Strona · s. 15strona oryginału ↗
Kobiety, za którymi się tęskni, albo kino od rodziny
Слово Просвіти, №30 за 2021 рік
Serhij TRYMBACZ, zastępca przewodniczącego NSKU. Do swoich 84. urodzin Ada Rogowcewa zaprezentowała film dokumentalny „Wiatr ze Wschodu”, który jest reżyserskim debiutem jej córki, aktorki i reżyserki Kateryny Stepankowej. Właśnie tak: prezentacja filmu odbyła się w dniu urodzin Ady Mykołajiwny w Domu Kina. Aktorka nie ukrywa swojego wieku, chociaż trochę smuci się cyframi. „Nie wyobrażacie sobie – powiedziała Ada Rogowcewa po zakończeniu pokazu – jak mi, w wieku 84 lat, patrzeć na siebie na wielkim ekranie”. A co tu wyobrażać, kiedy przed nami młoda kobieta?! Mówię to nie dlatego, że wielkiej aktorce wypada prawić komplementy (zasłużone!), ale dlatego, że tak właśnie jest. Ada Rogowcewa to jedna z najwybitniejszych aktorek w historii ukraińskiego teatru i kina. Teatr trochę przeważa, moim zdaniem. Bo właśnie na scenie widzowie bardziej zarażają się blaskiem i geniuszem kobiecości, który płonie w Rogowcewej... Myślę, że dla wielu Ada Mykołajiwna jest ucieleśnieniem nie tylko człowieczeństwa, ale i idealnej kobiety! Jeden tylko przykład – spektakl „Warszawska melodia” (według sztuki Leonida Zorina) na scenie teatru im. Łesi Ukrainki. Tego nie da się zapomnieć – jak Helena-Rogowcewa wlatywała na scenę, jak w każdym poruszeniu jej duszy i ciała świeciła Miłość. Na tym spektaklu byłem ze swoją koleżanką z roku Tetianą – i czyż to dziwne, że potem została moją żoną? Od takiego szczepienia Miłością i Talentem nie można było samemu się nie zarazić – Miłością, w jej idealnym wymiarze. Niestety, dzisiaj trzeba to tłumaczyć… W reklamowym klipie do filmu „Wiatr ze Wschodu” Rogowcewa wyjaśnia historię filmu: „Od 2014 roku jesteśmy na Wschodzie. Mamy zespół. Inicjuje wyjazdy moja córka Kateryna Stepankowa. Z nami jeździ mój wnuk Ołeksij. On jest operatorem, filmował linię frontu, chłopaków, nas. Pytają mnie, dlaczego w tak poważnym wieku jeżdżę tam. Przecież, mówią, trzeba tam dojechać… Powiem tak. Tam bronią naszej ziemi moje dzieci, moje wnuki, moi towarzysze. Chłopcy noszą mnie na rękach, przekazują z rąk do rąk. Oni przecież nie mnie, artystkę, noszą. Oni noszą mamę swoją, babcię, siostrę, narzeczoną. Oni noszą kobietę, za którą tęsknią…”. Wyraziste i dokładne wyjaśnienie. Ludzie na wojnie potrzebują kobiety – idealnej kobiety, którą jest Ada Rogowcewa. Przyjęło się uważać, że gdy mówią armaty – muzy milczą. Jednak, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, wojna aktywuje romantyczne uczucia, romantyczne obrazy. Te obrazy i ideały wiozą do strefy frontowej artyści. I w tym jest odpowiedź filmu „Wiatr ze Wschodu” na pytanie o to, jak być twórcą, twórczynią w sytuacji, gdy twoja Ojczyzna jest w ogniu. Jak przekształcić pokłady twojej twórczej energii w wiatr, który wieje w ukraińskie żagle?! Aktywuje się nie coś, a energia i pokłady rodzinnego bytu. Rodzinnego! Gdzieś czterdzieści lat temu po raz pierwszy trafiłem do mieszkania Rogowcewej i jej męża, równie słynnego aktora Kosta Petrowycza Stepankowa. Mieszkanie znajdowało się w budynku w pobliżu teatru imienia Łesi Ukrainki. Takiego urządzenia życia nie widziałem ani przedtem, ani potem. Co pięć minut rozlegał się dzwonek do drzwi, ktoś przychodził i wychodził, coś jadł i pił, czymś się dzielił i coś szybko zyskiwał… Cygański tabor, chciałoby się powiedzieć, ależ nie, tutaj dominowały stałe wartości, tutaj uspokajali, darowali miłość i wiarę w ciebie. Mieszkania się zmieniały – nie zmieniał się model urządzenia. W związku z tym początek „Wiatru ze Wschodu” można było nakręcić i w mieszkaniu Rogowcewej-Stepankowa na Jarosławowym Wale, jednak wybrano foyer teatru „Suzirja” (nawiasem mówiąc, główny reżyser tego teatru Ołeksij Kużelnyj inicjował i popychał pracę nad filmem). Dokładny mise-en-scène: Rogowcewa siedzi za stołem, przygotowując się do czytania tekstów sztuki. Najpierw sama, a potem powoli schodzą się i inni aktorzy oraz aktorki. Akcentowane jest to, że są członkami jednej rodziny, której głową jest Ada Mykołajiwna. Pierwszą pojawia się Katia, Kateryna Stepankowa. Aktorka i reżyserka teatru, prawdziwa córka tej niezwykłej rodziny. Jej jeszcze w dzieciństwie zaszczepiono wirus Miłości i Talentu, wirus, który żyje w niej nieustannie. Z uświadomieniem tego, że ten wirus musi być ofensywny, inaczej zwyciężą inne, złe i podstępne, wirusowe złowrogości. Dalej przychodzi Achtem Seitabłajew, on też jest z tej teatralnej rodziny. Z właściwą sobie delikatnością będzie wsłuchiwał się w intonacje głosu swoich kolegów, a właściwie koleżanek. Tekst w rękach i jest to tekst kinopowieści „Ukraina w ogniu” Ołeksandra Dowżenki. Ten sam tekst, który podczas wojny, w 1944 roku, Stalin, co nazywa się, „rozmazał” po kremlowskich ścianach, jako taki, który jest skupiony na życiu i problemach Ukraińców i ukraińskości, a to grzech niewybaczalny w państwie, gdzie dominuje zasada „kto był kimś – ten ma stać się nikim”. Później zobaczymy w filmie pięknie nakręcony i wystawiony teatralny epizod z „Ukrainy w ogniu”. Dziewczyna i chłopak, żołnierz, który wycofuje się razem z czerwonym wojskiem, ich noc miłości… Kateryna i Achtem, Achtem i Kateryna. I to jest Ołeksandr Dowżenko – jego ból, jego tragiczne odczucie zguby Ukrainy pośród wszechświatowej wojny. I razem z tym wiara, że dopóki wśród Ukraińców są tacy oto ludzie, którzy zachowują świętość w duszy – Ukraina nie umrze, nie polegnie, zmartwychwstanie obowiązkowo. Na ekranie kinowym zazwyczaj teatralna umowność i język kina, który dąży do odtworzenia języka rzeczywistości, słabo się uzgadniają. Cudem filmu Stepankowej jest to, że udało jej się tego uniknąć. Teatr (u podstaw teatralnych epizodów teksty nie tylko Dowżenki, ale i innych ukraińskich pisarzy) organicznie „przelewa się” w rzeczywistość, i odwrotnie. Zasługa w tym i samej reżyserki, i reżysera montażu Jewhena Tytarenki, i scenarzystów Stepankowej, Oksany Pawłowej, Wioletty Kirtoki. I, oczywiście, operatora, Ołeksija Stepankowa-Tkaczenki, który znalazł wizualny styl, pozwalający jednakowo wiarygodnie odtwarzać rzeczywistość i teatralną, i kinematograficzną. Myślę, że sprzyjało temu i to, że Kateryna Stepankowa jest dzieckiem i teatru, i kina. Co więcej, jeszcze w 2007 roku ukończyła Wyższe kursy reżyserów filmowych i scenarzystów w Moskwie. Pracy dyplomowej nie składała i nie broniła, ta debiutancka taśma i jest, właściwie, takim dyplo-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
