Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Bezgraniczny smutek...

Слово Просвіти, №30 за 2021 рік

Nina HOŁOWCZENKO Na dziesiątym Książkowym Arsenale nie było stoiska wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, ponieważ jego dyrektor Mychajło Słaboszpycki w przeddzień (30 maja 2021 roku) odszedł do lepszego świata. I dopóki rodzina, przyjaciele i koledzy dochodzili do siebie po stracie, było, najwyraźniej, nie do artystycznych imprez… Ale głos Mychajły Słaboszpyckiego zabrzmiał na tym święcie książki! 24 czerwca w ramach Programu Literackiego Książkowego Arsenału odbyły się premiera i dyskusja nad filmem dokumentalnym „Uljanenko: bez cenzury”. Autorem scenariusza i producentem filmu jest ukraiński reżyser filmowy, syn M. F. Słaboszpyckiego, Myrosław Słaboszpycki („Plemię”). Współproducentami są Wołodymyr Tychyj i Ihor Sawyczenko, reżyserką – Julija Szaszkowa. Produkcja została zrealizowana przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Film – pierwsza próba portretu ukraińskiego artysty na tle lat 90. i 2000. – zbudowany jest na algorytmie wspomnień o Ołesiu Uljanence ludzi, którzy dobrze go znali. Wśród rozmówców, którzy dzielą się w filmie momentami polarnymi wrażeniami, są pisarze i dziennikarze różnych pokoleń: Mychajło Brynych, Pawło Wowacz, Iryna Wannikowa, Serhij Żadan, Switłana Powałajewa, Andrij Kokotiucha, Pawło Zahrebelny, Jurij Muszketyk, Wołodymyr Jaworiwski i inni. Swoistym lejtmotywem, który harmonizuje kontrastowe opinie i uwydatnia osobowość anarchisty i pisarza Ołesia Uljanenki, brzmią w filmie dokumentalnym komentarze literaturoznawcy i krytyka literackiego Mychajły Słaboszpyckiego. Oksymoroniczny dar Mychajły Fedotowycza do łączenia rzeczy niepołączalnych na poziomie sztuki przydał się również w filmie o buntowniku Uljanence. Zatem historie przyznania małej nagrody im. Szewczenki za powieść „Stalinka” oraz procesu sądowego w sprawie powieści „Kobieta jego marzeń”, próby Ołesia Uljanenki, by podważyć postsowiecką skostniałość procesu literackiego na Ukrainie, połączyć wielką miłość ze stanem duszy epatującego pisarza i stylem życia bohemy — to akcenty filmu, które sprzyjają „przecieraniu lustra” (według M. Słaboszpyckiego). Poprzez pajęczynę emocji, politykierstwa, moralizatorstwa, dzięki dobranym faktom i komentarzom wielu ludzi, którzy kontaktowali się z O. Uljanenką, w filmie dokumentalnym wyłania się postać baudelaire’owskiego „błazna”, powołanego na Golgotę twórczości i przełamywania rutyny, swoiste „kwiaty zła” Uljanenki. Właśnie tak traktuje los i twórczość jedynego oficjalnie zakazanego pisarza niepodległej Ukrainy Mychajło Słaboszpycki, jak, właściwie, i twórcy filmu. Swoistą metaforą filmu w całości, obrazu „przecierania lustra”, występuje epizod z umieszczeniem tablicy pamiątkowej na budynku szkoły w mieście Chorol, gdzie uczył się Ołeś Uljanenko. W procesie montowania tablicy na ścianie, przewiercania ŚCIANY (!!) wiertarką, zmiatania / przecierania pyłu z portretu niby odcina się brud, śmieci, nieistotne detale i wyłania się oblicze męczennika, który złożył na ołtarzu współczesnej literatury ukraińskiej swoje życie. I z czasem dołączył do kohorty artystów, których innowacyjność twórczości została zrozumiana po wszystkich „sinusoidach” życia – sukcesu, olśnień, rozczarowań, dramatów i tragedii, sądów, plotek, ich fizycznej śmierci. W ten sposób słowo Mychajły Fedotowycza jako krytyka literackiego i współczesnego świadka wielu zjawisk w ukraińskim procesie literackim zostało jednak ujawnione także na Książkowym Arsenale 2021 roku. Ów dar do tworzenia wysokiej harmonii poprzez łączenie kontrastowych zjawisk, ludzi, pojęć Mychajło Fedotowycz przejawiał w wielu sytuacjach. Namiętny miłośnik języka ukraińskiego, literatury ukraińskiej – był wydawcą, organizatorem i prowadzącym wieczory