Strona · s. 11strona oryginału ↗
Porzucił nadzieję
Слово Просвіти, №30 за 2021 рік
Ihor ZOC, dziennikarz z Doniecczyzny
Spotkań z Michajłem Słaboszpyckim było niewiele, ale wszystkie niezapomniane… W Doniecku, gdzie redagowałem gazetę „Doniecznyna”, jego nazwisko nabrało dla mnie szczególnej wagi, kiedy nasza pozaetatowa autorka z Mariupola Iryna Mołczanowa (która, nawiasem mówiąc, przyjechała z Rosji i, zakochawszy się w naszym kraju, dobrze poznała język ukraiński) napisała o udziale uczniów miasta w Międzynarodowym konkursie znawców języka ukraińskiego, który zapoczątkowali pisarz Michajło Słaboszpycki i dobroczyńca z Kanady Petro Jacyk. Działo się to na przełomie tysiącleci, a akcję, która przypłynęła z Kijowa, patriotyczne siły obwodu oczywiście witały: wtedy czuło się żywe pragnienie ukraińskiego słowa, z językiem ojczystym na Donbasie jeszcze nie walczono ze wszystkich rodzajów broni… W gazecie informowaliśmy o zwycięzcach konkursu z naszego kraju, szczerze się cieszyliśmy z ich sukcesów. A jeszcze inicjatywa, zapoczątkowana przez M. Słaboszpyckiego i P. Jacyka, w pewien sposób utwierdzała nas w słuszności wybranej drogi: w 1998 roku gazeta „Doniecznyna” ustanowiła nagrodę „Pielęgnujmy język ojczysty” i przez prawie dziesięć lat nagradzaliśmy pedagogów, pracowników kultury, dziennikarzy… Prezentacja książki M. Słaboszpyckiego „Gambit nadziei” stała się dla mnie w Kijowie pierwszym znaczącym wydarzeniem, bo kilka dni wcześniej wyrwałem się z Doniecka opanowanego przez bojowników. Nigdy nie zapomnę przestrzeni wypełnionej po brzegi w księgarni „Je” na ulicy Łysenki. Moderuje Jurij Szczerbak, w centrum uwagi – autor książki o wydarzeniach na Majdanie, napisanej na gorąco, a także uczestnicy i świadkowie Rewolucji Godności… Kulminacją spotkania 17 lipca 2014 roku było wystąpienie Liubow Hołoty, która podzieliła się wrażeniem z książki i odczytała z telefonu przed chwilą otrzymane SMS-y: „Nad Donbasem zestrzelono Boeinga…”. „Zaczęła się trzecia wojna światowa”, – te straszne słowa wybrzmiewają z jej ust, chociaż, jak nie tylko mnie się wydawało, nikt nie mógł uwierzyć w ich realność. Dodam: „Gambit nadziei” drukowano w odcinkach w „Słowie Proświty”, niektóre numery pisma długo przechowywałem w pierwszych latach przesiedleńczych. To właśnie przekonujące, żywe teksty Michajła Słaboszpyckiego o przesłankach Majdanu skłoniły mnie do prenumerowania czasopisma proświtiańskiego kilku bibliotekom w strefie frontowej. A na burzliwym Donbasie toczyły się walki i już powstawała nowa książka – „Wielka wojna 2014. Ukraina /wyzwania, nadzieje, materiały/”. O tym zbiorze autor na prezentacji w Kijowskim Domu Nauczyciela 14
...kwietnia 2015 roku powiedział: „W niej są przeczucia wojny. Zacząłem ją pisać po zdobyciu Słowiańska jako dziennik – zapisywałem historie, które słyszałem lub widziałem. Bohaterami stali się ludzie, w taki czy inny sposób związani z wydarzeniami na Wschodzie… Czułem ogromną wagę tego materiału, bo minie czas i wszyscy bohaterowie zostaną zapomniani. A jest ich bardzo wielu”. Podczas tamtej pamiętnej prezentacji w historycznym budynku, w sali wypełnionej po brzegi, pojawiło się – i z pewnością nie tylko u mnie – poczucie, że ten ukraiński wszechświat wokół Mychajły Słaboszpyckiego i autorów książek, które prezentuje jego wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, jest naprawdę bardzo potężny. Ma wielką siłę przyciągania. Miłośnicy twórczości pisarza przychodzą do niego po odpowiedź o losy Ukrainy, a ta nie może zostać udzielona przez prezydentów, lecz tylko przez tak potężnych intelektualistów, jak Mychajło Fedotowycz… Wydaje mi się, że wciąż słyszę jego głos podczas jednej z prezentacji w Narodowym Muzeum Literatury: największa sala na drugim piętrze nie pomieściła wszystkich chętnych, sąsiednia przestrzeń również się zapełniła i my dostaliśmy miejsce na korytarzu, gdzie chwytaliśmy każde słowo, pełne niepokoju, ale również nadziei. A ponadto Mychajło Fedotowycz w swoich wspomnieniach „Przecieranie lustra” porywająco opowiedział o Anatoliju Łupynosie, prześladowanym przez reżim sowiecki nacjonaliście i bojowniku o niepodległość Ukrainy, moim zemieślniku ze wsi. Prawda, jego rodzice zostali wywiezieni z Donbasu, a on jeszcze nawet nie poszedł do szkoły. Żywo napisał autor o moim rodaku, i skąd on tyle informacji wykopał! Miałem szczęście, że w tym roku dyrektor „Jarosławiwa Wału” pobłogosławił wydanie mojej książki „Donbasija” i powiedział o niej dobre słowo. Miło było dowiedzieć się, że Mychajło Fedotowycz słyszał naszą rodzinną historię od Walerija Hużwy, i że ci mistrzowie słowa złożyli swoje autografy na zbiorze o mieszkańcach Doniecka. W maju odwiedziliśmy wydawnictwo we dwóch z synem, zrobiliśmy sobie zdjęcie na pamiątkę z książkami Switłany Koronenko, a ja powiedziałem o mojej koleżance z roku wiele zasłużenie dobrych słów. Chciałem jakoś podnieść na duchu Mychajłę Fedotowycza, który, mimo złego samopoczucia, prosił, by nie zapomnieć o zaproszeniu, gdy będziemy oblewać książkę… Nie było nam dane. W swoim twórczym dziedzictwie pozostawił nam nadzieję na zdobycie w walce swojej Ukrainy. Pokłon i jasna pamięć.
Jedna z ostatnich fotografii Mychajły Słaboszpyckiego w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. 11 maja 2021 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
