiej, Pomarańczowy Majdan, Majdan Godności i wykreował nową wspólnotę, swoistą Sicz. I ta patriotyczna wspólnota, jak czuły barometr, reaguje na każdy bezdarny, antypaństwowy, antyukraiński krok nowej władzy. Ta nowej jakości Sicz wykształconych, patriotycznych, zdecydowanych i odważnych młodych ludzi dostrzega wieloliczne oblicza „nowych twarzy”. Jedni zwróceni są ku Putinowi, inni ku oligarchom, trzeci ku sobie, lecz wszyscy oni są przeciwko Ukrainie. A takich jest wielu we nowej władzy.
Ukraina zdaje państwowy egzamin na państwowość i zapewnia, że w ciągu ostatnich 5 lat tak się odnowiła i tak nabrała europejskiego tlenu, że nie dopuści już żadnego rewanżu: ani putinowskiego razem z miedwiedczukowskim, ani tego zielonego, który ma wiele zielonych, nieprzemyślanych czynów, dążeń do przyduszenia Ukrainy oraz zielonych od niechęci do rodzinnej ziemi, podobnych do żabiego rechotu zamiarów. Przypominamy im, że w nas wciąż jest silna, dzielna nasza armia! Patriotyczna i zahartowana. Powstała z ognia i ogniem wypali wszelkie zło.
Kateryna MOTRYCZ
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła PETRENKO, m. Mariupol
Nie mogę spokojnie i rozważnie czytać Aleksandra Błoka, Siergieja Jesienina, Nikołaja Klujewa, Andrieja Biełego oraz innych patriotów „Wielikoj Rusi”. Ta nazwa rosyjskiego imperium zbyt często wyniośle brzmi w wielu rosyjskich utworach. Dzisiaj ona w żaden sposób nie wpisuje się w naszą rzeczywistość.
Urodzili się i tworzyli rosyjscy pisarze w tym czasie, kiedy ta nazwa była szeroko i wszechstronnie propagowana z azjatycką gorliwością sztucznie stworzonego imperium Wielkorusji. A prawdziwa Ruś była zniwelowana i pogardliwie nazwana Małorosją.
Podstawy współczesnej moskiewskiej wojny hybrydowej rodziły się wiele wieków temu. Hybrydową, a nie wielkoskalową, dzisiaj stała się dlatego, że możnowładcy „Wielikoj Rusi” uświadomili sobie — nie te czasy nastały. Część świadomych europejskich polityków, a także z innych części świata, zrozumiała, że za szyldem „Wielkorusja” kryje się wilkołak. Jej istota jest ugrofińska z ordyńską ideologią. Przez owczą skórę przebija wilcza agresywność.
Rosyjska elita z ordyńskim zaczynem (historyk N. Karamzin i inni działacze), zainspirowawszy się ideami europejskiej cywilizacji, którą im przymusowo narzucił Piotr I, zrozumieli, że z prawdziwą historią swojego kraju wielkim się nie zostaje. Gdyby imperatorowa Katarzyna II (niemiecka księżniczka Zofia Augusta Fryderyka Anhalt-Zerbst-Dornburg) nie zniszczyła swojego męża cara Piotra III i nie zagarnęła tronu, to nie wiadomo jeszcze, czy powstałoby na mapie państwo moskiewskie, które później Piotr I przemianował na Imperium Rosyjskie. Zebrała ona historyków (N. M. Karamzin, S. M. Sołowjow, W. O. Kluczewski) i zmusiła ich do napisania mitologicznej historii państwa. Zbierając starożytne kroniki, ci kuglarze wybrali z nich takie świadectwa, które odpowiadały ich wizji nowej historii „Wielikoj Rusi”. Resztę dokumentów historycznych albo bezlitośnie zniszczyli, albo ukryli (one do tej pory, być może, pokrywają się kurzem w rosyjskich tajnych archiwach). Nawet ojca chrztu Rusi Włodzimierza Wielkiego awanturnik Putin przywłaszczył i nazwał rosyjskim świętym.
Nie pozbędziemy się odwiecznego ordyńskiego zombowania dopóty, dopóki nie uświadomimy sobie swojej historycznej wielkości, swojej pierwotności, wyprzemy ze swojego mózgu poczucie niższości. To zrobić oj jak niełatwo. Ale wszystkiemu jest koniec. I on nadejdzie, jeśli my tego bardzo zapragniemy.
Tworząc nową ukraińską walutę (hrywnę), utalentowany ukraiński artysta Wasyl Łopata, prawdziwy patriota Ukrainy, niemało sił wydał nie tylko na poszukiwania wizerunku kijowskiego księcia Włodzimierza Wielkiego dla banknotu jednohrywnowego, ale i na przełamanie postkomunistycznego oporu. „Jakże być mi? Jaki obraz księcia stworzyć na ukraińskiej walucie narodowej? Zrozumiałym i niezaprzeczalnym było jedno — ja muszę zwrócić Ukrainie prawdziwy obraz Włodzimierza Wielkiego. My musimy znać prawdę o tym, jakim był nasz wielki przodkowie, jeden z pierwszych i najwybitniejszych budowniczych ukraińskiej państwowości”. Tak napisał W. Łopata w swoich wspomnieniach „Nadzieje i rozczarowania, albo Metamorfozy hrywny” (K., „Dnipro”, 2000). Artysta zbadał masę informacyjnego materiału w archiwach, muzeach. On odnalazł tylko jedyny prawdziwy wizerunek Księcia Włodzimierza. Na złotych i srebrnych monetach Rusi Kijowskiej Włodzimierz Wielki przedstawiony jest z wąsami, w wysokiej czapce. A na płaskorzeźbie Soboru Włodzimierskiego, odlanej jeszcze za czasów carskiego reżimu, książę przedstawiony jest z brodą, jak moskiewski bojar. Taki obraz istnieje i na innych malowidłach czasów Imperium Rosyjskiego. Podobny problem powstał przy rysowaniu portretu Jarosława Mądrego dla dwuhrywnowego banknotu. Przy pierwszym drukowaniu tych banknotów obaj książęta byli przedstawieni tylko z wąsami, bez bród. A w dalszym ciągu dzięki zwolennikom Moskowii ich portrety drukowane są z brodami. Zwyciężyli janczarzy — „brud Moskwy”, jak pisał Taras Szewczenko. W ciele rdzennych Rosjan (ugrofinów z ordyńskim rdzeniem) do tej pory kipi znaczna część ordyńskiej krwi, co przejawia się w ich nawykach, charakterze i, jak teraz mówią, mentalności. Oryginalny historyk Wołodymyr Bronisławowycz Biliński w swojej fundamentalnej pracy „Kraj Moksel, albo Moskowia”, przygotowanej na podstawie rosyjskich materiałów archiwalnych, historycznych, kronikarskich, pisze: „Znaczna część ochrzczonych Tatarów od 1552 roku aż do XX wieku zlała się, lub dokładniej będzie powiedziane, wlała się w naród wielkorusów. Zresztą, od nich i turków, którzy wlali się w skład wielkorusów, poczynając od XIII—XVI wieków, zaczynają swój rodowód ponad 25% rosyjskiej szlachty. Nawet pobieżnie zapoznawszy się z Aksamitną Księgą rodowodu rosyjskich szlachciców, można nazwać setki nazwisk, które mają bułgarskie (a w wielkorosyjskim rozumieniu — tatarskie) pochodzenie. Chce się przypomnieć wielkorosyjskiej elicie, która tak przejmuje się historyczną wielkością swojego narodu, nazwiska Tatarów, którzy przynieśli sławę imperium: Arakczejew, Bunin, Gribojedow, Dierżawin, Dostojewski, Jengaliczew, Kantemir, Karamzin, Sałtykow-Szczedrin, Turgieniew, Timiriaziew, Tieniszew, Urusow, Szeremietiew, Szachowski, Czaadajew, Szyrinski-Szachmatow oraz niemało innych.
Autor nie podaje setek nazwisk szlachty, wychodźców z zrusyfikowanych przedstawicieli Złotej Ordy, w rodzaju Jusupowów, Godunowów, Czerkaskich. Nie podaje nazwisk wielkorosyjskiego szlachectwa, które pochodzi z ukraińskich, niemieckich, żydowskich, polskich, gruzińskich, łotewskich i innych narodów. Jeśli uważnie się przyjrzeć, to na udział samych wielkorusów wśród szlachectwa, czyli możnowładztwa, przypada jakaś drobnostka”.
Ze wszystkiego powiedzianego można wyciągnąć takie główne wnioski o przyczynach naszych porażek na historycznych etapach (uwzględniając dzisiejszy) Ukrainy:
Etnicznie ukraiński naród jest nadmiernie ufny, nierozważnie gościnny. Nie dbając o swoje korzyści, stara się pomóc temu, kto przebywa w gorszej sytuacji. Przy tym niedostatecznie zjednoczony, czym i korzystają wrogowie. Niedostatecznie uznaje swoją historyczną misję, narodową wielkość, znaczące osiągnięcia i zwycięstwa swoich przodków.
Wielkie znaczenie w przyczynach naszych porażek odgrywają charakterystyczne cechy narodowe północnego sąsiada. To agresywność, wyższość, złośliwa nienawiść do innych narodów oraz pogarda do nich, ciągłe poszukiwanie swoich bied i nieszczęść w działaniach zewnętrznego i wewnętrznego wroga; charakterystyczne dla Rosjan lenistwo, tendencja „zbierania ziem” — rozszerzania swojego terytorium kosztem działań zaborczych; wykorzystywanie cudzych osiągnięć intelektualnych oraz eksploatacja talentów przedstawicieli innych narodów, siły roboczej zniewolonych narodów.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła ŻULYNSKYJ
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 29 z 2019 r. Jakiw Hołowacki i inni galicyjscy rusyfikatorzy rodzinnego kraju, posługując się hojnym rosyjskim stymulowaniem finansowym moskalofilskiej działalności M. Pogodina, rodzonego brata J. Hołowackiego — Iwana Hołowackiego, który mieszkał w Wiedniu i był głównym agentem rosyjskiego formowania galicyjskiego moskalofilstwa jako siły politycznej, jeszcze jednym galicjaninem, księdzem przy rosyjskim poselstwie w Wiedniu Michaiłem Rajewskim, który skierował strumienie finansowania na moskalofilskie instytucje w Galicji, zdołali w krótkim czasie szeroko wprowadzić niesławne „jazyczije” — ten sztuczny hybryd języka literackiego, bazujący na cerkiewnosłowiańskiej podstawie z dołączeniem staroukraińskich słów. Moskalofile przekonywali galicyjskich Ukraińców w tym, że oni nie są Ukraińcami, a organiczną cząstką wielkiego narodu rosyjskiego, „prawdziwymi Rosjanami”, bo historycznie przebywają w pełnej etnokulturowej jedności z „Wielkorusami”, że nie mają i nie mogą mieć jakiegoś swojego, osobliwego języka ukraińskiego, a ten język, którym mówi galicyjska czerń, jest niczym innym, jak lokalnym narzeczem, którym niemożliwie jest posługiwać się w nauce, literaturze, kancelarii… Żywy ludowy język ukraiński, o zatwierdzenie którego jako podstawy językowo-etnicznej jedności wszystkich gałęzi narodu ukraińskiego tak ofiarnie walczył Markijan Szaszkewycz oraz dwaj inni członkowie „Ruskiej Trójcy”, którzy z czasem zdradzili te patriotyczne ideały, przez lokalnych moskalofilów został odrzucony jako bezperspektywiczny, niegodny budowy świątyni ludowej oświaty, nauki i kultury. Zamiast tego aktywnie zaczęli wprowadzać do oświaty, nauki, prasy, nabożeństw księgowy język moskiewski, tym samym dokonując rusyfikacji kraju i wzywając do narodowo-politycznej jedności z Rosją. Narzucana przez moskalofilów dwujęzyczność, według Franki, zrodziła w środowisku galicjan moralną i polityczną dwulicowość — rozczłonkowała inteligencję, intelektualno-duchową elitę Galicji, jak pisał Iwan Franko, na obozy ukrainofilski i moskalofilski. Tak formował się ukraiński separatyzm, politycznie zorientowany to na Moskwę, to na Warszawę, to na Wiedeń; niestety, znaczna większość galicyjskiej inteligencji oraz hierarchów Kościoła greckokatolickiego stanęła na pozycjach historyczno-kulturowej i językowo-duchowej jedności etnosów ukraińskiego i rosyjskiego, co przewidywało nieuchronne przyłączenie Galicji do Imperium Rosyjskiego. Ich pozycja bazowała na ideologemach: jedność językowa, jednowierność, pokrewieństwo etniczne. Tę orientację polityczną ogłoszono w gazecie „Słowo”: „…nasz naród i naród rosyjski, to jeden naród, a nasz język i język rosyjski, to jeden język”.1 Właśnie pod wpływem rosyjskich inspiratorów „słowiańskiej jedności” nurt moskalofilski w Galicji próbował zaszczepić „plemieniu małoruskiemu” utożsamienie „Rusinów” i „Rosjan”, doprowadzić do uświadomienia przez galicyjskich Rusinów siebie jako części jednej „wielkiej Rusi”. Prawda, orientacja rusofilska w Galicji nie zajmowała dominującej pozycji, ponieważ w monarchii austro-węgierskiej po przeprowadzeniu nowej reformy administracyjnej dość wpływową stała się orientacja austriacko-rusińska. „Wiosna Ludów” 1848 roku zmusiła imperium habsburskie do liczenia się ze wzrostem świadomości narodowej w Galicji, którą podzielono na części ukraińską i polską, zwłaszcza po nadaniu w Galicji w 1869 roku językowi polskiemu statusu urzędowego, co spowodowało wzmożoną konfrontację między Ukraińcami i Polakami. Jednocześnie aktywizowała się orientacja polsko-rusińska. W przeciwwadze do Głównej Rady Ruskiej propolscy działacze społeczni stworzyli swoją organizację — Sobór Ruski, który wystąpił przeciwko temu podziałowi Galicji według zasady etnicznej. Konflikt różnych orientacji narodowych w Galicji nie wygasał, przeciwnie, rozrastał się, kryzys tożsamości nawet pogłębiał się w tym polietnicznym i polikonfesyjnym regionie. Jak twierdzi Jarosław Hrycak, „począwszy od lat 30. XIX wieku aż do I wojny światowej lokalni Rusini-Ukraińcy prowadzili dyskusje na temat, kim są: Polakami, Rosjanami, Ukraińcami czy, w końcu, osobliwym etnosem — austriackimi Rusinami”.2 Zatem rosyjscy słowianofile, panslawiści zdołali narzucić znacznej części galicyjskiego społeczeństwa swoje językowo-kulturowe, cywilizacyjne, polityczne ideologemy. I stało się to przede wszystkim dlatego, że ludność ukraińska w tym kraju, jak i w podrosyjskiej Ukrainie, nie była w przeważającej swojej masie narodowo świadoma, skonsolidowana. Dały o sobie znać stuletnie przebywanie pod władzą obcych, co wyrobiło mentalną skłonność do przystosowawstwa, przypochlebiania się władzy, służalczości. O tym niejednokrotnie z bólem i trwożnym ostrzeżeniem pisał Iwan Franko. Franko bolał nad małością i niemrawością narodowo świadomej, twórczej inteligencji w Rusi Galicyjskiej, która byłaby sama naładowana energią wyzwolenia narodowego i wykonywałaby ogromną, skrajnie niezbędną pracę nad tworzeniem narodu ukraińskiego jako organizmu kulturowego, zdolnego do samodzielnego życia. I czyż nie takie zadanie stoi i obecnie już przed niepodległą Ukrainą, kiedy centralizatorskie i unifikatorskie dążenia neoimperialnej Rosji realizowane są środkami wojny hybrydowej, a język rosyjski w tej wojnie występuje jako instrument prowokacyjnego wzbudzania na Ukrainie nastrojów i działań separatystycznych. Właśnie w języku rosyjskim były i trwają przede wszystkim przez środki masowego przekazu retransmisje ideologicznych konceptów wschodniosłowiańskiej jedności, różnego rodzaju mitologemów i stereotypów w rodzaju: „Rosja — centrum cywilizacji eurazjatyckiej”, „Ruś Kijowska — pierwsze państwo rosyjskie”, „Chrzest Rusi w 988 r. — początek prawosławia rosyjskiego”, „Moskwa — trzeci Rzym”, „Ruś Kijowska — wspólna historyczna ojczyzna Rosjan, Ukraińców, Białorusinów”. Szczególnie aktywnie narzucane są obecnie przez Rosję mitologemy o jednolitym „staroruskim narodzie”, „trójjedynym narodzie ruskim”, o jedności historii rosyjskiej i ukraińskiej, a zatem o historycznej nieuchronności zjednoczenia dwóch narodów — ukraińskiego i rosyjskiego wokół centrum prawosławnego — Rosji. Jest to polityka ideologiczna skierowana na formowanie „takiego typu tożsamości zbiorowej, która byłaby zdolna produkować wspólne wartości, światopogląd, wspólne rozumienie »wspólnej historii«, a co za tym idzie, tożsame widzenie perspektywy historycznej”.3 Przypomnijmy, jak niedawno Rosja próbowała wciągnąć Ukrainę w nowy ponadnarodowy neoimperialny twór państwowy — Wspólnotę Niepodległych Państw, w którym przewidywano stworzenie wspólnej przestrzeni informacyjno-komunikacyjnej, ponadnarodowej przestrzeni kulturowo-symbolicznej, integrowanie systemów oświatowych krajów członkowskich WNP w celu unifikacji standardów systemów naukowo-oświatowych na tej przestrzeni poradzieckiej. I chociaż Ukraina nie podpisała odpowiedniego punktu umowy dotyczącego rozwoju wspólnej przestrzeni informacyjnej, jednak nie osłabiło to agresywności informacyjnej Rosji, jej systemowych wtargnięć w ukraińską przestrzeń informacyjno-komunikacyjną Ukrainy. Jaki język dominuje w rosyjskich elektronicznych i drukowanych mediach, produkcji wideo i audio, specjalnych projektach internetowych, w kontrabandowej produkcji książkowej z Rosji? Oczywiście, rosyjski. Cel putinowskiej Rosji jest ten sam, co Imperium Rosyjskiego, co imperium ZSRR — to homogenizacja przestrzeni byłego obszaru radzieckiego na podstawie języka rosyjskiego i kultury rosyjskiej, formowanie wspólnej neoimperialnej przestrzeni informacyjno-komunikacyjnej środkami języka rosyjskiego. Czyż nie po raz pierwszy tę koncepcję panslawistyczną ogłoszono w Moskwie i Petersburgu podczas otwarcia Wszechrosyjskiej wystawy etnograficznej w 1867 roku. Był to nieformalny zjazd słowiański, na który władza rosyjska zaprosiła wielką liczbę gości z ziem słowiańskich. Z 81 gości tylko samych Czechów przybyło 27 osób. Na tamten czas, a mianowicie w połowie lat 60. XIX w., w społeczeństwie rosyjskim idea wzajemności słowiańskiej nabiera wyraźnego kierunku politycznego. Zaczyna być aktywnie przemyślana i propagowana teoria światowej wielkości Rosji i jej mesjańskiej roli w wyzwoleniu i zjednoczeniu narodów słowiańskich pod berłem rosyjskiego cara-wyzwoliciela. Tak, podczas pobytu zagranicznych Słowian w Rosji w maju-czerwcu 1867 roku czołowi rosyjscy panslawiści S. Aksakow, M. P. Pogodin, W. I. Łamanski i inni aktywnie bronili idei hegemonii Rosji w świecie słowiańskim, wzywając Słowian do zjednoczenia na podstawie ogólnosłowiańskiego, czyli rosyjskiego języka, i jedynej, czyli prawosławnej wiary.4 Zatem na tych spotkaniach Słowian, które z wielkimi uroczystościami odbywały się w Moskwie i Petersburgu, idea światowej wielkości Imperium Rosyjskiego i jedności słowiańskiej pod berłem Białego cara wybrzmiała szczególnie wyraźnie. Nawiasem mówiąc, w tych imprezach brała udział niewielka delegacja działaczy ruskich Galicji i Zakarpacia na czele z Jakiwem Hołowackim. I nie jest to przypadkowe, bo zaczynając jeszcze od lat 60. XIX w. galicyjscy i zakarpaccy rusofile i moskalofile współpracowali z rosyjskimi panslawistami. Co więcej, z kręgami rządowymi Imperium Rosyjskiego, otrzymując, w szczególności przez księdza przy rosyjskim poselstwie w Wiedniu M. F. Rajewskiego pomoc finansową i literaturę. Tak, w specjalnie wydrukowanej książce w maju 1867 roku pod tytułem „Wsierossijskaja etnograficzeskaja wystawka i sławianskij sjezd” wśród gości, którzy przybyli do Rosji z Austrii, pierwszym, a zatem najbardziej honorowym w podrozdziale „III. Russkije” wyznaczony jest „Jakow Fiedorowicz Hołowackij, odin iz gławnych i naiboleje znamienitych priedstawitielej russkoj narodnosti w wostocznoj Galicji”.5 I dalej idzie obszerna panegiryczna notatka bibliograficzna. Nie przypadkowo podczas uroczystego obiadu w budynku Zgromadzenia Szlacheckiego w Moskwie
Jakowowi Hołowackiemu udzielono głosu. Podkreślił od razu, że wita wszystkich „rodnym słowom i russkim sierdcem ot imieni moich ziemlakow, rodnych wam russkich Galiczan”: „My sostawili wsie odin wielikij russkij narod, odin po rodu i imieni, odin po wierie, odin po jazyku, odin po zwyczajam i obyczajam, odin po zakonam i własti”, zapewniając, że jego trzymilionowy naród, który przebywał po obu stronach Karpat, „żywiot russkim duchom, goworit porusski, sochraniajet niewriedimo predanija otcow swoich i wieru w soplemiennost’ naszu s wami”6. Nie zważając na wystawne przyjęcia i zapewnienia o szczerości uczuć przyjaźni i miłości do słowiańskich braci, nie udało się wówczas rosyjskim słowianofilom przekonać swoich gości, by wybrali i uznali za swoisty fundament formowania tożsamości narodowej język rosyjski jako ogólnozrozumiały dla wszystkich Słowian i tym samym utwierdzili jedność językową narodów słowiańskich. Na zorganizowaną w Moskwie Wszechrosyjską Wystawę Etnograficzną pokładano szczególne nadzieje. Główny akcent położono na oddział słowiański. Dla organizatorów tej demonstracji, jak patetycznie zachwycał się profesor Uniwersytetu Charkowskiego P. Ławrowski, ważne było otwarcie przed całym światem słowiańskim wielkości i misji Rosji, której „po wsiem prawam i zasługam prienadleżyt i poczin w obiedinienii wsesławjanskom”, bo, jakoby, nie ma na ziemi takiego narodu i takiego państwa, „kotoraja mogła by pomierjat’sja prawom swoim byt’ miestom pierwogo wsesławjanskogo obiedinienija, s matuszkoj, pierwoprestolnoju, biełokamiennoju, swiatoju Moskwoju”.7 O narodzie ukraińskim, rzecz jasna, mowy nie było, zwracano się głównie do Słowian zachodnich i południowych, a zgłoszone w prasie europejskiej uwagi dotyczące praw i wolności Ukraińców interpretowano jako „bred zabłudszich jedinic, wykrinuwszych kogda-to na wrażdiebnych stranicach zapadnoj pieczati nieizwiestnyj w naszem domie wopros małorossijskij”.8 O prawdziwym celu organizacji tej wystawy etnograficznej, wystawnych przyjęć i spotkań z samym Cesarzem Imperatorem jasno wypowiedziała się lwowska gazeta „Dziennik Polski”. Autorzy i redaktorzy zbioru „Wsierossijskaja etnograficzeskaja wystawka i sławjanskij sjezd” nie pozostawili bez sarkastycznego potępienia tego wyzwania austriackich „odszczepieńców słowiańszczyzny — Polaków”, którzy starania Moskwy, by tą wystawą wyrazić przed Europą solidarność wszystkich plemion słowiańskich, nazwali kłamstwem: „Łoż’ — eta solidarnost’ sławjanskich plemien pod russkim protektoratom. Takoj solidarnosti nie priznajut ni Poljaki, ni Czechy, ni Ruteny (galickije russkije!)9 — cytują wersy z gazety „Dziennik Polski”. Ponieważ zarówno Wystawa Etnograficzna, jak i spotkanie przedstawicieli narodów słowiańskich w Moskwie i Petersburgu odbywały się pod znakiem 1000-lecia piśmiennictwa i literatury słowiańskiej, pamięci legendarnych oświecicieli-misjonarzy Cyryla i Metodego, którzy mieli bezpośredni wpływ na wprowadzenie chrześcijaństwa na ziemiach Dawnej Rusi-Ukrainy, rosyjscy panslawiści natarczywie proponowali uznać prawdziwość wiary prawosławnej oraz jej przewagi w porównaniu ze wszystkimi innymi naukami, przede wszystkim z katolicyzmem. W ten sposób samowładcza Rosja, która dołożyła maksimum pseudonaukowych, propagandowych wysiłków dla uzasadnienia monopolistycznego władania
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na spadkobierczyni Rusi Kijowskiej, na tych spotkaniach domagała się uznania słowiańskiej tożsamości Rosjan i wykraczała poza granice tzw. rosyjskiego historyczno-kulturowego systemu wartości dogmaty i idee oficjalnej rosyjskiej historiografii. Ale to natarczywe przeciwstawianie „jedynie prawdziwej” wiary prawosławnej, a zatem jedynej spadkobierczyni Bizancjum – Rosji z jej „wybranym przez Boga i mesjanistycznym” narodem rosyjskim – „zgniłemu” chrześcijaństwu zachodniemu, katolicyzmowi i protestantyzmowi, nie zostało przyjęte przez Słowian zachodnich, z których znaczna część była katolikami.10 Nic więc dziwnego, że drugi, w Pradze i Wrocławiu, Zjazd Słowiański w 1868 roku postawił pod znakiem zapytania prawomocność tych debat i propozycji, które odbywały się w stolicach Cesarstwa Rosyjskiego rok wcześniej. Ale tego słowiańskiego spotkania z 1867 roku rosyjscy słowianofile nie zapomnieli, nieustannie przypominali, że właśnie tam rzekomo uznano pierwotną jedność wszystkich narodów słowiańskich, a przede wszystkim potwierdzono językową słowiańską tożsamość Rosjan. Organizatorzy i rosyjscy uczestnicy Wystawy Etnograficznej nie przestawali powtarzać tezy o językowej jedności Słowian, uporczywie proponując, aby za podstawę komunikacji międzysłowiańskiej przyjąć język rosyjski i ujednolicić go w celu polepszenia i udoskonalenia ogólnosłowiańskiego porozumiewania się. W istocie Rosjanie dążyli do homogenizacji przestrzeni językowej na wszystkich terenach zamieszkania narodów słowiańskich na podstawie języka rosyjskiego jako rzekomo powszechnie zrozumiałego. W istocie na tych spotkaniach Słowian z rosyjskimi neosłowianistami rozpoczął się proces kształtowania rosyjskiego dyskursu nacjonalistycznego, utwierdzania rosyjskiej tożsamości narodowej.11 Moskiewscy panslawiści nadal narzucali narodom słowiańskim Europy projekty tworzenia tzw. „ogólnosłowiańskiej jedności”, idei wielkomocarstwowego rusyfikatorstwa pod przewodnictwem bogumiłego „prawosławnego cara” pod szeroko rozpostartymi skrzydłami „starszego Północnego Orła”. O Ukraińcach radykalni słowianofile-rusofile, a zwłaszcza ich przywódca Aleksiej Chomiakow, który wzywał „słowiańskich braci” – „Bułgara, Serba i Chorwata” (tylko nie Ukraińca, Polaka, Białorusina) – by w imię wyzwolenia narodowego chwycili za „ojcowski oręż”, aby potem pokornie pochylili potężną głowę „przed starszym Północnym Orłem”, w ogóle nie wspominali. Nie uznawali „Ukrainy i narodu ukraińskiego ani w jego współczesności, ani w historii; „Małorusini” (podobnie jak Białorusini) byli dla niego (Chomiakowa – M.Ż.) organiczną i nieodłączną częścią jednego prawosławnego narodu rosyjskiego, z wyjątkiem pewnych różnic dialektalnych w mowie potocznej”.12 To ten Chomiakow, uznany wódz słowianofilstwa, który nazwał Bractwo Cyryla i Metodego „polityczną głupotą” („Малороссиян по-видимому заразила политическая дурь. Досадно и больно видеть такую нелепость и отсталость” – „Małorosjan najwidoczniej zaraziła polityczna głupota. Przykro i boleśnie patrzeć na taką niedorzeczność i zacofanie”), a dążenia Szewczenki, Kulisza, Kostomarowa, Markowicza i innych ukraińskich działaczy, by wywalczyć wyzwolenie swojego narodu i innych narodów słowiańskich spod despotyzmu i tyranii, nazwał „zbrodniczym błędem biednych Małorosjan”. Oczywiście dlaczego, bo bractwo cyrylo-metodiańskie dążyło do dobrowolnego zjednoczenia odrodzonych i wyzwolonych spod ucisku narodów słowiańskich w wolnym, równoprawnym i sprawiedliwym związku narodów europejskich, a nie do utworzenia jednego państwa słowiańskiego z jednym powszechnie przyjętym, rzecz jasna rosyjskim językiem i jedynym, rzecz jasna prawosławnym kościołem pod przewodnictwem „wybranej przez Boga” prawosławnej Rosji. A jeśli rosyjscy panslawiści, przede wszystkim moskiewscy słowianofile, starali się „przygarnąć” narody słowiańskie do zimnego serca „Północnego Orła”, włączyć je do słowiańskiego współżycia pod sztandarem prawosławnego caryzmu, to ukraińscy wyznawcy idei słowiańskiej, braterstwa słowiańskiego, wzywali do równoprawnego zjednoczenia wszystkich narodów słowiańskich. Autor głównego dokumentu Bractwa Cyryla i Metodego „Prawo Boże” Mykoła Kostomarow określał go jako „dzieło o federacji słowiańskiej”, w której Ukraina weszłaby jako jej równoprawny członek ze wszystkimi połączonymi ziemiami etnicznymi – Lewobrzeżną i Prawobrzeżną częścią oraz Wschodnią Galicją. Moskiewscy słowianofile nadal domagali się już na Zjeździe Słowiańskim w Pradze w 1908 roku zatwierdzenia ich inicjatywy zjednoczenia Słowian rzekomo „dla równouprawnienia i swobodnego rozwoju wszystkich narodów”. W skład delegacji rosyjskiej weszło 22 osoby, z których prawie połowa była członkami Rady Państwa i Dumy Państwowej Cesarstwa Rosyjskiego. Zakładano, że ukraińskie siły narodowe wyłonią ze swojego grona delegatów, którzy mieli przybyć na zjazd wraz z galicyjskimi moskwofilami w składzie jednej delegacji rosyjskiej. Ale czołowi działacze ukraińskiego ruchu narodowego K. Lewicki, M. Hruszewski, W. Baczyński, W. Ochrymowicz, L. Cegelski sporządzili oświadczenie, w którym w imieniu narodu ukraińskiego odmówili udziału w Zjeździe Słowiańskim w Pradze. Tylko pod warunkiem powstania niezależnych demokratycznych państw słowiańskich możliwa jest realizacja idei słowiańskiej na gruncie kulturalnym – takie stanowisko wyrazili wiodący ukraińscy działacze w swoim oświadczeniu. I choć nie utworzono oficjalnej delegacji Ukraińców, galicyjscy moskwofile na tym zjeździe pokornie skłaniali się ku rosyjskim słowianofilom, ku delegacji rosyjskiej, która wniosła pod obrady zjazdu rezolucję o konieczności słowiańskiego zjednoczenia dla „osiągnięcia równouprawnienia i swobodnego rozwoju wszystkich narodów”. Delegacja polska, w której składzie znajdowali się przedstawiciele polskich partii galicyjskich, oświadczyła uznanie przez naród polski swojej przynależności do Cesarstwa Rosyjskiego i tym samym poparła projekt rezolucji Rosjan. Ta nowo powstała koalicja rosyjskich i polskich konserwatystów była skierowana, jak słusznie uważali działacze ukraińskiego ruchu narodowego, przeciwko ukraińskim dążeniom do budowy niezależnego demokratycznego państwa. Rosyjscy panslawiści uważali, że Cesarstwo Rosyjskie zostało przez Opatrzność Bożą przeznaczone do odtworzenia Cesarstwa Bizantyjskiego, a w tym celu konieczne jest wyzwolenie i odrodzenie Konstantynopola jako centrum wschodniego świata prawosławnego. Co więcej, jak przekonywał rosyjski przyrodnik i filozof M. J. Danilewski, przyszły Konstantynopol-Carogród, wyzwolony spod jarzma mahometańsko-tureckiego, powinien stać się centrum „szczególnej kulturowo-historycznej sfery” o znaczeniu i rozwoju światowym. Rosja, odebrawszy Konstantynopol jako centrum prawosławia, zdobyłaby w ten sposób swoje dziedzictwo historyczne i odnowiłaby Wschodnie Cesarstwo Rzymskie. I wreszcie powstanie „Związku Słowiańskiego” („Всеславянский Союз”) pod przewodnictwem Rosji ze stolicą w Carogrodzie. Przyszła federacja w formie „Związku Słowiańskiego” pod berłem bogopowołanej Rosji politycznie i duchowo zjednoczy wszystkich Słowian, a „ogólnosłowiańskim środkiem wymiany uczuć i myśli” stanie się język rosyjski. Według przekonania M. J. Danilewskiego przede wszystkim dla osiągnięcia „istotnej jedności” zjednoczonych „wspólną ideą Wszesłowiańszczyzny” narodów w „Związku Słowiańskim” należy uzbroić je w język rosyjski („…общий язык, которым не может быть иной, кроме русского” – „wspólny język, którym nie może być nic innego jak rosyjski” 13). „Niewiele w jakichkolwiek koncepcjach imperializmu tak głęboko odsłonięto znaczenie agresji językowej, jak u Danilewskiego. Ale jego nauka nie przepadła na marne, została usłyszana, kierują się nią dzisiejsi twórcy szerokiego „russkiego mira”, a nasi rodacy wzywali do niego…”14 – podsumowuje Iwan Dziuba, który szczegółowo przeanalizował pracę tego twórcy koncepcji rosyjskiego nacjonalizmu w duchu słowianofilskim „Rossija i Jewropa. Wzgljad na kulturnyje i politiczeskije otnoszenija Słowianskogo mira k Germano-Romanskomu N. J. Danilewskogo. SPb: „Izdanije tawariszczestwa »Obszczestwiennaja polza«”. 1871”. Współcześni rosyjscy nacjonaliści nie zapominają, w jakim celu M. J. Danilewski wzywał do stworzenia „Związku Słowiańskiego” z hegemonią Rosji w tej „dobrowolnej jedności Słowian”. Dla przeciwstawienia się świecie germańsko-romańskiemu – Europie jako formacji kulturowo-historycznej, która rzekomo się wyczerpała. Przyszłość należy do Rosji i innych narodów słowiańskich, które stworzą nową cywilizację w formie „Związku Słowiańskiego”. Wymarzony „Związek Słowiański” miałby pochłonąć także Galicję, Bukowinę i Zakarpacie (M. Danilewski: „Imperium Rosyjskie z przyłączeniem do niego całej Galicji i Rusi Węgierskiej”), gdzie w pełnym rozkwicie rosło zwodnicze zielsko moskwofilsko-słowiańskie. Nawiasem mówiąc, słowianofile nie traktowali Ukraińców jako podmiotu narodowego wśród przyszłych członków tej federacji. Nieprzypadkowo rosyjscy słowianofile, wspierając moskwofilski nurt w środowisku galicyjskiego ukraińства, starali się wytwarzać tzw. „małorosyjską” mentalność, ukierunkowaną na uświadomienie sobie przez Rusinów, że są „Rosjanami”, a dokładnie organiczną częścią jednego wielkiego „russkiego naroda”. „Nie mając moralno-duchowych i ekonomicznych sił, by wytrzymać polski napór, wzmocniony pozorną neutralnością Austrii w polsko-ukraińskim antagonizmie, te wysokie warstwy społeczeństwa ukraińskiego, duchowieństwo i intelektualiści szukali ratunku w rzekomo jednowierczej Moskwie i rzekomo spokrewnionym z nią języku”15 – podsumowuje Iryna Farion. Ale czy należy usprawiedliwiać działalność niektórych czołowych galicyjskich moskwofilów-rusofilów tym, że „szerzeniem ideałów oświecenia i piśmiennictwa” powstrzymywali proces polonizacji Rusinów-Ukraińców? Istotnie, inteligencja w Galicji, tworząc rusofilstwo, tym samym przeciwstawiała się polsko-austriackiej polityce, ukierunkowanej na denacjonalizację Rusinów-Ukraińców. Przecież rządowe struktury Austro-Węgier na Bukowinie i Zakarpaciu prowadziły taką samą politykę denacjonalizacji, starając się odwrócić miejscową ludność od ukraińskiego języka narodowego, asymilować Ukraińców, przygasić ukraiński ruch kulturalny i oświatowy oraz dążenia do jedności z Ukraińcami Naddnieprzańszczyzny. Zapewne za Ludmiłą Iwanową można uznać, że „częściowo i rzeczywiście w pewnym stopniu rusofilstwo było jednym ze środków samookreślenia tożsamości narodowej Galicjan-Rusinów jako odrębnego narodu, różnego od polskiego, czemu stale zaprzeczały zarówno wiedeński rząd, jak i polscy ideologowie różnych nurtów – od konserwatystów do rewolucjonistów”16. Ale należy pamiętać, że galicyjscy moskwofile, starając się bronić przed polsko-austriackim wpływem asymilacyjnym, topili ukraińską tożsamość narodową w rosyjskim morzu. A następnie, już w latach 60. XIX wieku, gdy pod wpływem idei ukrainofilskich, które napływały do Galicji z Naddnieprzańszczyzny, rozwinął się ruch narodowców, galicyjscy rusofile zaczęli konsekwentniej i wyraźniej formułować nierozerwalność „rusko-ukraińskiego” narodu od „17-milionowego narodu ruskiego” i podkreślać swoją odrębność, odmienność zarówno od Rosjan, jak i od Polaków. Miejscowi moskwofile swym natarczywym wprowadzaniem „jazyczija” osiągnęli jedynie szersze pogłębienie rozdźwięku między ukraińskim językiem ludowym, którym posługiwała się ludność Galicji, a tym swoistym sztucznym tworem językowym, który pretendował do roli języka literackiego, a nawet ogólnoukraińskiej komunikacji. Być może nie każdy z czołowych przywódców galicyjskiego moskwofilstwa do końca uświadamiał sobie, że swoim dążeniem do „zaszczepienia” w świadomości społecznej konieczności przyjęcia książkowego języka moskiewskiego przyczyniali się do realizacji politycznego projektu „wielkiego narodu rosyjskiego”, tworzenia jednego „narodu prawosławnego”. Język rosyjski zarówno w XIX, jak i w XX wieku pełnił celowo wprowadzane przez Moskwę funkcje polityczne i ideologiczne, przede wszystkim to, co obecna Rosja próbuje realizować swoją agresywną inwazją na pole językowe, religijne, kulturowe i oświatowe Ukrainy. W tej dzisiejszej ekspansji humanitarnej język rosyjski odgrywa kluczową rolę, rozszerzając wpływy Rosji poprzez wprowadzanie idei „russkiego mira”, w szczególności poprzez umacnianie pozycji języka rosyjskiego w narodowej przestrzeni społecznej. Zatem rosyjska ekspansja językowo-informacyjna trwa. Obecnie putinowska Rosja nie wietrzy aktywnie projektu „Związku Słowiańskiego” na ideologicznych przeciągach, nie wyciąga go z zatęchłej słowianofilskiej skrzyni, lecz aktywnie wytwarza ideę pełnowymiarowego odrodzenia ZSRR, agresywnie realizując projekt odrodzenia imperialnej Rosji. Tak oto jeden z liderów współczesnego postewrazjanizmu, nawiasem mówiąc, autor „ulubionej książki Kremla” – powieści-utopii „Trzecie imperium: Rosja, jaką powinna być” (2007) Michaił Jurjew przygotował w 2004 roku dla Prezydenta FR koncepcję pod nazwą „Twierdza Rosja”, w której próbował uzasadnić już nie raz „wyssaną” przez słowianofilów i eurazjatów tezę o Zachodzie jako tradycyjnym wrogu Rosji, wzywał do zerwania wszelkich więzi gospodarczych z Europą i jak najszybszego odbudowania Cesarstwa Rosyjskiego.
Ciąg dalszy nastąpi.
———————————
1 Cyt. za: Łozynski Mychajło. Ukrainofilstwo i moskwofilstwo wśród ukraińsko-ruskiego ludu w Galicji. — Stryj, 1994. S. 8.
2 Hrycak Jarosław. Namiętności wokół nacjonalizmu. Eseje historyczne. Kijów, Krytyka. 2004. — S. 272.
3 Zernij J.O. Pamięć historyczna jako przedmiot polityki państwowej// Priorytety strategiczne. — 2007. — nr 1(2). — S. 73.
4 Łapteva M. P. Idea słowiańskiej wzajemności i zjazdy słowiańskie XIX w. — Zjazdy słowiańskie XIX—XX w. — S. 19.
5 Wszerosyjska wystawa etnograficzna i zjazd słowiański. Moskwa. 1867 r. — S. 113—121.
6 Tamże. — S. 211—212.
7 Tamże. — S. 96.
8 Tamże.
9 Tamże. — S. 101.
10 Majorowa O. Zjazd słowiański 1867 roku: Metaforyka triumfu.// Nowe Obozrzenie Literackie. — 2004. — nr 51. — s. 81.
11 Ablicow Witalij. Dlaczego zjazdy słowiańskie zignorowały pretensje Moskwy do europejskiego przywództwa. — „Słowo Proświty”. — nr 18, 7—13 maja 2015 r., nr 19, 14—20 maja 2015 r.
12 Dziuba Iwan. Taras Szewczenko wśród poetów świata. — S. 298.
13 Dziuba Iwan. Nagnętanie mroku. Od czornosotniewców XX wieku do ukrainofobów początku XXI wieku. Kijów. Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia”. 2011. — s. 196.
14 Tamże. — s. 199.
15 Farion Iryna. Jakiw Hołowacki: „Skąd taki nagły upadek?” (I. Franko). — „Słowo Proświty”, nr 48, 29 listopada— 5 grudnia 2018 r.
16 Iwanowa L. H. Ukraina między Wschodem a Zachodem: ukraińska idea narodowa w myśli społeczno-politycznej lat 50.—60. XIX w. Kijów, Dniepr. 2008. — s. 199.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zrobiono? Dlatego za czasów stalinowskich do genetyki podchodzono jak do „rozpustnej dziewki faszyzmu”. Obecnie niby nie wypada spierać się z nauką. Więc „rację” udowadnia się za pomocą Buków, Gradów... Ogólnie rzecz biorąc, fakty tej nauki, jak i byt społeczny tamtej wspólnoty, budzą wielkie wątpliwości co do genetycznego i mentalnego pokrewieństwa z „braćmi”. Jak by się nie próbowali przykleić do wspólnej kijoworuskiej kolebki. Ludzi namoczono na kilka Hag. A jedynym „usprawiedliwieniem” agresji braci w nowej paradygmacie historycznej jest panująca w Kijowie „faszystowska junta”. Mniejsza o to, że jej przywódcy to przedstawiciele narodu, który przeżył Holokaust. Kremlowscy propagandyści łatwo „rozwiązali” i ten dysonans poznawczy — „żydobanderowcy”. Termin stał się bezsprzecznym hitem epoki. Trendem. Swego czasu Engels pisał: „swoim ciągłym wtrącaniem się w sprawy Zachodu imperium to narusza normalny postęp naszego rozwoju i czyni to w celu zdobycia dla siebie takich pozycji geograficznych, które zapewniłyby mu panowanie nad Europą...” Spróbuj spierać się z klasykiem. Idea dominacji — w opakowaniu misjonarstwa. (Fantezik — taki sobie błyszczący symulakr granicy). Ono, misjonarstwo, jest fantomowo zakorzenione w głębiach tamtejszej świadomości zbiorowej. Obłudna misja zbawienia. (Alter ego). Mniejsza o to, że nie istnieją realne ofiary — przedmiot zbawienia i nikt nie chce zaznać łaski zbawienia. Jednak władza imperium świadomie podsyca nostalgię, a dokładniej, pragnienie krwi swoich demonów. Pamięć form, które utrzymywała jej epiderma. Fantomowe bóle symulakrów. Dzisiaj te demony wyrządziły realną szkodę, realne ofiary. I mamy nie wirtualną pamięć krwi. Pamięć ran. Nie fantomowych. Obecnie ukraińsko-rosyjskie pogranicze, które powinno być terenem cywilizacyjnego partnerstwa strategicznego, stało się przestrzenią krwawej konfrontacji cywilizacyjnej. Przepaść cywilizacyjnego przełomu rozszerza się. Formują się mentalne granice-blizny. „Ludzkość bez granic” — brzmi kusząco. Panaceum? O tym marzono wiekami. Wszakże takiego stanu osiąga się na pewno nie Mińskiem czy Jałtą-2. Być może ludzkość, jako homogenizowana w sensie cywilizacyjnym wspólnota, będzie miała bardziej konkretne znaczenie wtedy, gdy mowa będzie o kontaktach z istotami pozaziemskimi. Wtedy też zarosną ostatecznie granice ekologicznie czystą trawą. Jeśli nie przekroczymy granicy, nie pokryjemy się radioaktywnym pyłem, to może kiedyś dorośniemy do bajek. P. S. Mam na myśli nie produkty bajkopisarzy z programów wyborczych. Prawdziwa bajka — to dziedzina marzeń, konstruowania przyszłości. Rzeczywistość jest inna... Czy was nie mdli od rozkołysania państwowej łodzi?.. Czy jesteśmy świadomi wyzwań? Mam takie odczucie, że my, jako wspólnota, kraj, świat, w końcu dotarliśmy do jakiejś granicy. Granicy niewidzialnej. Niepewnej, chwiejnej... Ona przechodzi przez nas, każdego z nas, dotykając duszy... Boję się, że możemy przekroczyć tę granicę i dusza pęknie. W jednej chwili znajdziemy się poza granicą dobra i zła... w świecie jakiegoś wstrętnego bagna... Granicy, za którą — świat martwoty. Przekroczywszy tę granicę, martwota niezauważalnie wejdzie w ciało, nasyci mózg. Człowiek będzie wyglądał jeszcze na żywego — będzie się poruszał, żartował, być może, ale... Staniemy się nieżywymi molekułkami?.. Jak bez nas złoży się w całość „to, co od wieków wszechświatowe”? I czy nie boimy się nie złożyć tego, co zaplanował Twórca? Tutaj nieco sparafrazowałem jeden z ulubionych czterowierszy mojego twórczego brata, poety Bohdana Smolaka, który kończy się takimi przejmującymi słowami: „bójmy się, bo znów niewesoło”... Mówię o odpowiedzialności, prawdziwej misji człowieka. Więc, bójmy się! Szanujmy się!
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr KARACZYNCEW, poeta, dyplomata, kulturoznawca. Życie. Życie. To od „żyć”. Głębokie (wewnętrzne – „brzuch” z tego samego kręgu), często używane słowo. Przede wszystkim w czasach wojny. „Vita” – po łacinie. Żyć witaminowo. Żyć po adrenalinowemu. Życie układa ponure kalambury. Życie jest krótkie. Vita brevis. Natomiast: ars longa – sztuka jest wieczna. Ale czy każdemu to dane? Sztuka życia – savoir vivre (franc.) – umieć żyć – dosłownie. Czyli kręcić się. W naszych warunkach większość stara się raczej przetrwać (wegetować). Za to wiadomo, jak można – po nowemu... Choć, być może, nie do końca. I nie wszystkim. Końca nie widać: o ile jeszcze będzie lepiej? W każdym razie, poszczęściło się. Żyć. Życie. Nawet nie słowo, no jak choćby „stół”, „drzewo” czy „noga”. Takie ono – wszechobejmujące. To, co się porusza, reaguje, wymienia ciepło, samoodtwarza się... Po mądremu – forma istnienia materii. Badają je biologia, biofizyka, biochemia, filozofia i jeszcze z dobry tuzin nauk. Z mikroskopami i teleskopami badamy otaczający świat. Ktoś, być może, bada nas. Staramy się coś zrozumieć. A może my i wszystko wokół to tylko wypowiedziane myśli Twórcy, a życie – to proces naszego zapętlania się, popadania w kompleksy, włączania w systemy itp. Z wolnościami, wolą zmian, niechęcią do myślenia... Jednak ktoś wszystko rozumie prościej. Życie – jest krótkie. I ono – to walka. W rezultacie – wszystko zwycięża kasa. Sens życia – nakosić jak najwięcej zieleni. Sztuka życia – nie smucenia się – to o niewielu. Kręcą się biedacy. Męczennicy-kręciciele. Zakładnicy worków i trzylitrowych słoików z zabitymi amerykańskimi prezydentami. Mdleją od dostatku. Tylko co z całym tym szczęściem robić, gdzie składować, na jaką górę pchać? Wszystkim znany jest niełatwy los Syzyfa. Midasa. Tantala. Mimo wszystko sięgamy mitów! Urodzeni, by Kafkę wcielić w rzeczywistość. Niewolnicy na galerach. Jak mawiał znany współczesny władca o sobie. Żyli Homerowie, Platonowie, artyści, których nieśmiertelność – w ich dziełach. Ars longa. Bohaterowie Niebiańskiej Sotni, wojownicy – rycerze ducha, zostawili życie na polu walki. Za nasze życia. Oni dokładnie wiedzieli: życie – jest piękne. Ale na wolności. Bez zastrzeżeń sięgnęli nieśmiertelności. Pamiętamy. Ich. Z imienia i nazwiska. Vita e bella. Życie – jest piękne. W Monako. Gdzieś w Panamie. Może. Perfumy są takie La vie est belle – od „Lancôme”. Ale i te wywietrzeją, jak i życie. Film. Z Roberto Benignim. Grand Prix w Cannes. O wojnie, Holokauście, obozie śmierci. Śmierć. W końcu dojdziemy do stanu niekompatybilnego z życiem. Oto gdzie spokój! Nie trzeba się kręcić. Jedyna smuteczka: w królestwie Hadesa inna waluta w obiegu. I jak prześlizgnąć się z nazbieranym za życia rupieciem przez ucho igielne? Homer by się śmiał. A w Królestwie Bożym tym bardziej. P. S. „Żyć stało się lepiej, weselej!” Był taki żart u Stalina. Czy to też o nas? Byłoby wesoło. Ale życie – jest krótkie. I mimo wszystko – piękne. Szanujmy się!
Prawo Prawo — Lex (łac.). Stąd — legitymność. Prawo, sprawiedliwość — od Prawdy. Ile prawdy jest w prawach? To znaczy, sprawiedliwości. Prawo strukturyzuje świat państwa (systemu) i „świat życia” człowieka, uważał Jürgen Habermas (niemiecki filozof i socjolog). Ogólnie rzecz biorąc, ludzie nie mają skłonności do zastanawiania się, czy żyją zgodnie z prawdą. Nie kradną, nie zabijają — i już dobrze. Oczywiście są tacy, którzy czasami się zastanawiają. To — prawnicy. Należy sobie wyobrażać — ci, którzy powinni żyć zgodnie z prawdą. Są też krzywdziciele, czyli przestępcy. Zbrodniarze. Wreszcie, są Sprawiedliwi. Właściwie — ci, którzy żyją zgodnie z prawdą. No kto pomyśli, że to o naszych funkcjonariuszach organów ścigania czy ustawodawcach? Większość z nich sama swoimi czynami i „zdobytym ciężką pracą” majątkiem wypisała sobie społeczny werdykt. Ustawa Zasadnicza — Konstytucja. Nie święta krowa, ale też nie deklaracja o zamiarach. Które zależą od nastroju, potrzeb chwili. W USA Konstytucję przyjęto w 1787 roku. Od tego czasu wprowadzono około trzydziestu poprawek. A gdyby poprawiano pod każdego prezydenta? Dziwny Boży zamysł. Czyż jesteśmy nieudolni? Zaczynaliśmy proces konstytucyjny wcześniej od wielu, zdawałoby się. Konstytucja praw i wolności Filipa Orlika datowana jest na 1710 rok. A do dziś kłócimy się w parlamencie i jesteśmy w ogonie na drodze do struktur europejskich. A może my, zgodnie z zamysłem Stwórcy, mamy pominąć tę wysokość i od razu wejść w jakieś kosmiczne władze? Dla uporządkowania wszechświatowego chaosu. Prawo — to zawsze porządkowanie chaosu, który właściwie jest życiem. Porządkowanie — wyznaczanie ram. Coś w rodzaju ogrodzenia dla inwentarza, klatki dla ptaków czy akwarium dla rybek. I biegnij, leć, płyń — gdzie dusza zapragnie. Ruchy poszczególnych osób ograniczają ścianami celi czy strefy. Utrzymują jak cenne ptaki czy zwierzęta... „Dura lex, sed lex”, — pouczali Rzymianie. To znaczy, prawo surowe, ale — prawo. W istocie: naruszenie — kara. Dla wszystkich. A wszyscy powinni być równi wobec prawa. Wtedy będzie porządek. Prawo — to porozumienie. Umówiliśmy się? Co, i przyjaciół dotyczy? I dlatego zwyczajowo — prawo jak dyszel. Dla tych, którzy wiedzą, jak dyszlem można pokierować. Państwo — to system porozumień. Tylko ze śmiercią się nie dogadasz. Uniwersalny sędzia. Ot, takiego cyborga na Prokuratora Generalnego, powiedzmy. Pewnie i prokuratura antykorupcyjna byłaby zbędna. Kosą po szyi — zgodnie z Prawem Absolutu. A tak wygląda, jakby wszyscy ścigali się w korupcji. I sami się nie zatrzymają. Choć wszyscy dokładnie wiedzą, czym wyścigi się zakończą. A trumny kieszeni nie mają. I życia nie kupisz. Człowiek, jego prawa i wolności — podstawowe wartości, gwarantowane przez Ustawę Zasadniczą. Zgodnie z którą władza należy do narodu. Niby. Jak ta wola ludowa przepływa w prawo? W jakim kontekście: ludzko-centrycznym czy systemo-centrycznym (czyli aparaturowym)? Dlatego ważny moment — legitymność władzy. Przede wszystkim — to zaufanie narodu. Legitymność władzy oznacza jej zgodność z prawem. Prawem — jak je rozumie naród (jeśli władza należy do niego). Władza, która stosuje przemoc wobec narodu, traci legitymność. Właściwie, co stało się z reżimem Janukowycza. Naturalne prawo do oporu przeciwko uzurpacji władzy ze strony urzędników czy aparatu państwowego, zapisane w konstytucjach wszystkich rozwiniętych krajów demokratycznych. To prawo naród zrealizował na Majdanie. Zatem, legitymność władzy oznacza jej odpowiedzialność przed narodem, zgodność deklaracji i działań. Niezgodność z tymi parametrami prowokuje kryzys legitymności. Stąd — znana już sytuacja paradygmatyczna: uzurpacja — widły... Filozof i socjolog, autor teorii konfliktu społecznego Ralf Dahrendorf stawiał znak równości między legitymnością a zdolnością systemu politycznego do reform. Kto by się spierał z filozofem? Albo z Oscarem Wilde’em, który powiedział, że w Rosji nie ma nic niemożliwego, oprócz reform. Wiemy: Ukraina — to nie Rosja. Ale co do reform zbieżności są ogromne. Niestety, dlatego, że nasze oligarchiczne elity małpowały i małpują właśnie rosyjskie porządki. I one też póki co zamawiają muzykę, pod którą my tańczymy. I piszą prawa, według których już nie możemy żyć. Majdan — to ważny format komunikacji. Historycznie przyrodzony Ukraińcom. Naród się wypowiedział. Zastosował władzę bezpośredniego działania. Wprawdzie, w planie strukturyzowania politycznego, woli zabrakło. Bo władzy, jako takiej, nie pragnął. Ona przecież i tak jest. Niby. Oczywiście, władza aparaturowa sama siebie nie zrestartowała. Może coś jest nie tak w biurach władzy? Oczywiście, w warunkach wojny nowy realny Majdan do dobrego nie doprowadzi. Jednak wewnętrznie przeżywać te wydarzenia i odtwarzać w sobie poczucie władzy, tej kreatywnej siły wolności i godności — oj jak trzeba! Naród — to tysiące poległych za naszą wolność i życie. Oni patrzą na nas z nieśmiertelności i my nie możemy popełniać błędów. Naród zmęczył się życiem po nowemu. Trzeba zmusić władzę do życia po nowemu. Czas żyć zgodnie z prawdą! Napełnić życie siłą prawa, a Prawo — prawdą życia. Siłą prawdy. Do tego przecież są wybory! Tylko pamiętajmy: każdy wybór — to trajektoria. Szanujmy się!
Granica Granica. Takie mało zauważalne, niewielkie słowo. Za to przyrodzone wszystkiemu. Ludziom. Zwierzętom, które znaczą granice terenów swojego bytowania. Komórka ma swoją ochronną granicę błonową i dlatego jest suwerenna. Planety znają swoje granice, które oddzielają je od chaosu. Granica nadaje sens wykończenia formy, określa płaszczyzny całości, nienaruszalności. W pewnym sensie, nabiera sakralności. W szczególności, gdy chodzi o pomerium państwa. Właśnie od tego zaczynał się wieczny Rzym — od pomerium — granicy, zaoranej przez Romulusa dla oddzielenia go od innej przestrzeni. Z historii wiemy, że nie tylko w czasach rodziny Kajdaszów o granicę się kłócono. Szczególnie o granice państw! Choć do dziś liderzy niektórych z nich uważają, że te granice straciły sens i można je brutalnie deptać zgodnie z feudalnym prawem silniejszego. Stąd też anachroniczne widzenie państwa, którego granice nigdzie się nie kończą! Tak uwypuklają się granice rozumienia wartości, różnicy między wartościami a ich symulakrami, mitami a realiami. Języki, religie także od dawna już stały się rubieżami. Krwawymi. Niestety. Na tym budowane są strategie propagandy, a dokładniej, informacyjnego bandytyzmu. We współczesnym globalnym świecie granice mają, mimo wszystko, inny sens niż za czasów Romulusa. Próbuje się ich cywilizowanie nawet pozbywać. W pewnym stopniu. Powiedzmy, w UE. Wprawdzie, jak ciało człowieka nie przeżyje bez naskórka, tak i granice mają podobny ochronny sens dla narodu, wspólnoty państwowej, cywilizacji. Przynajmniej na razie. Problem powstaje, kiedy sąsiednie ciało — to lewiatan. Quasi-biblijnego wymiaru. Z pseudomisyjnym powołaniem. Od złego. I, prawdopodobnie, z apokaliptycznym końcem. Nie ma na to rady? Zdeptano granice nakazów Bożych i ludzkich. „Nie zabijaj!” — jedna z takich granic. Imperialna megalomania granic nie ma... Może tam na poziomie genetycznym po-
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Видатному українському поетові Ігореві Калинцю 9 липня виповнилося 80 років, про що йшлося на урочистій академії з нагоди ювілею Ігоря Мироновича у Львівській національній опері. Поет-дисидент пережив шість років ув’язнення і три роки заслання за участь у дисидентському русі. Автор дев’ятьох книг, створених до ув’язнення (впродовж 1972 року) і вісьмох книг, написаних вже під час ув’язнення. У розмові, яку пропонуємо вашій увазі, лауреат ордену Свободи, почесний громадянин Львова, почесний доктор Львівського національного університету імені Івана Франка, нині — провідний фахівець Міжнародного інституту освіти, культури та зв’язків з діаспорою Національного університету “Львівська політехніка”, чільний представник українських шістдесятників, громадський діяч Ігор Калинець розповідає про життя — своє і України.
“Свою Долю сприймаю такою, якою вона є…” — Пане Ігоре! “Поети — це біографи народу, а в нього біографія — тяжка”, — читаємо у Ліни Костенко. Тож хотів би Вас запитати: які тяжкі моменти бачите нині в біографії українського народу? — Я мав колись необережність у своєму виступі, після вручення мені Шевченківської премії, сказати за Шевченком: “Моя біографія — частинка біографії України”. Це, з мого боку було не дуже скромно сказано, але відповідало моєму розумінню: якщо ти (себто я) вже прилучився до біографії народу, тобто став на захист прав у 60-х роках, у 70-х ще, то, може, й був сенс так мені тоді заявити. Біографія українського народу — тяжка в тому, що ідея самостійності подеколи визрівала, але боротьби постійної, затяжної не було. Хіба впродовж окремих років. Звідси і нещастя нашого народу — бездержавність. А моя ситуація була така: належав до молодої інтелігенції, яку переслідували. — Ви свого часу запалили “Вогонь Купала”, “Відчинили Вертеп”, “Коронували опудало” — то все збірки поезії з “Пробудженої музи”. Очевидно, по-інакшому не могли писати? — То неможливо відповісти на таке питання. Врешті, тоді не лишалося нічого іншого. Я почав писати, як дозволяла цензура. Політичного устрою я чіпати не міг. Тай тому писалося — як писалось. — Як то було? Слово шукало Вас, чи Ви шукали Слово? — Якщо починати зі школи, університету, то я шукав Слово: потрохи вивчав, як бути поетом. Зразки були не кращі для цього. Не було сформованого світогляду. Я тоді підпадав під вплив всякого Слова. Інакше й не може бути. В школі, завдяки вчительці географії, відкрив для себе поезію “Молодої музи”. Потім вийшов том Олександра Олеся. Потім в Університеті була всяка наука. Поза тим — я багато читав. Деяких поетів, які теж мені щось давали: Малишко, Сосюра, і яких не можна було викинути зі своєї мови. З потрібних книжок, які я читав ще в школі, траплялися й книжки, видані ще за Польщі. Звичайно, я шукав, що мені найбільше підходить.
“Можемо похвалитися окремими моментами” — Пане Ігоре, чи Ви пізнали Світ? — Той світ, з яким стикався я пізнав, здається. Але моє бачення може бути надто завуженим, щоб стверджувати, що я той світ таким пізнав. А до чого він іде, — я, здається, пізнав. — То куди він іде? — Поволі до самознищення, очевидно. Невизначення в політиці, в науці може прискорити крах світу, Землі. — Чи доводилося Вам коли-небудь заздрити комусь із творчих особистостей? — Було. Не багато. Мені хотілося бути талановитим, розкутим, мати успіх у друці. Але останніми роками це було втрачено. Я не відчуваю заздрості. Я прийняв позицію: який є, такий є. Що зі мною має бути, — тей буде. — Чи хтось з українських письменників Вас здивував своїм творінням? — Думаю, що весь час дивують. Бо письменники хочуть бути несподіваними, оригінальними, мають таку потужність. Часто відкриваю для себе щось цікаве, оригінальне в книгарні чи навіть в журналі “Дзвін”. Є таке. — Ви і далі романтик? — Щораз менше. Не такий, як був у юності. Ще є якась надія, сподівання на романтику інших, з чого б я мав потіху, втіху… — Яким шляхом іде подальший розвиток культури в Україні? — Залежить, чи вистоїмо тепер у протиборстві з Росією. Якби не було конфлікту з новим президентом. Надії були. Все налагоджувалося в різних діях мистецтва, літератури. Скільки ж то може тривати?
— Чи був у Вас Учитель із великої літери, до думок якого Ви дослуховувались у молодому віці? — Було кілька добрих вчителів. Була вчителька української мови і літератури, завдяки якій я, мабуть, опинився на українській філології. Були й інші. Яких я поважав і які давали мені чимало. — Чи вмієте бачити себе збоку? — Пробую. Хочу себе бачити. Інколи це вдається — і мені дуже прикро буває за себе. Бо перебудуватися вже нема ні часу, ні сили, ні здоров’я. — Чи Ви задоволені життям? — Не повністю, але частково — задоволений. Тим, зокрема, що я був у русі опору. І тепер, на старість, — що я зумів видати багатотомне видання творів Ірини і своїх десять томів. Якийсь результат, отже, є. Тож я мав би бути задоволений. Але, поза тим, я дуже незадоволений, як прогайнував чи провів час. — Чи відчувають люди відповідальність за свої дії? Який відсоток громади замислюється щоденно: як я провів день? — Щодо більшості — не знаю. Але знаю, що багато людей не мають того відчуття — ні перед собою, ні перед найближчими, ні перед державою і нацією. Це одна з причин нашого нещастя політичного. — Чи вдасться нам на практиці остаточно зреалізувати побажання-скерування Миколи Хвильового — “Геть від Москви” ? — То затяжке питання. Все залежить від того, як довго буде Путін при владі, оскільки він не буде дозволяти нам здійснення цього бажання, яке звуково оформив Микола Хвильовий, — зниження залежності від самої імперської Росії. Може, нарешті, почуємося незалежними від тієї особи і від їхньої держави. Може, таке станеться… Ой, не знаю! Думаю, що того ніхто не знає. Але всі хочуть, щоб Путіна не стало і Росія розвалилася. Бо ставлення добросусідського до нас не буде. — Що можете сказати: влада наша взаємодіє з інтелектом нашим? — Не знаю. То вже треба думати, про яку владу ведемо мову. Чи про ту, що пішла, чи про ту, що ще буде. Тамті — не встигли, а ці себе ще не проявили. — Левко Лук’яненко казав мені, ще в 2009 році, в інтерв’ю, що “Україна — це моє життя”. Чи багато українців можуть приєднатися до цієї тези? — Дуже багато таких нема, але трохи є. Бо можна побачити це по поведінці багатьох людей в Україні, які тепер формують протиставлення зовсім новій владі. І то вже свідчить, що такі люди є. Будемо сподіватися, що ті люди не дадуть зараз пропасти Україні.
“Століття вже йде боротьба за українське місто” — Щодо Ваших думок, висловлених у вашій творчості. “З Галича вітер цілющий, з Галича вітер державний”. А якби не було Галича, Галичини — вітер державний подув би на українській території? — Мабуть, подув би. Але слід пам’ятати, що Галичина була П’ємонтом ще наприкінці ХІХ — на початку ХХ століття. То, може, цьому повірити. Створення під час Першої світової війни таких армійських об’єднань, як Січові Стрільці, та інші… Потім Галичина втратила першість в очолюванні Незалежності. Але це вже — потім. А тоді Галичина була готова. Тут послідовно підтримувався національний спротив. Мало не до 50-х років. Я ще жив тими настроями. І то проявилося в поезії. — “Стоїть за пультом рим Павло Тичина”. Яким Ви тоді бачили Тичину, коли писали ці рядки? — Молодий Тичина спочатку в своїй творчості, під час створення Української державності, таким і був. Це був наймогутніший, хоч дуже ніжний голос. Але він символізував пробудження українців до національного життя. Потім — занадто скоро зламався. Але в пам’яті старших людей залишився трубадуром національного визволення. — Чи залізні стовпи підпирають найвагоміший купол українського неба? — Ідеї великих людей і є тими стовпами, які підпирають українське небо. Було б добре, якби Україна звершила свою національну побудову. То, може, було б підперти її й іншими стовпами — наприклад, пов’язаними з космічними: щоб ми говорили, що Україна є в небі, утверджена в світовому обширі. Якщо зараз будемо мати перерваний розвиток, — то це також поволі може завалитись — те, що нині маємо.
— Чи писанки нині для Вас — це й далі світ дитячих мрій? — Та кожна людина щось згадує. Часто такі спогади приходять у зв’язку з релігійними святами. Пригадую часто, яке то в дитинстві святкування було. — “Осінній сад такий прозорий, такий високий”. Нині, у Ваші 80, той осінній сад ідалі — прозорий і високий? — Не знаю. То залежить від самої осені. Якщо осінь гарна, погідна, то можна й так собі уявити. А якщо холодна, дощова, то тільки поетичний образ, згадка про минуле. — Що нині найбільше запало у Вашу пам’ять: сонце, вільха зелена чи медові соти? — Не знаю. Медові соти — менше, бо не було посіяно. Сонце — певно, найчастіше з того часу оживає. Але часом не таке виснажливе, як то було в нас недавно. — Чи доводилось Вам питати в калини, як до неї їхав “свататися місяць”? — Ні, я міг просто придумати щось таке. — “Знов музика Батьківщини мене болить, і не перестане ніколи боліти”. Бачу чітко, щороку, що таки не перестає… — Так і є. Це реальніший образ. — Як Ви думаєте, який відсоток українців живуть думками про Батьківщину? — Думаю, напевно, — половина людей. Взагалі, є частки України пошматовані, де не думають люди. А в західних кордонах, вважаю, набереться половина. — Ви могли би “прожити життя самітником”? — Ні. Дуже тяжко дається самітництво зараз. — Ви чули, як голова ВРУ Андрій Парубій під час завершення діяльності Верховної Ради України восьмого скликання запевнив усіх нас: “Ми вистоїмо перед будь-яким тиском!” Вистоїмо? Адже дуже хочеться! — Я радий, що Андрій Парубій так заявив і подав усім нам таку надію. Дай, Боже, щоб ми вистояли! Це єдине, що нас буде тримати при житті: його обіцянки і обіцянки Петра Порошенка. Дай нам, Боже! — Погоджуєтеся з думкою Юрія Щербака, який сказав: “Ми уже стаємо досить нормальною європейською державою”? — Я підтверджую це. Але то було до виборів. А вибори цього президента показали, що ми не стали такими. Люди вибрали будь-кого. Він не буде українським Президентом в повному розумінні цього слова. Тому нормальною держава може не бути. — А як Вам думка Романа Кіся, який не перестає переконувати, закликаючи опанувати міста? — То здавна говориться-ведеться. Ще Валер’ян Підмогильний починав так робити. Володимир Винниченко теж про це казав. Століттями вже йде боротьба за українське місто. За радянський час нам того не давали зробити. Тут, на Заході, ми стягнули трохи зі сіл до міста. Наші села, на Заході, українізуються. То ж тут ми місто збудували. Україна показала, що місто творить Майдан, ставить вимоги. Але війна почала це перекривати. Дуже добре, що наша армія українізується. Армія має українську мету в цій війні. А це би прискорило українізацію міст на Сході України.
Замість післямови: “Нам потрібен Калинець сьогодні, який ніколи не зрадив ні себе, ні Україну, ні творчість, ні чин. Нам не треба вигадувати міфів і красти чужу історію. Маємо своїх героїв і свою історію, щоб на них формувати нові покоління. Тому Калинець буде потрібний і в майбутньому. Ми щасливі, що живемо в епоху Калинця” (Ірина Ключковська, директор Міжнародного інституту освіти, культури та зв’язків із діаспорою Національного університету “Львівська політехніка”).
Спілкувався Богдан ЗАЛІЗНЯК, керівник прес-центру наукової журналістики ЗНЦ НАН Україна і МОН України
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
najchętniej wieśniacy czytali książeczki o treści polityczno-uświadamiającej. Członków w „Proświcie” około 150 dusz — sami wieśniacy. Z inteligencji nikt się nie zapisał. Towarzystwo zapraszało miejscową inteligencję do czytania w „Proświcie” wykładów choćby po rosyjsku, ale nikt się nie odezwał. Prenumeruje towarzystwo jedną rosyjską gazetę socjalrewolucyjną oraz „Nową Radę”, ale ta ostatnia jeszcze nie cieszy się wielkim powodzeniem. Z Kijowszczyzny Szeroki referat o historii i działalności Kijowskiej „Proświty” im. T. Szewczenki odczytała dr Iszunina. Życie i działalność tej „Proświty” dzieli się na dwie epoki: od 1906 do 1910 roku oraz od kwietnia 1917 r. do chwili obecnej. Inicjatorem i jednym z głównych fundatorów był nieżyjący już Borys Hrinczenko. Wokół „Proświty” od razu zgrupowali się wybitni ukraińscy pisarze i obywatele oraz świadoma młodzież — ówcześni studenci — z której z czasem wyrosło niemało znanych na Ukrainie działaczy. Program działalności towarzystwa nakreślono dość szeroko, ale w ciężkich warunkach politycznych i materialnych przyszło pierwszym działaczom „Proświty” wprowadzać ten program w życie. Nieustanny nadzór szpiegowski i systematyczne przeszkody nieodstępnie towarzyszyły każdemu krokowi „Proświty”. Tego samego 1906 roku, kiedy towarzystwo nie zdążyło jeszcze niczym się wykazać, rozpoczęło się już śledztwo w sprawie jego działalności oraz aresztowania poszczególnych członków, a zwłaszcza członków Rady. Ale wokół „Proświty” gromadzili się ludzie, którzy nie załamywali rąk w żadnych okolicznościach. Dla realizacji programu „Proświty” Rada towarzystwa utworzyła kilka komisji. Komisja wydawnicza przez 4 lata swojej działalności zdążyła rozpatrzyć setki rękopisów, które przesyłano jej do druku, i wydać z tego materiału około 40 tytułów książek w liczbie 174 760 egzemplarzy. Pomogła komisja także temu czytelnikowi, który nie mógł sam zorientować się w literaturze, i sporządziła oraz wydała w tym celu katalog książek do czytania ludowego. Komisja biblioteczna przez „niezależne okoliczności” nie miała możliwości założenia bibliotek po wsiach, choć w tym celu opracowała już plan. Z powodu tych samych okoliczności nie udało się także otworzyć księgarni. Mimo to komisja zdążyła zebrać znaczną bibliotekę liczącą 4000 tomów, w której znajdują się książki w szesnastu językach. Najszerszy plan działalności miała komisja szkolno-wykładowa, która dzieliła się na sekcje: diapozytywową, pedagogiczną oraz ds. organizacji czytań dla dzieci. Komisja ta zorganizowała kilkaset wykładów na obrzeżach miasta Kijowa, na tematy zarówno popularnonaukowe, jak i z historii kultury, historii ukraińskiej oraz cały szereg czytań ludowych — utworów literatury pięknej. Ze wszystkich szerokich zamierzeń w sprawie edukacji pozaszkolnej komisja zdążyła jedynie ułożyć program przedszkola na trzyletni kurs oraz opracować program systematycznego czytania, a reszta pracy, jak na przykład zbiór dla dzieci, bibliograficzny indeks literatury dziecięcej itp., pozostały niedokończone, jedynie jako materiały. Ciąg dalszy nastąpi. Materiał do druku w „Słowie Proświty” przygotował Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Około godziny 1 po południu 20 września w sali Muzeum Pedagogicznego rozpoczął się pierwszy Wszechukraiński zjazd przedstawicieli „Proświt”, który otworzył sekretarz generalny oświaty ludowej I. Steszenko. Do prezydium zjazdu wybrano O. Łotockiego, I. Hanyckiego oraz I. Czopiwskiego, a później na honorowego przewodniczącego zjazdu także prof. M. Hruszewskiego. Po wybraniu prezydium przedstawiciele różnych organizacji składali zjazdowi powitania. Pierwsze powitanie złożył I. Steszenko, sekretarz generalny oświaty, następnie w imieniu Kijowskiej „Proświty” przewodniczący zjazdu Łotocki, od komisji kulturalno-oświatowej Wszechukraińskiej Rady Deputowanych Wojskowych O. Czopkiwski, od „Proświty” 28 korpusu armijnego Antonczuk, od Ukraińskiego Związku Włościańskiego oraz Ukraińskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów M. Kowalewski oraz od towarzystwa „Praca” I. Czopiwski. Przedstawiciel Połtawskiej „Proświty” dr Kowalenko w swoim powitaniu zaznaczył, że na Połtawszczyźnie od czasu rewolucji „Proświty” zaczęły rosnąć po wsiach jak grzyby po deszczu. Nie wiadomo skąd wzięło się tyle świadomej ukraińskiej młodzieży, która teraz szczerze zabrała się do pracy oświatowej. Mówca na końcu radzi, aby w pracy „Proświt” nie podążać ślepo za obcymi wzorcami, ponieważ one do ukraińskiego gruntu nie pasują. Przedstawiciel galicyjskich Ukraińców, przewodniczący Jaworowskiej „Proświty” Czajkiwski, witając zjazd, podkreślił, że jeśli galicyjscy Ukraińcy w tym czasie w innych dziedzinach życia nie mogą przystąpić do pracy i udzielić pomocy tutejszej Ukrainie, to w sprawie oświatowej jest to możliwe i oni z pewnością, na ile zdołają, będą pomagać rodzimej sprawie. Powitanie M. Hruszewskiego M. Hruszewski, powitany jednomyślnymi oklaskami i okrzykami „sława”, powitał zjazd jako starszy pracownik na niwie oświatowej swoich młodszych następców. Z osobna profesor powitał przedstawicieli „zagranicznych” „Proświt” — z tych ukraińskich guberni, które rosyjski rząd wyłączył z granic autonomicznej Ukrainy — i wyraził pewność, że w wyniku pracy tych prośwician wkrótce i ta część Ukrainy przyłączy się do historycznego i bardziej świadomego ukraińskiego ośrodka. Tak samo zwrócił się mówca do przedstawicieli tych „Proświt”, które pracują wśród ukraińskiej ludności w różnych ukraińskich koloniach-wyspach pośród obcoplemiennej ludności, i wezwał ich, aby zadbali w swojej pracy oświatowej o to, by ani jeden Ukrainiec-wysiedleniec nie zgubił świadomości narodowej. „Proświty”, jak powiedział prof. M. Hruszewski, powinny siać te „smocze zęby”, z których wyrośnie nowe pokolenie, które będzie bronić zarówno wolności ukraińskiego narodu, jak i wolności tych innych rosyjskich narodów, które garną się teraz do Ukrainy, widząc w niej swojego silniejszego towarzysza. *** Powitał zjazd także przewodniczący Generalnego Komitetu Wojskowego S. Petlura i zaznaczył, że „Proświty” powinny wykuć wśród szerokich warstw ukraińskiej ludności świadomość narodowo-polityczną. Mówca wezwał prośwician do dostarczania w miarę możliwości ukraińskiej książki na front, a także do pomocy w organizowaniu na miejscach „Wolnego Kozactwa”. Dalej złożyli powitania przedstawiciel odeskiego ukraińskiego towarzystwa wojskowego oraz odeskiej „Proświty” dr Łucenko, przedstawiciel romieńskiego zjazdu powiatowego „Proświt” Zacarynnij oraz przedstawiciel „Związku Proświt Słobożańszczyzny” Wołosenko, który zaświadczył, że na Słobożańszczyźnie całe włościaństwo szczerze pragnie przyłączenia Słobożańszczyzny do autonomicznej Ukrainy, ale na Charkowszczyźnie „Proświtom” trudno pracować, bo po wsiach jest jeszcze niemało nauczycieli-„obszczorosów”, którzy mącą w głowach włościaństwu. W imieniu komitetu Narodowego Teatru Ukraińskiego witał zjazd Buraczok, a Błahonadijnyj — w imieniu pawłohradzkiej „Proświty”, który zaznaczył wrogie nastawienie na Jekaterynosławszczyźnie nieukraińskiej inteligencji, a nawet rosyjskich organizacji socjalistycznych do ukraińskiego ruchu. Na koniec powitali zjazd żołnierz Szewczenko — przedstawiciel kiszyniowskiej „Proświty” oraz innych ukraińskich organizacji w Kiszyniowie, oraz S. Rusowa w imieniu Związku Nauczycielskiego. Po powitaniu dr S. Rusowa złożyła sprawozdanie z organizacji zjazdu, a następnie, o godz. 3, ogłoszono przerwę na obiad do godziny 6:30. Swoją pracę zjazd ma prowadzić według następującego programu: 1) doniesienia z miejsc; 2) działalność oświatowa „Proświt”; 3) działalność polityczno-organizacyjna; 4) utworzenie centralnej instytucji „Proświt” w Kijowie; 5) zrzeszenia gubernialne, powiatowe, rejonowe i gminne „Proświt”; 6) jednoczenie i stosunki „Proświt” z innymi organizacjami włościańskimi i robotniczymi; 7) opracowanie i zatwierdzenie statutu „Proświt”. *** Na pierwszym posiedzeniu zjazdu było ponad 300 osób przedstawicieli. Jest niemało przedstawicieli także od tych „Proświt”, które znajdują się w ukraińskich koloniach w różnych krajach Rosji. Posiedzenie wieczorne 20 września Rozpoczęło się posiedzenie wieczorne o godzinie 7 i od razu przystąpiono do doniesień z miejsc, które postanowiono podzielić na grupy — według guberni, w porządku alfabetycznym. Doniesienia te początkowo były dość nieciekawe, tak że wniesiono nawet propozycję, aby całkowicie je przerwać, ale potem niektóre doniesienia były bardzo ciekawe i barwne, tak że zjazd uważnie ich wysłuchiwał i niektóre witał oklaskami. Szczególnie udane były referaty dr Iszuninej oraz dr. M. Łewyckiego. Wołyń Pierwsza wystąpiła przedstawicielka Żytomierskiej „Proświty” dr Uszkewycz, a po niej — przedstawiciel Sarneńskiej, dr Kaznaj. W Sarnach „Proświta” utrzymuje się głównie siłami Ukraińców-kolejarzy oraz żołnierzy miejscowego garnizonu. W dość dużym rejonie Sarn ciemnota ludności jest wielka, a świadomych pracowników po wsiach prawie wcale nie ma i „Proświta” ta sama nie może zaspokoić tych wielkich wymagań, jakie stawia przed nią czas. Z Jekaterynosławszczyzny Czudyn, przedstawiciel Jekaterynosławskiej „Proświty”, złożył szczegółowe doniesienie o jej działalności. „Proświta” ta ma kilka oddziałów po wsiach i przejawia dość żywą działalność: wydaje tygodnik oraz niektóre książki, organizuje przedstawienia, biblioteki i tym podobne. „Proświta” wzięła także na siebie sprawę porozumienia z wrogimi ukraińskości rosyjskimi elementami w Jekaterynosławiu i w ogóle wiedzie prym w miejscowym ukraińskim życiu. W ostatnim czasie „Proświta” zabrała się do uporządkowania w Jekaterynosławiu ogólnokształcących kursów ukraińskich. Przedtem komisja wykładowa „Proświty” urządziła kilka oddzielnych publicznych wykładów. Wszystkich oddziałów ta „Proświta” ma po wsiach Jekaterynosławszczyzny 40, ale praca towarzystwa idzie nie w tak szerokim zakresie, jak to wydawało się kierownikom na początku odnowienia życia towarzystwa. Wowczenko, od Ługańskiej
„Proświty”, opowiedział, że sprawy towarzystwa, które zawiązało się pod koniec maja, początkowo szły dobrze — było wielu członków i dobrze rozpowszechniano książki z biblioteki, ale z czasem miejscowi „ogólnorosjanie” zaczęli prowadzić wrogą wobec ukraińskości agitację wśród miejscowych robotników-górników, rozpuszczając kłamstwa, że ruch ukraiński to „niemiecka intryga” i tym podobne, przez co wielu ciemnych robotników odwróciło się od „Proświty”, a nawet kilku miejscowych nauczycieli-Ukraińców, którzy początkowo pracowali w „Proświcie”, potem wszyscy ją porzucili. Teraz pozostało jeszcze kółko szczerych robotników, którzy sami niewiele mogą zrobić, tym bardziej, że zmusili miejscową radę miejską do dania im jednej szkoły, ale teraz, odkąd nauczyciele uciekli od „Proświty” i od sprawy ukraińskiej, nie ma komu w tej szkole uczyć. Mówca zakończył prośbą o udzielenie ługańskiej „Proświcie” pomocy inteligentnymi ludźmi. Rybczenko szczegółowo opowiedział o utworzeniu oraz o pracy dijiwskiej „Proświty”. Między innymi ta „Proświta” urządziła do 30 przedstawień, które przyniosły towarzystwu dobry zysk – przeciętnie po 300 karbowańców z przedstawienia — co dało towarzystwu możliwość wysłania do ukraińskiego gimnazjum w Jekaterynosławiu kilku chłopskich chłopców. Błahonadeżnyj, przedstawiciel pawłogradzkiej „Proświty”, która ma w swoim powiecie 11 oddziałów (filii) po wsiach i stacjach kolejowych (2) i wokół której skupia się całe życie narodowe powiatu. Miejscowe koła rosyjskie, a także częściowo żydowskie, odnoszą się do działalności „Proświty” wrogo i występują przeciwko niej. Narodowo świadoma część nauczycielstwa oraz kooperatywiści powiatu pawłogradzkiego bardzo pomagają „Proświcie” w edukacji pozaszkolnej wśród ludności powiatu, za to druga część nauczycieli, wśród których jest niemal połowa wielkorusów, wszystkimi siłami i środkami stara się zahamować odrodzenie narodu ukraińskiego i szerzenie wśród niego świadomości narodowej. Ale „Proświta” podejmuje kroki, aby dojść do porozumienia także z tymi nauczycielami-cudzoziemcami i nawrócić, w miarę możliwości, również ich do pracy oświatowej wśród ludności ukraińskiej. Towarzystwo pracuje w ścisłym zjednoczeniu z wydziałem oświaty pozaszkolnej miejscowego ziemstwa, tym bardziej, że sam działacz B. jest jednocześnie kierownikiem tego wydziału, który poprzez wędrownych lektorów prowadzi systematyczną pracę oświatową i organizacyjną po wsiach. Między innymi mówca bardzo chwalił książkę Hnata Chotkewycza „Kim jesteśmy i czego nam potrzeba”, która, jego zdaniem, jest bodaj najlepszą ze wszystkich ukraińskich broszur agitacyjnych i uświadamiających. Pawłogradzki Związek Chłopski początkowo wrogo odnosił się do sprawy ukraińskiej i do „Proświty”, ale teraz całkowicie zmienił swoje nastawienie, a nawet wydał niedawno postanowienie o przyłączeniu powiatu do autonomicznej Ukrainy. Snizko (z rudnika Woznesenskiego, pow. bachmucki). Na rudniku „Proświta” powoli zjednoczyła wokół siebie około 200 osób, ale dopiero po upartej walce ideowej z miejscowymi nieświadomymi Ukraińcami oraz Rosjanami. Teraz „Proświta” nawet weszła w blok z organizacją rosyjskich eserowców i pracuje w zjednoczeniu z sąsiednią juzowską „Proświtą”. Towarzystwo urządzało kilkakrotnie przedstawienia, które miały wielki sukces wśród miejscowych robotników, ale tamtejsza „Rada deputatów robotniczych” nie daje „Proświcie” na przedstawienia domu ludowego, w którym sama pokazuje obrazy kinematograficzne, przynoszące jej zysk. *** A. Panow z powiatu rylskiego w guberni kurskiej, gdzie jest 6 ukraińskich gmin, zaznacza wrogie nastawienie do działalności „Proświty” większości miejscowych nauczycielek oraz duchowieństwa. „Proświta” przeważnie urządzała odczyty i rozpowszechniała książki, z których Pod takim tytułem w nr nr 142—146 gazety „Nowa Rada” za 1917 rok ujrzał światło dzienne rozbudowany reportaż o pracy pierwszego Wszechukraińskiego zjazdu „Proświt”. Dokonujemy przedruku tego materiału, aby każdy czytelnik „Słowa Proświty” mógł poczuć atmosferę epoki zmagań wyzwoleńczych i burzliwego życia oświatowego sprzed stu lat (pisownia zachowana).
Tłumaczenie maszynowe
Na adres Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz tygodnika „Słowo Proświty” napływają liczne gratulacje z okazji jubileuszu przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana. W szczególności do życzeń dla jubilata dołączyli: premier Ukrainy Wołodymyr Hrojsman, przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Andrij Parubij, minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk, przewodniczący Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Czepełyk, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski, zespół Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, prezes Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy Andrij Czebykin, rektor Donieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stusa Roman Hryniuk, dyrektor generalna Narodowego Muzeum Historii Ukrainy Tetiana Sosnowska, prezes organizacji społecznej „Akademia Parlamentaryzmu” Wałentyna Hoszowśka, zespół wydawnictwa „Pulsary”, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ihor Artiuszenko, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowećkyj, działacze Proświty Mychajło Szałata, prof. Bohdan Jakymowycz, Lilija Sledzińska, Anatolij Zahnitko, Łewko Riznyk, Wałerij Herasymczuk, Petro Hawłinśkyj i inni. Serdecznie dziękujemy Państwu za ciepłe słowa i szczere życzenia dla jubilata! Publikujemy wybrane adresy gratulacyjne. Wielce Szanowny Pawle Mychajłowiczu! Zespół Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy serdecznie gratuluje Panu z okazji 80. rocznicy urodzin! Wraz z wieloma przedstawicielami ukraińskiej społeczności cenimy Pana znaczący wkład w umacnianie kultury ukraińskiej, w odrodzenie narodowe i kształtowanie naszej państwowości. Na tej trudnej, a zarazem brzemiennej w skutki drodze budowania narodu, wykazał się Pan zarówno słowem, jak i czynem. Już od wielu dziesięcioleci odkrywa Pan dla siebie i ukraińskiego czytelnika uniwersum ojczystego słowa, jego wymiary historyczne i mentalne głębie. W tym czasie stworzył Pan swoje „państwo słowa”. W jego fundamencie znajdują się liczne zbiory poetyckie, od tak śmiałych i muskularnych, jak „Nate!” i „Kora”, po dojrzałe i skupione, jak „Doswid”, „Hołos”, „Porih”, „Materyk”, „Widbytky”, „Ty”. Ku wyżynom Pana twierdzę słowa wznoszą książki eseistyczne „Kluch rozuminnia”, „Mowa — jawyszcze kosmiczne”, „Wytoky”, pełne głębokich rozważań o znaczeniu ojczystego języka, przeszłości i przyszłości kultury ukraińskiej. A w sklepieniu Pana państwa słownego znajdują się stworzone z Pana udziałem scenariusze filmów „Zapysky kyrpatoho Mefistofelia”, „Poet i kniażna”, „Tajemnycia maestro”, scenariusze 11-odcinkowego serialu filmowego „Taras Szewczenko. Zapowit”, wieloodcinkowego naukowo-publicystycznego serialu telewizyjnego „Logos”, poświęconego źródłom i kształtowaniu się kultury ukraińskiej od najdawniejszych czasów do współczesności. Jesteśmy Panu wdzięczni, że w czasie narodowego uniesienia i zdobywania niepodległości państwowej stanął Pan na czele Towarzystwa Języka Ukraińskiego, przekształconego później w Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Pod Pana wieloletnim kierownictwem ta organizacja społeczna, jako spadkobierczyni „Proświty” XIX – pierwszej połowy XX wieku, przez prawie trzy dekady umacnia i szerzy ojczyste słowo w różnych dziedzinach życia kulturalnego Ukrainy – w prasie, wydawnictwach książkowych, w sferze kina i telewizji; organizuje i wspiera wydarzenia twórcze, konkursy językowe, literackie i artystyczne; występuje z oficjalnymi oświadczeniami dotyczącymi sytuacji językowej i ogólnokulturowej w państwie, skupia twórczą inteligencję oraz świadomych obywateli Ukrainy. Szczególnie należy podkreślić rolę w tych procesach stowarzyszenia „Kinologos” oraz tygodnika „Słowo Proświty”, którego jest Pan redaktorem naczelnym. Szczególnie cenimy Pana za niestrudzoną działalność społeczno-polityczną, która rozpoczęła się w najbardziej odpowiedzialnym dla Ukrainy czasie i dotyczyła wspierania wszystkich procesów odrodzenia narodowego, a najbardziej – języka ukraińskiego. Jesteśmy Panu wdzięczni za niestrudzoną pracę jako deputowany ludowy Ukrainy 5 kadencji oraz udział w przygotowaniu i uchwaleniu Konstytucji Ukrainy, w szczególności 10. artykułu, który ustanowił język ukraiński językiem państwowym i zapewnił mu ochronę na długie lata. Nie można pominąć Pana pracy w komitetach i komisjach Rady Najwyższej Ukrainy, która dotyczyła problemów katastrofy czarnobylskiej, stosunków międzynarodowych, kultury i duchowości, działalności twórczej, sztuki, polityki kulturalno-oświatowej i językowej, a także nieustanną walkę o ojczyste słowo w czasie niestabilności politycznej i niebezpiecznych inicjatyw językowych sił antyukraińskich. Ważna jest Pana wieloletnia praca w Komitecie Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki – nagrody, która stanowi istotny punkt orientacyjny naszego postępu kulturalnego. O Pana wybitnych zasługach dla kultury ukraińskiej świadczy przyznanie Panu honorowego tytułu zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki, licznych odznaczeń państwowych, Orderu Wolności, orderów Jarosława Mądrego III, IV, V stopnia. Cieszymy się, że swój chwalebny jubileusz świętuje Pan w rozkwicie sił twórczych, pełen nowych planów i zamierzeń. W jasnym czasie Pana jubileuszu życzymy Panu, drogi Pawle Mychajłowiczu, dużo zdrowia i nowych osiągnięć w Pana pełnej inspiracji pracy na niwie kultury ukraińskiej, w imię odrodzenia naszego narodu! W imieniu zespołu Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Akademik NAN Ukrainy Mykoła Żułynśkyj
Tłumaczenie maszynowe
Kończymy druk fragmentu wspomnień z nowej książki Mychajły Słaboszpyckiego „Z pamięci lustra”, który zamyka swoisty cykl prozy wspomnieniowej. Opublikowano już w jego ramach „Przecieranie lustra” i „Cienie w lustrze”, które cieszą się szerokim rozgłosem.