pamięci „kijowskiej legendy”, rosyjskojęzycznego poety Leonida Kisielowa (autora słynnych wersów „…Ja postoju u kraja bezdny / I wdrug pojmu, słomias’ w toskie, / Chto wsie na swiete — tolko piesnia / Na ukrainskom jazykie”). Namiętny zwolennik piątego prezydenta Ukrainy, który podpisał się pod kilkoma listami w jego poparciu, przez ponad dwadzieścia lat współpracował w ramach Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka z Iryną Farion, która ostro krytykuje politykę Petra Poroszenki. Tylko na imprezach artystycznych, zorganizowanych przez M. Słaboszpyckiego, doktor nauk biologicznych Wałerij Korniejew czyta sugestywną lirykę Switłany Koronenko, lekarz-psychoterapeuta Ołeksandr Strażnyj wykonuje piosenki napisane do wierszy Switłany Koronenko, a mikrofon przed gitarą barda trzyma doktor nauk filologicznych Mykoła Sulyma… W każdym kontakcie, zainicjowanym przez Mychajłę Fedotowycza (czy to prezentacje książek J. Szczerbaka, W. Panczenki, S. Koronenko i in., czy wieczory twórcze D. Pawłyczki, I. Korsaka, B. Horynia i in.), dominował nie składnik informacyjno-rozrywkowy, a potężne wypełnienie intelektualne. Wystąpienia Wadyma Skuratiwskiego, Switłany Jowenko, Pawła Hrycenki, Mykoły Żułynskiego, Lubowi Hołoty, Pawła Mowczana – ukraińskich intelektualistów starszego pokolenia zawsze dodawały energii świeżością myśli, która była poparta ich nieprzeciętnym doświadczeniem życiowym i zawodowym. Przy tym Mychajło Fedotowycz miał dobre wyczucie na najnowsze zjawiska zarówno w życiu, jak i w kulturze. Pamiętam, jak po raz pierwszy zobaczyłam go, znanego i autorytatywnego pisarza, krytyka literackiego, działacza społecznego, zimą na Chreszczatyku podczas Pomarańczowej Rewolucji. W tradycyjnym berecie (jeden z atrybutów klasycznego ukraińskiego inteligenta), z teczką w rękach, stał na rogu Chreszczatyka i ul. Bohdana Chmielnickiego, uważnie wpatrywał się w ludzi, jakby próbował nie tylko zapamiętać twarze, lokalizacje, hasła, namioty, gwar, ale napełnić się, natchnąć tak nieoczekiwanym i wysokim duchem Majdanu… A z czasem w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” wydano „Wiersze z wojny” Borysa Humeniuka. Wiersze białe uczestnika Rewolucji Godności, ochotnika operacji antyterrorystycznej Borysa Humeniuka (pseudonim „Karmeluk”) M. Słaboszpycki nazywał „strasznymi wierszami”, ale poczuł niesamowitą prawdę słowa realnego bojownika i poety. Poczuł, że tak prosto, uczciwie i jednocześnie obrazowo i głęboko o nieoczekiwanej wojnie, spowodowanej przez „starszego brata”, może napisać tylko ten, kto przebywał w tym nowym piekle… Kiedy społeczność literacką wstrząsnęła wieść o śmierci Mychajły Słaboszpyckiego, wielu ludzi odpowiedziało na smutne wydarzenie wspomnieniami i słowem podziękowania za to, że w swoim czasie Mychajło Fedotowycz wsparł ich w twórczym rozwoju (na przykład Myrosław Docyneć, Wołodymyr Pohorecki, Tetiana Dejnehiwa i in.). Tak samo i ja wspominam Mychajłę Fedotowycza z głębokim szacunkiem i wdzięcznością, bo w swoim czasie wśród niewielkiego kręgu profesjonalistów zauważył moje publikacje krytycznoliterackie, cenił je, zapraszał na wieczory twórcze, które organizował, opublikował mój artykuł „Baudelaire’owskie motywy „Misterii” Switłany Koronenko” jako posłowie do zbioru wierszy poetki „Zaklęcia na język białoruski”. A w lutym 2021 r. zdążył Archiwalne zdjęcie z początku XX wieku. Rodzina Mychajły i Anastasiji Słaboszpyckich. Na rękach u Mychajły Słaboszpyckiego syn Fedot (ojciec pisarza Mychajły Słaboszpyckiego). Obok, zapewne, dzieci z pierwszego małżeństwa. Jak się nazywały i jaki był ich los, dzisiaj, zapewne, już nikt nie powie... To unikalne zdjęcie przechowywało się w archiwum Wałentyny Słaboszpyckiej, siostry Mychajły, która tragicznie zginęła niedawno

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn