Strona · s. 12strona oryginału ↗
Perła kirgiskiego eposu bohaterskiego – w języku ukraińskim
Слово Просвіти, №30 за 2021 рік
Nie ma literatur wielkich i małych. Każda dla swojego narodu jest wielka. I wnosi niepowtarzalny wkład do literatury światowej, bez którego nie byłaby ona pełnowartościowa, doznałaby niepowetowanej straty. Literatura kirgiska wzbogaciła światową o co najmniej dwa fenomenalne zjawiska – twórczość Czyngiza Ajtmatowa oraz wielki pod względem objętości, treści i formy epos bohaterski „Manas”. Literatura kirgiska do końca XIX wieku istniała jedynie w formie ustnej, co pozwoliło zgromadzić niemałe bogactwa folklorystyczne. Przede wszystkim dotyczy to eposu bohaterskiego. Wysoką wartością estetyczną odznaczają się poematy epickie o Kodżojaszu i jego synu Mołdojaszu, Er-Tosztuku, Dżanyle, Er-Tabyldy, Kurmanbeku i in. Na najwyższe oceny zasługują poematy romantyczne „Ołdżobaj i Kiszymchan”, „Saryndży-Bokioj”, „Mendirman”, poemat satyryczny „Kedejchan”. Każdy naród uznałby za zaszczyt szczycić się takimi dziełami. Zatem konieczna jest potrzeba tłumaczenia i studiowania oryginalnych i artystycznie doskonałych kirgiskich bohaterskich poematów epickich, które bez przesady można zaliczyć do skarbca kultury światowej. Pierwszym po „Manasie”, który trafia do ukraińskiego czytelnika w języku ojczystym w tym wydaniu, jest epos bohaterski „Er-Tosztuk” („tarcza, obrońca narodu”). Można znaleźć niemało wspólnego między „Er-Tosztukiem” a utworami folklorystycznymi innych narodów (podobieństwo typologiczne to zjawisko powszechne dla mitologii i dawnego folkloru), na przykład z naszym „Kotygoroszkiem”. Podobnie jak kirgiski bohater, Kotygoroszko trafia do podziemnego, „innego” świata, na ziemię wynosi go gryf, którego pisklęta uratował przed powodzią (Er-Tosztuka wynosi ptak, którego pisklęta bohater uratował przed smokiem). Nawet, tak jak Er-Tosztuk, Kotygoroszko odcina kawał własnego mięsa, aby ptak mógł się posilić i wreszcie wynieść go na powierzchnię. Pomocnicy kirgiskiego bohatera Mamity (Maamity), obdarzeni zdumiewającymi zdolnościami niezwykle szybkiego biegania, słyszenia najmniejszych dźwięków itp., mają swoje odpowiedniki w bajce o Kotygoroszku i innych ukraińskich bajkach – w postaciach Wernyhory, Wernyduba, Prudywusa i in. Kirgizi uważają Er-Tosztuka nie tylko za niesamowitego bohatyra, ale także za obrońcę rodzinnego kraju i własnego etnosu, dlatego sławę i pamięć o nim „Naród kirgiski zachowuje,/ O sile marzył, póki żyje!”. Patriotyczne brzmienie „Er-Tosztuka” stawia go w jednym rzędzie z „Porwaniem byka z Cuailnge”, „Pieśnią o Rolandzie”, „Pieśnią o moim Cydzie”, „Słowem o wyprawie Igora”, ukraińskimi dumami ludowymi, serbskimi pieśniami junackimi… Tłumaczenia „Er-Tosztuka” na język ukraiński dokonał Wołodymyr Narozia, którego wkład w rozwój i wzmocnienie ukraińsko-kirgiskich relacji trudno przecenić. Od 1990 r. jest założycielem i kierownikiem artystycznym Ukraińskiego Zespołu Ludowego „Barwinok” w Biszkeku, od 1993 r. – założycielem i przewodniczącym rady Ukraińskiego Towarzystwa Republiki Kirgiskiej „Berehynia”, od 1998 roku – założycielem, autorem, redaktorem i prowadzącym ukraińskojęzycznej audycji „Berehynia” w pierwszym Narodowym kanale radiowym Kirgistanu, od 2006 roku – wiceprezesem towarzystwa przyjaźni „Kirgistan – Ukraina”, od tego samego roku – redaktorem gazety „Berehynia”. Wołodymyr Narozia nie tylko zajmował te stanowiska. Zakres jego stałej pracy jest niesamowity. To i organizacja znacznej liczby wydarzeń, i działalność muzyczno-koncertowa, i nawiązywanie ukraińsko-kirgiskich kontaktów kulturalnych, i ścisła współpraca z Ambasadą Ukrainy w Republice Kirgiskiej oraz Ambasadą RK w Ukrainie, i działalność naukowa w zakresie badania bytu Ukraińców w Kirgistanie, i działalność translatorska (o której nieco później), i zachowanie, a nawet rozwój ukraińskich tradycji i kultury na kirgiskich terenach… W ukraińskie tłumaczenie W. Narozia wkroczył przebojowo i przekonująco wraz z wydaniem „Opowieści o Manasie, Semeteju i Sejteku” w 2017 roku. A wcześniej były lata wytężonej pracy w poszukiwaniu odpowiedniej leksyki, rytmiki, zachowaniu egzotyzmów czy doborze ich ukraińskich odpowiedników itp. I oto nowy wkład do skarbca ukraińskich tekstów światowego dziedzictwa literackiego, jego arcydzieł – kirgiski epos ludowy „Er-Tosztuk”. Mykoła WAŚKIW
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
