Strona · s. 8strona oryginału ↗
Silny człowiek
Слово Просвіти, №30 за 2021 рік
Switłana KORONENKO Nasz związek rozpoczął się w 1999 roku. Przeżyliśmy z Mychajłem 22 lata. Można wiele opowiadać o naszym wspólnym życiu. I ja o nim opowiem w swoich wspomnieniach. Kontakty z Mychajłem Słaboszpyckim przez wszystkie te lata były wypełnione jego niezwykle interesującymi opowieściami, które stawały się wykładami, szkoleniami, edukacyjną nauką na wzór „ciekawe literaturoznawstwo”, „ciekawe kulturoznawstwo” itp. Faktycznie był to niemal codzienny edukacyjny lektorium od Mychajła Słaboszpyckiego, człowieka o fenomenalnej pamięci, analitycznym umyśle i człowieka, który sam niesamowicie uczył się każdego dnia. Bez książki po prostu go nie pamiętam. Książka była zawsze w jego rękach w domu, w wydawnictwie, w podróżach, w gościach u kogoś (od razu podchodził do półki z książkami i z jakąś niezwykłą czy niecodzienną uwagą „skanował” książki). Trudno było go zaskoczyć jakąś książką, bo wszystko czytał i wszystko wiedział. Jeśli trafiała się ciekawa książka, której nie miał, robił wszystko, aby się u niego pojawiła. Potem hojnie dzielił się swoimi książkami z przyjaciółmi i nieznajomymi ludźmi. Często kupował kilka takich samych książek, które go zainteresowały, i również je rozdawał. Za najlepszy prezent uważał książkę. Pracownicy wydawnictwa „Jarosławiw Wał” i Ligi Ukraińskich Mecenasów przez wiele lat w przeddzień jego urodzin kupowali książki, których tytuły wypytywali u niego wcześniej. Bardzo interesował się historiami ludzi sukcesu. Zachwycał się nieprzeciętnymi ludźmi, gromadził ich wokół siebie, pisał o nich. A w ostatnich latach, kiedy psuł mu się wzrok, kupowałam mocne lampy oświetleniowe i wieczorami w naszym mieszkaniu płonęło jasne światło. Czytać przestał wtedy, gdy ból stał się już nie do zniesienia, gdzieś na miesiąc przed odejściem. A jeszcze nasze życie, przed wszystkimi przyszłymi chorobami Mychajła, było wypełnione niekończącymi się podróżami po Ukrainie. Były to prezentacje jego książek i książek wydawnictwa „Jarosławiw Wał” – często na uniwersytetach i w bibliotekach, gdzie odnosił niezmienny sukces i budził zachwyt obecnych. Po jego opowieściach niemożliwe było nie kupić książek, o których opowiadał. Wyrazisty talent oratorski, artystyczność, szczerość i niesamowita charyzma Mychajła były zdumiewające. Kobiety zachwycały się i zakochiwały w nim praktycznie do końca jego życia. Ja początkowo często byłam zazdrosna, a potem wreszcie zrozumiałam, że nic mi z tego powodu nie grozi… Dzięki Mychajłowi poznałam wielu niezwykłych bohaterów jego książek i jego przyjaciół. Jednym z nich był Pawło Zahrebelny. Jeździliśmy do niego na daczę, rozmawialiśmy. Dokładniej, oni rozmawiali, a ja z zachwytem słuchałam i oglądałam ogromną bibliotekę Zahrebelnego. Wcześniej znałam Pawła Archypowycza z daleka. To właśnie on swego czasu, w 1980 roku, kiedy byłam jeszcze studentką pierwszego roku, nalegał na to, aby w prestiżowym „Radianśkym pysmennyku” została wydana moja pierwsza książka poetycka „Suzirja wesnianok”… Jeszcze jeden z bohaterów – Petro Jacyk, pierwszy „żywy” milioner w moim życiu dziennikarskim, spotkania z którym oczekiwałam z niecierpliwością. Jacyk był prosty, dostępny, w niedrogich, zwykłych garniturze i koszuli, i z bardzo uważnym spojrzeniem. Nigdy bym nie uwierzyła, że ma takie środki. Ale dla niego to było normalne. Żadnej wyższości, żadnej pogardy, uprzejmość i skromność. A jeszcze – niesamowite pragnienie wiedzy, czym żyje Ukraina i czym może jej pomóc. Nie miał różowych okularów, bardzo trzeźwo, może nawet zbyt trzeźwo oceniał sytuację na Ukrainie. O wiele rzeczy dopytywał się u Mychajła, a ten szczerze mu odpowiadał… Ostatni przyjazd Jacyka na Ukrainę był na zamknięcie Pierwszego konkursu znawców języka ukraińskiego w filharmonii, na którym był obecny i przemawiał Łeonid Kuczma. A potem Mychajło poprosił mnie o nagranie z Jacykiem wywiadu o konkursie. „To mój najbardziej udany projekt” – powiedział wtedy Jacyk. Nagrywałam go na dyktafon w pokoju hotelu „Łybid”. Jak się potem okazało: był to ostatni wywiad mecenasa. W maju 2000 roku. Jesienią, przed drugim konkursem, Jacyka już nie było. Z czasem Mychajło wydał książkę wspomnień o nim, do której wszedł również mój wywiad. Z czasem poznałam wielu diasporowych bohaterów książek Mychajła. Przyjeżdżali na Ukrainę do Mychajła – jak do krewnego czy dobrego przyjaciela. Jeden z takich diasporowych gości – Stepan Horłacz – mieszkał u Mychajła w domu miesiącami, kiedy przyjeżdżał z Kanady na Ukrainę… Mychajła zawsze otaczali nieprzeciętni ludzie. Było mu z nimi ciekawie, a im było ciekawie z nim. Mychajło potrafił się przyjaźnić i był bardzo oddany w przyjaźni. Jego przyjaciele również byli wierni i wspierali go. Ale znam kilku (bardzo niewielu!), którzy nie przeszli próby przyjaźni z Mychajłem. Mychajło po prostu wykreślił ich ze swojego życia i nigdy więcej z nimi nie rozmawiał ani o nich nie wspominał. Byli dla niego jakby martwi. Ale swoich prawdziwych przyjaciół na wszelkie sposoby wspierał, pomagał finansowo, wydawał, pisał o nich… Wierniejszego przyjaciela niż Mychajło nie znam… Jednym z takich oddanych przyjaciół Mychajła był Wołodymyr Antonowycz Zahorij. Ich przyjaźń była sprawdzona pod kątem trwałości i niezawodności przez ponad dwie dekady. To właśnie Zahorij przychodził z pomocą Mychajłowi w najcięższych czasach. Kilka bardzo drogich operacji, kiedy Słaboszpycki był na progu między życiem a śmiercią, opłacił Wołodymyr Antonowycz. Pomógł też wtedy, gdy Mychajła już nie było i trzeba było opłacać niemałe usługi pogrzebowe i cmentarne… To właśnie Zahorij przyszedł do hospicjum i rozmawiał z Mychajłem na dzień przed jego śmiercią… Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka stał się częścią naszego życia z Mychajłem. Byłam obok, zaczynając od negocjacji w Ministerstwie Oświaty i Nauki w przeddzień 1. i kończąc na 21., który odbył się w covidowej, nietypowej formie online-maratonu. 21 lat jeździliśmy na wszystkie otwarcia konkursu, który co roku rozpoczynał się w którymś z centrów obwodowych. Wiem o konkursie wszystko od nieoficjalnej strony. Znam wielu pisarzy, którzy odbierali jako osobistą zniewagę sukces tego edukacyjnego projektu, i znam wielu, a może i niewielu, którzy po prostu byli obok i pomagali, często wykładając własne środki. Pomagają i dzisiaj, po śmierci Mychajła. Obecnie ja, już jako dyrektor wykonawcza fundacji charytatywnej „Liga Ukraińskich Mecenasów”, będę prowadzić ten unikalny projekt. Tak zdecydowali członkowie Ligi i prezes Wołodymyr Zahorij. Chyba najpłodniejszym okresem w życiu Słaboszpyckiego-pisarza były te 22 lata naszego związku. Robiłam wszystko, aby mógł pisać, biorąc na siebie gospodarcze kłopoty. Wiem, jak dobierał materiały, jak pisał, jak wątpił, jak cieszył się Mychajło, pisząc swoje książki. Niemal encyklopedyczne „Ukraińscy mecenasi” (2001) stały się pierwszą książką, którą wpisywałam na komputerze i do której dobierałam zdjęcia. Była niezwykle popularna, miała trzy nakłady, a obecnie wznawia ją fundacja charytatywna Zagoriy Foundation. Nad tą książką Mychajło pracował do ostatniego dnia. Już po jego śmierci uporządkowałam rękopisy i przekazałam do fundacji charytatywnej Zagoriy Foundation. Mam nadzieję, że będzie to piękne, szlachetne wydanie o ukraińskich dobroczyńcach od dawnych czasów po dzień dzisiejszy.
W 2003 roku ukazała się książka, która dla kogoś mogłaby stać się monografią ze względu na ogrom informacji i którą potem rzeczywiście rozciągnięto na monografie: „Poeta z piekła (Todos Osmaczka)”. Wydawało się, że o bohaterze tej powieści wiem wszystko. Nawet sama napisałam wtedy esej o Osmaczce. Informacji od Mychajła było niezwykle dużo. W 2005 roku za tę powieść Mychajło otrzymał Nagrodę im. Tarasa Szewczenki. Byliśmy szczęśliwi. Jest niemało zdjęć Mychajła z tamtych dni. (Fotografowałam go bardzo dużo przez wszystkie lata. Tych zdjęć są setki, jeśli nie tysiące w naszym archiwum). To wielkie szczęście dla pisarza, gdy jest uhonorowany w rozkwicie sił. „A co będziesz robił dalej? Nagrodę Szewczenki już masz…” – dopytywał się wtedy jeden ze znajomych. Mychajło tylko się uśmiechał. A ja mówiłam: „Powinieneś był otrzymać Nagrodę Szewczenki jeszcze za swoją „Marię Baszkircewą”!”. W 2004 roku Mychajło wydał także niemal encyklopedyczną książkę „Niezagubiony ukraiński człowiek”, jakby zaprzeczając Szlemkewyczowi z jego znaną książką „Zagubiony ukraiński człowiek”, wydaną w 1954 roku w Nowym Jorku. 55 (!) portretów diasporowych Ukraińców weszło do tego wydania. „To – o najlepszych ludziach diaspory”, – mówił wtedy Mychajło. W tym samym 2004 roku jeszcze jedna książka „Według hamburskiego rachunku. Czytelnicze marginalia i wariacje na temat Pawła Zahrebelnego”. Mychajło zachwycał się Zahrebelnym, czytał wszystkie jego utwory. Zdaje się, że pisał o wszystkich jego utworach. Bardzo wysoko stawiał go jako encyklopedystę i niezwykle utalentowanego pisarza. Opowiadał mi, dlaczego tak nazwał książkę: „W dawnych czasach, jak zresztą często i dziś, zapaśnicy nie występowali w publicznych zawodach uczciwie. Zawsze na zamówienie. Dzisiaj wygrywa jeden, jutro drugi, pojutrze trzeci. Zawsze obrazowo, efektownie, dla pieniędzy. Ale raz w roku zapaśnicy zjeżdżali się do Hamburga i w jednej z karczm przeprowadzali uczciwe pojedynki, żeby wiedzieć, kto realnie jest najsilniejszy. I tutaj nie chodziło o tytuły czy pieniądze”. Tytułem tej książki Mychajło jednoznacznie powiedział o tym, kto w ówczesnej literaturze był pierwszy według hamburskiego rachunku. Dzisiaj można to powiedzieć o samym Mychajle Słaboszpyckim. W 2004 roku przeżyliśmy pierwszy Majdan, chodziliśmy tam codziennie, przekazywaliśmy żywność, pieniądze. Wydawało się, że jesteśmy na progu nowego życia dla Ukrainy. I Mychajło, odłożywszy zaplanowaną książkę, na gorąco pisał książkę „Pejzaż dla Pomarańczowej rewolucji”. Wyszła ona w 2005 roku. Zdaje się, że jej nie zauważono. Życie toczyło się dalej… Dzisiaj, kiedy większość już zapomniała o tamtych czasach, jest to jak unikalny dokument o naszych gorących myślach, marzeniach, nadziejach 2004 roku… W 2006 roku Mychajło wydał encyklopedyczną pod względem zawartości książkę „25 poetów ukraińskiej diaspory” (725 stron!). Nowe wydanie oznaczy jako „25 ukra-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