Patrzyła w dal spod dłoni — w szarej chustce, gotowa do drogi, drobna. Czarne brwi. Uśmiechnięte czoło. Kufajka przepasana sznurkiem. Jakie słońce wzeszło jej w dali? Czego jej potrzeba — mało czy dużo? Jaki świat otworzył jej się spod dłoni? Czy stanie się jej domem, czy wertepem? Na polu zbierano buraki. Jesienne niebo mżyło nad stepem.
A końcowa część tryptyku to „Połowa lat 60.” Wyraźne echo dyskusji na wszelkie tematy, które wybuchły po potępieniu kultu jednostki Stalina i po inteligenckich nadziejach chruszczowowskiej „odwilży”. Aktywne próby przewartościowania wartości i usiłowanie ukształtowania nowego kanonu i nowej hierarchii. Polityka, humanistyka, estetyka, etyka itd. Niezaprzeczalny był także ówczesny wybuch zainteresowania problemami narodowymi (na co władza po kilku latach odpowiedziała aresztowaniami i surową regulacją granic zainteresowań w tym kierunku). Przypomnijmy, że wtedy pojawiły się ostrożne próby dyskutowania także o kwestii językowej na Ukrainie. We wszystkie te spory z publicystyczną bezpośredniością wdziera się Borys Mozolewski, polemicznie zaostrzając temat i wprowadzając do niego imperatyw etyczny. Ogólnie jego zamiary są zrozumiałe, ale jest tu także słaby punkt: rezonerstwo autora wygląda tu zupełnie nie na miejscu. Poeta proponuje alternatywność tam, gdzie łatwo ją ominąć. W końcu przytoczę te wiersze czytelnikowi na oczy:
Ви кажете, що я не патріот,
Що зрадив мові я своїй і пісні?
Перевертні, месії горезвісні,
Бодай би вже заціпило вам рот!
Плазуєте, безкрилі, як вужі,
Ще й інших, бачте, ловите на слові!
Вже краще правду мовить на чужій,
Аніж брехать, як ви, на рідній мові.
Oczywiście tę inwektywę napisano z konkretnego powodu i pod konkretnym adresem. A próba uogólnienia sytuacji, wymuszone filozofowanie na jej temat, wydaje się nawrotem demagogii. To ta retoryka, która miała wyglądać czytelnikowi na głębokomyślną aforystykę. Była ona obecna także w jego książkach rosyjskojęzycznych z ich „burzowym romantyzmem”, przeplatanym takimi wypadami w pretensjonalną banalność. Zupełnie inna — naprawdę symonenkowska, ogniста pasja — brzmi w takiej jego inwektywie:
Скільки міст ми спалили,
Їх розвіявши зміст,
Тим, що спали і їли,
Не будуючи міст…
Скільки книг ми убили,
Не зумівши й почать, —
Їхні чорні могили
В нашім серці кричать…
Скільки друзів згубили —
І чужих, і своїх —
Тим, що в дзвони не били,
Коли кривдили їх…
Rzeczywiście, w tym okresie, gdy Mozolewski przeszedł na ukraiński, najbliższy mu i najbardziej współbrzmiący wydaje się właśnie Wasyl Symonenko. On raz po raz się do niego odwołuje, a w jego wierszach nierzadko pojawiają się motywy obrazowe wyraźnie korespondujące z symonenkowskimi. Mozolewski czuje, że ma z Symonenką tak wiele wspólnego — i w pochodzeniu, i w przynależności do jednego pokolenia, i w namiętnym poszukiwaniu prawdy, i w owym szczególnym, rzec by można romantycznym narodowictwie, i w zdecydowanym odcinaniu się od nawet najmniejszych aluzji do urzędowego patriotyzmu czy paradnego oficjalnego frazesu. Łatwo to zilustrować jego wierszami z różnych lat. A oto w wierszu „Do słońca” Mozolewski akcentuje swoją duchową bliskość z Symonenką. I nie tylko epigrafem z niego: „Młodości nie znałem. Mdło i ponuro // Minęły moje, może najlepsze dni”. Ten wiersz jest monologiem Mozolewskiego, skierowanym bezpośrednio do Symonenki, który dla Borysa pozostaje żywy:
Ти не один такий, Василю-брате, —
З нас багатьом те випало пройти.
Самі себе ми кидали за грати
В стремлінні до великої мети.
Нам, може, не стачало простоти,
Та нам огидли істини — купати.
Спили ми щедрий келих самоти,
Щоб в світі головного не проспати.
Тепер нам що? І чорт нам ніпочім,
Бо певність є, і думки широчінь,
І твердість, що лиху долає силу.
Не гріє той, хто серцем не горів.
У тиші завше визріває грім,
Як ти казав колись нам всім, Василю.
W jego poezji z potężnym głosem zabrzmi Scytia. I zabrzmi szczególnie. Dociekliwy Iwan Dziuba zestawił znane motywy scytyjskie Błoka, Briusowa, Cwietajewej i Mozolewskiego i wyodrębnił go ze względu na istotną cechę jakościową. U rosyjskich poetów świat Scytii jest bardzo умowny. „Właściwie każdy z nich ubierał w mniej więcej »scytyjskie« barwy świat swoich namiętności i iluzji — co dla poezji jest zupełnie zrozumiałe i uprawnione. U Błoka to tęsknota za kataklizmem świata, grandiozna romantyzacja historiozoficzna. U Briusowa — monumentalna romantyzacja intelektualna. Dla Cwietajewej Scytia to poetycka tajemnica, która mieni się żarliwymi barwami bytu”. U Mozolewskiego Scytia to realny świat, w którym leży nasze korzenie. Wielokrotnie nazywa Scytię ziemią rodzinną.
…Wtedy, w szpitalu naukowców, patrzyłem na niego, skupionego na jakichś niewesołych myślach, i wydawało mi się, że nie jest podobny do siebie samego. Chociaż dotąd rzadko go widywałem, zawsze widziałem go pełnego entuzjazmu, z lekko wysuniętą do przodu silną brodą. I — ani razu uśmiechniętego. Nie, to nie była burzowa ponurość. To była skrajna powaga i niechęć do reagowania na drobne próżne marności. Przypomniało mi się, jak ktoś mi opowiadał: dysydentowi Mozolewskiemu „świeciły” obozy mordowskie. Podobno swoimi kontrrewolucyjnymi przemowami „nagadał” już sobie poważny wyrok. I nagle — jego epokowe odkrycie: złota scytyjska pektorał, o której zaczął mówić cały świat. Co zrobić z Mozolewskim? Odstawić przygotowaną dla niego trasę na kraj białych niedźwiedzi. Wysocy funkcjonariusze z Akademii Nauk szybko przyznają mu (bez obrony rozprawy) tytuł kandydata nauk. I on już nie ma powodów, by drżeć o swoje miejsce w Instytucie Archeologii. Z jego imieniem nierozerwalnie związany jest dorobek radzieckiej nauki. Kto teraz podniesie rękę na tego ideologicznego heretyka? Trzeba się godzić z jego krnąbrnym mówieniem. Jakby ktoś machnął czarodziejską różdżką. Albo może stało się tak, że wahadło gwałtownie przechyliło się w przeciwną stronę — i niewiarygodny kandydat na zeka znalazł się w naukowym establishmencie. Niemal wyjątkowa sytuacja w tamtych, powiedzmy łagodnie, trudnych dla człowieka o śmiałym umyśle czasach.
Iwan Dziuba z charakterystyczną sobie dociekliwością i szerokim zasięgiem, pracując nad każdym tematem, pisze, że gdy zabrał się za książkę Mozolewskiego „Scytyjski step”, która ukazała się w 1983 roku, zapoznał się z mnóstwem literatury o Scytii. Wtedy w jednej popularnej rosyjskiej książce przeczytał, że w leningradzkim Ermitażu przechowywana jest kolekcja złotych i srebrnych scytyjskich artefaktów (ponad 400 sztuk), których nie ma i nawet „nigdy nie może być w żadnym muzeum świata”. I podkreśla taki szczegół: wspomniana książka ukazała się w 1966 roku, a w 1969-, po wykopaliskach Hajmanowej Mohyły, oraz w 1971-, po Tovstej Mohyle, dokonano odkryć archeologicznych o znaczeniu światowym. Ukraińscy archeolodzy odkryli arcydzieła „scytyjskiego złota”, które stały się światową sensacją. A ich znaczenie przewyższyło to, co przechowywane jest w Ermitażu.
W swojej oryginalnej książce „Scytyjski step” Mozolewski napisał: „Aktualne jest także pytanie o rekonstrukcję badanych zabytków, ponieważ są one nieodłączną częścią naszego historycznego krajobrazu. Step nie może pozostawać równy jak stół. Tam, gdzie to nie przeszkadza w gospodarowaniu, zbadane kurhany należy ponownie usypać, a te z nich, w których odkryto wybitne pochówki, przekształcić w muzea. To nasz święty obowiązek wobec przyszłych pokoleń, nie mamy prawa niszczyć tego, co stworzyły ręce naszych przodków. Dlatego moją największą dumę stanowi nie znalezienie pektorału, lecz odbudowa po badaniu nasypu scytyjskiego królewskiego kurhanu w pobliżu stacji Żowtokam'janka na Apostołszczyźnie. To była pierwsza taka próba”.
Myślał zarówno jak uczony, jak i mąż stanu, który dąży do zachowania cennego dziedzictwa historyczno-kulturowego przed jego barbarzyńskim zniszczeniem, przed natchnioną i nieopanowaną orgią, którą wówczas widział; a gdyby zobaczył to, co dzieje się dziś za sprawą nowych „panów życia”, przeraziłby się.
Paweł Mowczan opowiedział mi taki szczegół. Był na wykopaliskach Tovstej Mohyły, gdy pracowała tam grupa Borysa Mozolewskiego. Wtedy panował taki upał, że nocowali prosto w wykopie. Rano mimo nich szli do pracy górnicy. Widząc niegolonych i wyczerpanych archeologów, górnicy ironizowali: „Szukacie złotka? Złotka tu już nie ma! Wot ono!” — i stukali palcami w swoje złote „fiksy”. Mówiono też, że wiele złota znalezionego tutaj ukryło kierownictwo. „Czarni archeolodzy” po kryjomu rozkopywali tajemnicze kurhany także wtedy. I nie wiadomo, dokąd podziały się bezcenne artefakty. Ale to były tylko „drobiazgi”. Jagódki mamy dziś, w czasie totalnego moralnego zwyrodnienia i grabieży, która jak zaraza rozlewa się po Ukrainie. I wydaje się, że nie będzie już na nią żadnego hamulca.
Mowczan opowiadał: wtedy opuścił zrozpaczonych niepowodzeniami archeologów, którzy rozumieli, że podkopali się tu dwunożni drapieżnicy, którzy wygrzebali wszystkie ukryte przedmioty. I Mozolewski był przygnębiony. A potem wydarzył się cud…
Borys Mykołajowycz opowiedział: wciąż nie wierząc w porażkę, konwulsyjnie wygrzebywał glinę i piasek. Jakby kierowała nim jakaś wyższa siła, tłumiąc zwątpienie. I nagle natknął się ręką na jakiś metalowy szpic. Z rozciętej dłoni popłynęła krew. Szarpnął z gruntu namacany przedmiot — i przed oczami mignęła mu jak lśniące marzenie pektorał, po którym płynęła jego krew. Według jego słów, z początku wydawało mu się, że to wszystko dzieje się tylko we śnie. Ale to rzeczywiście stało się na jawie.
Mozolewski najwyraźniej jeszcze nie czuł, że stał się bohaterem, bo od tej chwili wchodzi do historii.
W epilogu wspomnianej już „scytyjskiej” poematu „Irij” (praca nad nim z przerwami trwała dwadzieścia lat) Mozolewski w imieniu scytyjskiego króla, pochowanego w Tovstej Mohyle, pisze:
Пройшли шляхами ураганними,
Звели із попелу життя.
А степ все світиться курганами
Й не дозволяє забуття.
І в незатишному цім світі
Тим на землі щасливий я,
Що в золотому верховітті
Зоря лишилася й моя.
Ale to dotyczy nie tylko bohatera poematu. To także o autorze. On również zapalił swoją gwiazdę na niebie ukraińskiej pamięci. Wszystkie jego poszukiwania prawdy, wszystkie porywy, wszystkie ambicje, wszystkie manowce i złudzenia, bez których nie ma żadnego życia, i wszystkie ofiary w imię wielkiego celu okazały się nie daremne.
Myśląc o Mozolewskim, wyobrażasz sobie taką sytuację: los raz po raz wyprowadzał go na rozstaje dróg i stał tam w niezdecydowaniu, nie wiedząc, dokąd postąpić i co na niego tam czyha. Ale ktoś niewidzialny i nieznany brał go za rękę i prowadził na właściwą drogę. Na drogę, przeznaczoną właśnie dla niego. I — co szczególnie ważne! — okazało się, że był do tego gotowy. Gotowy do wielkiego.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w nr 29 z 2019 r. Drugi symptomatyczny z punktu widzenia przyszłości motyw w cyklu poetyckim „Скифское золото”. Wyjaśnienie zdaje się leżeć na powierzchni: ukończywszy zaoczny wydział historyczno-filozoficzny stołecznego uniwersytetu im. T. Szewczenki, Mozolewski, który chronicznie miał problem z pracą (tylko z kotłowni go nie zwolniono, bo jego szczere poszukiwanie prawdy i próby polemiki z Karolem Marksem, jak się mówi, chronicznie wychodziły mu bokiem), dla zarobku (a może i z ciekawości) poszedł do pracy w ekspedycji archeologicznej i znalazł się tam obok skifologów Ołeksija Terenożkina i Warwary Illińskiej, którzy, najwyraźniej, nie tylko nawrócili go na swoją „wiarę”, ale na zawsze zarazili tym pięknym naukowym wirusem, który później przyniósł Mozolewskiemu i Ukrainie sensacyjny Złoty pektoral. Wołodymyr Panczenko nazwał to „językowym przewrotem” w życiu Mozolewskiego. Dokonał się on równolegle i w twórczości, i w duszy poety, dlatego dla niego było to naprawdę organiczne. I jeszcze jedna ciekawa prawidłowość: jego „ukraińskie przejrzenie” nastąpiło jednocześnie z rozczarowaniem do komunistycznych doktryn, na które w młodości tak zapalczywie się wzorował. Jego szczery „neomarksizm” przestał być jego. Z istoty rzeczy staje się dysydentem. Później napisze o swojej duchowej i życiowej sytuacji tamtych lat: „A kiedy pętla miała już zupełnie zacisnąć się na mojej szyi, zrozumiałem, że uratować mnie może tylko odkrycie o znaczeniu światowym. Tak wymarzyłem i wycierpiałem swoją Tołstą Mohyłę… Moja zuchwałość została nagrodzona carskim pektoralem… Zamiast Mordwy trafiłem do Instytutu Archeologii AN URSR, do którego pośpieszono mnie zapisać wstecznie”. Przeszedłszy na język ukraiński, Mozolewski zachował tę samą społeczną ostrość. Jego wiersze są jak gorzkie komentarze do naszej historii, kiedy Ukraina znajdowała się w składzie radzieckiego imperium. I chyba najwymowniej wypowiada się to w tryptyku „Etiudy minionych lat”. Oto ponury obraz zatytułowany „Koniec lat 40.”:
Już pożółkła kukurydza,
I klucze ptaków odkrzyczały,
Rozmyty księżyc, jak meduza,
Płynie nad wsiami nocą.
Czernieje szlak, milczy pole.
Chaty bieleją spod góry.
Opadłe niebo, zziębnięte
Spływa w jary i wąwozy.
Usnął ból, piekielna udręka,
W piecu — ogień, w roli — ziarno.
Usnęła krzywda niedoląga,
A z nią i prawda razem.
Jest zobowiązany powinnością, by w imieniu stale krzywdzonej wsi powiedzieć o dniach i nocach jej tęsknej beznadziei, o tym, że leży ona czarnoziemnym, smutnym kontynentem w ukraińskiej historii. Zatem za czterdziestymi latami z pamięci poety wyłaniają się pięćdziesiąte. Ich początek. Oto swoisty portret tamtej epoki:
Na polu zbierano buraki,
Zielonym ogniem jarzyła się natka…
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zasłużony dziennikarz Ukrainy. W gazecie „Słowo Proświty”, numer 5 z 6 lutego 2019 roku, z wielkim zainteresowaniem przeczytałem korespondencję „Tomos jako spełnione marzenie” autorstwa Anatolija Karpjuka z miasta Kostopol w obwodzie rówieńskim. Po pierwsze, znam osobiście autora, nauczyciela języka ukraińskiego i literatury (obecnie emeryt ma już ponad 80 lat) tamtejszego gimnazjum, do niedawna — szkoły średniej nr 1, gdzie swego czasu (i to już dawno!) uczyłem się i ja. Po drugie, niezwykle zainteresowała mnie treść publikacji o działalności kostopolskiej „Proświty” podczas okupacji niemieckiej w latach 1941—1943 oraz przegląd lokalnej gazety „Samostijnist” (później — „Kostopolski wisti”) z tego samego okresu. Autor przytoczył spore fragmenty publikacji prasowych (cudem kilkadziesiąt egzemplarzy „KW” zachowało się w obwodowym archiwum państwowym obwodu rówieńskiego). Ich aktualność jest uderzająca do dziś: chodziło o wprowadzenie języka ukraińskiego do nabożeństw cerkiewnych, a także o szerzenie ruchu proświtańskiego na Polesiu. Oto przykłady. „Ruch proświtański jest ważnym czynnikiem budzenia świadomości narodowej Ukraińców. Wśród wiekowego ucisku, wśród ogólnej ciemności i upadku narodu ukraińskiego budzi się jego świadomość narodowa. Pod sztandarem „Proświty” musi następować zgoda narodowa, zjednoczenie religijne i musi zginąć wszystko to, co nas osłabia. Wszelką pracę wykonujmy dzisiaj, a nie czekajmy i nie odkładajmy na jutro, czas jest drogi. Wszyscy zatem pod sztandar „Proświty”! Niech nie będzie ani jednego ukraińskiego człowieka, który nie zostałby członkiem tego towarzystwa. Daj możliwość „Proświcie” stanąć na tej wysokości, na której chcesz ją widzieć”. Co roku kostopolska „Proświta” kilkakrotnie zwoływała walne zgromadzenia proświtańców, aby jej filie miały możliwość zdać sprawozdanie z osiągnięć, wspólnie wyznaczyć zadania na przyszłość. Jak widzimy, te zadania proświtańskie nie zmieniły się do dziś. Lecz szczególnie poruszył mnie zamieszczony w wymienionej publikacji jeszcze jeden wyciąg z gazety „Kostopolski wisti” z tamtych czasów. Oto jak pisze o tym autor A. Karpjuk: „Na początku lat 90. ubiegłego wieku w archiwum obwodowym miałem okazję przeglądać rocznik gazety „Kostopolski wisti”. Natrafiłem na notatkę pod wymownym tytułem „Moskwofile”. Jakby wiedząc, że będzie ona aktualna i za dwadzieścia lat, przepisałem ją… Podaję bez skrótów”. „Wiele mówiono i mówi się, pisano i pisze się o języku ojczystym w cerkwiach. W gazecie „Kostopolski wisti” kilkakrotnie zamieszczano artykuły wyjaśniające, jak wielkie znaczenie ma język ojczysty w naszych cerkwiach. Ale był to głos „wołającego na puszczy”, bo niektórzy „nasi” księża Cerkwi Prawosławnej nie słuchają żądań narodu ukraińskiego i nie chcą porzucić zrusyfikowanego języka słowiańskiego, a nawet wrogo odnoszą się do tych, którzy śmią coś działać w tym kierunku i na tym polu. Dowodem na to jest przypadek we wsi Mała Lubasza. Do parafii cerkwi w Małej Lubaszy należy jeszcze wieś Antonówka, gdzie pod kierownictwem dyrygenta Musija zorganizowano ukraiński chór. Chór ten po raz pierwszy odśpiewał Mszę Świętą na Pokrowę i wywarł wielkie wrażenie na obecnych. Ten sam chór przygotował się i chciał śpiewać Mszę Świętą także w święta Bożego Narodzenia i na Jordan. Lecz przeciwko temu wystąpili ksiądz, diak, a nawet chór małolubaszewski i nie chcieli dopuścić ukraińskiego chóru, wyrażając się, że nie potrzebują „jakiegoś” ukraińskiego śpiewu w cerkwi, im jest tak dobrze, jak śpiewali ich dziadowie i ojcowie. Dziwnie i smutno zarazem, że tak podchodzą do tej sprawy niektórzy Ukraińcy i wspierają wrogich diaków czy księży, którzy bez wątpienia przemawialiby z cerkiewnych ambon o „ruskim narodzie” i wzywaliby za „jedyną i niepodzielną Rosją”, gdyby na straży nie stały świadome masy ukraińskiego chłopstwa. Walkę z takimi „ludzikami” oraz nieaktualnymi i śmiesznymi moskwofilami trzeba prowadzić bezwzględnie i konsekwentnie”. Autor tej notatki nie podał swojego nazwiska, a postawił kryptonim: „W. K”. Rozszyfrować mi go nie udało się, ale wyrażone myśli są aktualne i dzisiaj”. Czytając publikację A. Karpjuka, ja również zwróciłem uwagę na kryptonim. I między innymi dlatego, że człowiek, który tak się podpisał, był z naszej wsi Antonówki, która należała do małolubaszewskiej parafii cerkiewnej. W Antonówce mieszkała nasza wielka rodzina, rodziny trzech braci: Karpa, Mykyty i Semka Wasylczuków z ich matką (moją babcią) Fedorą (dziadek Ołeksandr zginął w niewyjaśnionych okolicznościach). Przypomniała mi się opowieść mojej mamy Tekli Tałymoniwny właśnie o opisanych w notatce wydarzeniach (stworzeniu w naszej wsi chóru cerkiewnego przez regenta Musija, który nauczył amatorów śpiewów cerkiewnych w języku ukraińskim i poszedł z nim do swojej parafialnej cerkwi w sąsiedniej wsi Mała Lubasza). Chórowi udało się odśpiewać Mszę Świętą tylko raz na Pokrowę 1942 roku, co wywarło wielkie wrażenie na parafianach. Chcieli oni kontynuować te śpiewy także w święta Bożego Narodzenia, na Jordanie i dalej. Lecz miejscowy ksiądz, ustanowiony tutaj jeszcze za cara, Hryhorij Pawłowycz, nawiasem mówiąc, Ukrainiec z pochodzenia, ale rosyjski szowinista z przekonania, diak, a nawet ówczesny chór małolubaszewski wystąpili przeciwko. Jak wspominała mama Tekla, która była wtedy razem z ojcem Karpem i starszymi dziećmi na nabożeństwie, ci ludzie szydzili z naszego chóru, krzywili się, próbowali przekrzyczeć go, wykrzykując, że nie potrzebują ukraińskiego śpiewu w cerkwi, niech będzie tak, jak było. Czyli w języku cerkiewnosłowiańskim, którego nikt nie rozumiał, „ale tak było przed nami, niech będzie i po nas”. Jak nie próbowali przekonać ich regent Musij i nasz ojciec Karpo, jako poważna osobistość okręgu kostopolskiego — wszystko na próżno. Do dziś, prawie 80 lat po opisywanych wydarzeniach, parafia w Małej Lubaszy należy do Patriarchatu Moskiewskiego, jest jedną z niewielu w rejonie kostopolskim. Większość parafii tutaj jest częścią składową Patriarchatu Kijowskiego, a obecnie Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Lecz wróćmy do wspomnianej już publikacji „Kostopolskich wisti” i tajemniczego kryptonimu. Znając od mamy wspomniane już wydarzenia cerkiewne wokół cerkwi w Małej Lubaszy i aktywny udział w nich naszego ojca Karpa Wasylczuka, doszedłem do wniosku: kryptonim „W. K” — to „Wasylczuk Karpo”. Miał on bowiem wykształcenie gimnazjalne, był aktywnym działaczem społecznym, członkiem OUN jeszcze od lat 30., z pseudonimem „Morozenko”. Jeszcze za Polski zorganizował w naszej wsi Antonówce komórkę
„Proświty”, wydzielając dla niej jeden z czterech pokoi w naszym domu, chociaż w rodzinie było siedmioro dzieci. Tutaj przywoził z Równego, a jeszcze przesyłali mu z Łucka, Lwowa, ukraińskie książki, gazety, czasopisma. W szczególności także gazetę „Narodnia sprawa”. Szczególnie poszukiwane były grube coroczne kalendarze, w których drukowano wiele pożytecznych porad dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dlatego do ojca przychodzili, przyjeżdżali chłopi nie tylko ze swojej, ale i z sąsiednich wsi Ryswianki, Cecelówki, Dermanki, Rzeczycy, Lubomirki, Łysuchy, tej samej Małej Lubaszy, aby zapoznać się z tą mądrą nauką, która pomagała efektywnie gospodarować. Dowodem było nasze duże gospodarstwo domowe i pasieka z ponad stu ulami, duży urodzajny sad, krowy mleczne. I jako wynik — dom pod blachą (rzadkość wśród chłopów), zagroda z domem, stodołą, oborą, szopą, drewutnią, wystarczającym zestawem sprzętu rolniczego, piwnicą, parą żwawych koni, 20 hektarami gruntów, z których połowa to ziemia orna. Pełny dostatek w domu. Rozmowy z chłopami ojciec kończył na tym, że musimy być narodowo świadomi, zakładać wszędzie „Proświty”, szanować swoje, ukraińskie, wspierać OUN i doprowadzić do odnowienia swojego państwa narodowego, zniszczonego przez bolszewików w 1920 roku. „Za Niemców” Karpo Wasylczuk został mianowany przez Krajowy Prowid OUN nadrejonowym przewodnikiem OUN okręgu kostopolskiego pod pseudonimem „Morozenko”, później — „Sahajdaczny”. Zastąpił go na tym stanowisku podziemnik Hryćko Rybak. Właśnie ci chłopi, którzy odwiedzali ojca, wiejska młodzież, którą wychowywał, jako pierwsi poszli do nowo utworzonych sotni UPA latem 1942 roku, w formowaniu których brał udział Karpo Wasylczuk wspólnie z wojskowymi OUN „Ostapem” (Serhijem Kaczyńskim) i „Korobką” (Hryhorijem Perehiniakiem). Z tymi sotniami przeprowadzał ataki na niemieckie garnizony w Orżewie i Wysocku. Swoją rodzinę oraz rodziny braci Mykyty i Semka również włączył do wspólnej sprawy. Starszy syn Andrij z dziesiątkami młodych antonowców poszedł walczyć w UPA (prawie wszyscy oni zginęli za ukraińską sprawę, tak jak brat Andrij), córki Olha, Hanna i Nadija przygotowywały dla rodzimej armii żywność, odzież, obuwie. A wielki przyjaciel Petro Czerwinski, członek OUN, został mianowany gospodarzem stanicy antonowskiej. Razem z ojcem otworzyli we wsi warsztaty krawiecki i szewski, gdzie szyto i naprawiano odzież oraz obuwie dla żołnierzy UPA, wyprawiano do tego skóry, a także piekarnię do wypieku chleba. Był także warsztat naprawy broni, którym opiekowali się młodsi bracia Mykyta i Semko. Kiedy w 1944 roku do naszego kraju powrócili „drudzy sowiety” z ich organami represyjnymi NKWD i „smiersz”, ojciec poszedł do podziemia. Jednak wyśledzili go i aresztowali. Wydali go, niestety, swoi „ziomkowie”, zagitowani przez służby specjalne. A „trójka NKWD” w Równem skazała go na 20 lat ciężkich robót, tak jak współmieszkańca wsi Petra Czerwinskiego. Zesłano ich na Syberię. Trafił do obozu koncentracyjnego w Krasnojarsku, później — do OLP-23 w Workucie, „osobnego łagru więźniów politycznych”, gdzie w 1953 roku brał udział w powstaniu więźniów przeciwko straży obozowej. Tam też zginął. Prochy jego, jak i setek tysięcy ukraińskich patriotów, spoczywają w wiecznie zmarzniętej tundrze we wspólnej bezimiennej mogile, jako przekleństwo dla moskiewskich katów za ich długoletnie plądrowanie Ukrainy. Ono czeka na swoją pomstę… Dlatego jestem wdzięczny mojemu ziomkowi z Kostopola, nauczycielowi Anatolijowi Karpjukowi za takie historyczne znalezisko archiwalne, które uwspółcześniło i wyjaśniło działalność ukraińskich patriotów ziemi kostopolskiej prawie sto lat temu. Musimy wiedzieć i rozumieć, że nasze państwowe osiągnięcia i dokonania w czasie obecnym nie pojawiły się znikąd, a opierają się na doświadczeniu działań budowniczych państwa poprzednich dziesięcioleci i stuleci, na ich dorobku, doświadczeniu, krwi. W tym jest sukcesja, ciągłość naszych narodowo-wyzwoleńczych zmagań. To, co zdobyte przez jedno pokolenie, staje się nowym stopniem do nowych osiągnięć dla pokolenia następnego. I tak dopóty, dopóki nie zbudujemy samowystarczalnego Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa w duchu i treści, z wysokim europejskim poziomem dostatku każdego obywatela, niezawodnie chronionego prawem. Przecież my, Ukraińcy, jesteśmy narodem tytularnym naszego państwa, który je stworzył. Dlatego mamy do tego priorytetowe prawo. Bądźmy z tego dumni, Ukraińcy, i bądźmy godni naszego wielkiego powołania. Sława Ukrainie i jej Bohaterom! Oto takie rozmyślania wywołała publikacja „Słowa Proświty”. Karpo Wasylczuk (w centrum z gazetą) wśród mieszkańców wsi Antonówka
Tłumaczenie maszynowe
Poeta, prozaik, krytyk, historyk sztuki Wołodymyr Kornijczuk wyróżnia się różnorodnością zainteresowań: choreografia, muzyka, teatr, pisarstwo. Pracował jako dziennikarz, przez ponad dwadzieścia lat kierował „Ukraińską Gazetą Muzyczną”, która nie w ostatniej kolejności właśnie dzięki Wołodymyrowi Kornijczukowi przetrwała i przeszła przez wszystkie burze i niepokoje jako jedno z najstarszych i najbardziej autorytatywnych krajowych periodycznych wydawnictw muzycznych. Obecnie jest redaktorem naczelnym zreformowanego czasopisma popularnonaukowego „Muzyka”. Jako dziennikarz — zawsze „na ostrzu” ostatnich wydarzeń w świecie muzyki i kultury. Spod jego pióra wychodzą nowe książki o sztuce i duchowości. Autor książek nowel i powieści, badań teatrologicznych, licznych publikacji prozatorskich i poetyckich w krajowej i zagranicznej prasie. Nasza rozmowa — o spotkaniach z wybitnymi artystami Ukrainy, o absurdach, paradoksach i przyjemnościach w ukraińskiej przestrzeni kulturowej. — Wołodymyrze Pietrowiczu, jako historyk sztuki, dziennikarz i pisarz, na czym Pan przede wszystkim koncentruje się w dziedzinie sztuki i kultury? — Nie pracuję konkretnie w jakiejś jednej płaszczyźnie. Moje pierwsze wykształcenie to choreografia (Kijowska Szkoła Kulturalno-Oświatowa), nadal jestem pośrednio zajęty w tej sferze, jestem także wiceprezesem Stowarzyszenia Działaczy Sztuki Choreograficznej przy Narodowym Ogólnoukraińskim Związku Muzycznym. Współpracuję z Kijowską Miejską Akademią Tańca, odpowiadam tam za prasę, jestem na bieżąco ze wszystkimi wydarzeniami twórczymi i koncertami. Moje zainteresowania obejmują teatr. W końcu nie bez powodu ukończyłem Kijowski Instytut Sztuki Teatralnej imienia Karpenki-Karego. — Przy okazji zapytam: jakie renomę ma ukraiński balet w kontekście światowym? — Nasza szkoła choreograficzna to wyższa klasa. Tak samo jak szkoła muzyczna. Ukraińscy tancerze i muzycy są cenieni na całym świecie. Nasza szkoła wykonawcza jest ceniona niezwykle wysoko, naszych specjalistów zapraszają za granicę w każdy punkt świata. Zatem absolwenci Kijowskiej Miejskiej Ukraińskiej Akademii Tańca pracują nie tylko w naszej Operze Narodowej, ale także w Grand Opéra we Francji, w wiodących teatrach Pragi, Warszawy, Monachium, Berlina, Rzymu, Amsterdamu, Sofii... Urodziłem się na Czerkaszczyźnie we wsi Cybuliw, 50 km od Umania. Wieś ogromna, jest tam cukrownia, zbudowana jeszcze w XIX wieku. Moje dzieciństwo przypadło na lata 50. Jaka tam mogła być szkoła muzyczna? Pamiętam dobrze tylko dwa wydarzenia artystyczne: z Czerkas przyjeżdżał teatr lalek, z filharmonii obwodowej — artyści z koncertem. Oto i wszystkie wrażenia artystyczne dzieciństwa. Prawda, było jeszcze kino, które wywierało na mnie ogromny wpływ: wiele moich nowel ma filmową formę budowy. Tak więc, przeprowadziliśmy się z Cybuliwa do Wyszniewego pod Kijowem. Tam od razu poszedłem do kółek szkolnych: chóralnego, tanecznego, do zespołu instrumentów ludowych. Domra szybko mi się znudziła, brakowało cierpliwości na tremolo. W kółku tańca towarzyskiego pedagog zauważył mnie i dziewczynkę Paszę Kutasewycz. Nas dwoje zarekomendowano do Kijowskiej Szkoły Kulturalno-Oświatowej. Ukończyłem, teraz wiem, że choreografia to katorżnicza praca. Przypominam sobie, koleżanka z roku Luda Cyrwa mówi: „Oto myślę, żeby gdzieś wstępować. Jest taki instytut teatralny”. Pytam: „Gdzie to?” — „Na Chreszczatyku, 52. Pojedź, zainteresuj się”. Pojechałem, zainteresowałem się. Wybrałem krytykę teatralną. Mówią: trzeba zdawać takie a takie egzaminy. Poszedłem do biblioteki przygotowywać się przez miesiąc. Egzaminy zdawałem, jak teraz pamiętam, przed kierownikiem katedry teatrologii Iwanem Wołoszynem i wykładowczynią historii teatru ukraińskiego Lidią Biłecką. — A dalej jak się ułożyło? — Jak wiadomo, w dziedzinie teatru ukraińskiego najgenialniejszą aktorką jest Maria Zańkowecka, wyżej niej nikt nie stoi. Zaszczepiła mi miłość do twórczości tej aktorki Lidia Biłecka. Równolegle zainteresowałem się psychologią twórczości aktora. Wykładowca Jurij Boboszko, nawiasem mówiąc, frontowiec, zorganizował w instytucie studenckie laboratorium psychologii twórczości aktora. O tym wtedy prawie nikt nie słyszał. Właśnie on opowiedział, czym jest psychologia w ogóle, czym jest psychologia aktora i jak ją badać. Okazuje się, że stan psychiczny aktora uchwycić jest bardzo trudno. Istnieją prace z psychologii twórczości pisarza, kompozytora, malarza, a tu w dziedzinie aktorskiej — biała plama. Jak zrozumieć, co on myśli, co czuje? Odbywa się podwójna, że tak powiem, gra: aktor żyje myślami i czynami swojego bohatera i jednocześnie nie traci samokontroli. Jak określić, gdzie u niego fałsz, gdzie naprawdę gra i daje z siebie wszystko, a gdzie tylko na technice wyjeżdża? Bardzo trudno to pojąć. Powstała myśl — zbadać w tej płaszczyźnie twórczość Marii Zańkoweckiej. Szukam w literaturze, co jest z psychologii twórczości aktora? Okazuje się, że na cały Związek Radziecki w 1972 roku były tylko dwie prace naukowe: „Psychologia uczuć scenicznych aktora” P. Jakobsona i „Niektóre osobliwości psychologii aktora w procesie twórczym” L. Tolian. Jednym słowem, pracę dyplomową „Psychologiczne osobliwości twórczości aktorskiej Marii Zańkoweckiej” napisałem, obroniłem. W 2004 roku, kiedy zbliżała się 150. rocznica urodzin Marii Zańkoweckiej, pomyślałem: „A czemu by mi nie spojrzeć, co napisałem trzydzieści lat temu, to przecież ciekawe”. W Domu Pracy Twórczej Pisarzy w Irpieniu przeczytałem tę pracę, zrozumiałem, że jest ciekawa: wyedytowałem (w szczególności wyrzuciłem odniesienia do teorii marksistowsko-leninowskiej, Łunaczarskiego). Znalazłem mecenasa w Nieżynie. Zańkowecka pochodzi ze wsi Zańki pod Nieżynem, przez co wzięła odpowiedni pseudonim (po mężu nazywała się Chłystowa, a po ojcu — Adasowska). Aktorzy wtedy brali pseudonimy, powiedzmy, trzej bracia Tobilewyczowie stali się Sadowskim, Saksagańskim, Karpenką-Karym. W ten sposób dotarłem do swojej pierwszej książeczki na 150-lecie Marii Zańkoweckiej. Znalazł się Mykoła Pantelijowycz Szkurko, przewodniczący fundacji charytatywnej „Nieżyn”, powiedział: „Zainteresowałem się tą pracą. Wydamy”. Oczywiście, podarowałem muzeom, bibliotekom, u siebie zostawiłem dwie dziesiątki, obecnie to rarytas. Jasna sprawa, że do następnego 170-letniego jubileuszu aktorki byłoby słusznie dopracować i wydać ponownie tę książkę. Kiedy wydawałem swoją drugą pracę „Rozmyślania o teatrze, muzyce, literaturze” (z wydaniem pomogli ówczesny mer stolicy Ołeksandr Omelczenko, a z pisarzy Mykoła Sławynśkyj i Wiktor Baranow), dodałem tam również tę pracę o Zańkoweckiej. W sferze moich zainteresowań jest, oczywiście, muzyka. Kiedy poszedłem na tańce towarzyskie, pociągnęło mnie do muzyki. Ojciec kupił mi luksusowy niemiecki akordeon „Stradello”, uczyłem się u nauczyciela. Jeszcze gdzieś z pięć lat uczyłem się gry na fortepianie. W Kijowskiej Szkole Kulturalno-Oświatowej przez trzy lata wykładano nam grę na bajanie. Zatem w sprawach muzycznych jestem dobrze obeznany.
— Jak Pan trafił do redagowania „Ukraińskiej gazety muzycznej”? — Trzy lata pracowałem w telewizji, potem pięć lat w czasopiśmie „Ukraina”, następnie w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina” jako redaktor literacki. Kiedy w 1990 roku zaczęły rozpadać się państwowe wydawnictwa, przeszedłem do Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego (dawne Towarzystwo Muzyczne Ukrainy), któremu wówczas przewodził Anatolij Tymofijowycz Awdijewski. Przyjęto mnie na stanowisko kierownika centrum prasowego Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego. W 1993 roku Anatolij Tymofijowycz wzywa mnie i mówi: „Wołodymyrze Petrowyczu, kiedyś, w latach 20., istniała „Ukraińska gazeta muzyczna”. Czy nie byłby Pan przeciwny jej wznowieniu i pokierowaniu nią?”. Przyjąłem tę propozycję bez entuzjazmu, ponieważ bardzo dobrze pamiętałem, jak w czasach radzieckich redaktorzy naczelni „dostawali po głowie” i co działo się po tych awanturach. Awdijewski mówi: „Jeśli Pan nie chce, będziemy szukać kogoś innego”. Myślę sobie: „W końcu jestem dziennikarzem, przeszedłem dobrą szkołę w telewizji, w czasopiśmie „Ukraina”. To dlaczego miałbym odmawiać”. Mówię: „Dobrze”. I w ten sposób przez dwadzieścia lat redagowałem to wydawnictwo. Nawiasem mówiąc, ciekawie splotły się losy współczesnej „Ukraińskiej gazety muzycznej” z przeszłością. Jest to związane z moim mentorem w dziedzinie nowelistyki, Wałerijem Szewczukiem, którego uważam za jednego z najwybitniejszych współczesnych pisarzy ukraińskich, wyrafinowanego stylistę i erudytę-filozofa. Otóż pewnego razu wychodzę ze studia radiowego przy Chreszczatyku 26, wskakuję w dwudziestkę i jadę na Peczersk. A tam stoi Wałerij Ołeksandrowycz. Ja: „Dzień dobry”. — „Dzień dobry. Wołodymyrze, czym się zajmujesz?” — „Redaguję „Ukraińską gazetę muzyczną”. — „O, ciekawe. A wiesz, że mam pierwsze sześć rzadkich numerów „Ukraińskiej gazety muzycznej”, które ukazały się w 1926 roku?”. Jak wiadomo, gazeta, założona przez znanego muzykologa Mykołę Hrynczenkę, przetrwała wtedy tylko dwa miesiące, ukazało się sześć numerów. Wtedy trwała totalna ofensywa na wszystko, co ukraińskie, zresztą w Moskwie również zakazano analogicznej „Russkiej muzykalnej gazety”. „To bardzo ciekawe — mówię — czy mógłby Pan pokazać mi te unikalne sześć numerów? Skąd Pan je wziął?” — „Kiedyś w antykwariacie znalazłem i wykupiłem za grosze. Przyjeżdżaj do mnie na Kawkazką, to Ci pokażę”. Przyjeżdżam. Pokazuje. Oczy mi się zaświeciły. Proszę: „Daj mi, zrobię kserokopie”. Mówi półżartem: „Dam Ci, ale miej na uwadze: jeśli nie zwrócisz tych sześciu rzadkich numerów, zabiorę rekomendację, którą dałem Ci do wstąpienia do Związku Pisarzy”. Pędzę do pracy, robię kserokopie. Szybko wiozę z powrotem. Obecnie duszę grzeje myśl: w latach 20. „Ukraińska gazeta muzyczna” przetrwała, niestety, tylko dwa miesiące, a obecnie, mimo wszelkich trudności, ukazuje się ponad 20 lat. — No, a jak obecnie „czuje się” czasopismo „Muzyka”, które redaguje Pan czwarty rok z rzędu? — Powiem od razu, że z moim przyjściem do Narodowego Wydawnictwa Gazetowo-Czasopiśmienniczego na stanowisko redaktora naczelnego, czasopismo „Muzyka” zmieniło się zarówno pod względem treści, jak i formy: mam na myśli logo czasopisma, design, styl podawania materiałów. Rozszerzono jego tematykę, rubryki, staram się tworzyć czasopismo nie czysto akademickie, jak było wcześniej, a rzeczywiście naukowo (podkreślam!) — popularne. A także intrygujące, czytelne i niestereotypowe. Staram się zaskoczyć czytelników nowymi, nieznanymi materiałami. Do wszystkiego, co powiedziano, dodam, że pomimo sabotażu Ministerstwa Kultury Ukrainy, obecnych wszelkich trudności społeczno-ekonomicznych, udało się zreformować i zachować najstarsze i najbardziej autorytatywne czasopisma Ukrainy: „Ukraińską kulturę”, „Muzykę”, „Pamiątki Ukrainy: dziedzictwo narodowe”, a także gazety „Kultura i życie” oraz „Krymską świetlicę”. — Proszę opowiedzieć o wybitnych postaciach, z którymi udało się Panu rozmawiać. — Zacznę od Anatolija Awdijewskiego — Bohatera Ukrainy, artysty ludowego Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, dwukrotnego akademika. Myśl o napisaniu o nim książki pojawiła się jak błysk, po wielu latach pracy w Narodowym Wszechukraińskim Związku Muzycznym, po licznych spotkaniach z Anatolijem Tymofijowyczem na próbach i koncertach. Pomyślałem: „Jaka niezwykle ciekawa osobowość. O jego zespole, Narodowym Chórze imienia H. Werowki, niesamowicie dużo napisano u nas, za granicą, objechał ponad pięćdziesiąt krajów świata. Sławny chór, znakomity dyrygent, wychowanek Kostiantyna Kostiantynowycza Pihrowa, ukończył Konserwatorium Odeskie imienia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
prawie dwie dziesiątki recenzji w prasie centralnej. Jest ona interesująca tym, że figurują w niej znaczące postacie kultury narodowej, znane światu. Zdążyłem zapisać wspomnienia ludzi, których już nie ma (Kondratiuk, Mirosznyczenko, Hnatiuk, Awdijewski). To żywa historia, która odchodzi. W książce jest jeszcze rozdział: prasa ukraińska i zagraniczna o chórze imienia Hryhorija Weriowki na przestrzeni 50 lat. Jedna z recenzentek, kandydat nauk o sztuce Hałyna Stepanczenko, napisała, że to encyklopedia Narodowego Chóru imienia Weriowki, na jej podstawie można teraz bronić prace kandydackie i doktorskie, bo jest tam tak bogaty materiał (siedem rozdziałów, jest gdzie rozwinąć skrzydła). — A jak dziennikarz Wołodymyr Kornijczuk wyrósł na pisarza? Co udało się napisać i opublikować? — Kiedy studiowałem w Instytucie Teatralnym, nasi unikalni pedagodzy-erudyci opowiadali o tym, co, gdzie i kiedy zbadano, odkryto, napisano. Myślałem: “Boże mój, XX wiek, już nie ma czego odkrywać, o wszystkim napisano. Co tu badać?”. Lecz oto jako teatrolog zainteresowałem się twórczością Marii Zańkoweckiej (a o niej napisano setki artykułów). Łeś Taniuk — w przeszłości przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, kiedy wręczał mi nagrodę w dziedzinie teatrologii i krytyki teatralnej razem z wybitną aktorką Raisą Nedakiwśką, powiedział: “Zdołał pan spojrzeć na twórczość Zańkoweckiej z zupełnie innej strony, pod innym kątem”. Swoją drogą, dziwna sprawa: czterdzieści lat minęło, a żadnej pracy z psychologii twórczości aktora na Ukrainie nie ma do dziś. Do czego zmierzam? Jest co odkrywać, bardzo dużo białych plam w historii ukraińskiego teatru, wystarcza pracy dla teatrologów i pisarzy. Kiedy wstąpiłem na aspiranturę Narodowej Akademii Nauk (na wydział teatrologii w Instytucie Sztuki, Folklorystyki i Etnologii imienia Maksyma Rylskiego), marzyłem, by dalej badać psychologię twórczości aktora. A narzucono mi inny temat: “Proszę pisać o kunszcie aktora i reżysera Kijowskiego Teatru Młodego Widza. Proszę pracować”. Tak odkryłem dla siebie Kijowski Teatr Młodego Widza. I rozumiem, że to teatr strasznie niedoceniony, tam żyje trzy pokolenia, spektakle mogą oglądać widzowie od siedmiu do osiemdziesięciu lat. To uniwersalny teatr, dlatego że aktor rano gra Kwiatuszka albo Dynię czy jakieś zwierzę, a wieczorem — w sztuce Szekspira, Moliera, Wynnyczenki, Kulisza, Maeterlincka... To kolosalnie różnorodni aktorzy. Mówili mi: “Bardzo szkoda, że teatrolodzy traktują nas lekceważąco, zamiast zrozumieć naturę teatru młodego widza”. Swoją dysertację całkowicie przerobiłem, uzupełniłem, przepisałem. Przyszedłem do Hyrycza i powiedziałem: “Wiktorze Serhijowyczu, oto wasz teatr ma osiemdziesiąt lat. Nie ma o nim ani jednej książki”. I on za środki teatru (w 2001 roku) wydał w tysięcznym nakładzie książkę o TMW pod tytułem “Teatr z aurą słońca”. Hyrycz zapytał: “A dlaczego z aurą słońca?”. Odpowiedziałem: “To jasny teatr, zadziwiający, aura wokół niego jest rzeczywiście słoneczna, dlatego że tutaj żyje dzieciństwo, wiek dorastania i młodość”. I on się ze mną zgodził. Teraz chcę wznowić tę uzupełnioną książkę na 95-lecie teatru. To moje trzecie odkrycie (zatem jest co odkrywać) w dziedzinie sztuki. Czwarta moja książka z zakresu wiedzy o sztuce — “Rozważania o teatrze, muzyce, literaturze”. Ta praca podsumowuje moją 35-letnią twórczość jako teatrologa, muzykologa, choreografa i pisarza. To moja analityka wydarzeń teatralnych i muzycznych, recenzje książek poetyckich i prozatorskich. A jak zostałem prozaikiem? Gdzieś od 1971 roku zacząłem pisać miniatury poetyckie i równolegle ujawniłem się jako nowelista. Wybitnymi wzorcami w naszej nowelistyce są dla mnie, bez wątpienia, Wałerij Szewczuk, Hryhir Tiutiunnyk i Jewhen Hucało (wczesny). I, oczywiście, ich poprzednicy — genialni Stefanyk i Kociubynski. Jakoś przyszedłem do gabinetu młodego autora przy Związku Pisarzy Ukrainy, którym kierował Borys Komar. Przeczytał moje nowele i powiedział: “Wołodiu, z ciebie, mam nadzieję, będą ludzie. Dajmy radę obrobić cię na irpińskich naradach młodych literatów”. Tam spotkałem Wałerija Szewczuka, dałem mu nowele, zainteresował się mną i Antonem Morhowśkim. I oto już w Związku Pisarzy w studiu warsztatu literackiego nasze utwory są omawiane. Przewodniczył Wałerij Szewczuk. Z czasem napisał króciutką przedmowę do moich nowel, które zostały opublikowane w czasopiśmie “Dnipro”, za co jestem mu niezwykle wdzięczny do dziś. A list Jewhena Hucała do mnie z jego radami i wskazówkami, z 11 czerwca 1980 roku, do dziś przechowuję jako cenną relikwię. Dalej moimi nowelami zainteresował się Ołeksandr Syzonenko, w przedmowie do ich publikacji w gazecie “Literaturna Ukrajina” zaznaczył między innymi: “Jego nowele porażają oryginalnym, nieco niezwykłym spojrzeniem na świat i ludzi”. Po wyjściu mojej pierwszej książki nowel i poezji prozą “Poszukiwacze żeń-szenia” Wałerij Szewczuk, Mychajło Słaboszpycki i Mykoła Sławynski rekomendowali mnie do Związku Pisarzy. — Czym się wyróżniasz? — Kontynuuję pisanie wierszy wolnych. W nowelistyce, na przykład, stosuję formy muzyczne. Wykorzystywali to i Łesia Ukrainka, i Mychajło Kociubynski, i Pawło Tyczyna, i inni pisarze. Na przykład, mam nowelę “Klaun” z podtytułem: “Fantastyczna symfonia według Hectora Berlioza”, gdzie w pięcioczęściową formę wkładam swój tekst. Albo mam “Przypowieść o Siwym Sumie” z podtytułem “Według Sonaty Księżycowej Ludwiga van Beethovena”, tam wykorzystuję trzyczęściową formę sonatową. Mam nowelę pod tytułem “VI Symfonia Czajkowskiego”. Nowela “Ziemia i kobieta” ma podtytuł “Według Pór roku Antonia Vivaldiego” — jest ona ściśle utrzymana według czterech pór roku. A powieść “Batogi Piotra” (o ojcu) ma podtytuł: Requiem. Według Wolfganga Amadeusza Mozarta. Na wykorzystywanie przeze mnie w nowelistyce form muzycznych zwrócili uwagę w swoich recenzjach tacy znani doktorzy nauk o sztuce, jak Bohdan Siuta (wykłada w Narodowej Akademii Muzycznej), Ołena Nemkowycz i Ałła Tereszczenko (z Instytutu Sztuki). W wierszach wolnych też wykorzystuję formę muzyczną. Mówi o tym Ołena Nemkowycz w mojej notce biograficznej, która została zamieszczona w wielotomowej “Ukraińskiej encyklopedii muzycznej”, którą obecnie wydaje Instytut Sztuki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (wyszły już cztery tomy). — Jakie absurdy, paradoksy, problemy w ukraińskiej sztuce najbardziej Pana dziwią? — Największy paradoks, a nawet absurd, tkwi w tym, że do dziś, nawet te najstarsze na Ukrainie wydawnictwa, jak na przykład gazeta “Kultura i żyttia”, która skończyła 105 lat, czasopismo “Muzyka”, któremu w 2023 roku stuknie 100 lat od czasu założenia, państwo, w szczególności Ministerstwo Kultury Ukrainy, pozostawiło na pastwę losu, w odróżnieniu od wielu krajów europejskich, gdzie wydawnictwa artystyczne są bardzo wspierane. Rozmawiał i fotografował Wołodymyr KOSKIN
Tłumaczenie maszynowe
Antoniny Nieżdanowej, przez 50 lat kierował sławnym zespołem imienia H. Weriowki. A nie ma o nim i o jego twórczości żadnej pracy-biografii”. Dość często przeprowadzałem z nim wywiady, więc postanowiłem: „A dlaczego by na ich podstawie nie zbudować książki o Awdijewskim?”. I poszedłem tą drogą. Przeprowadziłem wywiady z artystami, którzy rozpoczynali swoją drogę twórczą w Narodowym Chórze im. H. Weriowki. To unikalne postacie. Śpiewacy Mykoła Kondratiuk, Dmytro Hnatiuk, Jewhenija Mirosznyczenko, Nina Matwijenko. Z Awdijewskim współpracowali tacy wybitni kompozytorzy jak Jewhen Stankowycz, Łesia Dyczko, dyrygent Jewhen Sawczuk — kierownik Narodowej Akademickiej Kapeli Chóralnej „Dumka”. To przecież ciekawe, jak zaczynali. Zaangażowałem fotografa Anatolija Safronowa (obecnie artysta ludowy Ukrainy, bas-profundo, solista Narodowego Chóru imienia H. Weriowki, który z Awdijewskim objechał ponad 50 krajów świata i wszędzie fotografował. Dzięki niemu wykorzystałem w książce prawie dwieście fotografii). Jewhen Sawczuk — kierownik Narodowej Akademickiej Kapeli Chóralnej „Dumka”, był chórmistrzem u Anatolija Tymofijowycza. On sam napisał swoisty szkic do portretu Awdijewskiego pod tytułem „Akademik”, który również włączyłem do tej książki. Rozmawiałem z Jewhenem Stankowyczem. Miał bardzo trudną sytuację, wydarzyły się dramatyczne perypetie związane z chórem. Rzecz w tym, że Awdijewskiemu zamówiono folk-operę, kiedy był na występach w USA. Jeden z producentów, wysłuchawszy i zobaczywszy chór, który odniósł kolosalny sukces, zwłaszcza w Ameryce, zaproponował: „A dlaczego by nie budować repertuaru nie tylko na ukraińskich pieśniach ludowych, ale także napisać i wykonać folk-operę? Z wielką przyjemnością zorganizujemy wam tutaj występy”. Awdijewski po powrocie zwrócił się do Stankowycza: „Jewhenie, czy nie mógłbyś napisać folk-opery, w której dominowałaby ukraińska pieśń ludowa?”. Stankowycz bardzo się zainteresował, napisał folk-operę „Kwiat paproci”. Próby już trwają, premiera ma się odbyć w Pałacu „Ukraina”. Baletmistrzem był Anatolij Szekera, wybitny choreograf Opery Narodowej, scenografem — Jewhen Łysyk. Wszystko już gotowe, pozostaje zatwierdzić radzie artystycznej (rok 1978). I ktoś na górze, być może w KC KPU, dostrzegł w utworze przejawy nacjonalizmu. A jakiż tam był nacjonalizm, skoro Stankowycz zbudował utwór na podstawie ukraińskiego melosu. Opowiedział, że w zbiorach Instytutu imienia Rylskiego wyszukiwał autentyki, głównie pieśni, które nie brzmiały, a były tylko w rękopisach. Do czego można było się tam przyczepić? Absolutnie do niczego, żadnej polityki, po prostu na podstawie ukraińskich pieśni ludowych zbudowana została ta folk-opera „Kwiat paproci”. Anatolijowi Palamarence z okazji osiemdziesięciolecia Idzie, pobrzękuje powoli, Daruje słowo jak podarek Palamarenko Anatolij – Artysta, Nauczyciel, Ukrainiec. Ukłon dla Pana, przyjacielu, w jasny dzień, Co wywiódł okrągłą datę. Jest Pan dla mnie drogim człowiekiem: To chcę na stojąco powiedzieć. Czołem Panu, ojcze-atamanie Kosza bojowników kultury, Niech z latami nie zwiędnie Moc ukraińskiej natury. Pana głos chcę słyszeć znowu – On wykuwał się na językowych płytach. Uczcie nas słowem Kobziarza Jak Ukrainę należy kochać. Przegląd odbywał się przy zamkniętych drzwiach, Awdijewski opowiadał, nawet konna milicja otoczyła pałac (przecież sprzedano bilety, zdezorientowany lud tłoczył się), bo poszły plotki: tam coś takiego zaplanowali... I — zakaz! Twórcy oszołomieni. Stankowycz opowiadał mi: „Kiedy przypominają o tej folk-operze, robi mi się niedobrze”. Po tym zaczęła się szara codzienność. Dano do zrozumienia, że żadna folk-opera się nie odbędzie. Powoli dekorację rozebrano-zniszczono, oprawę artystyczną rozmyto. Artysta Łysyk nie wytrzymał, zmarł. Oszołomiony Awdijewski z kolegą na trzy dni odpłynął w pławy Dniepru, łowił ryby, nie chciał wracać do radzieckiego świata, zamknął się, aby dojść do siebie. Oto co przydarzyło się Stankowyczowi. My z nim trzykrotnie specjalnie się spotykaliśmy, rozmawialiśmy: dwukrotnie w konserwatorium i w Domu Nagrań. Ten zbiorczy wywiad jest jednym z największych w książce „Maestro Anatolij Awdijewski. Portret chóru z mozaiki” (wydawnictwo „Krynycia”, 2012 r., m. Kijów). Pierwsza jej prezentacja odbyła się, naturalnie, w Narodowym Chórze imienia Weriowki. Książka fundamentalna, objętość — 500 stron, dwieście fotoilustracji. Jest W ten dzień, co słońcem lata grzeje, Nie myślcie o siwych skroniach. I niech Wkraina się raduje, Że ma syna godnego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Reżyserką spektaklu jest jedna z czołowych aktorek teatru, Maria Hruniczowa. Maria zdobyła drugie wyższe wykształcenie, tym razem opanowując zawód reżysera (pedagogiem był narodowy artysta Ukrainy Ołeksij Kużelnyj). Od tego czasu oprócz jaskrawych ról komediowych i dramatycznych aktorka obdarowuje widzów także swoimi pracami reżyserskimi. W jej dorobku twórczym znajdują się „Dzień przylotu jaskółki, czyli Pocałunek księżniczki” Ołeksija Dudarjewa, „Błogosławiona wyspa, czyli Tak zginął Husko” Mykoły Kuliša, „Pułapka na myszy” Agathy Christie oraz „Afrykańskie baśnie” według opowiadań R.K.M. Pino, a także inscenizacje w innych teatrach i studiach teatralnych. Są to prace różne pod względem natury, stylu i rozwiązania reżyserskiego, gatunków i gry aktorskiej. — Czytam dużo sztuk i to, co mi się podoba, wkładam do szuflady — wyznaje Maria. — Czasami do nich wracam, czasami nie. Ale są sztuki, które poruszyły mnie do głębi. Czuje się je, widzi się obraz, a na poziomie odczucia rodzi się pragnienie stworzenia spektaklu. Tak było z sztuką „Silne uczucie”. Pragnienie aktorki i reżyserki zbiegło się z planami Teatru Artystycznego „Koło” narodowej artystki Ukrainy Ireny Kliszczewskiej.
...ніслав Колокольніков. Stanisław Kołokolnikow. Rostysławowi Murawinowi przypada w spektaklu jednocześnie kilka ról: Chińczyka-Japończyka, cudzoziemca i pana Pipa. Niedawno funkcję kierowniczki zespołu w teatrze objęła Olga Romanij, która wcześniej przez dwadzieścia lat grała w Donieckim Narodowym Ukraińskim Muzyczno-Dramatycznym Teatrze. Rola Matki Nati to jej druga aktorska praca w „Kole”. W sztuce Ilfa i Pietrowa występuje znacznie więcej postaci, dlatego, aby uczynić spektakl interaktywnym, niektóre role drugoplanowe grają widzowie. Również publiczność wraz z aktorami podczas przedstawienia wykonuje popularne odeskie piosenki. Ciekawe dekoracje, które pomagają odtworzyć atmosferę niemal stuletniej przeszłości, stworzyła utalentowana scenografka, uczennica legendarnego Danyły Lidera, Julia Stalewska. Kostiumy wyglądają niezwykle jaskrawo i wymownie dzięki komputerowemu projektowi Jarosława Niemirowskiego. Latem „Koło” wybiera się na festiwal dramatu antycznego do Albanii, gdzie pokaże tragedię Sofoklesa „Antygona”, a do Litwy zawiezie spektakl „W Kijowie, na Podolu…”. Obecnie w teatrze trwają prace nad inscenizacją „Chóru świerszczy” według utworu młodego austriackiego dramaturga Thomasa Arzta. Ten spektakl zostanie pokazany już w następnym sezonie teatralnym i zespół ma nadzieję, że premiera odbędzie się na nowej, już czwartej scenie „Koła”.
Zdjęcie: Illi Biełeńkiego
Tłumaczenie maszynowe
Kijowski Akademicki Teatr „Koleso” zaprasza widzów na odeskie wesele. W nowym spektaklu – ulubione romanse i szanson, porywające tańce, kuriozalne i niemal anegdotyczne zwroty akcji. A wszystko to w komedii muzycznej „Odessa. Szalona miłość” na podstawie sztuki Ilji Ilfa i Jewhena Petrowa „Silne uczucie”. W teatrze aktywnie działają trzy sceny. Już od wielu lat z rzędu na scenie w kawiarni teatru przy pełnych salach wystawiane są spektakle „W Kijowie, na Podolu…” Mykoły Janczuka, „Namiętności w domu pana P.-G.” Ołeny Pcziłki, „Kochać, płonąć i być takim, jak dawniej…” Pierre’a-Jeana Bérangera. Jednak ta scena potrzebowała nowej rozrywkowej inscenizacji, która jednocześnie skłoniłaby widza do wielu przemyśleń. Do tego celu idealnie nadawał się utwór Ilfa i Petrowa. Ta sztuka jest mało znana ukraińskiemu widzowi. Już dawno żaden z teatrów naszego kraju nie podejmował się jej realizacji. Co więcej, jest to pierwsze ukraińskojęzyczne odczytanie „Silnego uczucia”. Przekładu na język ukraiński dokonała reżyserka, starając się przy tym maksymalnie oddać widzom niepowtarzalny koloryt Odessy lat 20. ubiegłego wieku. Próby trwały około trzech miesięcy. Starano się zdążyć na dzień urodzin teatru „Koleso”, który w tym roku obchodził swoją 31. rocznicę. Więc premierą aktorzy zrobili prezent zarówno widzom, jak i sobie. Maryna Hruniczewa nie tylko wyreżyserowała spektakl „Odessa. Szalona miłość”, ale także gra w jednej z obsad siostrę głównej bohaterki, Ritę. Również tę rolę wykonuje Olha Wasyniuk. W spektaklu zaangażowani są zarówno doświadczeni, jak i młodzi aktorzy teatru. Wśród nich Ołeksandr Dydyk (Stasik Marchocki), Ołena Tertyczna (Nata Marchocka-Liwszyc), Wadym Lialko (Sprawczenko, lekarz), postać Czulanowa w różnych obsadach stworzyli Eduard Kichtenko i Ołeksandr Sołowoniuk, a Marchockiego, tatę Stasika — Ołeh Łepenec i zasłużony artysta Ukrainy Sta-
Tłumaczenie maszynowe
Od samego początku pracy wspomnieliśmy żart – „jak nazwiesz statek, tak popłynie”: aktorzy odchodzili z projektu z powodu pracy w serialach, zmieniono scenografa, „spadały” granty i kilkakrotnie zmieniano datę pierwszej premiery. Ale wszystko to wyszło spektaklowi na dobre. Dziś odnowiony skład aktorski tylko go wzmocnił, uczynił głębszym, nadał mu nowego oddechu. Przedstawione w spektaklu historie nie są ze sobą powiązane. Każda z nich jest przerażająca. Wojna niszczy nie tylko domy, ona niszczy życie, losy, relacje, ona niszczy ludzi, ich psychikę. Niszczy wszystko, czego dotknie. Rozbity samochód bez szyb – to jakby symbol tego zniszczenia. To historie uczennic, które zbyt wcześnie stały się dorosłe; nauczyciela, który wozi w samochodzie makietę karabinu; małżeństwa, które kupuje przejechanego kurczaka. A kraty na scenie – to umowna linia rozgraniczenia, która w rzeczywistości jest znacznie głębsza, jest ona psychologiczna. Bohaterowie każdej historii próbują wznieść się ponad te kraty, jakby wyjść z nich. Przypominają nieco zwierzęta w klatce, które pragną wolności. W tle ekran, na którym pokazują drogi, obrazy znanych malarzy i, pod koniec spektaklu, żółto-niebieską ceglaną ścianę. A to oznacza, że za kratami też jest Ukraina, też są Ukraińcy. I oprócz dążenia do odzyskania kontroli nad naszymi ziemiami, mamy jeszcze jedno, nie mniej ważne zadanie – „przywrócić” ludzi, ich świat wewnętrzny do pokojowego życia. Aktorzy Oksana Czerkaszyna, Marija Zanyborszcz, Anastasija Pustowit, Ksenija Żdanowa, Dmytro Olijnyk, Wołodymyr Krawczuk, Dmytro Sołowjow, Akmal Hurezow, Łesia Samajewa, Andrij Isajenko, Wałerija Chodos, Wiktorija Awdiejenko, Kateryna Kaczan jakby przeżywają razem z bohaterami ich niełatwe historie, a widz jakby staje się realnym świadkiem wszystkich tych wydarzeń. Zdjęcie ze strony teatru. O osiągnięciach teatru w 84. sezonie teatralnym i planach na sezon jubileuszowy opowiedziała dyrektor komercyjna Narodowej Operetki Ukrainy Oksana Kohut. Spektakle wystawiali głównie zaproszeni reżyserzy, z których większość to twórcza młodzież. Na dużej scenie odbyły się dwie głośne premiery – „Biała wrona” i „Rodzina Addamsów” (do wystawienia drugiego spektaklu zaproszono litewskich kolegów). Ciekawe były premiery na scenie „77” – „Moskałycia” Mariji Matios oraz „Orkiestra” Jeana Anouilha. Również na tej scenie grane są spektakle teatru „Pod błękitnym niebem” i „Dialog miłosny”. Dwa spektakle pojawiły się w repertuarze sceny eksperymentalnej. W Międzynarodowym festiwalu „O fest”, który organizuje teatr, w tym roku wzięło udział 18 wykonawców z 14 krajów. Były też wspólne projekty z Węgrami, Rumunią i Polską. Bogaty w premiery ma być także 85. sezon. Już w grudniu pokażą tu nową inscenizację operetki „Bajadera” Imre Kálmána (reżyser – szef teatru, narodowy artysta Ukrainy Bohdan Strutyński). – Jest mi bardzo miło, że właśnie w Narodowej Operetce Ukrainy mogę zademonstrować swoje zdolności reżyserskie – wyznał reżyser-inscenizator Ihor Nikołajew. – Spektakl „Rozmowa, której nie było” jest mi niezwykle bliski. Chciałem powiedzieć dzisiejszemu widzowi, że trzeba żyć szczęśliwie każdego dnia. Nie można dopuszczać błędów, których potem nie da się naprawić. To historia o dwóch mężczyznach, z których jeden, niestety, zmarł z powodu przedawkowania narkotyków. Przychodzi on jakby do swojego przyjaciela i dokonują przewartościowania swojego życia. I podczas tej rozmowy mężczyźni znajdują sens w tym, że trzeba pełnowartościowo żyć każdego dnia i cenić każdą chwilę swojego życia. Inscenizację zadedykował swojemu koledze i koledze z roku Ołeksandrowi Terechowowi, z którym razem studiowali na uniwersytecie. Niestety, zmarł on z powodu nadużywania alkoholu. W spektaklu można zobaczyć wszystkich tych ludzi, którzy tragicznie odeszli z życia przez narkotyki, alkohol, inne pokusy. Żyjemy w czasach, kiedy niby wszystko jest dozwolone, nie ma żadnych ram. Jak znaleźć wyjście z tej sytuacji? Mamy nadzieję, że spektakl pomoże zrozumieć to niełatwe pytanie. Wykonawca roli Ihora Maksym Bułhakow opowiedział, że dla niego jest to spektakl o męskiej przyjaźni, która jest bardzo ważna. Z Ihorem Nikołajewem to już ich druga wspólna praca: w poprzedniej inscenizacji Maksym był baletmistrzem-inscenizatorem, a Ihor grał jedną z ról, a teraz Ihor jest reżyserem, a Maksym aktorem. Wałentyn Kotenko (wykonawca roli Bohatera) zaznaczył, że dla niego taka praca nie jest całkiem zwyczajna, gdyż po raz pierwszy musi pracować z materiałem dramatycznym. Zdjęcie Anatolija FEDORCIWA. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Pod kurtynę 84. sezonu teatralnego w Kijowskim narodowym akademickim teatrze operetki zaprezentowano tragikomedię „Rozmowa, której nie było” Rodiona Bileckiego. Premiera odbyła się na scenie „77”.
Tłumaczenie maszynowe
Kijowski Akademicki Teatr Dramatu i Komedii na lewym brzegu Dniepru przedstawił spektakl według sztuki współczesnej ukraińskiej dramatopisarki, reżyserki i scenarzystki Natalki Worożbit. Spektakl „Złe drogi” to sześć historii o relacjach kobiet i mężczyzn, zaostrzonych i zniekształconych przez wojnę. Ale także o złamaniach, które nigdy się nie zrosną.
— Kiedy w Ukrainie rozpoczęła się wojna, to było niewiarygodne — opowiada autorka. — Nikt nawet nie mógł sobie wyobrazić, że w cywilizowanej Europie w XXI wieku może być wojna. Wszystko się przewróciło, zmieniła się świadomość. Zaczęliśmy zastanawiać się nad rzeczami, o których wcześniej nigdy nie myśleliśmy: „Jak to jest być na wojnie; jak zabijać człowieka?” Zmęczyło mnie oglądanie wiadomości, słuchanie różnych bzdur o Donbasie, o Wschodzie i Zachodzie. I zaczęłam jeździć z organizacją wolontariuszy, z teatrem przesiedleńców, który zrobiliśmy wspólnie z Georgiem Żeno. Rozmawialiśmy z ludźmi, którzy byli świadkami działań bojowych, z wojskowymi. To nie mogło pozostawić obojętnym. I zaczęłam pisać. „Złe drogi” uznano najlepszym spektaklem 2018 roku według rankingu „Kijowski rachunek”. Ośmiu z dziesięciu autorytatywnych krytyków teatralnych oddało swój głos właśnie na „Drogi”. Bohaterka sztuki — młoda kobieta, która wyrusza na wschód Ukrainy w poszukiwaniu materiału dokumentalnego o wojnie. Ale tam, w szarej strefie przygranicza, staje się zakładniczką zarówno swoich, jak i cudzych historii. Przeżywa je jakby w zaświatach, gdzie nie ma już dobra i zła. Gdzie ofiara i kat zamieniają się rolami, a miłość staje się przemijająca i nieuchwytna. Wojna na Wschodzie Ukrainy to nie tylko eksplozje, ostrzały i nazwiska poległych. Za jej kulisami, po obu stronach frontu, toczy się życie (nie)zwyczajnych ludzi, których połączyły rozbite drogi Donbasu. Sztuka Natalki Worożbit to jedna z pierwszych wypowiedzi o wojnie na Wschodzie Ukrainy na dużej scenie teatralnej. Natalia napisała ją,
zbierając historie i świadectwa prawdziwych ludzi do scenariusza filmu „Kiborgowie” w reżyserii Achtema Sejtablajewa. Jeśli jednak „Kiborgowie” opowiadają o micie i męstwie, to „Złe drogi” — o samym życiu, które zawsze przeważy nad śmiercią. Sztukę po raz pierwszy wystawiono w londyńskim teatrze Royal Court w październiku 2017 roku. Ukraińska premiera odbyła się 27 września 2018 roku na Scenie 6. A niedawno — w kijowskim Teatrze na Lewym Brzegu Dniepru. Reżyserką inscenizacji jest Tamara Trunowa. W jej dorobku reżyserskim są spektakle „Saszo, wynieś śmieci” (najlepszy spektakl 2017 roku według krytyków), „Bliskość”, opera „Dydona i Eneasz”. — Dla mnie „Drogi” to pierwszy niezależny projekt teatralny w teatrze dramatycznym — zaznaczyła pani Tamara. — Przeprowadziliśmy otwarty casting, przyszło ponad 200 aktorów i aktorek, i właściwie spektakl zaczął powstawać już podczas castingu. I najlepsze próby — pod względem energetyki — weszły do spektaklu. Z czasem „kręgi na wodzie” stawały się coraz węższe i otrzymaliśmy te „Złe drogi”, które są teraz.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ivan Malyszenko urodził się we wsi Jasnohorodka w obwodzie kijowskim. Niepowtarzalne piękno rodzinnych krajobrazów już od wczesnych lat obudziło w Iwanie pociąg do malowania. Jednak dopiero w dojrzałym wieku otrzymał możliwość uczenia się od profesjonalistów — zasłużonych artystów Ukrainy M. Rodina, M. Hulajewa, W. Zabaszty, W. Trofimenki. Ta wiedza dała I. Malyszence możliwość pracy w stołecznych wydawnictwach „Mystectwo”, „Weselka”, „Urożaj”, „Radianśka szkoła”. W 1986 roku został członkiem Związku Artystów Grafików. Obecnie w dorobku twórczym artysty znajduje się ponad sześćset obrazów. Malarstwo Iwana Malyszenki charakteryzuje się szczególnym wyczuciem koloru. Koloryt jego obrazów jest nasycony, szczery, jasny, tak jak sama dusza artysty. Portret zajmuje szczególne miejsce w twórczości malarza. Artysta stworzył galerię wielu znanych ludzi, a także bliskich, przyjaciół i znajomych. O uznaniu jego talentu świadczą liczne publikacje w gazetach i wydawnictwach artystycznych. Kanał telewizyjny „Kultura” nakręcił autorski film o artyście Iwanie Malyszence. Światło dzienne ujrzały katalogi jego prac. Dzieła artysty znajdują się w prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w Polsce, Niemczech, Włoszech, Szwajcarii, Izraelu, Rosji i innych krajach. Pogratulować artyście otwarcia wystawy przyszli jego koledzy, krewni, znajomi, wielbiciele sztuk pięknych. — Twórczość Iwana Malyszenki jest życiodajna, celowa — podkreślił dyrektor Dyrekcji Wystaw Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ihor Wołoszczuk. — Wszyscy wielbiciele sztuki realistycznej znajdą tu dla siebie niemało ciekawego, a koledzy będą mogli wiele dla siebie przejąć. Witam artystę w imieniu Narodowego Związku Artystów Ukrainy i mam nadzieję, że w murach Centralnego Domu Artysty odbędzie się jeszcze wiele jego wystaw indywidualnych. — Po odwiedzeniu wystawy swojego kolegi zawsze wraca się z niej z zupełnie innym nastrojem, twórczo wzbogaconym — podkreślił zasłużony artysta Ukrainy Petro Zykunow. — Na wystawie zaprezentowano 72 prace. Iwan Malyszenko, jak każdy prawdziwy artysta, ma swoje twórcze Ja. Jan Jurij przez całe życie, odkąd pamięta, interesuje się malarstwem. Znajomość z każdym miastem na Ukrainie czy za granicą zaczyna od wizyty w muzeum sztuki. Dziesięć lat temu na Andrijiwskim Uzwozie w stolicy poznał artystę z Mikołajowa Walentyna Merkułowa. Od tamtej pory zrozumiał, że jego powołaniem jest pomaganie artystom w twórczej realizacji siebie, aby o ich twórczości wiedziało więcej ludzi, a obrazy znajdowały swoje miejsce w prywatnych kolekcjach. Dzięki jego lekkiej ręce w ośrodku narciarskim „Drahobrat” odbyło się już kilka plenerów z udziałem ukraińskich artystów. Tutaj stworzono galerię, w której zaprezentowano ponad pięćdziesiąt obrazów namalowanych podczas tych plenerów. J. Prochorenko przyczynił się do tego, aby plenery odbywały się również w mieście Kosów i rejonie kosowskim, włączył się w przeprowadzenie ponad dziesięciu zbiorowych wystaw artystycznych w Kijowie i innych miastach kraju. — Moim zadaniem jest, aby w galerii były prezentowane wysokiej jakości prace ukraińskich artystów, rzeźbiarzy, fotografów — opowiada art-menedżer Miejskiej Galerii Sztuki, kurator wystawy
Tłumaczenie maszynowe
Lato to czas urlopów. Ale życie twórcze stolicy trwa. W ciągu czerwca i lipca w muzeach oraz salach wystawowych Kijowa otwarto wiele nowych wystaw artystycznych. Wśród nich znajduje się wystawa indywidualna Iwana Malyszenki w Centralnym Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Cały szereg interesujących ekspozycji przedstawiło także Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki. Autoportret Iwana Malyszenki. Dawno zasłużył na to, by zostać członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy. — Iwan Malyszenko zawsze jest w twórczym poszukiwaniu — zaznaczył laureat Nagrody Szewczenkowskiej, artysta ludowy Ukrainy Wałerij Franczuk. — Nie siedzi z założonymi rękami w pracowni. Chcę życzyć Iwanowi, aby nigdy nie zatrzymywał się na osiągniętym, a rok jubileuszowy niech przyniesie mu radość tworzenia i dostatek. Artysta wyraził wielką wdzięczność swoim kolegom, przyjaciołom, znajomym, wszystkim, którzy odwiedzili jego wystawę indywidualną. Tego dnia Iwan Malyszenko otrzymał złoty medal „Złoty Olimp” od Ogólnoukraińskiej Konfederacji Dziennikarzy za wysoki profesjonalizm i znaczący wkład w rozwój rodzimej sztuki. Odbył się również niewielki koncert. Muzyczne prezenty artysta oraz wszyscy obecni otrzymali od zasłużonej artystki sztuki estradowej Ukrainy Natalii Połtaweć oraz artysty ludowego Ukrainy Wałerija Petrenki. *** Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki Ukrainy zaprosiło na wystawę indywidualną dzieł plastycznych Julii Jehorowej-Rohowej „Polowanie na szczęście”, wystawę-konkurs współczesnej grafiki „Art-paralele 2019” oraz wystawę haftowanych obrazów Łarysy Kowalczuk-Szusterman. Odwiedzający wystawę mają możliwość zobaczyć serię dzieł, które demonstrują rozwój nowego przejawu sztuki — „polowantyzmu”. Wszystkie one zostały stworzone nową metodą malowania („polowanie na płótnie”). W tym celu Julia Jehorowa-Rohowa tworzy osobne nasadki (tak zwane „pędzle-strzały”), które wypuszcza z łuku na płótno lub karton, wcześniej nanosząc farbę. Artystka przemyśliwuje kompozycję i kolorystykę każdej pracy, biorąc pod uwagę lot strzały, jej trajektorię, kolor gruntu oraz fakturę płótna lub kartonu. Pani Julia tworzyła nową kolekcję, eksperymentując z materiałami i formami. Zdaniem artystki, „polowantyzm” jest potrzebny po to, aby ludzie byli szczęśliwsi i bardziej wolni, prościej patrzyli na skomplikowane rzeczy, a proste rzeczy rozważali uważniej. Julia uważa, że gdyby słowa „Dlaczego” i „Po co” zniknęły, a pozostałyby tylko: „Jak” oraz „Oto, Tu, Teraz”, to ludzie zaczęliby lepiej rozumieć siebie nawzajem i byliby szczęśliwsi. Wszak po próbach i poszukiwaniach otwierają się nowe drzwi. W nowym spojrzeniu znajduje się miejsce na wolne myśli. „Pobawmy się w »polowanie« — mówi Julia — w »polowanie« na szczęście. I tutaj nie jest potrzebny cel. Wszak »polowantyzm« to sztuka przede wszystkim procesu, a nie rezultatu”. Także na wystawie eksponowane są dzieła malarstwa olejnego z Haftowany obraz Łarysy Kowalczuk-Szusterman. Czarujący świat przyrody subtelnie oddany w pracach Tosi Krawcowej „Lilie”, Tetiany Pranczuk „Magia” i „Splot”, Łarysy Waszczenko „Majowe tulipany”. Obok — krajobrazy Kijowa „Widok na Dworzec Rzeczny z Truchanowa” Pauli Łytowczenko i „Plac Pocztowy” Wiktorii Rudniewej. Współczesną metropolię w swoich dziełach przedstawili Ołesia Dżurajewa i Serhij Hułewycz. Motywy ludowe legły u podstaw prac Tetiany Bałbus „Słoneczne lato” i „Bajkowe ptaki” oraz Łarysy Waszczenko „Wiesnianki”. tanecznej serii „Jedna chwila”. Po raz pierwszy zostały one przedstawione szerokiej publiczności wiosną tego roku w Miejskim Galerii Sztuki w Kijowie. Julia Jehorowa-Rohowa urodziła się w Użhorodzie. Ukończyła Instytut im. A. Erdelyego na specjalności „Malarstwo”, członkini NZAU. Od 2000 roku bierze aktywny udział w regionalnych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach oraz plenerach. Wydano około 10 książek z rysunkami artystki. Jej prace znajdują się w kolekcjach miejskich i prywatnych Ukrainy, Francji, Niemiec, Słowacji, Węgier, Kanady, Serbii, Estonii. Julia stale prowadzi warsztaty z garncarstwa i malarstwa na Ukrainie i za granicą. *** Następna ekspozycja przedstawia około 40 haftowanych obrazów ze zbiorów Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki, stworzonych przez zasłużoną mistrzynię twórczości ludowej Ukrainy Łarysę Kowalczuk-Szusterman. Mistrzyni urodziła się w mieście Kotowsk (obecnie Podilsk) w obwodzie odeskim. Ukończyła Odeski Instytut Pedagogiczny. Z zawodu jest inżynierem-wykładowcą szkolenia zawodowego. Ostatnie 35 lat mieszka na Kijowszczyźnie. Twórczość Łarysy Kowalczuk-Szusterman znana jest daleko poza granicami Ukrainy. Jej haftowane obrazy są dosłownie „namalowane” nićmi. Mistrzyni doskonale włada różnymi technikami: krzyżykiem, mereżką, haftem artystycznym i wypukłym, haftem na białym, richelieu, ściegiem gobelinowym i wieloma innymi. W dorobku hafciarki jest ponad trzysta prac. Wśród nich — martwe natury, pejzaże, portrety, kompozycje animalistyczne, a także obrazy o treści religijnej. Odbyło się już ponad 40 wystaw indywidualnych artystki. *** Celem wystawy-konkursu współczesnej grafiki „Art-paralele 2019” jest zjednoczenie artystów-grafików w celu odkrycia własnego potencjału twórczego, wspieranie rozwoju sztuki graficznej na Ukrainie, tworzenie najnowszych modeli projektów wystawowych. W ekspozycji zaprezentowano prace artystów z różnych regionów Ukrainy, które odzwierciedlają podobne i odmienne cechy procesu artystycznego na rodzimych terenach. Prace ukraińskich mistrzów tworzą poczucie niespodzianki, odkrycia, swobody. Jednocześnie wielu dziełom przypisuje się nieoczekiwane połączenie liryki i tragizmu, kontemplacji i określoności życiowego credo. Podczas otwarcia wystawy odbyło się wręczenie prezentów od partnerów projektu — Sennelier Ukraine oraz sklepu plastycznego „Karkar”. dnia Ukrainy”. Oprócz Ukrainy, prace artysty najczęściej eksponowano w Polsce i Niemczech. Artysta ilustruje książki dla dzieci. Jego obrazy znajdują się w prywatnych kolekcjach Ukrainy, USA, Niemiec, Francji, Szwajcarii, Izraela, Jamajki, Argentyny i Rosji. Od lat 2000. Wałentyn Merkułow zajmuje się działalnością pedagogiczną w mieście Jarosław (Polska), gdzie wykłada kurs kompozycji i rysunku. Także w ekspozycji przedstawiono etiudy zasłużonego artysty Ukrainy Wasyla Krasiochy, obok — prace uznanego mistrza, laureata wielu nagród artystycznych Heorhija Zajczenki. Młody artysta z Połtawy Denys Horodnyczy jest już dobrze znany daleko poza granicami Ukrainy. Inny młody artysta Jehor Dulin stale przebywa w twórczym poszukiwaniu, bierze udział w różnorodnych plenerach. Wielu zapamiętuje obraz Kateryny Lemiszewej „Zimowy pejzaż” oraz krajobrazy Karpat, stworzone przez Pawła Makedonskiego i Switłanę Szatni. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora wystaw i plenerów, członek Rady Koordynacyjnej Międzynarodowego Funduszu „Dziedzictwo Kulturowe Poł-
Tłumaczenie maszynowe
W Miejskiej Galerii Sztuki Dzielnicy Deśnianskiej stolicy, przy wsparciu miłośnika sztuki plastycznej Jurija Prochorenka, otwarto wystawę „Współczesne malarstwo ukraińskie”, na której zaprezentowano twórczość młodych i znanych ukraińskich artystów.
„Współczesne malarstwo ukraińskie” Oleh Smal. — Pomysł tej wystawy powstał spontanicznie. Inni artyści nie zdążyli na czas przygotować zaplanowanej ekspozycji, więc zwróciłem się o pomoc do Jurija Prochorenka, z którym znamy się bardzo od dawna. Przez wiele lat pracowaliśmy w jednym przedsiębiorstwie, byliśmy uczestnikami dwóch Majdanów. On w ciągu dwóch dni przygotował prace ze swojej kolekcji, przywiózł je do galerii, a my zrobiliśmy ekspozycję. Moim zdaniem obrazy są bardzo wysokiej jakości, jasne i optymistyczne, co jest niezwykle ważne w nasze niełatwe czasy. W Miejskiej Galerii trwa nieprzerwany cykl wystaw. Dużą uwagę poświęcamy młodym artystom, wystawialiśmy prace wychowanków szkół artystycznych dzielnicy Deśnianskiej. W planach są wystawy wybitnych twórców, wśród których będą narodowi i zasłużeni artyści Ukrainy… Wśród uczestników ekspozycji —
znany ukraiński artysta Walentyn Merkułow, uczestnik obwodowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw…
Oleh Smal i Jurij Prochorenko
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło ZINCZENKO, m. Bałta
Pomysł założenia w Bałcie almanachu literackiego pojawił się jeszcze dziesięć lat temu. Inspiratorem ideowym zamysłu i jednym ze współredaktorów almanachu został miejscowy literat, autor kilku książek prozatorskich, obecnie już członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Serhij Martyniuk. Do sprawy dołączyli członkowie bałtskiego oddziału Ligi Niezależnych Ukraińskich Pisarzy im. P. Czubynskiego, więc w 2017 roku sprawa realizacji tego projektu ruszyła z miejsca — rozpoczęło się praktyczne przygotowanie materiałów i całego almanachu. Jego redaktorem został znany nie tylko w Bałcie dziennikarz i poeta Mychajło Herszkowycz. Praca nad almanachem i jego wydaniem, oczywiście, wymagała długotrwałej, żmudnej pracy. Jeszcze jesienią ubiegłego roku rękopis był gotowy i istniały nadzieje, że przynajmniej na początku roku bieżącego almanach wyjdzie z druku, ale z datą 2018, bo przecież część materiałów jest z tym związana. Jednak z powodów obiektywnych wydanie znacznie się przeciągnęło.
I oto wreszcie w czerwcu tego roku ukazał się pierwszy numer almanachu „Bałtskie koło”. To wydanie, zgodnie z zamysłem, jest typu czasopiśmienniczego, czysto ukraińskojęzyczne. Materiały w nim rozmieszczono w kilku działach gatunkowych według alfabetu nazwisk autorów, głównie członków wspomnianego oddziału literackiego, szereg autorów powtarza się w różnych gatunkach literackich. W almanachu znajdują się działy poezji, prozy, publicystyki, literaturoznawstwa, humoru i satyry, „Niezapomniani”, sztuki oraz „Nowości książkowe”. Większość autorów to miejscowi, nieprofesjonalni literaci, jednak ich dorobek w almanachu jest na bardzo przyzwoitym poziomie, wyselekcjonowany z wysokimi wymaganiami.
Poezja jest reprezentowana przez wiersze muzyka Wiaczesława Bernackiego, dziennikarzy Mychajła Herszkowycza i Romana Hruszka, wspomnianego już Serhija Martyniuka, wykładowczyni studium pedagogicznego Natalii Stupak oraz przedsiębiorcy Jurija Szełudczenki. W dziale „Proza” czytelnik z zainteresowaniem przeczyta wybory „Etiudy rodzinnego kraju” Serhija Martyniuka oraz „Etiudy pedagogiczne” filologa Borysa Stupaka. Publicystyka jest reprezentowana przez wybór Serhija Martyniuka na tematy Majdanu oraz ciekawe przemyślenia Jurija Szełudczenki. Niezwykle interesującym wydaje się również artykuł tegoż Jurija Szełudczenki (znanego szekspirologa) „Paralele asocjacyjne w utworach Szekspira i Szewczenki” w dziale „Literaturoznawstwo”. Uwagę czytelników z pewnością przyciągną materiały pod rubryką „Niezapomniani” o literatach-jubilatach 2018 roku Wiktorze Finku, Stepanie Olijnyku, Wiktorze Skokowie i Petrze Skrynnyku (naszych rodakach). Humor i satyrę reprezentują Ołeksij Melnyk i Wołodymyr Palanycia. W dziale „Sztuka” opowiedziano o bałtskich plenerach i wystawach artystycznych w miejscowym muzeum. Na koniec czytelnicy mogą zapoznać się z nowościami książkowymi miejscowych autorów. Nawiasem mówiąc, piękny rysunek na okładkę almanachu wykonał znany bałtski artysta Serhij Szenderowski.
Chce się mieć nadzieję, że zarówno pierwszy, jak i kolejne wydania almanachu „Bałtskie koło” (raz na 1—2 lata) staną się ważnymi wydarzeniami w życiu literackim i kulturalnym nie tylko Bałty i obwodu odeskiego. Wierzy się również, że kierownictwo rejonu i miejscowej wspólnoty terytorialnej nie pozostanie na uboczu realizacji ciekawego projektu kulturalnego (póki co unikalnego na Odesszczyźnie), będzie zachęcać jego autorów i wspierać tę sprawę.
Egzemplarze almanachu pojawiły się już w bałtskich bibliotekach oraz w miejscowym sklepie artystycznym.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana WYHOWSKA. Ileż ich było, tych ukazów, okólników i rezolucji, które ograniczały Ukraińców w prawie do mówienia, tworzenia, a nawet życia ze swoim językiem. Tak, za język karano, za język poddawano ostracyzmowi, za język zabijano. I dopiero w 28. roku Niepodległości weszły w życie normy ustawy, które rzeczywiście chronią język ukraiński. Symboliczne jest to, że stało się to w dniu ogłoszenia Deklaracji o suwerenności. Z tej okazji w ponad 30 miastach Ukrainy odbyły się akcje społeczne „Język jednoczy”. Wśród nich była także Biała Cerkiew. Na centralnym placu, przy steli z portretami Bohaterów Niebiańskiej Sotni i poległych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, na akcji zorganizowanej przez białocerkiewską „Proświtę” i ruch obywatelski „Widsicz” zebrało się ponad pół setki ludzi. Organizatorzy rozdawali ludziom naklejki, bransoletki, balony z napisem „Język jednoczy”. Przewodniczący białocerkiewskiej „Proświty” Kostiantyn Kłymczuk zapoznał zebranych z głównymi tezami ustawy. Polegają one na tym, że wszyscy pracownicy organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, kierownicy struktur siłowych i organów ścigania muszą władać i posługiwać się językiem państwowym. Tak samo placówki sfery usług, kultury i sztuki również są zobowiązane do świadczenia usług w języku ukraińskim, a środki masowego przekazu muszą mieć odpowiedni nakład. Ustawa reguluje również udział treści w języku obcym. Pomiędzy blokami informacyjnymi przed zgromadzonymi występowali poeci i muzycy. Swoje wiersze czytali uczestnicy studia literackiego „Zuchwali romantycy” Alona Kolada i Marija Chilinicz, poeci i literaci Andrij Kyryczenko, Tetiana Strokacz, Nina Kowalczuk, Switłana Kwaszczenko, Dmytro Maksymczuk. Brzmiały autorskie poezje oraz utwory Nataliji Kuzmyczowej i Mychajła Miniajły. A czymże byłoby święto bez ukraińskiej pieśni? Zabrzmiała. Potężnie, tak jak na frontowych stepach Donbasu, ponieważ piosenkarka Oksana Kyruta jeździła z koncertami do strefy działań wojennych. Pieśń końcową „W wiśniowym sadzie” śpiewali wszyscy razem. Podczas akcji zebrano 1400 hrywien na wsparcie rodziny poległego żołnierza Dmytra Lisowoła. Kula przerwała jego życie pod Awdijiwką. Tam, gdzie wtargnęli zagraniczni najeźdźcy pod wymyślonym pretekstem ochrony „rosyjskojęzycznych”. Moskwa rozdzieliła nasz kraj i zabija naszych obywateli, ale język powinien nas zjednoczyć, żeby żadnym przybłędom nawet nie przyszło do głowy pchać się z krwawą „ochroną”. Ustawa została przyjęta. Teraz potrzeba, aby wszyscy jej przestrzegali. W rzeczywistości walka o język dopiero wchodzi w decydującą fazę. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 9 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe