Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №30 за 2023 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

W poszukiwaniu przyszłego uderzenia

Fakt, że zakrojona na szeroką skalę letnia ofensywa Sił Zbrojnych Ukrainy okazała się powolna i nie przebiega zgodnie z harmonogramem założonych planów, został już uznany przez wszystkich, w tym przez wysokich rangą urzędników państw – naszych zachodnich partnerów, polityków i wojskowych, a także przez najwyższe kierownictwo Ukrainy i przedstawicieli Sztabu Generalnego. Dlaczego tak się stało i jak to naprawić – od prawidłowych, terminowych, szybkich odpowiedzi na te pytania zależy sukces dalszego przebiegu wydarzeń w tej wojnie. Z taką analityką na wcześniejszych etapach wojny słabo poradzili sobie zarówno nasi partnerzy, jak i nasi politycy. Choć w mniejszym stopniu dotyczy to wojskowych, przede wszystkim Sztabów Generalnych USA i Ukrainy. Wiktor SKORYK, obserwator „SP” Generał Milley przez cały czas przedstawiał „sceptyczne” oceny, a teraz okazało się, że ten jego „sceptycyzm” miał realne podstawy. Nie wszystko mógł mówić wprost, ale przez jego dyplomatyczne wypowiedzi przebijały niepokój i zrozumienie tych błędów w ocenach i działaniach, które popełniali politycy. Jego kolega, głównodowodzący SZU Załużny, również lakonicznie i zwięźle, ale wyraźnie sygnalizował alarm – niepokój i poważne zastrzeżenia co do realnego stanu w bieżącym momencie wojny oraz wskazywał na zwłokę w rozwiązywaniu pilnych problemów w trakcie realizacji pomocy dla Ukrainy ze strony naszych partnerów. Jeszcze latem ubiegłego roku było jasne, że amunicja w SZU się kończy, brakowało jej nie tylko w stosunku do wroga 1:20, jak to było na początku wojny, ale pojawiło się zagrożenie całkowitego wyczerpania zapasów. Właśnie wtedy nasi partnerzy to zrozumieli i zdecydowali się na dostawy pierwszych systemów artyleryjskich zachodniego wzoru, do których w magazynach NATO były pewne zapasy pocisków. Ale nieterminowe zrozumienie charakteru tej wojny jako głównie wojny artyleryjskiej, do którego w tamtym czasie jeszcze nie doszli tamtejsi analitycy i politycy, przeszkodziło w podjęciu decyzji o uruchomieniu natychmiastowej produkcji amunicji na terenach NATO w celu dalszego zaopatrywania SZU, która coraz bardziej zaczęła przechodzić na pracę na zachodnich wzorach sprzętu wojskowego. Jeszcze jednym źródłem uzupełnienia amunicji, ale już dla sprzętu radzieckiego wzoru, który jest na uzbrojeniu Ukrainy, pilnie miało stać się uruchomienie produkcji pocisków radzieckich kalibrów bezpośrednio u siebie, na Ukrainie, do czego z czasem doszły wreszcie obecne władze ukraińskie, ale z ogromnym opóźnieniem. To nie wspominając o tym, że do 24 lutego 2022 roku władze ukraińskie nie tylko nie zbroiły się, ale nawet rozbrajały, aby udobruchać Rosję i nie sprowokować jej zakrojonej na szeroką skalę ofensywy, choć w rzeczywistości ta bezsensowna wiktymność jeszcze bardziej inspirowała agresora do blitzkriegu, co wtedy spróbował zrobić, pewny swojego triumfu. I tylko dzięki najbardziej heroicznej części ukraińskiego społeczeństwa, która ofiarnie i bohatersko rzuciła się bronić swoją Ojczyznę, ten blitzkrieg się załamał, a wojna przeszła w nową fazę, w której Ukraina już nie była gwarantowaną ofiarą, jak na to liczył Kreml i jak to uważali wszyscy analitycy oraz politycy na świecie. I to nie jest ten modny „czarny łabędź”, to prawdziwy i godny „biały łabędź” stałego ducha wolności narodu ukraińskiego, który był nieoczekiwany dla wszystkich, choć jest odwiecznym symbolem łabędziej wierności wolności wszystkich pokoleń Ukraińców. Ten „łabędź” – to nie wyjątek, to prawidłowość, zapisana w ukraińskiej mentalności, w charakterze Ukraińców. Błędy w ocenach stanu rzeczy dają błędne drogowskazy do niewłaściwych lub nieterminowych działań. Nawiasem mówiąc, jeden z jaskrawych przykładów wpadek fałszywej analityki zdarzył się niedawno w związku z „buntem” Prigożyna, który totalnie przez wszystkich analityków wszystkich maści i wszystkich państw został określony jako prawdziwy bunt. W rzeczywistości ten „bunt” był inscenizowanym aktem teatralnym Kremla, dokonanym w celu wzmocnienia swoich pozycji wewnątrz samej imperium, wykrycia i zniszczenia pozostałości opozycji każdego rodzaju i koloru, i „prawych”, i „lewych”. To przedstawienie stało się faktem przejścia Moskwy do następnej fazy swojego istnienia – do skrajnego totalitaryzmu, „budowy” imperialnego faszyzmu nazistowskiego chowu. Natomiast błędność analityki, dla której „bunt” jest prawdziwy, doprowadziła do błędnych wyobrażeń o słabości Kremla, co jest sprzeczne z surowymi realiami. Taka wada przeszkadza w wyciągnięciu właściwych wniosków i wykonaniu właściwych działań zgodnie z realiami. Taka „analityka” – to doktrynalna choroba, zmieszana z lekceważącym stosunkiem do realnej Moskwy, niezrozumieniem jej natury, słabą wiedzą i częściowo jest hołdem dla strategicznego politycznego infantylizmu lub nawet chęci uciekania się do banalnej propagandy, a nie do realnych działań. Zdumiewające, ale Kreml w tej transakcji łatwo oszukał wszystkich „analityków”, choć nieco ryzykował stratami reputacyjnymi i możliwościami nieoczekiwanych dla siebie rezultatów w trakcie tak zakrojonego na szeroką skalę zteatralizowanego przedstawienia. Jednak wszystko wyszło gładko i bez zakłóceń, zgodnie ze scenariuszem. Oszukał dlatego, że „analitycy” sami się „proszą” – Kreml namalował tym „puczem” właśnie taki obrazek, jakiego analitycy nieudolnie oczekiwali. Oszukano ich, ponieważ oni, w istocie, sami tego chcieli: zobaczyć to, na co liczyli, a dlatego radośnie przyjęli życzenie za rzeczywistość, zrelaksowani ciesząc się, że teraz Moskwa osłabnie i tę znienawidzoną wojnę jakoś odpuści z czasem. Kontynuacja na str. 2 EDUARD OWCHARENKO PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 UAH. 3 mies. – 80,17 UAH. 4 mies. – 108,56 UAH. Również można prenumerować naszą gazetę na stronach „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «W poszukiwaniu przyszłego uderzenia», s. 1

W poszukiwaniu przyszłego uderzenia

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Taka słaba lub wręcz nieudana analityka, tym bardziej w trakcie wojny, jest przykrym hamulcem w podejmowaniu decyzji – w najlepszym przypadku – i całkowitą porażką – w najgorszym. Chociaż Załużny jeszcze we wrześniu swoim krótkim, ale treściwym artykułem, ostrożnie, nie wychodząc poza ramy kompetencji, sygnalizował, ostrzegał, próbował dokrzyczeć się jak mógł, że sprzętu wojskowego i amunicji do skutecznych działań ofensywnych pozostało skrajnie mało. Ale, w istocie, nie usłyszano go, nie posłuchali ani politycy, ani eksperci z analitykami, ani ukraińscy, ani zachodni. Jeśli nie miałem żadnych złudzeń co do „analityczności” ukraińskich celebrytów politycznych i analitycznych – wszystkich właściwie bez wyjątków, to zachodni bardzo mnie rozczarowali, chociaż ja w tamtym czasie już zacząłem dziwić się niskiemu poziomowi ich analityki (a w dalszej kolejności i przerażać). Zauważę, że Załużny opublikował artykuł w tym czasie, kiedy ukraińskie wojska po raz pierwszy od długiego czasu przeszły od działań obronnych do ofensywnych właśnie na południu – na Chersońszczyźnie (chociaż domyślałem się, że to raczej kierunek natarcia, który odciąga od prawdziwego, co stało się później – na Charkowszczyźnie). Czyli, kiedy większość była w pewnej euforii od sukcesów na froncie, Załużny natomiast przebywał w niepokoju od realiów, które zagrażały naszemu dalszemu sukcesowi w wojnie z wrogiem. I bardzo chciał, żeby choć ktoś z przywódców państw usłyszał go, póki nie jest za późno. Bo właśnie wtedy przyszedł czas znacznego wyczerpania dostępnego sprzętu bojowego, a jeszcze bardziej – amunicji, i nadciągało niebezpieczeństwo ich wyzerowania. Nie usłyszeli lub, jeśli nawet usłyszeli, to niezbyt: nieco zwiększyły się dostawy ciężkiego sprzętu, w tym najnowszego, także zwiększyły się dostawy amunicji – z magazynów. Chociaż właśnie wtedy należało na dużą skalę rozwijać produkcję amunicji, żeby z czasem jak najszybciej zwiększyć liczbę wyprodukowanych pocisków dziesięciokrotnie. Wtedy, we wrześniu, był ostateczny termin mniej więcej terminowego początku. Właśnie od tego czasu trzeba było się tym zajmować jako najpilniejszą potrzebą najbliższej przyszłości. Następnym razem Załużny wyraził swoje zastrzeżenia i niepokojącą wizję późną jesienią ubiegłego roku, kiedy odbywał się teraz już legendarny błyskotliwy Charkowski przełom. Była wielka radość dla nas wszystkich i naszych zachodnich przyjaciół, jednak Załużny nie tracił czujności i patrzył dalej w przyszłość: widział, że cały potencjał ofensywny Sił Zbrojnych Ukrainy w tamtym czasie osiągnął faktycznie całkowite wyczerpanie. Więc jednoznacznie, wprost oświadczył, że dalsze sukcesy są niemożliwe bez dostarczenia przez zachodnich partnerów nowoczesnego sprzętu wojskowego, choćby kilkuset czołgów, transporterów opancerzonych/bojowych wozów piechoty i systemów artyleryjskich, i zauważył, że o samolotach nawet nie wspomina, bo to nierealne, chociaż byłoby skrajnie pożądane. I niemal wykrzyczał: a najważniejszy problem – to krytyczny brak pocisków, rakiet, amunicji! Tym razem znacznie lepiej usłyszano go na Zachodzie, zresztą w Ukrainie też. Nie od razu i nie wszystko zrozumiano w pełni, ale mimo wszystko ukraiński przemysł wojskowy od tego czasu znacznie ożywił się, a Zachód, przede wszystkim USA, rozpoczął poważną pracę nad swoimi minionymi błędami w organizacji terminowej i adekwatnej pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy. W rezultacie odbył się szereg zimowych „Ramsteinów”, które stały się przełomowymi w strategii pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy, gdzie wreszcie wypracowano mniej więcej jasny i adekwatny plan działań. Niestety, czasu zmarnowano niemało, dlatego nawet ekstremalne wysiłki dotyczące dostarczania pomocy w przyzwoitych ilościach, które odpowiadałyby wymogom prowadzenia walk, nie mogły szybko nadrobić straconego. Taka reformacja pomocy wymaga dużo czasu na organizację możliwości produkcyjnych, ich szerokie rozwijanie lub tworzenie nowych zakładów produkcyjnych. Zimą Ukraina była zmuszona przejść do głębokiej obrony, z czym w całości nasze wojsko poradziło sobie. Wiosną przejście do ofensywy też było niemożliwą akcją, bo, po pierwsze, wiosenne grunty nie sprzyjają natarciom, a co najważniejsze – spóźniona reakcja pomocy, która nie nadążała nasycić Sił Zbrojnych Ukrainy choćby minimalnie niezbędnym do przejścia do ofensywy, nawet wtedy, kiedy grunty przeschły. I właśnie tutaj niedźwiedzią przysługę nastrojom społecznym w Ukrainie „wyświadczyło” fanfaronstwo trubadurów obecnej władzy, ich zamiłowanie do gołej propagandy, plakatowość, pusty autopromocja i „podnoszenie ducha” słodkimi obietnicami, że zaraz będzie och-och jaka ofensywa! Pewne oznaki takich zjawisk i płonnych nadziei były też na Zachodzie. Społeczeństwa przegrzały się w oczekiwaniach, co boleśnie odbiło się później. Chociaż, jeśli poprawnie analizować przebieg przygotowań do ofensywy, bieżące w tamtym czasie rozmieszczenie sił, a co najważniejsze – przebieg i tempo dostaw zachodniego sprzętu wojskowego i amunicji, to było zrozumiałe, że ofensywa realnie może zacząć się nie wcześniej niż w czerwcu, bardziej prawdopodobne – w lipcu, a najcelniej z punktu widzenia tempa dostaw i ich przebiegu – w sierpniu. Najbardziej optymalnym było rozpoczynanie działań ofensywnych w lipcu, ale ostrożnych, przeważnie o charakterze rozpoznawczym, żeby przygotować podstawę dla sierpniowej ofensywy. Natomiast przegrzanie nastrojów, które spowodowali bezmyślni „trubadurzy zwycięstwa”, doprowadziło do nowego błędu: pospiesznego rozpoczęcia ofensywy na początku czerwca, kiedy jeszcze wyraźnie brakowało do tego potencjału. Prognozowałem, że początek ofensywy, być może, będzie w czerwcu (z uwagi na przegrzanie nastrojów i pragnienie obecnej władzy zwycięskich fanfar na swoją „honor”). Jako bardziej prawdopodobny i rozsądny termin wskazywałem lipiec, z późniejszym pełnym rozwinięciem głównych wydarzeń ofensywy w sierpniu. Nie były to dowolne zgadywanki, był to wniosek oparty na pełnej sumie niezbędnych i wystarczających warunków, uwzględnieniu wszystkich czynników w ich bieżącej dynamice w trakcie przygotowań do ofensywnej kampanii letniej. Właśnie takie terminy zostały przeze mnie nazwane jako sprzyjające dla optymalnego rozpoczęcia ofensywy. Kolejny problem, na który boleśnie natrafiła nasza ofensywa, to niezadowalające rozpoznanie terenu. Ani amerykański wywiad satelitarny, ani nasze instytucje wywiadowcze nie wykryły faktu, jak potężną, z bardzo rozwiniętą i skomplikowaną systemem fortyfikacji i komunikacji, okazała się pierwsza, wysunięta linia obrony przeciwnika. Uważano, że druga, lub być może trzecia linia będą podstawą obrony. A w rzeczywistości, w trakcie pierwszych walk, okazało się, że właśnie wysunięta, pierwsza linia jest główną, co stało się niespodzianką dla naszych wojsk. Ponadto wywiad nie zdołał ustalić, że pozycje obronne przeciwnika poprzedzają pola minowe o dużej głębokości – 10-15 km, do tego z bezprecedensową gęstością min. Co więcej, wróg skoncentrował tutaj maksimum swoich środków zdalnego minowania, więc po ciężkim rozminowywaniu przez naszych saperów, pola te były natychmiast ponownie minowane przez wroga, zdalnie, z odległości 10-15 km. W rezultacie nasze wojska na początku swoich działań ofensywnych okazały się nieprzygotowane na takie okoliczności, a przez to poniosły bolesne straty, co uniemożliwiło zaplanowane tempo działań ofensywnych. Dobrze, że nasi wojskowi szybko przeorientowali się na inną taktykę i nie zaczęli z całych sił realizować planu, który okazał się błędny. W ten sposób tempo ofensywy mocno wyhamowało, stopniowo nasze wojsko zaczęło stawiać sobie za cel nie tyle posuwanie się naprzód, co niszczenie głównych sił przeciwnika, jego rezerw, likwidację ich tyłowych baz wsparcia obrony, rażenie ogniowe logistyki i... poszukiwanie perspektywicznych kierunków szerokiego przyszłego uderzenia metodą aktywnych działań rozpoznawczo-uderzeniowych, a także manewrowego, elastycznego i przeważnie nocnego posuwania się przez wykonane przejścia na polach minowych do pozycji przeciwnika. Wszystko dzieje się, z jednej strony, w tradycjach właściwych hordzie, która działa masą, „mięsem”, nawałą lub obroną cytadelową, a z drugiej – przeciwstawiają się im tradycje ukraińskiego wojska: elastyczność, manewrowość, błyskawiczna zmiana taktyki w trakcie walk, działania nie masą, nie dużymi stacjonarnymi kontyngentami, a małymi mobilnymi oddziałami, tworzeniem sterowanego chaosu, w którym przeciwnikowi niemożliwe jest przewidzenie kolejnych działań i kierunków ataku naszego wojska. I z tym związany jest jeszcze jeden problem – problem adaptacji szkoleń taktycznych naszych żołnierzy na zachodnich poligonach, który wymaga rozsądnej integracji ukraińskich wojennych tradycji miotających i realnego doświadczenia walk we współczesnej wielkoskalowej wojnie z kanonami taktyki działań NATO. Zachód ma dobrą zbiorową szkołę wojenną, ale po pierwsze, ma inną mentalność i charakter, a po drugie, choć posiada pewne doświadczenie realnych działań bojowych, to przeciwko słabszym przeciwnikom i daleko nie na taką skalę, jak Moskiewska horda. Dlatego właśnie teraz, na tym etapie operacji ofensywnych, odbywa się adaptacyjna integracja wiedzy nabytej przez naszych wojowników w trakcie szkoleń z zachodnimi partnerami oraz własnego talentu, tradycji i wiedzy realnej współczesnej walki. Jestem pewien i widzę tego potwierdzenie w swoich obserwacjach, że taka adaptacja jest udana i wkrótce przyniesie sukcesy w wyzwoleńczej walce z hordycką nawałą. Moje imperatywne rekomendacje, czyli wymagania wobec naszych władz, są następujące: mniej propagandy, precz z autopromocją, więcej odpowiedzialności nie tylko za swoje słowa, ale i za czyny. Zwycięstwo wymaga pełnej ciszy, nie pustosłowia, i kocha odpowiedzialny intelekt, nie gadatliwy, nie pokazowy, a prawdziwy, skuteczny, odważny i ofensywny. Głośne lub słodkawe przemówienia, które naciskają na emocje, to pusty populizm, szczególnie szkodliwy i niebezpieczny w czasie wojny. Intelekt i niepokazna szczerość – oto co powinno być głównym kapitałem władzy! A dla Głównego Zarządu Wywiadu (HUR): dość show, komiksów i PR-u, skupcie się na tym, co jest waszą główną i jedyną funkcją – właściwie wywiadem. Dla NATO i wszystkich naszych partnerów, usłyszcie: 1) nie spóźniajcie się, nie zwlekajcie! 2) nie liczcie, że agresja Moskwii sama z siebie się rozejdzie. Działajcie aktywnie – rozważnie, ale odważnie! Albo chan umrze, albo osioł zdechnie – to nie minie, bo od zmiany chana nic się nie zmieni, a osioł o imieniu Horda ma taki charakter, że będzie uparcie agresywny dopóty, dopóki go albo porządnie nie pobiją, albo całkiem nie zabiją. On nie jest prosty, on jest wściekłym osłem: upartym, zawziętym, z wybrykami i całkiem obłąkanym; 3) szukajcie analityków, przegońcie nieprofesjonalnych szarlatanów od analityki. Przysłuchujcie się nie swoim życzeniom, a śmiało patrzcie w oczy realiom. Dobrze, że przynajmniej w oczy Putina już nikt nie chce zajrzeć (mam nadzieję, że w tym się nie mylę); 4) Afganistan, Irak, Mali, Libia, Syria... – to dwie-trzy dekady – całe pokolenie błędnych, delikatnie mówiąc, niejednoznacznych akcji. Mieliście nadzieję zaprowadzić porządek tam, gdzie na ten porządek nie były gotowe społeczeństwa, gdzie demokracja i wolny świat są pustym dźwiękiem. To, oczywiście, atrakcyjne (z geostrategicznych i innych względów) regiony, ale zmienić je siłą, nawet miękką, to daremna, beznadziejna sprawa. Natomiast dzisiejsza Ukraina to złota akcja światowej demokracji i wolności, bojowy awangarda w bitwie przeciwko siłom światowej przemocy i mroku totalitaryzmu, autokracji, dyktatur i despotii. Stracić tę złotą akcję jest niedopuszczalne, to historyczna zbrodnia nie tylko przeciwko Ukrainie, ale i przeciwko całemu wolnemu światu. Utrata takiej akcji zrujnuje cały światowy porządek – pogrąży go w chaosie wojen o redystrybucję między siłami dobra i zła. Żeby potem nie przyszło pytać, za kim bije światowy dzwon, bo ten dzwon będzie już za tobą, Świecie. Natomiast zachować taką akcję – to droga w światową przyszłość, gdzie triumfują wola twórczości i wolność życia. W istocie na Ukrainie teraz rozstrzyga się los ludzkości, jego przyszłość, jaka ona będzie..., jeśli w ogóle będzie. Właśnie teraz nadszedł ten czas, kiedy światowym liderom-politykom koniecznie trzeba uświadomić, że bycie politykiem to za mało, nawet bycie mężem stanu teraz już nie wystarcza, czas wymaga światowego odpowiedzialnego wspólnego przywództwa w imię wolnej przyszłości całego świata. Świat ma z kogo brać przykład w walce o przyszłość – to naród ukraiński, jego wyjątkowy duch oporu, jego niepowstrzymane, żarliwe pragnienie wolności. On, naród ukraiński, w pierwszych dniach po przeklętym 24 lutego w istocie w samotności wytrwał w walce przeciwko uzbrojonym po zęby hordom Moskwii. To naród, który wtedy nie liczył na nikogo – ani na władzę, ani na „wodzów”, nie czekał pomocy od kogokolwiek, a nie zastanawiając się, natychmiast rzucił się do walki – o swoje bycie i przyszłość. I właśnie prawdziwa elita ukraińskiego narodu dobrowolnie stanęła do śmiertelnej walki z wrogiem, biła się z nim niemal gołymi rękami, nie szukając dla siebie ani sławy, ani czci, żadnych dla siebie dywidend, oprócz jednej – Wolności. W II wojnie światowej żadne państwo nie zdołało wytrzymać w pojedynkę przeciwko ofensywie Wehrmachtu choćby miesiąc. Chociaż niektóre z nich miały potencjał równy lub porównywalny z Niemcami. Ukraina zaś faktycznie w samotności przeciwstawiała się prawie trzy miesiące Hordzie, która przewyższała pod względem PKB 10-krotnie, a pod względem gotowości do prowadzenia wojny – dziesiątki razy. Wytrwaliśmy wtedy – to był cud, ale to cud stworzony sercami, rękami i życiami naszych wojowników. Dzisiaj jesteśmy u progu kontynuacji naszej wyzwoleńczej ofensywy. W sierpniu nadejdą wszystkie lub prawie wszystkie zaplanowane przez naszych partnerów zimą dostawy, których przeznaczeniem jest zapewnienie sukcesu naszej letniej wyzwoleńczej kampanii. Zapytajcie mnie: czy wierzę w sukces naszej ofensywy? Tak! Ale nie tylko wierzę, ja wiem – ona będzie udana. Dlaczego? Dlatego że do tego dojrzały faktycznie wszystkie możliwe na ten czas niezbędne i całkowicie wystarczające warunki. A także dlatego, że nasi bojownicy i dowódcy nie tylko są biegli, ale jeszcze stęsknili się za wyzwoleńczą ofensywą, oni czują wyzwoleńczy drive. To znaczący czynnik dla sukcesu. Możliwe, że nie będzie on w takim formacie, jak to widzi się teraz w większości oczekiwań społeczeństwa. Jestem nawet prawie pewien, że nie w takim. Będą niespodzianki, pozytywne i nieoczekiwane. Miejmy cierpliwość, wytrwałość i wiarę w nasze Siły Zbrojne. Chwała SZU! Chwała Ukrainie! Wiktor SKORYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pamięci Mykoły Nesterczuka

Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z głębokim smutkiem zawiadamia, że 22 lipca w 82. roku życia odszedł do wieczności były sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoła Trochymowycz Nesterczuk. M. T. Nesterczuk wniósł znaczący wkład w odrodzenie i rozwój Ogólnoukraińskiego Towarzystwa od początku wznowienia jego działalności we współczesnej Ukrainie. Zasługi Mykoły Trochymowycza dla narodu ukraińskiego zostały wysoko ocenione przez państwo. Wśród pierwszych aktywistów organizacji społecznej, zgodnie z Ukazem Prezydenta Ukrainy z 3 grudnia 1993 roku „O nadaniu honorowych tytułów Ukrainy działaczom Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta””, M. T. Nesterczukowi nadano honorowy tytuł „Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy”. W 1998 roku został odznaczony Orderem „Za Zasługi” III klasy, a w 2008 roku – II klasy. Składamy głębokie kondolencje rodzinie zmarłego oraz wszystkim, którzy znali naszego brata-proświcianina. Wieczna mu pamięć. Oto co napisali w czasie pożegnania z M. T. Nesterczukiem jego przyjaciele. Lubow Hołota, przewodnicząca kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty”: „Smutno żegnać ludzi, których zna się dziesięcioleciami. W cerkwi wsi Kozarowyczi odprawiono nabożeństwo żałobne za Mykołę Trochymowycza Nesterczuka, byłego sekretarza odpowiedzialnego Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przez prawie trzy dziesięciolecia był motorem proświciańskich działań, znali go i współpracowali z nim tysiące ludzi, setki Ukraińców znają Nesterczuka osobiście. Pamiętają go z megafonem na wszystkich kijowskich wydarzeniach – od 1989 roku. Jego wysoka postać z proświciańskim sztandarem w dniach szewczenkowskich przy pomniku Szewczenki jest niezapomniana; pamiętamy jego gościnność i chęć poczęstowania kawą lub herbatą każdego, kto przychodził do „Proświty” przy zaułku Muzejnym 8, a później – na Chreszczatyku 10-b. Zawsze dzielił się tym, co miał, często mawiał: „Lubię dawać ludziom coś dobrego i potrzebnego”. Myślę, że wielu uczestników rozmaitych proświciańskich konkursów ma ciekawe książki, na których widnieje adnotacja „Dar „Proświty”” i podpis Mykoły Nesterczuka. Był łącznikiem z obwodowymi, miejskimi, rejonowymi „Proświtami”, witał i żegnał prośwician, którzy przychodzili do naszego biura. A jeszcze było to w latach 90., kiedy już legendarne ciasteczka i herbata „od Mykoły” oraz jego proste kanapki z własnego domu dla wielu były obiadem... Po co o tym piszę, zamiast opowiadać o nagrodach, tytułach, umiejętności zbierania przedstawicieli innych organizacji społecznych, łącząc we wspólne sprawy proświciańskie inicjatywy? Chcę podkreślić, że nie stał się tylko funkcjonariuszem, nie był rycerzem protokołu i pieczątki. Był serdecznym, uśmiechniętym, przyjaznym człowiekiem – i takim go kochano. Na pożegnaniu usłyszeliśmy wiele dobrych wspomnień od jego krewnych, sąsiadów, przyjaciół. Obejmowaliśmy jego żonę – panią Marię, podobną do lekkiej dnieprowskiej mewy, zranioną śmiercią swojego męża, kilkakrotnie powtórzyła, że przez ostatnie dwa lata na emeryturze, żyjąc w pełnej zgodzie, bardzo chcieli razem doczekać zwycięstwa... Jesienią, bliżej Podwyższenia Krzyża Świętego, Mykoła Trochymowycz miałby skończyć 82 lata. Nie wyglądał na swój wiek, a jego dusza emanowała młodzieńczym entuzjazmem i młodzieńczą miłością do Ukrainy... Pochowano Mykołę Trochymowycza Nesterczuka na wiejskim cmentarzu, otoczonym łanami kwitnących słoneczników, stepowymi trawami, wysokim niebem i wiatrem znad samego Dniepru. Pochowano z modlitwami, a na stypie Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Dmytro Łomaczuk, Stepan Braciun, Switłana Feszczenko, Tetiana Nehrij, Wołodymyr Semystiaha, mieszkańcy wsi i krewni zwracali się do duszy zmarłego i prosili dla niej o życie u Pana, wspominając dni i trudy Ukraińca Mykoły Nesterczuka, który „kochał nas wszystkich, lecz najbardziej kochał Ukrainę”. Bez patosu i przymusu, a z serdecznym ciepłem i światłem. Żegnajcie i wybaczcie, Mykoło Trochymowyczu! Niech ziemia będzie Wam lekką! Wieczna pamięć”. Wasyl Kliczaka, ukraiński poeta, naukowiec: Pamięci Mykoły Nesterczuka Płynęliśmy razem w jednej łodzi. I sił nie brakowało wiosłować. Jeśli znosiło na urwiskach, ty podstawiałeś dłonie sękate i dalej trajektoria łodzi nie zmieniała się w niepogodę. I myśl, która łączyła nas, jedna wzmacniała się, jak wiosenne wody. I na twoje już morze czyha odwieczny wróg, to wstrętne plugastwo, które nie zna poczucia grzechu, a całą istotę pokazuje w ucieczkach. I choć wzleciałeś nagle w niebiosa z siwizną, niby apostoł. Boli cię zakrwawione piękno, ujrzane na kalinowym moście...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Kto narusza ustawę językową „Dzień Niepodległości” – będzie!

Troje z 16 wydawców, którzy w 2022 roku wydali w języku państwowym mniej niż 50% wszystkich książek, naruszyło również ustawę Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Poinformowano o tym na stronie internetowej Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego. Pod koniec marca 2023 roku rzecznik językowy Taras Kremiń, na wniosek Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii, rozpoczął kontrolę 16 wydawców, którzy według danych Książnicy Ukrainy w 2022 roku wydali w języku państwowym mniej niż 50% wszystkich tytułów wydawniczych. Jak poinformowano w sekretariacie pełnomocnika, spośród 16 wydawców udało się zweryfikować informacje i uzyskać wyjaśnienia jedynie w przypadku 13, a w działalności trojga z nich stwierdzono naruszenie części czwartej artykułu 26 ustawy o języku państwowym. Wobec kierowników wydawnictw sporządzono protokoły o wykroczeniu administracyjnym. Jednocześnie w sekretariacie zaznaczono, że liczba wydanych przez nich książek w języku niepaństwowym jest w rzeczywistości nieznaczna – od 2 do 5. Zgodnie z przedstawionymi przez wydawców wyjaśnieniami, główną przyczyną naruszenia było wymuszone czasowe wstrzymanie pracy w związku z pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę lub problemy z papierem. Rzecznik językowy opowiedział, że podczas kontroli udało się wykryć znacznie szerszy krąg problemów w branży wydawniczej: jest to przede wszystkim nieterminowe lub niewykonane sprawozdawczość statystyczna wydawców, a także brak kontroli nad działalnością wydawniczą na Ukrainie. „Nie udało nam się zweryfikować danych trojga wydawców, którzy byli wskazani w wykazie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii, ponieważ zmienili oni nazwę i dane rejestrowe lub zakończyli swoją działalność. Znaczna część wydawców narusza prawo i nie przekazuje do Książnicy Ukrainy obowiązkowego egzemplarza wydania, co uniemożliwia dokładną ewidencję wydanych książek. Tak dalej być nie może” – opowiedział Taras Kremiń. Według słów pełnomocnika, w wyniku kontroli państwowej stworzono konkretne rekomendacje dotyczące rozwiązania tych problemów. „W przyszłości wypracujemy z Państwowym Komitetem Telewizji i Radiofonii oraz Książnicą Ukrainy skuteczny algorytm określania stanu przestrzegania przez wydawców w 2023 roku przepisów o języku państwowym. Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii musi stosować przewidziane ustawą o wydawaniu książek sankcje wobec naruszających prawo, którzy nie przekazują do Książnicy Ukrainy niezbędnych informacji” – podkreślił rzecznik językowy. Jak wiadomo, normy ustawy językowej, które regulują używanie języka państwowego w sferze wydawania i rozpowszechniania książek, weszły w życie 16 lipca 2021 roku. Przewidują one, że nie mniej niż połowa wszystkich wydanych w ciągu roku przez wydawcę książek musi być w języku ukraińskim, a także nie mniej niż 50% tytułów książek sprzedawanych w księgarniach lub innych miejscach rozpowszechniania musi być w języku państwowym, podaje „Ukraińska gazeta literacka” w oparciu o chytomo.com. Na Dzień Niepodległości stowarzyszenie filmowe „Wawylon’13” prezentuje film dokumentalny Wołodymyra Tychyja, którego akcja rozgrywa się w ciągu jednego dnia, 24 sierpnia 2022 roku, kiedy Ukraińcy świętowali 31. rocznicę odzyskania niepodległości Ukrainy. Poinformowała o tym w Iwano-Frankiwsku na konferencji prasowej specjalistka ds. komunikacji „Wawylon’13” Marija Krawczenko. „Na Dzień Niepodległości prezentujemy nowy film od „Wawylon’13”, którego reżyserem został Wołodymyr Tychyj. To jasne i lekkie kino. To szczery portret Ukraińców. Nakręciliśmy go w 2022 roku, kiedy cała Ukraina świętowała pośród syren i innych wydarzeń” – zaznaczyła Krawczenko. Według niej film nosi tytuł „Dzień Niepodległości”. Do jego stworzenia osiem ekip filmowych w zeszłym roku, 24 sierpnia, wyjechało do różnych miast i regionów i sfilmowało, jak Ukraińcy obchodzili ten dzień. Krawczenko jest przekonana, że to kino opowiada „o każdym z nas, pokazuje, jakimi jesteśmy”. Wołodymyr Tychyj to ukraiński reżyser filmowy, scenarzysta i producent filmów dokumentalnych oraz fabularnych. „Wawylon’13” to nieformalne stowarzyszenie filmowe zajmujące się produkcją krótkometrażowego i pełnometrażowego ukraińskiego kina dokumentalnego, do którego należał cały szereg znanych ukraińskich reżyserów i operatorów. „Wawylon’13” rozpoczął swoją działalność krótkim wideo: Prologue, które zostało nagrane na Placu Michajłowskim 30 listopada 2013 roku. Na podstawie materiałów „Ukrinformu”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Piąta część Ukraińców mieszka za granicą

Liczba Ukraińców mieszkających za granicą osiągnęła nowy szczyt. Według badania organizacji społecznej „OPORA”, jeden na pięciu Ukraińców, czyli 20% ludności, która mieszkała na terytorium przed inwazją Rosji, przebywa za granicą. Analiza danych Ministerstwa Spraw Zagranicznych i innych instytucji państwowych wykazała, że 8 milionów 177 tysięcy Ukraińców mieszka za granicą (stan na 21 czerwca 2023 roku). Z nich prawie 6 milionów przebywa w Europie, natomiast ponad 362 tysiące mieszka w innych państwach świata. Andrij Sawczuk, analityk Obywatelskiej Sieci „OPORA”, poinformował, że „od grudnia 2022 roku do marca 2023 roku ponad 1,8 miliona obywateli wyjechało z Ukrainy”. Zaznaczył, że liczba ludności na Ukrainie zmniejszyła się w ciągu ostatniego roku o 700 tysięcy. Jednak, mimo wyżej wspomnianych danych statystycznych, większość (75%) uchodźców, którzy wyjechali z Ukrainy po rozpoczęciu wojny, planuje powrót. Spośród ogólnej liczby Ukraińców za granicą 67% planuje powrót na Ukrainę. Ołeksandr Hładun, zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Instytutu Demografii i Badań Społecznych im. M. W. Ptuchy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, prognozuje zmiany w proporcjach demograficznych po wojnie. Uważa, że „po wojnie proporcja mężczyzn do kobiet wzrośnie, ponieważ większość Ukrainek nie wróci z zagranicy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zasada narodowości w świetle wojny

Leonid TOMA, poeta, prozaik, dramaturg „Tych dwóch książek Heorhija Filipczuka nie da się przecenić. To żywy nerw, utkany z bólu, przeżyć i głębokiej wiary w nasze zwycięstwo”. Mykoła Żułynski „Ukraińska idea narodowa to najwierniejszy strażnik państwowości, tożsamości, suwerenności Narodu”. Heorhij Filipczuk Wspomina się wyjazd do Mariupola, dokąd przyjechaliśmy na zaproszenie kierownictwa pułku „Azow” pod koniec 2019 roku, który nie był po prostu nasycony. Akademicy H. Filipczuk i M. Żułynski oraz ja wraz z nimi trafiliśmy w wir życia społecznego miasta. Wystąpienia w jednostkach wojskowych, bibliotece centralnej, uniwersytetach, teatrze były poświęcone pamięci artystki i dysydentki Ałły Horskiej, która stworzyła kilka monumentalnych mozaik dla miasta, a także jasny ślad duchowy, niepohamowane poczucie wolności. Obecnie nie ma już Teatru Mariupolskiego, pod jego ruinami zginęły setki mariupolców, a sam Mariupol stał się miastem-widmem. W pamięci i dziś słowa Heorhija Filipczuka o nędznej oligarchicznej państwowości, niezdolnej służyć dobru społecznemu, dopóki Ukraińcy nie wywalczą prawdziwej politycznej samodzielności, kulturowej i duchowej suwerenności, dopóki naród nie zatrzyma kakofonii pustych obietnic, nie zdobędzie godnej dla Ukraińców wolności. I oto obecnie światło dzienne ujrzały dwie książki jego wystąpień publicystycznych i esejów. Ich tytuły są semantyczne: „W przededniu »24«. Światoodczucie czasu” oraz „»...24«: Tożsamość, Państwowość w wymiarze wojny”. Ten eseistyczno-publicystyczny „arsenał” już wcześniej ujrzał światło dzienne w prasie periodycznej, w większości w ogólnoukraińskim tygodniku „Słowo Proświty”. Niemało z tych publikacji było rozpowszechnianych w sieciach społecznościowych, stając się ważnym czynnikiem organizacji duchowego oporu wobec okupantów i rodzimych kolaborantów. Już same tytuły „Na drogach ukraińskiej prawdy”, „Oświecenie: »Facebook wojny«”, „Władca Duchowego Miecza” pokazują czytelnikowi jedną z najważniejszych zasad Heorhija Filipczuka – jego bezkompromisowość w utwierdzaniu ideałów narodowych oraz konsekwentną ukrainocentryczność. „Złożoną, straszną, niezrozumiale niemoralną jest polityka XXI wieku, kiedy za popełnione Ołeksandr RIZNYKIW, laureat nagród literackich Pawła Tyczyny, Borysa Hrinczenki, Todosia Osłaczki, Jewhena Małaniuka, m. Odessa W te ciężkie, decydujące dla naszego państwa lata kwestia języka znów wychodzi na pierwszy plan. Właśnie jego nienawidzą raszyści. Właśnie on stoi im ością w gardle: Słonie uczą się chodzić Na dwóch nogach, jak chodzimy my, Papugi uczą się mówić po ludzku, choć nie są ludźmi. I tylko biedni moskale, Wiek żyjąc między nami, Tak i nie zdolni nauczyć się Po ludzku choćby dwóch fraz. Dlatego pozwalam sobie każdą minutę oddawać językowi, jego badaniu… W 2016 roku w „Literackiej Ukrainie” został wydrukowany mój artykuł, który kończył się propozycją nazywania człowieka nie Człowiek rozumny (Homo sapiens), a Człowiek rozumowy. Dodanie tylko dwóch liter -ow- tworzy cud, odkrywając nowe sensy współdziałania, współtworzenia rozumu i języka. Wydaje mi się, że to tylko w naszym języku możliwe jest takie naturalne piękne połączenie. A one przecież w rzeczywistości są nierozerwalne! One jedno bez drugiego nie mogą istnieć. Tak, one razem, przenikając się nawzajem, istnieją, żyją tysiącleciami. Od samego początku. Początku czego? Istnienia człowieka, lud- barbarzyństwo i dzikość na taką skalę wszechświatową natarczywie wyszukują się „dyplomatyczne podejścia” dla zachowania „twarzy” tych potworów nowożytności… Jednak nawet najostrzejszych emocji za mało, żeby pokonać zło. Państwo ukraińskie, które reprezentuje interesy Narodu Ukraińskiego, musi adekwatnie określić się wobec kolejnego „bratniego kraju”. Tak określa istotę ukraińskiej polityki w stosunku do białoruskiego reżimu Łukaszenki Heorhij Filipczuk w artykule „…W końcu będę wolny żył!”. Charakterystyczne, że profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy wybiera jako swój styl bezpośredni kontakt z czytelnikiem. Jego wyraziste polemiczne artykuły, wystąpienia, bazujące jednocześnie na jasnych zasadach naukowych, wielu pomagały otrząsnąć się z raszystowskiej nawały, wybrać swoje miejsce w szeregach oporu narodowego. Mnie ta jego ostra nastawność na wiarę w zwycięstwo ukraińskiej idei była szczególnie odczuwalna, ponieważ moskiewska agresja zastała mnie w gorącej Bałakliji na Charkowszczyźnie. Wtedy często jego publikacje „przedzierały się” na facebookowe łamy i docierały do naszych okupowanych terytoriów. W swojej przedmowie do książki „»...24«: Tożsamość, Państwowość w wymiarze wojny” Mykoła Żułynski akcentuje właśnie zasadę narodowości, którą wyznaje w swojej twórczości Heorhij Filipczuk: „On w swojej działalności naukowo-oświatowej wiele uwagi poświęca rozwojowi języka ojczystego, wzmocnieniu jego szczególnej misji jako konsolidatora narodu i jako przekaźnika wartości kulturowo-duchowych Narodu Ukraińskiego, będąc jednocześnie najwyższą wartością Narodu. Heorhij Filipczuk broni językowo-kulturowego priorytetu edukacji, uzasadnia tezę o języku państwowym jako czynniku konsolidacji i bezpieczeństwa, nalega na ludzko-kulturocentryczność w polityce oświatowej, rozwija system argumentów na korzyść zasady narodowości, która musi być kluczowa w edukacji narodowej. Bo bez narodowości niemożliwe jest tworzenie istoty systemu wychowawczego etnosu, narodu, nacji, zbliżonej do Człowieka”. Wszystko to jest skierowane przeciwko putinowskiej rosji jako pewnemu typowi postmodernistycznej dyktatury, która wykorzystuje język i instytucje demokratycznego kapitalizmu w autorytarnym, antyhumanitarnym celu, twierdzi Żułynski. A znany poeta, działacz społeczno-polityczny Pawło Mowczan, charakteryzując „oryginalność stylu Filipczuka”, zaznaczy, że „jego publikacje – to swoisty przewodnik nie tylko w czasy odległe, a, co najważniejsze, w obszary czasu, przeżytego właśnie. Jak dla mnie, to swoista kartografia historyczno-kulturowa i polityczna. To pewne seminarium, które prowokuje, skłania do zagłębienia się i przemyślenia na nowo tego, co właśnie przeżyte dzisiaj i wczoraj. Możecie znaleźć na kilku stronach tekstu i ocenę wszystkich wydarzeń, które się dzieją, i uzasadnione rekomendacje, jak i co trzeba czynić już teraz, natychmiast! Dlatego te teksty – to nie tylko publicystyczny, zabolały oddźwięk na wczorajsze i dzisiejsze, ale i pewna argumentowana propozycja, uformowana jego intelektem i życiowym doświadczeniem, jego obywatelską nieobojętnością na wszystko, co dzieje się u nas i z nami… Autor nie tylko reflektuje czy ocenia, ale i angażuje wszystkich zainteresowanych do jednomyślności, do wytworzenia jednolitego koherentnego pola oraz rozwiązania problemów, szukając wspólnych rozwiązań, w ten sposób tworząc swoiste rekomendacje dla społeczeństwa i władz… Swoimi rozmyślaniami obala narzuconą ludziom sentencję “wielkie widać z odległości” – nie, on twierdzi, że wielkie tworzy się i wczoraj, i dzisiaj. Bo dwuksiążka H. Filipczuka – to nie po prostu historyczne systemowe odciski na historiograficznych czy bezpośrednich tekstualnych wymiarach, a raczej – społeczne refleksje nad codziennymi płynnościami naszego narodowego bytu, o palącej teraźniejszości… Historyczny kontekst walki dwóch światów, moskiewsko-barbarzyńskiego, raszystowskiego, złośliwego, niszczycielskiego — z jasnym, życiodajnym, budowniczym – czyni każde świadectwo autora przemyślanym, podsumowującym, prawdziwym”. O złu wszechświatowym – moskowii. Jego słowo tworzy “wrażenie osobistej obecności, dialogiczności, włączenia we wspólną rozmowę, zachowując miejsce dla wyrażenia myśli każdego czytelnika-słuchacza”. A jeszcze dość odczuwalną w napisanym jest na wskroś przenikająca propozycja-wymóg społeczno-państwowej transformacji: chcesz być skuteczny – zbuduj właściwe instytucje, żyj ukraińskością. Przesunięcie od wartości przetrwania do wartości narodowego wyrażania siebie pociąga za sobą zmiany polityczne, bo w końcu wszystko, co ludzkie (według Arystotelesa) jest polityczne. O tym podkreśla w swoich książkach i światopoglądach znany uczony, wyrazisty publicysta i polemista Heorhij Filipczuk.też dwie hipostazy – a) rzecz-rzeczy-rzeczowość i b) rzecz-zdanie-mowa. O tej mowie, o Słowie u apostoła Jana czytamy: “Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo” (Jana 1:1). A my przecież wiemy, że druga hipostaza Słowa – to materialne powietrze, które przenosi dźwięk od ust mówcy do ucha słuchacza. Zatem rozumność stopniowo wypełnia świadomość niemowlęcia i tworzy z dziecka pełnowartościowego Człowieka rozumnego. A jakich szczytów czy obszarów w rozumowym obszarze (pozwolę sobie na taką słowną grę!) osiągnie ono, zależy od samego człowieka, od jego genetycznej spuścizny, od jego talentów czy genialności. Wspomnijcie Tarasa Szewczenkę – on w dziecięcych latach tak wyuczył Mowę, że nie po prostu pamiętał ją w swoich długoletnich wędrówkach poza Ukrainą, a stał się wzorem umiejętności korzystania z niej. Iwan Franko miał pełne prawo powiedzieć o nim: “Był synem chłopa – a stał się władcą w królestwie ducha. Był pańszczyźnianym – a stał się olbrzymem w królestwie ludzkiej kultury. Był samoukiem – a wskazał nowe, jasne i wolne drogi profesorom i książkowym uczonym”. Więc noosfera, o której mówił Wiernadski, u nas może brzmieć jako rozumowa sfera. Chociaż, zważając na to, że sfera jednak jest powierzchnią czegoś kulistego, a my istniejemy w środowisku rozumności, jak w środowisku atmosfery, to lepiej będzie nazywać go obszarem, czyli – rozumowym obszarem, rozumowym środowiskiem. A czymże wtedy jest mój Zwięzły słownik rdzeniowy? Ja przecież w nim zebrałem ponad 6200 rdzeni i prawie wszystkie słowa, które funkcjonują na Ukrainie – i nazwiska, i nazwy osad, i rzek, i gór, i bagien, i dolin. A w przykładach, cytatach z utworów pisarzy, naukowców, duchownych pokazano, jak te słowa wiążą się między sobą. Więc on naprawdę jest rozumowym obszarem Ukrainy. A jeden z czytelników mojego słownika nazwał go inwentaryzacją Ducha…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Rozumowy obszar Ukrainy (Rusi

…stwa. Czy od początku ukraińskiego człowieka? Mowa wita dziecko, niemowlę, wnika w jego świadomość, tworzy tę świadomość, którą nazywamy rozumem, i przez całe życie człowiek-mówca rozkoszuje się tą mową. A potem człowiek odchodzi, a mowa pozostaje. Czy nie tak samo my przychodzimy na ten świat, wykonując pierwszy wdech, żyjemy, oddychając, i odchodzimy bez tchu, a powietrze, czyli wozdux, jak nazywano je w dawności, pozostaje? To nasze stare słowo podaje Borys Hrinczenko w swoim słowniku: „Powietrze, -tu-, m. 1) = powietrze. To już my jak ten Niemiec, który na szyjce powietrze wiesza. Nom. nr 9926. 2) Powietrze (utw. cerkiewne). Nom. nr 14182. Zdrobn. powietrzyk”. Joginowie nazywają tę siłę, która jest w oddechu, praną. Prana (z sanskrytu – oddech) – szczególny rodzaj siły życiowej, energii, która według wyobrażeń indyjskiej filozofii przenika Wszechświat. Prana jest centralnym elementem w ajurwedzie i jodze. Prana jest najłatwiej dostępna przez oddech, ale w największym stężeniu znajduje się we krwi, w męskim nasieniu, w kobiecych płynach pochwowych. Ukraińcy nazywają tę substancję snagą albo duchem. Czy nie dlatego właśnie od dawna jest ona składnikiem tego starego, wzniosłego słowa wozdux? Wychodzi więc, że mowa (dla człowieka) jest bardzo, bardzo podobna do powietrza, czyli wozduchu. Czym zatem jest powietrze, czyli wozdux, który nas otacza, który nas żywi, który utrzymuje nas na tej Ziemi? Podstawowymi składnikami suchego powietrza są azot (78,09% objętości) i tlen (20,95%), a także niewielka ilość argonu (~1%), dwutlenku węgla (~0,03%), wodoru i innych gazów. Najważniejszy dla życia człowieka jest tlen. To właśnie jego wchłaniają płuca, przekazują go do krwi, a ona roznosi tlen po ciele. Normą nasycenia krwi człowieka tlenem jest wskaźnik od 95% do 99%. Jeszcze w łonie matki dziecko przez dwie tętnice pępowiny otrzymuje krew matki z tlenem, który, jak mi się wydaje, jest właśnie tą jogiczną praną. Nie wiem, czy będę miał rację w swoim przypuszczeniu, że ów wozdux, a właściwie tlen, to jest właśnie ta siła, ta moc, to kierujące, sterujące założenie, cięciwa, która wypuszcza strzałę życia i która przez całe późniejsze życie czuwa, kontroluje, kieruje i podtrzymuje lot tej strzały, czyli podtrzymuje czynność życiową ludzkiego ciała. Noworodkowi po przecięciu pępowiny krew matki zastępuje powietrze, wozdux. Od tego momentu zaczyna on wchodzić w dziecko-człowieka przez własne płuca. Bez tlenu, czyli wozduchu, człowiek nie przeżyje nawet pięciu minut, dlatego od dawna nazywamy go duchem świętym. Większość ludzi wierzy, że naszym życiem opiekuje się Bóg-Stwórca, który także stworzył Człowieka. Jedną z trzech hipostaz, którego jest Duch Święty. Hipostaza (z dawnogreckiego – podstawa, istota) – termin filozofii antycznej, po raz pierwszy użyty przez Posejdoniosa (I w. p.n.e.) w znaczeniu pojedynczego realnego bytu. W chrześcijaństwie, począwszy od patrystyki, termin „hipostaza” służy do oznaczania każdej z osób Boga trójjedynego. W odniesieniu do organizmu Boga hipostazy nazwano: Bóg-Duch, Bóg-Syn, Bóg-Ojciec. Zwierzęta nie mają ducha. Anioły nie mają duszy i ciała. Organizmy nieożywione nie mają ducha ani duszy. Ludzie mają ducha, duszę i ciało. Dlatego myślę: czy ten DUCH, który jest w wozduchu, nie nazywamy Duchem Świętym? Nie myślcie, że to świętokradztwo! Słowo „duch” ma dwie hipostazy: jedna materialna – tlen + azot, a druga, idealna – właśnie duch święty. Widzimy przecież, jak cudownie, pokojowo, spokojnie w słowie współistnieje rzecz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wymarzone plany frontowego stepu

Kierownictwo USRR, przywódcy Niepodległej Ukrainy zawsze znajdowali się w moskiewskim polu siłowym. Składało się ono z komunistycznego dyktatu, mafijnych wpływów i propagandy. Dlatego, odwiedzając miasta Zagłębia Donieckiego oraz południowe obwody, mówili w „ogólnoprzystępnym” języku. Inwazja raszystów w lutym 2022 roku zdemaskowała „myszebratjew” (naszych braci), ale wprawiła wielu w osłupienie: „A nas – za co?!” Wiktor TIUTIUN Nieprzypadkowo ukraiński przekład antyutopii George’a Orwella nosił tytuł „Folwark zwierzęcy”. Symboliczne jest to, że we wstępie autor tego antystalinowskiego dzieła wyznawał: „Jestem w pełni świadomy tego, że piszę dla czytelników, o których nic nie wiem, a i oni, być może, nigdy nie mieli okazji dowiedzieć się o mnie”. Niby wszystko się zgadza. Tłumacz Ihor Szewczenko (pseudonim „Iwan Czerniatynski”, 1947 r.) opowiedział Orwellowi, że jego hipotetyczni czytelnicy to osoby przesiedlone, byli radzieccy żołnierze, którzy dziesiątkami tysięcy znaleźli się w niewoli aliantów z koalicji antyhitlerowskiej i chcieli wrócić do seseer (ZSRR). Dlaczego wczorajszy komunista i socjalista „nic nie wie” o radzieckim narodzie? Bo tak właśnie było. Nie mógł ten „naród” nic wiedzieć o Orwellu, tak jak on – o narodzie. Za to przyszłość komunistycznej Międzynarodówki, alegorycznie przedstawiona w „Folwarku zwierzęcym”, sprawdziła się. „Świniom” zaczęło żyć się gorzej. Ale korytkowe wieprze nie pogodziły się z upadkiem „kołchozu” i ruszyły na wojnę przeciwko ludziom. Nasi „podświńki” dzisiaj przez „służalcze” kanały telewizyjne i ocalałe media drukowane piorą mózgi ludności „dobrymi Rosjanami”, poprzez wpływy administracyjne niszczą kulturę narodową, szkalują język państwowy. Pod hasłami „Ukrainy przyszłości” i „nowoczesnej Ukrainy” faktycznie realizują putinowską denazyfikację. Jeśli choć raz zgodzić się z terminami „myszebratja” i „wspólna historia”, to oznaczać będzie wyrzeczenie się Ojczyzny. Nigdy Moskale nie dopuszczali ani na dzień istnienia Niepodległej Ukrainy. W okresach swojego osłabienia stosowali leninowski podstęp: zmniejszali terror, pozwalali na hopaka i wyszywankę, przyuczali „narodowców” stanowiskami, nagrodami, tytułami, osłabiali ekonomiczny wyzysk zasobów oraz cenzurę. Kłamstwo i oszustwo to podstawa moskiewskiej polityki od samego początku. Bojar Buturlin, który nadzorował diaków, kłamał Kozakom, jakoby car Aleksiej Michajłowicz był potomkiem Rurykowiczów. Chociaż ta dynastia wygasła i w Moskwie bojarzy wybrali Romanowa z rodu Kobyła na carowanie. Użyte przeze mnie w poprzedniej publikacji sformułowanie „kobyła rasowa” nie zostało napisane bez powodu. Do „Wiosny Ludów” (1848 r.) talleyrandowska zasada „prawowitych monarchii” była podstawą tworzenia państwowości. Kobyłowie-Romanowie oszukali cały dynastyczny świat, kontynuując odgrywanie komedii, pretendując do „innych dziedzicznych ziem” – terytorium państwa Ukraina, utworzonego wolą sobornego narodu ukraińskiego. Prawdziwe oszustwo wykorzystali Moskale, podporządkowując sobie ukraińskie cerkwie prawosławne i greckokatolickie. To bardzo ważny moment – „bracia i siostry w Chrystusie”. Z tą myślą przybyli do Moskwy duchowni z Ostroga, wysyłali na Zalesie misjonarzy kijowscy patriarchowie. Tak pouczał Piotra Wielkiego Teofan Prokopowicz. Jednak podłe azjatyckie ordyństwo wypełzło wężem z książęcej czaszki i ukąsiło... Do połowy XIX wieku narody nie odgrywały decydującego znaczenia w kształtowaniu państwa. Wiara przede wszystkim określała charakter kraju, a nie język i kultura. Dlatego nie warto obecnie części naszych duchownych zapisywać w poczet zdrajców narodu. Ludzie żyją z tego, co zrobili, a nie z tego, co obiecano. Plan to porządek dnia bieżącego, a nie rytualne zaklęcia na nieokreślony termin: „poprawić”, „udoskonalić”, „zapewnić”... Nie ma gdzie przyłożyć najlepszych życzeń: jedną trzecią wsi obwodu chersońskiego wróg starł z powierzchni ziemi, dwie trzecie terytorium pozostaje okupowane. Jest niemało powodów, by nie zgodzić się z moimi ocenami. W szczególności uważam, że Ukraińcy walczą z Moskalami co najmniej od 1658 roku. Historyczne kroniki, jakoby, nie pokazują nieprzerwanych wojennych batalii. Tak samo długo nie mieliśmy narodowego planu działań. Opór hetmanów, przywódców powstań przeciwko obcym najeźdźcom, aż do walk wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, zmieliła utopia internacjonalizmu, bolszewicki terror i długotrwałe komunistyczne obietnice „wiecznego kołchozu”. Kiedy to wszystko upadło, to spod gruzów odnaleziono ocalałe szkielety Michnowskiego, Petlury i Bandery. Umarli stali z kosami. Cofnęli się przed nimi rodacy, przerazili się Moskale, jakby już Sąd Ostateczny się rozpoczął, przestraszyli się ich wczorajsi kolonizatorzy, którym za wzór „braterstwa braterskiego” służyło doświadczenie seseer – jak ujarzmiać tubylców? 100 lat rodzili się i przyjaźnili, dopóki nie wyhodowali raszystów. Na naszą – znowu! – głowę. Z drugiej strony, „dopóki, Catalino, ty”: jak długo nosić żałobę, ile jeszcze być poszkodowanym? To przecież podsyca „kompleks niższości”. Dość „skamleć” – świat należy do silnych! Czy może być słabym ten naród, który wytrzymał 300 lat w więzieniu, na kołymskich katorgach, przeżył bez chleba, zachował własną godność w ogniu, pod ścianą egzekucyjną, na niesprawiedliwych sądach?! Od Uniwersałów Bohdana Chmielnickiego do traktatu Iwana Dziuby mija właśnie 300 lat. Zresztą kobziarze śpiewali: „A już lat 300, jak kozak w niewoli...” Hetman skarżył się pobratymcom na „zamykanie ust” (prześladowania za język ojczysty), zniewagę naszych cerkwi i duchownych, na grabieże i zabójstwa mieszkańców kozackich miast i wsi. Jeśli ktoś się rozmarzył, to jego prywatna sprawa. Byle nie czepiał się innych. Jeśli fantazje, utopie, „świetlaną przyszłość” nazywa się polityką państwową, wtedy obywateli czekają ciemne i ciężkie czasy. Dla moich ziomków-chersończyków nadeszły one wraz z inwazją ordyńców w lutym 2022 roku. I trwają do dziś, przy czym na obu brzegach: teraz młócą ich dwoma cepami – wyzwoliciele „zapomnieli” o swoich urzędnikach-zdrajcach i „przesiewają” jako kolaborantów całą ludność. Oprócz tego „stróże prawa” wyszukują złoczyńców, którzy czyhają na pomoc humanitarną, puścili z dymem swoje domy lub podstawili pod pociski i bomby własne siedziby, a teraz bezczelnie żądają odszkodowania. Moja sąsiadka ściskała się z generałem Marczenką, witając wyzwolicieli na placu Wolności. Obecnie mówi mi w sekrecie, że ma wątpliwości: na miejsce Sił Zbrojnych Ukrainy weszły „sowieckie menty”. Teraz w Chersoniu łatwiej i taniej jest umrzeć. Przeżyć jest znacznie trudniej. Miasto przypomina rezerwat ludzi starszych i okaleczonych, których pilnują uzbrojeni ludzie. Zarówno jedni, jak i drudzy porozumiewają się głównie w języku rosyjskim. (Ze mną w ojczystym języku rozmawiało dwoje – policjant z funkcjonariuszem SBU, którzy wezwali mnie do bramy „na rozmowę”). Od 2014 roku zmieniło się 10 kierowników Chersońskiej Administracji Obwodowej. Z punktu widzenia potrzeb zarządzania to kadrowa bachanalia. Nie da się jej porównać z katastrofą ekologiczną, chociaż wydatki budżetowe w tym okresie są większe niż te, które będą potrzebne na odbudowę obwodu po zamachu na Kachowską Elektrownię Wodną. Nowi szefowie wojskowo-cywilnych administracji w obwodzie (Ołeksandr Prokudin) i mieście (Roman Mroczko) powtórzyli błędy poprzedników i popełnili własne. U nich praca pod wrogim ostrzałem jest niebezpieczna, wymaga zasobów ludzkich i materialnych. A skąd się one wezmą? W dekrecie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego dotyczącego wprowadzenia na Ukrainie stanu wojennego znajduje się takie sformułowanie: „...razem z ... organami samorządu terytorialnego”. Tymczasem inne „organy” całkowicie przejęły zarządzanie. A w ich wykonaniu jest ono specyficzne i nie przewiduje zaufania ani oparcia na społeczeństwie. Dwaj Amerykanie przywrócili przytomność polityce zagranicznej USA wobec Ukrainy. Kurt Volker – specjalny przedstawiciel ds. Ukrainy – jako pierwszy oświadczył, że Ukraina ma prawo bronić się przed agresją wszelkimi dostępnymi rodzajami broni. Od 2018 roku zaczęto nam dostarczać broń śmiercionośną. Sekretarz stanu USA Antony Blinken podkreślił, że „Putin musi jeszcze za wiele odpowiedzieć”. A to stanie się po zwycięstwie Sił Zbrojnych Ukrainy, które zapewni naród ukraiński z pomocą demokratycznego świata. Osobista postawa tych postaci politycznych złamała niepisaną praktykę międzynarodową, która pozwalała erefii istnieć i dyktować swoją wolę sąsiednim państwom. Nie słyszymy już sformułowań „bliskie zagranice” czy „bratnie kraje”. Wreszcie „cywilizowany świat” zwrócił uwagę na to, że w Konstytucji Ukrainy jest zapisane: każdy obywatel jest zobowiązany bronić integralności terytorialnej swojego państwa. Jednak w samej Ukrainie nie wszyscy uświadomili sobie znaczenie tego historycznego zwrotu. Nie dodali dwóch do dwóch: „zachowywać spokój” przed agresorem – to zbrodnia. Dlatego wojsko znajduje się jakby osobno, wolontariusze – z boku, a ludności przypisano pasywną rolę konsumentów pomocy humanitarnej. Razem z ukraińską władzą na wyzwolone terytoria musi przychodzić pełnia bytu państwowego, a nie stalinowskie metody: odbudowa elektrowni wodnej według stalinowskich planów; brak komunikacji „władza – obywatele”; ignorowanie „z góry” samorządności; dyrektywne rozwiązywanie potrzeb edukacyjnych i kulturalnych ludzi. Dość „planować” – czas żyć. „Września” odbyła się w czerwcu na festiwalu „Mykołajczuk Open”, którego dyrektor programowy Aleks Malyszenko nazwał dzieło „wybitnym filmem z bardzo czarnym humorem i wszystkimi oznakami przyszłej kultowości”. Zdjęcie dostarczone przez dystrybutora „Arthouse Traffic”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Trash-komedia „Wrzesień”

W ukraińskich kinach 10 sierpnia będzie wyświetlana trash-komedia „Wrzesień”, w której główne role zagrali dziennikarz i prezenter telewizyjny Mykoła Wereseń oraz artysta plastyk i pisarz Les Poderwiański. Informację tę agencji „Ukrinform” przekazali przedstawiciele firmy filmowej „Arthouse Traffic”. „Fabuła filmu rozgrywa się na początku lat 2010. Aktor Mykoła Wereseń ginie na planie filmowym, grając rolę cara Iwana Groźnego. Teraz diabły, które myśl-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ludzie z Miasta Marii

Ołena BONDARENKO. Zakończenie. Początek w nr 20, 23—27 z 2023 r. Opowieść siódma. “Babcia modli się za mnie”. Julia Petriwna – medyk. Babcia, mama i po prostu centrum rodzinnego Wszechświata Serhij, 45 lat; Anna, 38 lat – dzieci Danyło, 21 lat; Jarosław, 10 lat – dzieci Serhija Marko, 5 lat; Maksym, 1 rok i 2 miesiące – dzieci Anny. Dzisiaj, szanowni czytelnicy, spotkamy się z mariupolską babcią. Prawdę mówiąc, panią Julię trudno nazwać babcią: młody melodyjny głos, energiczne gesty, uśmiech, który promienieje w oczach i na ustach… Ma wiele spraw. Pomaga córce opiekować się małymi Markiem i Maksymkiem. Krząta się w wynajętym kijowskim mieszkaniu. Pracuje (doba przez trzy) jako portierka, żeby dodać środków do niewielkiej emerytury. A wraz z tym wszystkim – czeka. Pani Julia czeka na ukochanego wnuka Danyła. Ona dokładnie wie: pewnego dnia on wróci. Z niewoli… Julia: – Teraz mam 64 lata. Ale miałam takie szczęśliwe życie, z miłością, ciekawością wszystkiego, radością z dzieci i wnuków, że wydawało się, iż nawet nie ma kiedy się starzeć. Był, oczywiście, i smutek – w której rodzinie go nie ma. W 1990 roku zmarł mąż. Ciężko było bez niego. Ale obok byli moi bliscy, nie pozwalali czuć się samotną. Pochodzę z obwodu czerkaskiego, rejon mańkowski, wieś Iwańky – słyszeliście może? Tatę po studiach ”przydzielili” do Lwowa, więc jako mała trochę tam mieszkałam. Z czasem mama zapragnęła do Mariupola, bliżej siostry – ta chwaliła i przyrodę, i pogodę, i morze. W Mariupolu poznałam Anatolija, wyszłam za mąż, urodziłam Serhijka, potem Hannusię. Pracowałam w przychodni, w laboratorium, mąż – w zakładzie. Żyliśmy w dostatku, mieliśmy swój dom, samochód, kuterek. Kiedy sektor prywatny na Prawym brzegu zburzyli, dali nam mieszkanie na Lewym – trzypokojowe. Dobre, przestronne, szkoła na podwórku. Nawiasem mówiąc, w 1992 roku, kiedy otrzymaliśmy mieszkanie, ta szkoła – nr 69 – już była ukraińska. Dzieciom organizowano święta wyszywanki, różne ukraińskie wydarzenia. Krewni z Czerkas przesyłali nam wyszywane koszule, wianki, Hannusia zawsze wyglądała jak kwiatuszek, wszyscy się zachwycali. Z czasem synek mocno stanął na nogi, mieszkał w Kijowie, często u niego bywałam, można powiedzieć, że żyłam na dwa miasta. Kijów pokochałam całym sercem. Hannusia skończyła szkołę medyczną, znalazła pracę, tam ją cenili. I zięcia też szanowali: Jewhen pracował jako operator w „Azowstali”. Tak byłam dumna ze swojej rodziny, po prostu latałam ze szczęścia… Kiedy w 2014 roku ostrzelano dzielnicę Wschodnią i Sartanę, nie zdążyliśmy się nawet porządnie przestraszyć. Kto mógł pomyśleć, że prawdziwy strach czeka w przyszłości... 22 lutego 2022 roku byłam w pracy. Następnego dnia wyszłam, a tu ostrzały. Nocowałam u Hannusi. A 24-go poszliśmy do Domu Kultury Budowniczych, do piwnicy. Przyszło dużo ludzi, przez trzy dni tłoczyliśmy się jak w pudełku. Potem nasi żołnierze zaczęli wywozić ludzi do Uniwersytetu Metalurgii, do centrum miasta – tam było jeszcze cicho, Rosjanie walili głównie w „Azowstal”. Szybko się zorganizowaliśmy: podzieliliśmy się na grupy po 50 osób, wybraliśmy starszych, zrzuciliśmy się pieniędzmi, kto ile miał. Policja pozwoliła wziąć z przedszkola koce, garnki. Chłopcy pojechali samochodem na rynek Azowski, nakupili jedzenia. Wszystko dzieliliśmy po równo – powiedzmy, każdemu po cztery ciasteczka i po cztery cukierki. Na obiad gotowaliśmy zupę, na kolację – owsiankę. Jeszcze dokarmiali nas przyjaciele zięcia. Parę razy Czerwony Krzyż przywoził makaron. A raz policja przywiozła pierogi i czebureki, jedliśmy je przez dwa dni. W sumie byliśmy tam aż 21 dni. Co się dzieje dookoła – nie wiedzieliśmy. Wyjechać nie mogliśmy – autobusów z Berdiańska okupanci nie przepuszczali. Potem Rosjanie wysadzili magazyn żywności na Lewobrzeżu – żeby nam nie dostało się jedzenie. Wody też zabrakło. Przedzieraliśmy się do parku po wodę, wielu ludzi zginęło. Tutaj ruscy naciskają, tutaj morze, tutaj okupowany Berdiańsk. Staliśmy się żywą tarczą, za którą wróg się chował, ostrzeliwując ukraińskie wojsko. 18 marca ludzie, którzy mieli samochody, zaczęli próby wyjazdu. Trzeba zaznaczyć, że ile tam byliśmy, tyle tworzyliśmy i wywieszaliśmy listy, kto gdzie jest. I ci, którym udało się wyjechać 18-go, wrzucili te listy na Facebooka. I wielu ludzi odnalazło swoich bliskich. I mój synek w Kijowie zobaczył, że żyjemy. A przyjaciel Jewhena, zięcia, – Tolik Nytkaczow – wyjechał do Berdiańska, jakoś znalazł tam mikrobus, nakleił na niego czerwony krzyż i zaczął wywozić ludzi z Mariupola. Już straciliśmy nadzieję, siedzieliśmy głodni, bez wody, aż tu słyszymy (było to 21 marca) – wołają: „Zabołotni! (to nazwisko zięcia i córki). Kobieta w ciąży, Zabołotnia, wychodźcie!”. Hannusia była wtedy już w siódmym miesiącu, nigdzie nie było ani jednego lekarza. Tylko modliliśmy się, żeby nasz Maksymko nie prosił się na świat Boży przed terminem. Jak usłyszeliśmy i jak pobiegliśmy do tego busika! I leki zapomnieliśmy, i tablet. Ale jak ruszył ten busik! A na ulicach ludzie martwi leżą, domy roztrzaskane stoją. Oni przecież, potwory, każdej nocy bombardowali… Jedziemy, a na rogu stoi nasz czołg i chłopcy przy nim. Jak wspomnę ich oczy – do dziś płaczę… Pod Jałtą, Urzufem – „denerowcy”. Co kilka metrów – posterunki. Wszystkich sprawdzali, zwłaszcza mężczyzn. Hannusia wszystkim nam pomogła – widzieli, że kobieta zaraz urodzi, i przepuszczali. W Berdiańsku w cerkwi przyjmowali uchodźców. Dali nam się wykąpać, zjeść, położyliśmy się z małym Markiem do łóżka, zobaczyliśmy światło – tak się cieszyliśmy, bo już długo żyliśmy w ciemności... Mówię: bogaczy w życiu mało co cieszy. A nasze dzieci czekały na Nowy Rok, na lato nad morzem, cieszyły się zabawami w parku, huśtawkami. Od ich śmiechu miasto dzwoniło, śpiewało. Nie majątek, nie posiadłości i stanowiska czynią szczęśliwymi. Spokojne, ciche życie – oto główne szczęście. W tym, co stało się z nami wszystkimi, winię Rosję. A w kraju, uważam, winna jest Partia Regionów. I różni drobniejsi moskiewscy pachołkowie, jak ta sama partia Szarija. Oni na Donbasie taką szaloną propagandę za Rosją prowadzili, tak mącili od środka. A potem czmychnęli do swoich panów, a ludzi, których oszukiwali latami, porzucili wrogom na pastwę. Serhij, mój synek, bardzo ostro, nieprzejednanie był nastawiony przeciwko Rosji i „DNR”. Krzyczał przez telefon, żebyśmy natychmiast wyjeżdżali na ukraińskie terytorium. Wiadomo, my sami nie zamierzaliśmy zostawać w okupacji. Było wrażenie, że takich jak my jest większość. W Berdiańsku cały stadion był zapchany ludźmi, nocami dyżurowaliśmy, żeby się zapisać i pilnować kolejki. A żeby kolejki stały na wyjazd do Rosji – na Boga, nie widziałam. Droga do Zaporoża zamiast zwykłej godziny trwała 12 godzin. Niektórym poszczęściło się jechać na siedząco, a większość – na stojąco. Z dziećmi, zwierzętami. Staliśmy długo w polu z wyłączonymi światłami, podczas gdy z każdej strony waliło i płonęło. Cudem omijaliśmy miny. Drżeliśmy na blokpostach, kiedy mężczyznom sprawdzali tatuaże, a wszystkim – telefony. Nasz mały Marek trzymał się dzielnie, i wszystkie dzieci również. Nawet koty i pieski milczały. Na jednym blokpoście aż nadto długo trzymali. A tu do toalety się zachciało. Splunęłam i poszłam w pole – czemu miałabym tych okupantów honorować?.. W Zaporożu spotkali nas wolontariusze, dali herbaty, zjeść. Potem zawieźli do przedszkola, a tam – prysznic, szampon, ręczniki… Tak się cieszyliśmy, jakbyśmy nigdy tego dobra nie widzieli. Niesamowita przyjemność. Dyrektorzy przedszkoli, wychowawczynie, opiekunki dyżurowali, zwykli ludzie przychodzili, przynosili, kto co mógł. Wspominam – aż ciarki na ciele. Cała Ukraina się zjednoczyła… Odetchnęliśmy trochę i zebraliśmy się do Kijowa, do Serhija. A stolicę wtedy akurat mocno ostrzeliwali. Przyjechał znowu Tolik Nytkaczow: „Ja po was, jedziemy do Dniepru”. I pojechaliśmy. Było to w ostatnich dniach marca. Dodam, że 27 kwietnia 2022 roku Hannusia urodziła Maksymka. A w maju w końcu przyjechaliśmy do Kijowa, jak synek mój chciał. Serhij bardzo się o nas martwił. W marcu z przyjaciółmi chodził ochraniać Kijów przed maruderami i kolaborantami. A do nas dzwonił przynajmniej trzy razy dziennie. I oto 31 marca zadzwonił, a 1 kwietnia nie zadzwonił. I przestał na telefony odpowiadać. Danyłko na froncie się dowiedział, zaczął płakać. Zaczęliśmy dzwonić już na wszystkie numery, które znaliśmy. Policja przyjechała, drzwi zamknięte. Serhij wynajmował mieszkanie w dobrym budynku na Osokorkach. Właścicielka była za granicą, znaleźli jej siostrę, ta przyjechała, drzwi otworzyła. Serhijko martwy… serce… A 3 kwietnia zaginął bez wieści mój wnuczek Danyłko… On w Mariupolu mieszkał ze mną razem. Ja go wychowałam. Nawet na zakończeniu szkoły otrzymałam dyplom: „Za wychowanie wnuka”. Rozmawialiśmy z nim o wszystkim na świecie, spacerowaliśmy, do „McDonald’s” chodziliśmy. Nauczyciele chwalili jego erudycję, mówili: „Inteligent”. Dostał się na wydział ekonomiczny Uniwersytetu Donieckiego (w tamtym czasie uniwersytet do Mariupola się przeniósł), a wtedy zdecydował iść do służby kontraktowej i uczyć się zaocznie. Chciał być we wszystkim samodzielny. Muszę wstawić sztuczny staw kolanowy, to on ciągle pieniądze przesyłał na operację. Kiedy jechał do Bachmutu, miał 20 lat. Przyjechał chory, z temperaturą czterdzieści. Prosił się do zwiadu. Starsi od niego zostawali w drugiej linii, a on wstał i mówi: „Ja idę”. Był pewien, że nic złego się nie stanie, bo modli się za niego babcia. Potem chłopcy zadzwonili. Opowiedzieli, że wrogowie namierzyli naszego Danyłka i nakryli ogniem. Kiedy podpełźli towarzysze, żeby wyciągnąć, na miejscu był tylko plecak. Znaczy, rannego wzięli do niewoli. Gdzie tylko nie chodziłam, nawet do jasnowidzów. To oni powiedzieli, że żyje. My na poszukiwania podnieśliśmy wszystkich, kogo tylko mogliśmy. Śledczy dzwonili z Bachmutu, wzięli numery telefonów, powiedzieli, że się zajmują. A kiedy byliśmy w Bułgarii, w lutym, natrafiłam na wideo, które ruscy wrzucili do sieci. Wprowadzają jeńców kolumną i filmują. I oprócz wideo jeszcze drobniutkie fotografie. Na jednej dostrzegłam Danyłka. Ja swoje dziecko wśród milionów rozpoznam. Serce moje mówi, że żyje on i wróci… Tak, pani Oleno, wnuki – moja radość i szczęście. Żartuję z siebie – „kwoka”. Oto „zrobię” nogę – będę prowadzić ich na angielski. To przecież super – znać język, którym cały świat mówi. Może powolutku i od rosyjskiego się odczepimy… Julia Petriwna z wnukiem Danyłem. Zamiast epilogu. A raczej – prologu. Moje rozmówczynie są bardzo różne. Zresztą, jak wszyscy ludzie. Jednocześnie łączą je, jak wszystkich ludzi, pewne rzeczy. Zwyczajne – w jednych okolicznościach, a decydujące, nawet symboliczne – w innych. Nazwy wsi i miasteczek, rozświetlonych słońcem i morzem, stały się hasłami, po których ci ludzie wszędzie rozpoznają swoich. Pokrowśke, Biłosarajka, Jałta, Mełekyne, Szyrokyne, Urzuf… Nazwy miejsc, gdzie ci ludzie śmiali się, tańczyli i spacerowali całymi rodzinami. Place Grecki i Teatralny, Park Nadmorski i Ogród Miejski, park „Wesełka”, pełen dziecięcego śmiechu i mnóstwa kwiatów, ulica Fontanna – jedna z najstarszych, bulwar Szewczenki, aleje Budowniczych i Metalurgów, szosa Zaporoska, prowadząca do „Azowstali”… „Moje serce – stal, moja krew – Azow”*. Kod, który włącza odwagę, ból i miłość: Mariupol… Prawdę mówiąc, nigdy tu nie byłam. Lecz razem z tymi dziewczynami chodziłam w myślach jego ulicami, zachwycałam się morzem i parkami, karmiłam gołębie na placach i tworzyłam swoje życie. Razem z nimi chowałam się w zimnych piwnicach i pełzałam pod odłamkami po wodę i chleb, chowałam bliskich na podwórku, przeoranym lejami, i bezgłośnie szlochałam na zgliszczach. Razem z nimi wyrywałam się z umierającego Miasta i prosiłam jego świętą patronkę, Dziewicę Marię, o ochronę dla moich dzieci… Odstęp pierwszy. Niektórym z państwa, szanowni czytelnicy, zapewne wydało się, że moje rozmówczynie czasami mówią to samo. W rzeczywistości dotyczy to nie tylko tych samych wydarzeń, ale głębiej – jednakowo strasznego doświadczenia przebywania w pułapce, którą wróg metodycznie zaciska, waląc bez przerwy w głowy swoich ofiar.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

was, chachłów, dusili. Nie dodusili, znaczy. No, niczego…” Po chwili wokół stołu siedzieli już nie głośno mówiący, weseli, pewni siebie Ukraińcy, a jacyś poszarzali, zmalejący, zmięci ludzie. Tylko jeden głośno brzęknął widelcem, aż szklanki ze zdumienia zadzwoniły, wstał i wyszedł… (Wybaczcie, wyszedł przydługi dygresja. O tej historii napiszę osobno). Tak więc, “doduszenie” Ukraińców dla Rosji pozostawało nadcelem zawsze, za wszystkich czasów i władców. Więc niewiarygodnym szokiem dla tych, którzy żyli iluzjami, stał się oczywisty zamiar “brata” zabrania ich domu, a ich samych i ich dzieci zniszczenia. Droga, wielka, krwawa cena przejrzenia. Ale i za taką cenę, nie ma co ukrywać, przejrzało daleko nie wszystkich… Te kobiety były odnoszącymi sukcesy, zdeterminowanymi, pewnymi siebie. Ceniły rodzinne tradycje, razem ze swoimi mężami lub samodzielnie zarabiały, urządzając się w życiu: budowały komfortowy dom, zapewniały dzieciom jakościową edukację, podróżowały. Były przekonane, że dalej będzie tylko lepiej, i pozwalały sobie na luksus wybierania władzy, nie przejmując się konsekwencjami. Pewnego dnia wszystko runęło. Po nieskończonych dniach i nocach, które zlały się w piekielną fantasmagorię, zobaczyły, że umierają razem ze swoim Miastem. I wtedy wyszły z Miasta. Ze swoimi i cudzymi dziećmi, starcami i zniedołężniałymi, psami i kotami. Wyszły, nie wiedząc, dokąd zaprowadzi ich droga i czy będzie ona długa, czy zakończy się na pierwszym rosyjskim punkcie kontrolnym. Ratowały swoje i cudze dzieci, starców i zniedołężniałych, koty i psy i dopiero potem, w jakiejś tam kolejności – siebie. Wyszły w tym, w czym stały. I tylko Miasto wzięły i włożyły – tam, gdzie serce… Dygresja trzecia. “Ja nigdy nie myślałam, że takie coś jest możliwe… Przecież mówiliśmy jednym językiem…” To jeszcze jedno doświadczenie: z wrogiem nie może być jednego języka. Bo jeśli masz jeden język z wrogiem, znaczy, że mówisz językiem wroga. To znaczy, że jesteś gotów uznać, że on – nie jest aż takim wrogiem, a więc, spróbować się pojednać, czyli – poddać. Tak jest, nawet jeśli do czasu sobie tego nie uświadamiasz. Właśnie tak uważa i na to liczy wróg. I dlatego on tu jest. Bolesne przejrzenie wielu moich rodaków i rodaczek związane jest głównie z bezpośrednimi stratami – rodzinnego domu, ustalonego trybu życia, możliwości budowania przyszłości właśnie tutaj, w domu, a nie gdzie indziej. Stąd – sakramentalne: “Za co? Co myśmy im zrobili?” Odpowiedź jest tak samo sakramentalna: zrobiliście tylko to, że jesteście Ukraińcami. Zniszczenie przez wroga do gołej ziemi całych miast w moim Donbasie zaświadcza: nie jest tak ważne, czy sami uważacie się za Ukraińców. Za Ukraińców was wszystkich uważa wróg. Dlatego zabija. Chcę zacytować bohaterkę jednej z opowieści – Annę Śnitowską: “Ja nigdy nie będę mogła podporządkować się ich władzy, ich “prawom”, śpiewać ich “hymnu”. Ja bym nigdy nie poszła na układ z sumieniem. Jaki przykład dałabym dzieciom?” Te niewiarygodne słowa – nie są o doświadczeniu. To w ogóle nie jest o tym, co zdobywa się doświadczeniem. To o tym, kim, właściwie, jesteś. _________ *Wers z piosenki “Azow – stal”, Iwan Łenio i zespół rockowy KOZAK SYSTEM.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Żeby nie wylać dziecka z kąpielą…

Najnowsza wojna rosyjsko-ukraińska zaostrzyła i przyspieszyła procesy oczyszczania z wszystkiego, co przez wieki było narzucane Ukrainie przez imperialne „więzienie narodów”. W szczególności nazw geograficznych i toponimicznych. Wszystko jest logiczne i słuszne. Ale ile już nasłuchaliśmy się i naoglądaliśmy przypadków, gdy ludzi do komisji ds. przemianowywania miast, wsi, placów, bulwarów, ulic i zaułków dobiera się według jakiegokolwiek klucza – partyjnego, politycznego, urzędniczego, ale tylko nie profesjonalnego. A specjalistami do tej znaczącej i delikatnej misji są, oczywiście, historycy i krajoznawcy. To właśnie oni powinni przewodzić i zarządzać w tych komisjach – w imię prawdy, która, jak wiadomo, jest najdroższa. Mykoła HRYCENKO, sekretarz odpowiedzialny NSPU. Jeszcze „tli się” z trudem przytłumiony ogólnoukraiński skandal wokół próby przemianowania miasta Zaporoże, ale ile takich „skandalików” wciąż rozrywa wspólnoty na szczeblach lokalnych. W Połtawie nadgorliwe głowy lokalnych deputowanych zabrały się za „dekomunizację” ulicy ukraińskiego pisarza, dziennikarza Pyłypa Kapelhorodskiego. Mówiąc, że co z tego, iż znaczny okres jego życia jest związany z tym miastem – swego czasu człowiek redagował kilka lokalnych bolszewickich gadzinówek. Tak, jakby wtedy, gdy Kapelhorodski pracował jako redaktor, były tam inne, niebolszewickie czasopisma. I obojętne „zadyszanym dekomunizatorom”, że Kapelhorodski pozostawił bardzo wyraźny ślad w ukraińskiej literaturze, że był torturowany przez stalinowskich satrapów jako „ukraiński burżuazyjny nacjonalista” i pośmiertnie zrehabilitowany niemal po dwóch dekadach. „Zasłynął” w „Czerwonej Łubieńszczyźnie” – zatem precz z ukraińskiej toponimiki! Jeszcze jeden przykład, ale, jak to mówią, „z innej opery”. Z jakiegoś powodu dopiero obecna krwawa interwencja Rosji w Ukrainę w końcu skłoniła odeskich deputowanych do podjęcia decyzji o zburzeniu pomnika Katarzyny II, a deputowanych Rady Kijowskiej do przemianowania stołecznego parku imienia Puszkina na park imienia Iwana Bahrianego. Wygląda na to, że stałyby „druga” niszczycielka Siczy Zaporoskiej i „pieśniarz ruskiego miru” w naszych sławnych miastach jeszcze nie jeden rok, utrwalając i kształtując narracje „jedinoj i niedielimoj Rossii”. Przypominam sobie, jak kiedyś dołączałem do ruchu budowy przy wjeździe do Odessy pomnika Piotra Kałnyszewskiego, ostatniego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej, który zasłynął nawiązaniem potężnego handlu Ukrainy z innymi państwami. W szczególności naszym zbożem. Właśnie port Chadżybeja (Odessy) odgrywał w tym ważną rolę. Zaszumiano wtedy nasze starania, zagadano, zadeptano… Już za niepodległej Ukrainy. Obecnie niezwykle konieczne jest prowadzenie poważnych badań historycznych i przywracanie zapomnianych lub znieważonych imion osobistości, które przyczyniły się do pomnożenia ukraińskiej sławy. Przywracanie nie tylko w nazwach ulic, placów, ale i w formie pomników. Mamy przecież tysiące pustych postumentów. Niedawno wspólnocie dwóch organizacji społecznych, „Muzeum Narodowego Ukrainy” oraz „Muzycznego Batalionu”, udało się za fundusze wolontariackie zbudować w Kijowie pomniki Wasyla Wyszywanego, Petra Bołboczana, znak pamięci Stepana Bandery oraz tablicę pamiątkową Ołeksandra Koszycia na fasadzie „muzeum Bułhakowa”. Mam nadzieję, że w przyszłości przywracaniem sławnych ukraińskich imion w granicie zajmie się nie tylko społeczność, ale i władza. Wracam do „połtawskiej dekomunizacji”. Oczywiście, takie znaczące postacie, jak Pyłyp Kapelhorodski, muszą być oceniane przez instytucje akademickie. Bez wątpienia, przy udziale szerokiej społeczności, związków twórczych. Ale w żadnym wypadku nie według gustów deputowanych. Branie za punkt odniesienia opinii „ekspertów z sieci społecznościowych” – to co najmniej nieuzasadnione ryzyko: w naszych sieciach społecznościowych „siedem bab – siedem rad”. Ile tam krzyku na wpół wykształconych „neofitów” z wezwaniami, by „wyrzucić na śmietnik historii” Pawła Tyczynę, Mykołę Bażana, Andrija Hołowkę, Olesia Honczara, Mychajła Stelmaha!.. Tak w gorączce można pozbyć się gigantycznego ukraińskiego pokładu duchowego, który w szczególności wyhodował potężny ogród literatury „Rozstrzelanego Odrodzenia”, „szistdesiatnykiw” i tych, którzy bezpośrednio torowali drogę Niepodległości Ukrainy. W okresach tyranii carskiej i radzieckiej w Ukrainie wielu intelektualistów zostało wyniszczonych, ale przecież byli ci, którzy pozostając „w systemie”, nie pozwalali zgasnąć „ukraińskiej watrze”, którzy bronili i rozwijali do nowych wyżyn nasz język, literaturę, historię, sztukę, krajoznawstwo… Tak, ci twórcy, aby dotrzeć do czytelnika z prawdziwymi osiągnięciami historycznymi i literackimi, byli zmuszeni zaopatrywać swoje książki w partyjno-ideologiczne pisma, które otrzymały w kręgach twórczej inteligencji ironiczną nazwę „parowozy”. Bez takich opusów wtedy książek po prostu nie drukowano. I tylko za tę ideologiczną warstwę, którą jesteśmy w stanie przesiać, nie można znieważać tych postaci. A tym bardziej zabraniać uwieczniania ich w toponimice. Musimy niezwykle ostrożnie odnosić się do wszystkiego, co pomnażało sławę ukraińskiej literatury, sztuki, nauki… Najlepsze wzorce warto jeszcze przekazać światu, który tak mało wie o Ukrainie. Co więcej, krytykanci często mylą tradycję, ciągłość historyczną z tak zwaną „szarowarszczyzną” i „sowkiem”. Podmiana pojęć może zadać nieodwracalny cios naszej tożsamości. Pilnujmy, aby w masowym porywie „dekomunizacji”, „desowietyzacji” i „derusyfikacji” nie wylać razem z oczyszczającą kąpielą autentycznego ukraińskiego dziecka. Odbyło się otwarcie wystawy-kolekcji starożytności Słobożanszczyzny „Etnofundacja „Rid”. Wystawę poświęcono Dniu Niepodległości Ukrainy. Według słów głównej kustosz funduszy KZ „Muzealno-Wystawowe Centrum KMR” Oksany Kondratenko, wystawa potrwa co najmniej miesiąc. Ostap MYKYTIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Haft z Doniecczyzny

A ponadto dotyczy to doświadczenia niewymiernej zapłaty za odziedziczony radziecki nawyk – nie zastanawiać się. Któraś z dziewcząt opowiadała: nawet kiedy ostatecznie wyjaśniło się, że wszystko nie skończy się szybko, „jak w 2014-ym”, już pod ciągłym ostrzałem – wielu nie opuszczała dziwna, poza granicami zdrowego rozsądku, nadzieja na „humanitarność” wroga („Oni też są ludźmi”) i nawet na „więzy krwi” („My przecież bracia”). Chociaż… szczególnie dziwić się nie ma czemu. Na progu wielkiej inwazji jeden przywódca tak samo mówił, że oni też są ludźmi… Tymczasem ostrzały miasta stają się częstsze, oto już trwają niemal bez przerwy. Znikają elektryczność, woda, łączność, gaz, kończy się jedzenie. Ludzie gromadzą się w piwnicach. W poszukiwaniu wody i jedzenia od czasu do czasu wychodzą na zewnątrz. Poruszają się obok ruin szkół, przychodni, kin. Obok ciał zabitych, które po prostu walają się na ulicach. I ktoś ginie, a komuś udaje się tym razem wrócić z drogocennymi znaleziskami – odrobiną żywności i wody. Niektórzy zostają w swoich mieszkaniach, bo w kaloryferach jest jeszcze trochę wody technicznej. Potem rakiety niszczą domy. Albo kończy się w kaloryferach woda. Inni płoną żywcem w swoich domach, wołają pod gruzami o pomoc, ale coraz rzadziej udaje się ich uratować. Bo nie ma czym i nie ma komu ratować. Nie ma żadnej łączności z otaczającym światem. Dla kogoś to strach przed zgubieniem się lub zgubieniem bliskich. Co więcej, dla większości – strach przed dowiedzeniem się, że zgubili kraj. (Pamiętacie, w kilku opowieściach: „Kiedy pojawiła się łączność, dowiedziałam się, że Kijów stoi, że stoi Ukraina. Płakałam ze szczęścia…”). Wtedy wielu decyduje się wychodzić. To znaczy spróbować się uratować. I znowu jedni giną pod ostrzałem, innych Rosjanie zabijają na punktach kontrolnych albo zabierają na filtrację. Ci, którzy mimo wszystko wyszli na wolne terytorium, wzbogacili się o wielkie doświadczenie – wściekłej nienawiści do wczorajszego „brata”. Oni jeszcze nie wiedzą, że to doświadczenie spało w ich genach, a teraz oto się obudziło. W odróżnieniu od nich, wróg to sobie uświadamia. Dlatego będzie zabijał nas wszystkich. Tak po wielkich powstaniach przeciwko radzieckiemu zniewoleniu wróg zgotował Ukraińcom Hołodomor. Tak po desperackim oporze Ukraińskiej Powstańczej Armii przez kilkadziesiąt lat wróg coraz mocniej zaciskał pętlę na ukraińskiej szyi. Inne czasy, wróg – ten sam. Dygresja druga. Było to w 1981 lub 82 roku. Zabrali nas, ługańskich literatów, młodych i nie tylko, do Moskwy. Na „sprawozdanie twórcze”. W programie, jak wtedy było przyjęte, – rozmowa z wysokim związkiem kierownictwem, wyjazdowe spotkania z pracującymi i liczne biesiady. Delegacji towarzyszyła dwójka ługańskich „nadzorców” – z komitetu obwodowego i z „kontory”. Na miejscu dołączyli miejscowi – z Komitetu Centralnego i KGB. Ci ostatni zachowywali się wyćwiczenie – prostacko: i kieliszek wypili, i pobłażliwie za ramiona obejmowali, i anegdoty opowiadali, przeważnie o zabawnych mniejszościach narodowych. I oto jakoś podczas takich posiedzeń, kiedy podpici goście stolicy rozluźnili się, rozśpiewali, rozgadali w ojczystym języku, nagle jeden ze stołecznych nadzorców cicho tak, zamyślenie, bez złości, wręcz jakby przyjaźnie, wypowiedział: „Tak… mało my. Doniecczyzna nigdy nie była rosyjska. W swoim czasie rozbrzmiewały tam ukraińskie pieśni, noszono wyszywanki ze swoim unikalnym ornamentem i funkcjonowały niepowtarzalne tradycje. Niestety, przez imperialną okupację wiele artefaktów zostało utraconych, niektórym udało się ocaleć, ale schować się w podziemie. Jednak ukraińska kultura powstaje z popiołów jak feniks. Tak stało się w zeszłym roku, kiedy z okupowanego Kramatorska udało się wywieźć jedyną w swoim rodzaju kolekcję wyszywanek, strojów i ikon, charakterystycznych dla regionów Doniecczyzny, Ługańszczyzny i Słobożanszczyzny. Zawdzięczać to należy miejscowej nauczycielce Oksanie Prosełkowej i przedsiębiorczyni Hannie Oszczepkowej. W minionych dniach w Kałuszu, w sali wystawowej przy ulicy Dzwonarskiej,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Droga do ukraińskiego Donbasu

Ihor ZOC, dziennikarz Jurij RABOTIN, przewodniczący Odeskiej Organizacji Regionalnej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jurij RABOTIN Dziewięć dni do Dalekiego Wschodu Jestem głęboko przekonany, że w ósmym roku prowadzenia Ogólnonarodowego konkursu „Język ukraiński – język jedności” dziennikarze i pisarze, nauczyciele i krajoznawcy, jak i wszyscy ludzie, którzy nam pomagali, całkowicie zburzyli mit o wrogości między regionami Ukrainy, jesteśmy jednością całego naszego wielkiego państwa. Przekonaliśmy się o tym nie raz, przejechawszy prawie cztery tysiące kilometrów malowniczymi drogami naszej Ojczyzny. W tym roku, przejechawszy Odessę, Illicziwśk, Mikołajów, Chersoń, Melitopol, Berdiańsk, Mariupol, Donieck, Makiejewkę, Słowiańsk, Kramatorsk, Artemiwśk, Soledar, Ługańsk, wszyscy zrozumieliśmy, chociaż dawno o tym wszyscy wiedzieli, że jesteśmy wielkim, całościowym, mężnym i niepodzielnym krajem bez wrogości i podziałów. Osiem lat to potwierdzamy, proponujemy i bronimy w swojej codziennej pracy. Chwalić się nie będę, nie będę bić się w piersi i twierdzić, że jesteśmy jedyni i tylko my to robimy, ale chcę podkreślić, że jest nas wielu i z tej drogi już nie zejdziemy. Wydeptana przez nas ścieżka to działalność oświatowa, skierowana na utwierdzenie świętego i wiecznego słowa prawdy o naszym prostym i pracowitym narodzie, o jego historii, o jego teraźniejszości, przeszłości i pięknej przyszłości… W to wierzą moi koledzy z wielu regionów naszego kraju oraz z dalekiej zagranicy. Jak zawsze wyszło wszystko, co było zaplanowane zgodnie z programem. A są to spotkania w Odessie i otwarcie forum 28 maja 2007 roku. To także pozdrowienia Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz akademika Iwana Dziuby. Spotkania w Illicziwśku z chlebem i solą oraz rozmowa z merem miasta Walerijem Chmelniukiem. Spotkanie i nagrodzenie laureatów naszego konkursu w Ukraińskiej szkole-gimnazjum nr 1. To także składanie kwiatów pod pomnikiem Wielkiego Kobziarza i zbiórka przez uczniów gimnazjum pomocy humanitarnej dla swoich rówieśników z Mołdawii. To wręczenie uczniom dyplomów laureatów i prezentów od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki oraz organizacji charytatywnej „Dobry Samarytanin” (dyrektor firmy A. A. Kompanijec). Także wycieczki po mieście z zastępcą mera miasta Serhijem Halimowem i oglądanie z łodzi wycieczkowej akwenu portu morskiego w Illicziwśku. Potem – rozmowa z dyrektorem kombinatu tłuszczowego. Wszędzie czuło się, że mer i jego zespół dobrze dbają o wzrost potencjału gospodarczego i inwestycyjnego swojego miasta. Zapamiętały się odwiedziny muzeum porcelany imienia Ołeksandra Biłego, gdzie eksponowanych jest 411 wyrobów. Kolekcja została przekazana miastu przez mechanika portu w Illicziwśku O. Biłego i jest dobrem całego miasta. Przyszło na myśl: niech w każdym mieście i w każdej miejscowości kolekcjonerzy i mecenasi przekazują swoje zbiory wspólnocie, a wszyscy staniemy się duchowo bogatsi. Czas w podróży mijał bardzo szybko. Niestety, nie wszyscy konkursowicze mogli przyjechać do Odessy, ale ci, którym udało się zebrać w sanatorium „Kujalnyk”, wykąpali się w leczniczych wodach limanu Kujalnyckiego i ruszyli w drogę. A w podróży nie obyło się bez niespodzianek. Fedir Szewczuk z Berszadi zapomniał w pokoju swoich rzeczy – trzeba było wracać. Na trasie Odessa – Koblewo z dużą prędkością wyprzedził nas z prawej strony samochód osobowy – żwirem sypnęło tak, że przednia szyba autobusu rozbiła się. Kierowca naszego autobusu poradził sobie z prowadzeniem i powoli pojechaliśmy do posterunku drogówki, wcześniej powiadomiwszy funkcjonariuszy. Na posterunku kierowcę-sprawcę zatrzymano, a my czekaliśmy na wymianę uszkodzonego autobusu na inny. Po pewnym czasie ruszyliśmy już nowym autobusem do Mikołajowa, gdzie już na nas czekano. Tam przywitała nas nominowana w konkursie Wira Maruszczak – pogratulowaliśmy jej wyróżnienia w naszym twórczym współzawodnictwie. Wręczyliśmy także prezenty dla naszej ukraińskiej szkoły-gimnazjum imienia Mykoły Arkasa i ruszyliśmy do innej szkoły. Ale już w Chersoniu. W Chersoniu czekano na nas w szkole ogólnokształcącej nr 44 – porozmawialiśmy z dyrektorem i nauczycielami, zostawiliśmy prezenty dla uczniów. Potem byliśmy mile zaskoczeni rozmową z przedstawicielem Ukraińskiego Rejestrowego Kozactwa Jewhenem Kapłenką. Dalej wyruszyliśmy w długą podróż do Doniecka i Ługańska… 2007 rok Ihor Zoc. Odznaczenia o smaku soli. Przypomina mi się, z jakim przejęciem oczekiwałem przyjazdu gości w Doniecku, a oni o północy trafili pod opiekę Ukraińskiego Rejestrowego Kozactwa w dużej odległości od centrum obwodowego. Okazuje się, że przezorny hetman URK Anatolij Szewczenko zawczasu wysłał kozaków Okręgu Mariupolskiego, by czatowali na gości na granicy Zaporoża i Doniecczyzny, gdzie też odbyło się prawdziwie ciepłe spotkanie. A w dzień gości witano już w Doniecku w Instytucie Sztucznej Inteligencji, któremu przewodził doktor nauk technicznych i doktor teologii A. Szewczenko. Była wycieczka po unikalnej placówce edukacyjnej, poznawanie naukowców. Wydaje się, że to właśnie Ihor Kozłowski, religioznawca (były więzień polityczny terrorystów z tzw. DRL), opowiadał o otwartej w 2007 roku na terenie uczelni kozackiej cerkwi Narodzenia Jezusa Chrystusa. A zaczynało się wszystko jesienią 2002 roku, kiedy hetman URK Szewczenko wmurował pod fundament przyszłej złocistej cerkwi kapsułę z przesłaniem do potomnych. Planowano, że będą w niej odprawiać nabożeństwa przedstawiciele różnych wyznań. Tak też się stało i studencka cerkiew przez kilka lat istniała bez patronatu rosyjskiej cerkwi. Ale dla Doniecka było to wyjątkowe wydarzenie. Odbyło się również spotkanie z władzami. Zauważalna była powściągliwość przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej W. Łogwynenki oraz przewodniczącego rady obwodowej A. Blyzniuka, wszak niemal po raz pierwszy rozmawiali z tak dużą grupą nieznanych im dziennikarzy z niemal każdego obwodu Ukrainy. Jednak oczekiwania na ostre pytania nie sprawdziły się – spotkanie przebiegło w sposób tolerancyjny i życzliwy. Zresztą regionalny działacz partyjny A. Blyzniuk nie zaczął powtarzać mantr swojej siły politycznej o prześladowaniach języka rosyjskiego w regionie, gdzie 90 procent mieszkańców nim właśnie się posługuje – jakie problemy? A poza tym, jak mi się zdawało, koledzy szli na spotkanie w OAP pod wrażeniem tego, co zobaczyli rano w Charcyzkich Zakładach Rurowych: przemysłowy gigant mimowolnie budził szacunek do ludzi, którzy tam pracują, i do całego regionu, który zasila państwo dewizami. Taki sam zachwyt, a może i większy, wywołała wizyta w jednym z najważniejszych w tamtym czasie obiektów – budowie „Donbas Areny”. Majestatyczny stadion przeżył triumf podczas meczów piłkarskiego „Euro 2012” i tragedię po zajęciu miasta przez terrorystów w 2014 roku. Ale latem 2007 roku nasza grupa z radością fotografowała się na tle ogromnego krateru, z którego wyrastała już część trybun. Po dwóch latach stanęła tam jedna z najnowocześniejszych aren piłkarskich świata. Donieck żył wtedy przeczuciem święta… Dobrego nastroju dodały uczestnikom wizyta w browarze „Sarmat” i podróże po mieście. Tak się złożyło, że głównym przewodnikiem – oprowadzającym przypadło być mnie, dlatego podczas przejazdów opowiedziałem gościom wszystko, co wiedziałem dobrego, i nie tylko, o rodzimym kraju hałd. Większość kolegów trafiła na Wschód po raz pierwszy i właściwie same hałdy były dla nich nie lada egzotyką. Dziwili się także niemal całkowitym brakiem szyldów i reklam w języku państwowym. Zauważyli, że i w kioskach z gazetami wydań po ukraińsku nie ma. A oto nasza „Donecczyna” z 30 maja 2007 r. z materiałami na przyjazd uczestników konkursu, być może u kogoś się zachowała. Wydanie wyszło nasycone publikacjami o donieckim wkładzie w ukraińską kulturę. Ozdobą stał się artykuł Wałerija Roman’ki pod tytułem „Niełatwa droga Wołodymyra Sosiury do języka ukraińskiego”. Zamieszczono też wizerunek poety, ale nie zdjęcie, a rysunek. Wszystko byłoby dobrze, ale Andrij Neczytajło zwrócił uwagę, że to nie Sosiura, a inny ukraiński poeta. Błąd techniczny uznano i odkupiono nowymi publikacjami o autorze słynnego wiersza „Kochajcie Ukrainę!”. Żałuję jedynie, że książki z wydrukowanych o poecie artykułów i notatek w „Donecczynie” i „Switłyci” nie wydano. Ale póki trzymamy szyk – wszystko jeszcze można naprawić. A o tym, jak szanują donieczanie swoich ziomków, goście przekonali się w Słowiańsku i w Gorłówce. Najpierw odwiedzili Słowiański Instytut Pedagogiczny, gdzie staraniem docenta tej uczelni i szefa krajoznawców obwodu Wałerija Roman’ki została ustanowiona tablica pamiątkowa ku czci W. Sosiury, który swego czasu tam występował. Spotkanie rektora Wołodymyra Rukasowa, wykładowców i studentów z dziennikarzami było bardzo treściwe. Wszystkich obecnych zachwycił swoim wystąpieniem profesor Wasyl Horbaczuk, który mówił o losie narodu i ojczystego języka ukraińskiego, który doznawał ciągłych prześladowań. Jedną z najuważniejszych słuchaczek była wtedy Ludmyła Jakymczuk, redaktorka gazety „Wilnym szliachom” z Kiwerców na Wołyniu – wyjaśniło się, że u Wasyla Tychonowycza ten kraj, sąsiadujący z jego rodzinną Brześczyzną, wywoływał szczególnie ciepłe uczucia. Uczony ukrainista nie akcentował wtedy w swoim wystąpieniu, jakich udręk doznał w czasach radzieckich za przywiązanie do ojczystego słowa, a nie „języka międzynarodowej komunikacji”. Wasyl Horbaczuk mówił wtedy, że prawdziwymi dysydentami stali się ci Ukraińcy, którzy trafili do więzień reżimu, o nich nie mamy prawa zapominać. I oto właśnie z. Wspomnienia, które mają szesnaście lat, są szczególne same w sobie, a kiedy trwa wojna rosyjsko-ukraińska i każdy zakątek ojczystej ziemi jest na celowniku wroga, a niemal każda rodzina doświadczyła ciężkich strat – wzmianki o dobrych uczynkach minionych lat są jeszcze bardziej cenne. Właśnie takimi wydają się notatki o konkursie „Język ukraiński – język jedności”, który odbył się latem 2007 roku w obwodach donieckim i ługańskim z inicjatywy przewodniczącego Odeskiej Organizacji Regionalnej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jurija Rabotina oraz przy aktywnym udziale i wsparciu jednego z autorów tych wspomnień, w tamtym czasie redaktora naczelnego gazety „Donecczyna” Ihora Zoca. Tak się złożyło, że w 2007 roku Jurij Rabotin rozpoczął swój reportaż o rajdzie samochodowym, ale go nie dokończył, nigdzie go nie publikując. Ze swojej strony Ihor Zoc już zwracał się do tego tematu, ale tym razem do swojego artykułu dołączył wrażenia uczestników konkursu, którzy odbyli niesamowity rajd samochodowy z Odessy do Ługańska w poszukiwaniu ukraińskiego Donbasu. Uczestnicy konkursu przy Muzeum Wasyla Stusa w Gorłówce na Doniecczyźnie (2007). Zdjęcie z archiwum autorów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tymi ludźmi dziennikarze zapoznali się w Horlówce. Było to spotkanie byłych więźniów politycznych i ich bliskich, które fundator Donbaskiego Muzeum Historyczno-Literackiego im. Wasyla Stusa Oleg Fedorow od dawna przygotowywał, a kiedy powiedziałem mu, że planowany jest przyjazd dużej grupy dziennikarzy, Oleg Michajłowicz dostosował spotkanie do naszego harmonogramu. Kijowska koleżanka Wira Kulowa napisała wtedy, że donieccy przyjaciele opowiedzieli wiele ciekawego o swoim rodaku: – Wasyl dobrze znał język niemiecki, czytał w oryginale i tłumaczył na ukraiński utwory Goethego, Rilkego. Był wszechstronnie rozwinięty. Grał w piłkę nożną, szachy. Pięknie śpiewał, miał wspaniały baryton – dzielił się wspomnieniami Mykoła Kolisnyk, studencki towarzysz poety. Chodziliśmy z nim na wyprawy folklorystyczne, zbieraliśmy stare pieśni. Spotykaliśmy się z babciami, dziadkami, zapisywaliśmy ludowe perełki. Potem Wasyl długo odtwarzał melodie, które przypadły mu do serca. A w sali rozbrzmiewał żywy głos Wasyla Stusa: „Schyliły się topole ku wodzie…”. I jakby przeczuwając nieszczęście: „Krąży liść w przeczuciu niedoli…”. Liryczne wersy przecina strumień niepokoju, zapowiadając nieszczęście… Głos cichy, z nutami czułości i smutku… Nastrój przejmujący, u wielu w oczach łzy. Wspomnienia, wspomnienia… – Ostatni raz widziałem Wasyla w czerwcu 1967 roku na dworcu w Doniecku – opowiada Ołeksandr Konecznyj. – W rękach trzymał zabawkę, słonika. „To dla Dmytryka, mam synka”, – cieszył się przyjaciel. Dorastaliśmy razem, mieszkaliśmy po sąsiedzku. Wasyl poszedł do szkoły w wieku sześciu lat, nic o tym nie mówiąc matce. A kiedy po dwóch tygodniach nauczycielka zapytała ją, dlaczego syn chodzi do szkoły boso, szczerze się zdziwiła. Był poważny od dzieciństwa, każde słowo ważył. Wszyscy w osiedlu mówili po rosyjsku. Ale pod wpływem nauczyciela Tesłenka przeszedł na ukraiński… Wtedy w Horlówce wspominali poetę także inni ludzie, z którymi utrzymywał w swoim czasie dobre stosunki: Wiktor Didkiwski, Switłana Artjomowa, Mykoła Kolisnyk, Iwan Serednia… Wszyscy mieliśmy szczęście wysłuchać żywych świadectw bardzo godnych ludzi z kręgu Stusa. Z smutkiem myślę o tym, że gdyby nie Oleg Fedorow, być może nigdy nie zebraliby się w takim składzie. Kolejną lokalizacją, która na Doniecczyźnie zrobiła wrażenie chyba najbardziej, była kopalnia soli państwowego przedsiębiorstwa „Artiemsil” w pobliżu miasteczka Sołedar. Wyjątkowe miejsce! Zapadła w pamięć wycieczka na głębokości 300 metrów: całe miasto, gdzie z jednego końca wydobywa się sól, a w drugim prawdziwy sanatorium, gdzie leczy się płuca. Jest wyrobiona przestrzeń, gdzie nie ma oświetlenia, szepcze się, że przechowywano tam broń z czasów panowania „Mauzera” i „Maxima”, ale sprawdzić tę informację nie udało się z oczywistych powodów. Naszą delegację zachwyciło widowisko ogromnej sali, która powstała po wydobyciu na powierzchnię milionów ton soli, na wysokość do półtora setki metrów… Ktoś powiedział, że można tu umieścić pałac sportu, komuś przyszło do głowy urządzić teatr i była to trafna myśl. W kopalni soli orkiestra z Wiednia już zaplanowała grać Straussa. Ale u nas także odbyło się pamiętne wręczenie nagród zwycięzcom konkursu, które przeprowadzili Jurij Rabotin i Anatolij Szewczenko. Nagrody na głębokości ponad 300 metrów otrzymali m.in. Wasyl Dżuran, Andrij Nieczytajło, Switłana Czorna, Dmytro Szupta, Ludmiła Jakymczuk, Walentyna Biela, Diana Szewczenko, Petro Chadżi-Iwan, Taras Maksymiuk i inni. Odznaki, które wręczał Jurij Anatolijowicz, miały smak soli… A dalej droga uczestników konkursu prowadziła na Ługańszczyznę. – Niedaleko Ługańska leży wieś Ołeksijiwka, gdzie działa Muzeum Memorialne Borysa Hrinczenki. Na podwórzu dawnej szkoły pomnik pedagoga, językoznawcy, wydawcy, którego portrety kiedyś wisiały w chłopskich chatach obok wizerunków Tarasa Szewczenki. Bo dzięki jego tytanicznej pracy Ukraińcy otrzymali słownik języka ukraińskiego – napisała później Wira Kulowa. Nawiasem mówiąc, w czasach sowieckich – w 1958 roku „Słownik języka ukraińskiego” w czterech tomach wydano nakładem 30 tysięcy egzemplarzy. Ten sam „Słownik…” ponownie wydano już w niepodległej Ukrainie – w 1996 roku. Nakład – zaledwie osiem tysięcy egzemplarzy. W tym samym muzeum Borysa Hrinczenki charkowski dziennikarz Wołodymyr Sobołewski porozmawiał z ługańskim pisarzem Ołeksijem Niżywym, laureatem konkursu, docentem Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki. – Byłem jednym z fundatorów Ługańskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego i kierowałem nim przez dwa lata. I od samego początku przyjęliśmy za cel konkretne działania. Na przykład z inicjatywy i przy aktywnym udziale ługańskiej inteligencji we wsi Ołeksijiwka, gdzie Hrinczenko nauczał w latach 1887–1893, otwarto ku jego czci muzeum memorialne i ustawiono pomnik – pierwszy na Ukrainie! Ta praca nad utrwalaniem pamięci Borysa Dmytrowicza stała się składnikiem procesu odrodzenia, w wyniku którego szkoła w Ołeksijiwce stała się gimnazjum im. Borysa Hrinczenki. Nauczanie w nim prowadzi się wyłącznie w języku ukraińskim. I to uważam za najważniejsze. Bo czcić pamięć o Hrinczence znaczy wracać do ojczystego języka. Inny przykład. Mamy osiedle Szczotowe w pobliżu miasta Antracyt, dokąd jako mały chłopiec trafił z Połtawszczyzny Hryhir Tiutiunnyk. Tu minęło jego dzieciństwo, tu ukończył szkołę podstawową, tu też wrócił po służbie we flocie i w 1957 roku ukończył szkołę młodzieży robotniczej. Jednym z rezultatów naszej pracy oświatowej nad utrwalaniem pamięci wybitnego ukraińskiego pisarza jest to, że szkoła w Szczotowem uzyskała status ukraińskojęzycznej. A naprzeciw budynku szkolnego ustawiono pomnik Tiutiunnyka. Ługańczycy przyłożyli rękę także do tego, by w ojczyźnie Hryhira – we wsi Szyliwka na Połtawszczyźnie, otwarto muzeum literackie jego imienia. A w 1998 roku na podwórzu miejscowej szkoły ustawiono pomnik Tiutiunnyka. Jego autorem jest ługański rzeźbiarz Iwan Czumak. „O naszych planach. Chcemy… Kto to my? Ługański oddział „Proświty” i redakcja czasopisma „Bachmuckyj szlach”. Otóż chcemy zintensyfikować pracę nad utrwalaniem pamięci naszych wybitnych działaczy kultury ukraińskiej. Wśród naszych rodaków jest wielu laureatów Nagrody im. Szewczenki. Zwłaszcza Wołodymyr Sosiura, Mykoła Rudenko, Nadija i Iwan Switliczni, wspomniany już Hryhir Tiutiunnyk, Wasyl Hołobородько… Ich literackie korzenie właśnie tutaj – na Ługańszczyźnie. I właśnie im poświęciłem swoją książkę „Poświęceni imieniem Szewczenki”. Moim marzeniem jest, by na Ukrainie na cześć wszystkich luminarzy kultury narodowej powstały muzea – memorialne lub literackie o statusie państwowym”, – cytuje dziennikarz Ołeksija Niżywego. A w samym Ługańsku dziennikarze odwiedzili muzeum Wołodymyra Dala, który, jak mówią badacze, kochał Ukrainę, idealizował ukraińskie obyczaje, przyrodę… Kochał nasz język i uważał go za samodzielny. Zebrał i usystematyzował ponad osiem tysięcy ukraińskich słów. O tym gościom przypomniano na Wschodnioukraińskim Uniwersytecie Narodowym im. W. Dala. Pokonawszy nie w nazbyt komfortowych warunkach ogromną odległość z Odessy na Wschód, jeżdżąc drogami Donbasu, koledzy mogli śmiało uważać się za zdobywców tego wyjątkowego kraju. Nikt wtedy nie mógł sobie wyobrazić, że w 2014 roku „russkaja wiesna” przyniesie na Ukrainę wojnę i większość obiektów, które odwiedzaliśmy w 2007 roku, znajdzie się pod okupacją i nie będziemy znać ich losu. Że 24.02.2022 r. rozpocznie się pełnowymiarowa inwazja rashystów, która przyniesie ogromne straty ludzkie. Podły wróg odebrał życie żołnierzowi SZSU, stałemu nominantowi konkursu Ołeksandrowi Bereżnemu z Żowtych Wod. Zginął w zeszłym roku na Charkowszczyźnie. Pokłon Bohaterowi! Agresja Rosji faktycznie skróciła życie wielu rodakom, kolegom, którzy byli z nami w 2007 roku i później. W różnym czasie odeszli w zaświaty jeden z fundatorów konkursu Wołodymyr Niewmytyj, Ołeksij Niżywyj, Fedir Szewczuk, Oleg Fedorow, Wasyl Horbaczuk i inni. Świetla im pamięć. Ale mimo barbarzyńskiego ostrzału Odessy i obwodu, który nie ustaje, konkurs twórczy odbywa się także w tym roku – organizatorzy otrzymali już ponad dwieście książek, artykułów i innych materiałów. Jurij Rabotin mówi, że w obronie ukraińskiego słowa będziemy stać jak SZSU przeciwko wrogowi. Tak jest i tak będzie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Płaskorzeźba ku czci metropolity Borećkiego

Jewhen BUKET Tych dni w Kijowie poświęcono i uroczyście odsłonięto pamiątkowy reliefowy barelief ku czci Przewodniczącego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, metropolity kijowskiego i całej Ukrainy Mykoły Borećkiego. Jego ustanowienie zainicjował rzecznik Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy, znany ukraiński historyk, regionalista i działacz społeczny Andrij Kowalow. Poświęcenie pamiątkowego barelief­u z błogosławieństwa Najbłogosławieńszego Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza przewodniczył arcybiskup wyszogrodzki Ahapit (Humeniuk), namiestnik klasztoru Michajłowskiego Złotokopulastego. Oprawę muzyczną wydarzenia zapewnił sierżant Sił Zbrojnych Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Taras Kompaniczenko. Politycznej i wojskowej historii Ukrainy początku XX wieku nie sposób zrozumieć bez historii duchowej, jaskrawym przedstawicielem której był Mykoła Borecki. Od jesieni 1914 roku przebywał na frontach I wojny światowej – służył jako kapelan 250. pułku piechoty, a jednocześnie jako dziekan 65. dywizji armii cesarskiej Rosji. Po powrocie z frontu wiosną 1917 roku Mykoła Borecki został proboszczem soboru Mikołajowskiego w mieście Hajsyn i wkrótce został wybrany przewodniczącym rady miejskiej, pogrążając się w wir walk o wyzwolenie. Latem 1921 roku, prześladowany przez władzę radziecką, ojciec Mykoła ogłosił swoją przynależność do nowo powstałego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Na Drugim Ogólnoukraińskim Soborze Prawosławnym w październiku 1927 roku biskupa hajsyńskiego Mykołę Borećkiego wybrano metropolitą kijowskim i całej Ukrainy zamiast Wasyla Lipkiwskiego, usuniętego ze stanowiska przez władzę radziecką. Barelief odsłonięto na ścianie domu, w którym w latach 1927–1930 mieszkał metropolita, przy zaułku Delegackim 12 (wówczas ten zaułek nazywał się Fedoriwskim). To właśnie w nim zwierzchnik odprawiał podziemne nabożeństwa. Radzieccy kaci z NKWD ustanowili nad tym domem całodobowy nadzór. Właśnie tutaj 17 czerwca 1930 roku aresztowali Mykołę Borećkiego, któremu postawiono zarzut, że on, „wykorzystując swoje stanowisko metropolity autokefalicznego Kościoła, prowadził w ciągu 1929 i na początku 1930 roku antyradziecką działalność, polegającą na systematycznych wystąpieniach z ambony cerkwi Sofijskiej w Kijowie z kontrrewolucyjnymi przemowami, które wychowywały ludność w duchu antyradzieckim”. Wkrótce Mykoła Borecki został zesłany do rosyjskiego obozu koncentracyjnego, gdzie w 1937 roku został zamęczony za Chrystusa i Ukrainę. Autorem pamiątkowego barelief­u ku czci metropolity Mykoły Borećkiego jest znany ukraiński rzeźbiarz Ołeksandr Mychajłycki. W wydarzeniu wzięli udział wojskowi, duchowieństwo, a także wiodący ukraińscy historycy, badający historię ukraińskiego ruchu cerkiewno-wyzwoleńczego. W szczególności wnuk metropolity UAKP Wasyla Lipkiwskiego Kostiantyn Lipkiwski, doktorzy nauk historycznych Arsen Zinczenko, Iryna Prełowska, Ihor Hyrycz, przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Regionalistów Ukrainy Hryhorij Sawczenko, przewodniczący rady nadzorczej Fundacji Charytatywnej „Heroika” Rostysław Martyniuk i inni. Większość z nich została odznaczona pamiątkową odznaką „Za zachowanie pamięci o ukraińskim ruchu cerkiewno-wyzwoleńczym”. Nagrody wręczyli Andrij Kowalow i arcybiskup Ahapit.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

które wy wynieśliście na wolność, a raczej w wielką strefę. Dziękuję, że miałam szczęście i zaszczyt słuchać was i bywać razem na setkach wydarzeń. Dziękuję za nasze ostatnie spotkanie w Muzeum Szistdesiatnykyw, na jubileuszu pani Natalii Osmak, gdzie wy też czytaliście Stusa. “A jednak: my jeszcze powrócimy, obowiązkowo powrócimy…” Teraz wracacie do rodzinnej przystani, której imię nie będzie już piekło wstydem, bo powróciło prawdziwe. I tylko przyjaciele wiedzą, ile wysiłku włożyliście, aby “lenino” zniknęło na wieki z nazwy rodzinnej wsi. Dziękuję za niezapomnianą audycję o pisarzu Jewhenie Koncewyczu z Żytomierza, który stał się symbolem pokolenia szistdesiatnykyw. (Nasza z wami rozmowa została opublikowana w mojej książce “Anioły Niebiańskiego Zastępu”, 2016). Odszedł 21 lipca 2010 roku. Symboliczne, że właśnie w 21. lipcowy dzień wasza Łódź wyruszyła do Stawki. Spotkacie się t a m wszyscy – “najlepsi ludzie moich czasów”, – zostawiając nam Światło, które pomnożyliście na ziemi. Pomyślałam, że spotkacie się też z orędownikami, którzy żyli na tej ziemi w innych czasach. Na przykład z Jełysejem Płeteneckim, któremu w Radomyślu stoi jedyny na Ukrainie pomnik na ruchomej powierzchni wody — zamyślony oświeciciel w łodzi czyta książkę. A czterysta lat temu tutaj, gdzie obecnie znajduje się Radomyski Zamek Kulturowo-Historyczny i Muzeum Ikon Domowych, ten orędownik wydawnictwa założył pierwszą na Ukrainie papiernię, skąd łodziami rzeką Myka i dalej aż do Kijowa oświeceni nauką ludzie przeprawiali do Ławrowej drukarni papier ze starożytnym znakiem wodnym. Może wśród tych wielkich księgarzy byli też wasi przodkowie, inaczej być nie mogło. Wasze — Ludzi Światła — łodzie niechybnie przetną się w czasie. Dla was wiecznym — czasie światła — już bez pokuty. Najważniejsze — teraz nam go, powierzonego, nie zmarnować na ziemi. Dziękuję Bogu, że podczas syren udało się w porę przenieść z Lewego brzegu na Sołomiankę. Zobaczyć przy Świątyni tak wielu bliskich ludzi i uściskać się. W dniu pożegnania – spotkania z naszym niezapomnianym rycerzem honoru Wasylem Owsijenką. Chwała mu, Zwycięzcy! więźniów politycznych, przede wszystkim o Wasylu Stusie, Juriju Łytwynie, Ołeksie Tychym, Wałeriju Marczeńce, Oksanie Meszko. O Sołowkach, Sandarmochu, Biełomorkanałe”. Wasyl Owsijenko. “Wariagowie wewnętrzni i wariagowie zewnętrzni” (artykuł z 2012 r.) “Tylko ślepy, zbałamucony chochoł nie widzi, nie chce widzieć, że na Ukrainie jest już otwarcie rosyjska władza. Kadry w niej dobierane są według przynależności narodowej. Co prawda, biorą też Ukraińców, którzy stracili swoje cechy narodowe i stanęli po stronie okupanta. Czyli zdrajców narodu ukraińskiego. Ta obca, wroga narodowi ukraińskiemu władza przygotowuje – nie, już przeprowadza cichy zamach stanu. Pozostało tylko wprowadzić “drugi język państwowy” – i Ukraina zostanie ostatecznie zdeptana, będzie można ją “zlikwidować za nieprzydatnością””. “Czytelnik zapyta: a dlaczego nazwałem artykuł “Wariagowie wewnętrzni i wariagowie zewnętrzni”? Przez analogię do artykułu Mychajła Drahomanowa z 1876 roku “Turcy wewnętrzni i zewnętrzni”. Żeby ostrzec: Rosjanom wewnętrznym i Rosjanom zewnętrznym państwo Ukraina nie jest potrzebne. A jeśli ono, wbrew ich woli, się pojawiło, to wzięli w nim górę, żeby panoszyć się nad głupimi chochołami – niedobitkami narodu ukraińskiego. Jeśli zaś ten “projekt” się nie uda, to nie szkoda tego kraju porzucić na pastwę losu i uciec za granicę, gdzie w zagranicznych bankach przechowują “z pożaru skradziony pokrowiec”. Przecież Ukraina dla nich – to nie Ojczyzna, a jedynie terytorium i populacja. Do ograbienia. A póki co – za naszą, panowie wyborcy, milczącą zgodą! – budują na Ukrainie Rosję nr 2. Małorosję. Gdzie my, aborygeni, potrzebni jesteśmy chyba jako robocze bydło, którego liczebność będą regulować według własnego uznania”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Życie jako światło i pokuta

Halyna DACIUK, dziennikarka Zebrał nas wszystkich, tak jak bywał zbierał z towarzyszami broni na Święto Bożonarodzeniowych Wasyli. Prawda, nie w styczniową zimę, a w lipcowy poranek, w dzień wysokiego przesilenia. I nie w Domu Nauczyciela, a na jasnym progu cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, w Kijowie, na Sołomiance. Za tym progiem ścieliła mu się droga do wiecznego niebieskiego domu, gdzie teraz jego Wasyle, i do domu rodzinnego – na Żytomierszczyznę. Dzisiaj był absolutnie wolny. Jego wyposażona łódź, która odpływała do Stawków, płonęła słonecznikami i ulubionymi aksamitkami. I stał nie przed ołtarzem z czarnych prycz i nie pod kopułą więziennego sufitu. A w ukraińskiej świątyni, do której chodził razem z panią Marią – siostrą Wasyla Stusa, z Jewhenem Swerstiukiem, który podarował świątyni dzwon w pamięć o synu Andrzeju. Z panią Niną, mamą towarzysza broni Wałerija Marczenki, zamęczonego przez Moskwę w więzieniu. Chodził z tymi, którzy dzisiaj przyszli na pielgrzymkę z nim. I wielu ludzi zauważyło, że to pożegnanie odbywało się nie według scenariusza rozpaczy, a jasnego Wasylewego święta, zapisanego sercem i modlitwą. Przed odprawą w bezkresną drogę wszystkim chciało się powiedzieć mu wdzięczne słowo za naukę, zaświadczyć szacunek, szczerą przyjaźń, zachwyt i zapewnić, że wiemy, kogo odprowadzamy. Wasyla Owsijenkę, człowieka, który poszedł przeciwko systemowi i za wolną myśl dwukrotnie płacił młodością w nieznośnym GUŁAG-u, jednak nie złamał się, a w fundament niepodległej Ukrainy dołożył swoją niezłomną cegiełkę. Bez próżności każdy niósł do Wasylewej łodzi własne wspomnienie: kiedy się poznaliśmy, gdzie bywaliśmy razem, nad czym pracowaliśmy, kim on był i jakim, – z pewnością, że Wasyl weźmie te szczere żale i radość ze sobą w wieczne Stawki. I tam je utrwali, jak to robił przy najmniejszej okazji – aparatem fotograficznym, dyktafonem, długopisem w zeszycie, na komputerze. Współczesny Nestor-kronikarz. Dziennikarz-ochotnik. Pracownik do niezmęczenia. On setki godzin wysłuchiwał i zapisywał życie niezłomnych uczestników i uczestniczek ruchu oporu, walk wyzwoleńczych, starannie je rozszyfrowywał, zaznaczając dokładną datę, miejsce, czas rozmowy. Dla niektórych z tych ludzi wywiad, nagrany przez Wasyla Owsijenkę, był jedynym w życiu – on zdążył. On wypracował za całą instytucję. I gdyby istniał tytuł narodowego kronikarza ukraińskiego ruchu obrony praw człowieka, to najgodniejszym w tej kohorcie byłby Wasyl Owsijenko. Dzisiaj Światło Ludzi, których historie zebrał na ziemi, otuliło i jego. I w tym świetle nie było ani promyka nieprawdy. I być nie mogło. Bo Owsijenko żył jak sprawiedliwy, nie myśląc o sobie, dbając o innych. On wiedział, kto potrzebuje pomocy, leciał tam i wołał na pomoc innych. On pierwszy zawiadamiał, kto z towarzyszy broni odszedł w zaświaty. On zbierał wspólnotę na Proriznej przy pomniku Lesia Kurbasa. On organizował dalekie wyjazdy na Sołowki, otwierając prawdę o rozstrzelanym przez moskiewskiego okupanta ukraińskim Odrodzeniu. On otworzył prawdę o zbrodniach imperium zła tysiącom ludzi, i niektórzy z przejrzanych szczerze dziękowali mu za to dzisiaj. Jak dziękowali za powrót na Ukrainę. Wasyl Owsijenko przemawia przy pomniku Wałerija Marczenki 14 października 2019 roku, w dniu jego pamięci Taras MARUSYK “Póki ja kozakowałem na nowej Siczy Zaporoskiej, moi rówieśnicy zostawali doktorami nauk, członkami Związku Pisarzy, laureatami nagród. Poodbierali najlepsze dziewczyny i dorobili się sławnych dzieci i wnucząt. Nie za tytuły, a za to ostatnie im zazdroszczę: oni zapewnili wieczność swojego rodu. Ludzkie szczęście przecież polega właśnie na tym. A moje życie poszło na zapewnienie – o, nie lubię wysokich słów – wieczności narodu, która, w sumie, do tej pory jest pod znakiem zapytania. Bo wyjdziesz na ulicę – a tam nie ukraiński naród, a “rosyjskojęzyczna ludność”. To przykro mówić, ale ono jest obce dla mnie. To rezultat masowego odchylenia od normy. Ja chcę, żeby Ukraińcy wrócili do normalnego stanu, do ukraińskiej kultury w najszerszym rozumieniu tego terminu. Gdyby nie ten problem, ja bym robił inne sprawy. Ja wcale nie chciałem “walczyć”, ale nie miałem po prostu wyboru: w ZSRR żyć Ukraińcem już nie było jak. I teraz ciężko żyć Ukraińcem. Trzeba stale wywalczać to prawo, i nie tylko dla siebie, ale i dla “swoich z rodu”. Stus mówił: “To już los, a losu nie wybierają. Więc go przyjmują – jaki by on już nie był. A kiedy nie przyjmują, wtedy on siłą wybiera nas”. Ja choć póki co całą głowę noszę na ramionach w tej walce, która jeszcze trwa, i nawet mam możliwość utwierdzać swoją prawdę w społeczeństwie. A najlepsi z nas polegli… Z rehabilitacją w 1991 roku pozbyłem się jedynego swojego honorowego tytułu – “szczególnie niebezpieczny recydywista”. Ale 12 stycznia 2000 roku przyznano mi nagrodę imienia Wasyla Stusa. Ona w pewnym stopniu kompensuje moje straty. Jestem wdzięczny Bogu, że zetknął mnie z najlepszymi ludźmi moich czasów. Kocham ich, a oni, mam nadzieję, kochają mnie. Niektórzy już z tamtego świata. Nie czuję w sobie nienawiści do nikogo z ludzi. Tylko żal i miłość”. “Tak, jestem niezadowolony z władzy. Ale jeszcze bardziej jestem niezadowolony… z narodu. Jego trzeba… wymienić. To znaczy trzeba zmienić jego świadomość małorusa na świadomość Ukraińca. Żeby on stawiał sam sobie pana, a do władzy, która ma nie panować, a jedynie regulować stosunki między ludźmi, stawiał porządnego świadomego Ukraińca, a nie bogatego przybysza. To trzeba wyraźnie uświadamiać: Wasyla Stusa, Jurija Łytwyna, Ołeksy Tychoho, które on z Bożym zrządzeniem i niewiarygodnym wysiłkiem zorganizował wraz z braćmi w niedoli Wołodymyrem Szołkoszytnym i Stanisławem Czernilewskim w 1989 roku. Był on nieodłącznym uczestnikiem i organizatorem wielu wieczorów pamięci w Domu Nauczyciela, Bożonarodzeniowych Wasylów, wręczeń nagród imienia Wasyla Stusa. Razem z ojcem Wałerijem (Kopijką), panią Niną Marczenko oraz braćmi w niedoli z łagrów co roku jeździł na Pokrowę do Hatnego na grób Wałerija Marczenki. Bywał na prezentacjach książek w księgarniach i bibliotekach, spotykał się z młodzieżą, pisał, przepisywał, redagował. I zawsze martwił się, że mógłby uporządkować, zapisać znacznie więcej, lecz czasu jest mało. Nie o swoje sprawy chodziło, oczywiście. 22 sierpnia 2019 roku otrzymałam list od pana Wasyla, który rozesłał swoim przyjaciołom. “Wczoraj, 21 sierpnia 2019 roku, minął 31 rok, odkąd jestem na wolności (po 13,5 roku uwięzienia)... Najważniejsze, co zrobiłem przez te 31 lat, to sporządziłem około 200 notek o więźniach politycznych, zapisałem około 180 autobiograficznych opowieści więźniów politycznych, uporządkowałem i wydałem książki Horynia, Łukjanenki, Tychoho, Oksany Meszko, Siczkiv, Browki, Załywachy, Stusa, Marmusa i 7 jego współoskarżonych, materiały UGH, moje książki “Światło ludzi”, “Życie jako pokuta”. I to daleko nie wszystko... Dziękuję Bogu (i KGB!) za daną możliwość poznania i zaświadczenia o najlepszych ludziach moich czasów”. Dziękuję, panie Wasylku, wam! Za to, że tradycyjnie przychodziliście na moje audycje na żywo w Radio Kultura w dniach Bożonarodzeniowych Wasylów. Prawda, z jednym warunkiem – zdążyć przeczytać Stusa. Lecz, oczywiście, bo któż jeszcze mógł t a k przeczytać Poetę, brata w niedoli i … współwięźnia, którego wyuczone na pamięć wiersze – najskuteczniejszym dla wszystkich ludzi, którzy żyją na ukraińskiej ziemi, będzie państwo, które będzie miało naturalny dla Ukraińców charakter prawny. W tym także dla nie-Ukraińców: niech przyglądają się, co dzieje się w Rosji. Rosja wraca w swoje naturalne autorytarno-monarchiczne koryto. Rosja i demokracja – to rzeczy nie do pogodzenia. W osobie Rosji normalną sąsiadkę będziemy mieli oj nieprędko. Dlatego jestem zwolennikiem nacjonalizmu codziennego: póki co wszystko, co rosyjskie, jest dla nas potencjalnie niebezpieczne. Kiedy zaś Ukraina twardo stanie na nogach, wtedy będziemy odnosić się do wszystkiego, co rosyjskie, spokojnie. Jak do chińskiego czy francuskiego”. “Rozpad ZSRR i ogłoszenie niepodległości Ukrainy stało się największym wydarzeniem w moim życiu. Pomimo niepowetowanych strat osobistego charakteru – jestem, trzeba myśleć, jednak szczęśliwym człowiekiem. Bo dziesiątki pokoleń przed nami zmagały się w niewoli, najaktywniejsi ludzie kładli głowy za niepodległość, ale tylko nasze pokolenie przez wszystkie wieki niesławy Pan pobłogosławił na wolne życie. Zatem, jesteśmy do czegoś Mu potrzebni. Więc musimy wypełnić Jego wolę i napełnić Ukrainę ukraińską treścią. Nie przegapmy tej okazji. Bo Pan i gniewa się na leniwych, i pozbawia ich Swojej łaski, – mówi Mykoła Rudenko. Ponieważ jestem samotny, spraw osobistych mam niewiele, więc praktycznie cały swój czas poświęcam na sprawy społeczne. Na to napełnianie Ukrainy ukraińską treścią. Niech moja wdowi grosz nie jest wielki, ale są sprawy, które bez mojego udziału, być może, nie zostałyby zrobione lub nabrałyby jakiegoś innego charakteru czy odcienia. Powiedzmy, naświetlenie prawdy o rosyjskich obozach koncentracyjnych lat 70–80. w Mordowii i na Uralu, o wielu po- O książce Wasyla Owsijenki “Życie jako pokuta” (Wydawnictwo “Klio”). Słowa powiedziane około 20 lat temu. Napełniał Ukrainę ukraińską treścią

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pierwszy wiec ku wolności w Tarnopolu. Wspomnienie uczestnika, aktywisty Ruchu i „Proświty” z 1989 roku

Kazymyr JAREMA, m. Tarnopol. Jestem przeszyty bólem surowej mogiły, którą dopiero co uwolniono od kolczastych krzewów. W niej pogrzebane są boleści mojej Ukrainy, tysiące niewinnych sióstr i braci! Wałerij Zaliznyj „Ofiarom samowoli” W drugiej połowie lat 80. ówczesne totalitarne państwo, które formalnie nazywało się związkiem, a faktycznie było bolszewickim moskiewskim imperium i więzieniem ponad 130 narodów i narodowości, ogarnął kryzys we wszystkich sferach życia gospodarczego i społecznego. Aby uratować imperium przed rozpadem, ówczesny przywódca Michaił Gorbaczow wprowadził program pieriestrojki. Zmiany w trakcie pieriestrojki dały możliwość narodowo świadomym, odważnym i twórczym ludziom wszystkich uciemiężonych narodów ówczesnego totalitarnego moskiewskiego imperium rozpocząć walkę o wolność. Myślę, że nikt nie zaprzeczy, iż w narodowowyzwoleńczych zmaganiach o Niepodległość Ukrainy w latach 1989–1991 decydującą siłą był Ludowy Ruch Ukrainy, który początkowo nazywał się „NRU na rzecz pieriestrojki”. Idea stworzenia RUCHU narodziła się latem 1988 roku w środowisku ukraińskich pisarzy oraz innej twórczej inteligencji. Ziemia tarnopolska zawsze była w liczbie pierwszych w narodowowyzwoleńczych zmaganiach. Tak było i tym razem. Z inicjatywy poetów Heorhija Petruka-Popyka, Mychajła Łewyckiego, twórczych ludzi Marii Kuzemko, W. Kolincia, L. Horochiwskiego, W. Tureckiego w noc poprzedzającą 24 marca 1989 roku w pomieszczeniu Tarnopolskiego oddziału Związku Pisarzy Ukrainy została utworzona pierwsza na Ukrainie Krajowa organizacja Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz pieriestrojki, wybrano radę organizacji, na której czele stanął poeta Mychajło Łewycki. Przywódcy NRU na rzecz pieriestrojki wraz z wcześniej utworzonym Tarnopolskim oddziałem Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, której przewodził L. Horochiwśkyj, towarzystwem „Wertep”, któremu przewodził I. Puszkar, „Memoriałem”, utworzonym 28 kwietnia 1989 roku, kierowanym przez M. Kuzemko, Towarzystwem języka ukraińskiego im. T. Szewczenki, utworzonym 22 listopada 1988 roku, któremu przewodził profesor Roman Hromiak, aktywnie realizowali rozbudowę organizacji, ukrainizację, odnowienie pamięci historycznej. Właśnie w celu odnowienia pamięci historycznej i uczczenia Bohaterów Ukrainy, bojowników o jej niepodległość oraz ofiar moskiewsko-bolszewickich represji, wszystkie patriotyczne ukraińskie organizacje przy wsparciu patriotycznie nastawionych mieszkańców Tarnopola, podmiejskich wsi i całej ziemi tarnopolskiej w ciągu maja–czerwca–lipca 1989 roku wykonały ogromną pracę przy porządkowaniu na Cmentarzu Mikulinieckim w Tarnopolu mogił Strzelców Siczowych oraz osób zamęczonych przez moskiewsko-bolszewickich okupantów w Tarnopolskim więzieniu w czerwcu 1941 roku. Wszystkie te mogiły władza radziecka zabraniała porządkować, śledziło to czujne oko NKWD, KGB. Dlatego zarosły one krzakami kłującego tarniny, głogu, dzikiej róży. Mnie, autorowi artykułu, opowiadali członkowie Towarzystwa języka ukraińskiego ze wsi Ostriw, którego byłem wtedy przewodniczącym, a którzy brali udział w porządkowaniu mogił, że milicja nie wpuszczała samochodów z ziemią na cmentarz, dlatego ludzie przynosili ziemię nawet w torbach, mówili, że idą na groby swoich bliskich. Z wielkim wysiłkiem do 30 lipca 1989 roku mogiły zostały należycie uporządkowane. 30 lipca 1989 roku dla poświęcenia tych mogił po raz pierwszy w Tarnopolu odbył się wolnościowy wiec-requiem na cmentarzu w Tarnopolu z niebiesko-żółtymi flagami oraz pochód ulicami Tarnopola. Byłem uczestnikiem tego wiecu. Cały teren cmentarza i przyległy teren były wypełnione ludźmi. Wszędzie na poboczach dróg stały setki samochodów, którymi przyjechali nieobojętni Ukraińcy z całego obwodu i sąsiednich obwodów, w tym byli członkowie OUN, UPA, więźniowie polityczni, krewni zamęczonych w Tarnopolskim więzieniu w czerwcu 1941 roku oraz członków OUN, UPA, którzy zginęli w walce o wolność Ukrainy z rąk okupantów. Na wiecu występowali liderzy Ruchu Wasyl Czerwonij, Mykoła Porowśkyj, Maria Kuzemko, J. Ju. Karpiak, M. Łewycki i inni. Po raz pierwszy wybrzmiały oskarżenia władzy radzieckiej, NKWD o popełnienie zbrodni przeciwko narodowi ukraińskiemu, wezwania do jedności w walce przeciwko niesprawiedliwości, przemocy, o poprawę życia zwykłych Ukraińców. Ludzie słuchali tych przemówień z uniesieniem, zwłaszcza gdy naoczni świadkowie, krewni i bliscy zamęczonych w czerwcu 1941 roku przez moskiewsko-bolszewickich okupantów w Tarnopolskim więzieniu opowiadali o widzianych przez nich okrucieństwach wobec zabitych. Mieszkanka wsi Nastasiw M. H. Babiak opowiadała, że kiedy w czerwcu 1941 roku, szukając swoich dwóch braci, weszła do Tarnopolskiego więzienia, otwartego przez Niemców, zobaczyła straszny obraz: „W celach leżały stosy martwych ciał z wyłupionymi oczami, odciętymi nosami, wyciętymi na piersiach tryzubami lub krzyżami, połamanymi rękami i nogami. Już na podwórzu więzienia rozpoznałam dwóch swoich zamęczonych braci z wyłupionymi oczami, odciętymi uszami i nosami. Za co, za jaką winę moskiewscy kaci tak znęcali się nad moimi braćmi?” – zakończyła opowieść M. H. Babiak. Takie wystąpienia i opowieści wywoływały żal do ofiar totalitaryzmu i nienawiść do katów narodu ukraińskiego. Wielu osobom płynęły łzy i zaciskały się pięści… Obok mnie stali mieszkańcy wsi Ostriw, byli członkowie OUN, ukraińscy patrioci Bohdan Trut i Jarosław Hłuchowećkyj. Z ich oczu płynęły łzy radości: „Sławku, nie myślałem, że jeszcze zobaczę nasze niebiesko-żółte flagi, że powstanie Ukraina” – powiedział B. Trut do J. Hłuchowećkiego. Objęli się i zapłakali. Pod koniec wiecu delegacja lwowska przez megafony zwróciła się do obecnych, aby w celu niedopuszczenia do prowokacji ze strony władzy tarnopolanie przeprowadzili ich na dworzec kolejowy, i prawie wszyscy tarnopolanie poszli odprowadzać. Szedłem gdzieś w 6. lub 7. rzędzie przedniej części kolumny. Kolumna wyciągnęła się od cmentarza do Rohatki i wypełniła całą ulicę księcia Ostrogskiego aż do zakrętu na ulicę Strzelców Siczowych do dworca. Cała jezdnia i chodniki były wypełnione ludźmi. Nad kolumną wzdłuż powiewały niebiesko-żółte flagi, niesiono hasła „Sława Ukrainie! – Bohaterom Sława!”, „Hańba KPZR”, „Uciekajcie, Moskale, z Ukrainy” oraz wiele innych. Takie same tysiącgłosowe wezwania rozbrzmiewały nad kolumną, że aż szyby drżały w okolicznych domach. Mnie osobiście, jak i przeważającą większość uczestników tego pochodu, przeniknął duch wolności, niezwykła odwaga i gotowość do wszelkich działań. Kolumna podeszła ulicą księcia Ostrogskiego do zakrętu w prawo, do dworca. Uczestnicy wiecu chcieli przejść ulicą księcia Ostrogskiego, potem w prawo na bulwar T. Szewczenki, obok domu towarowego, na plac Teatralny i do pomnika Tarasa Szewczenki. Ale władza ulicę księcia Ostrogskiego zablokowała wozami strażackimi, szeregami milicji i urzędników z czerwonymi opaskami. Tak samo była zablokowana ulica Strzelców Siczowych. Oficer milicji przez megafon ostrzegł, że dalsza droga kolumny tylko do dworca kolejowego. Ludzie w kolumnie oburzyli się i bojowo nastawieni w pierwszych rzędach kolumny lwowianie, mężczyźni z „Orionu”, fabryki kombajnów, „Watry” i inni ruszyli na przełamanie kordonu. Zaraz miała wybuchnąć przepychanka, której być może chciała władza i która mogła mieć tragiczne skutki. Ale w ostatniej chwili przed kolumnę z megafonem w rękach wybiegła drobna kobieta. Była to Maria Kuzemko. Głośno powiedziała: „Bracia Ukraińcy, powstrzymajcie się, uspokójcie się, opamiętajcie się, nie poddawajcie się prowokacjom. Zawracajmy na dworzec!” I przednie rzędy kolumny poszły w stronę dworca. Władzy nie udało się sprowokować przepychanki i rozpędzić uczestników wiecu, zresztą władza się bała, bo było nas bardzo wielu. Wszystkie skrzyżowania dróg, ulic, wjazdów po obu stronach drogi do dworca były zablokowane samochodami, oddziałami milicji oraz urzędnikami z czerwonymi opaskami. Kolumna dochodziła do dworca, z pierwszych rzędów cicho została przekazana komenda aż do końca kolumny: „Idziemy do naszego proroka, do Tarasa Szewczenki!” Dzisiejsza ulica Wiaczesława Czornowoła była zablokowana trzema szeregami milicji, a za nimi ulicę blokowały w poprzek trzy lub cztery samochody osobowe. Milicjanci, którzy stali w kordonie, wyraźnie nie spodziewali się tak odważnego, zdecydowanego i nagłego ataku. Pierwsze rzędy kolumny początkowo zrobiły wrażenie, że niby skręcają w prawo na podwórze dworca, a potem gwałtownie skręciły w lewo, wykonując skok na kordon milicjantów. Jak potężna morska fala przypływu zmywa na brzegu ziarenko piasku, tak samo nagle i błyskawicznie rozproszył się kordon milicjantów. W tej samej chwili dziesiątki rąk chwyciły za tylną część samochodów i obróciły je o 90 stopni. W powstałe przejście, niczym wzburzony górski potok, przedarły się tysiące ludzi z kolumny, szczelnie wypełniając dzisiejszą ulicę W. Czornowoła i szybkim tempem szli na plac Teatralny. Oficer milicji darł się przez megafon, że zabrania ludziom z kolumny iść na plac, ale nikt go nie słuchał. Jeszcze dwa razy milicja ustawiała się w trzyrzędowy kordon, ale przy zbliżaniu się kolumny kordon rozpraszał się jak mgła na słońcu. Przekonałem się wtedy, że nikt na świecie nie może powstrzymać porywu narodu do wolności. Zwłaszcza gdy naród wspólnie walczy o swoje prawa, staje się narodem. Takim stawał się wtedy naród ukraiński, tarnopolanie. Teren przy pomniku T. H. Szewczenki oraz cały przyległy plac były wypełnione tysiącami ludzi. Obecni złożyli kwiaty pod pomnikiem T. H. Szewczenki, zaśpiewali „Testament”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki…”, „Oj na łące czerwona kalina”, wystąpili po jednym przedstawicielu od lwowian i tarnopolan. Potem część tarnopolan odprowadziła lwowian na dworzec, dziękowali i żegnali się, gdy lwowianie wsiadali do pociągu. Kiedy ruszył, z okien prawie każdego wagonu powiewały niebiesko-żółte flagi. Staliśmy na peronie, machaliśmy rękami. Ktoś zaśpiewał pieśń „Chłopcy, pójdziemy, walczyć będziemy, za Ukrainę, za rodzinne prawa!” – i większość ją podchwyciła. Ludzie grupami rozchodzili się, rozjeżdżali do domów i omawiali przeżyte wydarzenie. Na duszy było radośnie i wesoło. Byliśmy dumni z siebie i ze wszystkich uczestników wiecu, że nie bali się przeprowadzić tego wydarzenia i zwyciężyli. Tak, to było pierwsze znaczące zwycięstwo narodu nad władzą. To zwycięstwo sprzyjało wzrostowi autorytetu sił narodowo-patriotycznych. Coraz więcej najbardziej świadomych ukraińskich patriotów, głównie ze zwykłych ludzi, wstępowało do RUCHU i innych ukraińskich organizacji patriotycznych, brało udział w akcjach walki o Niepodległość Ukrainy. I ta walka zakończyła się zdobyciem przez Ukrainę Niepodległości 24 sierpnia 1991 roku. Niepodległość Ukrainy zdobyliśmy wtedy pokojową drogą, i gdyby przez nasz ponad 30-letni okres Ukrainą rządzili prawdziwi patrioci, nie byłoby u nas takiej ruiny gospodarki w państwie, wyjazdu milionów Ukraińców za granicę z powodu bezrobocia i niskich płac, zachowalibyśmy przynajmniej tę broń i armię, którą Ukraina miała w 1991 roku, i nikt by na nas nie poszedł wojną. A teraz, korzystając z naszej słabości, napadł na nas odwieczny nasz wróg – moskiewska horda, która otwarcie oświadczyła, że chce zniszczyć Ukrainę jako państwo, a Ukraińców – jako naród, i dopuszcza się wobec Ukraińców takich samych okrucieństw, jakie robili Moskale w latach 1930–1940. Dlatego cały naród ukraiński stanął w obronie Ukrainy, a najlepsi synowie i córki Ukrainy z bronią w rękach walczą o Niepodległość Ukrainy, oddając na ołtarz wolności swoją siłę, zdrowie, a nawet życie. Wierzymy, że Ukraina przy wsparciu partnerów obowiązkowo zwycięży. Wolnościowy pochód na cmentarz Mikuliniecki w Tarnopolu w celu przeprowadzenia wiecu i poświęcenia mogił Strzelców Siczowych oraz patriotów Ukrainy represjonowanych przez moskiewsko-bolszewickich okupantów w więzieniu tarnopolskim w czerwcu 1941 roku. 30 lipca 1989 roku, Tarnopol, cmentarz Mikuliniecki. Wiec z okazji poświęcenia mogił Strzelców Siczowych oraz patriotów Ukrainy represjonowanych przez moskiewsko-bolszewickich okupantów. Na pierwszym planie: Roman Hromiak, za nim z tyłu – Ihor Derkacz (Lwów), za nim – Mykoła Porowski (Równe), obok niego – Wołodymyr Kolineć

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Prawda i krzywda: od Rusi Kijowskiej do Hetmanatu

Kilka lat temu udało mi się poznać Ołeksandra Bondarenkę, naukowca i publicystę, który jest autorem sześciu książek publicystycznych – trylogii „Powrót z zapomnienia”, „Konfrontacja” i „Rozdroża” o powstaniu taraszczańskim w 1918 roku oraz losach jego uczestników, a także rozprawy „Pod znakiem Molocha” w trzech tomach, poświęconej kształtowaniu się terroru i terroryzmu w bolszewickiej Rosji po przewrocie państwowym w październiku 1917 roku, nominowanej do Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Przypomina się, że ten znaczący dorobek twórczy Ołeksandra Bondarenki wywołał ogólnie pozytywny odbiór wśród szerokiego grona czytelników, zwłaszcza u tych, którzy interesują się historią ubiegłego wieku, prawdopodobnie najkrwawszego od początku powstania ludzkiej cywilizacji. Taras HOŁOWKO Najprawdopodobniej praca nad ostatnim dziełem publicystycznym otworzyła przed Ołeksandrem Bondarenką mało znane wcześniej warstwy informacji, dotyczące kształtowania się ukraińskiej państwowości, począwszy od Rusi Kijowskiej, a skończywszy na ostatecznym umocnieniu władzy radzieckiej na terytorium ówczesnej Ukrainy w latach 20. ubiegłego wieku. Rezultatem poszukiwań i studiowania tych bezcennych źródeł stało się napisanie nowej serii wydawniczej „Ukraina pod znakiem kremlowskiego Molocha” w pięciu księgach, przedmiotem rozważań której stanie się księga pierwsza „Źródła i skutki wielowiekowego terroru państw-sąsiadów Ukrainy”, która ujrzała światło dzienne w bieżącym roku w wydawnictwie Międzynarodowego Uniwersytetu „Ukraina”. Autor postawił sobie za cel nie tylko zbadanie złożonych procesów, które zachodziły na tym terytorium na przestrzeni tysiąclecia, ale także zdemaskowanie historycznych fałszerstw, do których uciekali się imperialni kronikarze, zwłaszcza za czasów panowania Katarzyny II, oraz ich naśladowcy w instytucjach akademickich za czasów radzieckich. Prawda historyczna dosłownie triumfuje w nowej książce Ołeksandra Bondarenki, utwierdza czysto proukraińskie podejście w naświetlaniu epokowych wydarzeń, które wpłynęły na dalszy los niejednego pokolenia Ukraińców, niszczy pozostałości szowinistycznej ideologii, siłą narzuconej przez Kreml skolonizowanym narodom, w szczególności ukraińskiemu, a co najważniejsze, wskazuje na źródła agresywnej polityki zagranicznej Carstwa Moskiewskiego, z którego z czasem utworzyło się Imperium Rosyjskie, przekształciwszy się z wielomilionowymi ofiarami w Radzieckie po przejęciu władzy przez bolszewików. Przerzuciwszy pierwsze strony popularnonaukowej publikacji, od razu zauważa się cztery epigrafy na początku, wzięte z dzieł i wspomnień Cycerona, Ottona von Bismarcka, Carla Gustafa Mannerheima i Borysa Hrinczenki, którymi autor jakby ustanawia swoiste osie współrzędnych, określające kierunek pasjonującej opowieści. Jeśli starożytny rzymski mówca uważał za pierwsze zadanie historii powstrzymywanie się od kłamstwa, a za drugie — nieukrywanie prawdy, wybitny ukraiński filolog proponował oceniać czyny ludzi w kontekście epoki, w której żyli, to kanclerz Rzeszy Niemieckiej przekonywał, że bez zrozumienia przeszłości nie można przewidzieć przyszłości, a jego kolega fiński feldmarszałek przestrzegał przed wewnętrznymi waśniami we własnych szeregach, zdolnymi nie tylko osłabić, ale i doprowadzić do klęski w konfrontacji z wrogiem. Paradoksalna rzecz, ale wszystkie te cztery przykazania, jak zobaczymy dalej z autorskiej opowieści, nigdy nie były przestrzegane przez rządzącą elitę ani za czasów Rusi Kijowskiej, ani za Hetmanatu, ani za Ukraińskiej Republiki Ludowej, a tym bardziej w USRR, co prowadziło do fatalnych skutków. Książka składa się z siedmiu rozdziałów, gdzie obejmuje jedenaście wieków – od założenia przez plemiona wschodniosłowiańskie Kijowa do rozpadu ukraińskiej państwowości w XVII w., co otrzymało wymowną nazwę w rodzimej nauce historycznej – Ruina. Pierwszą niespodzianką, na którą natrafia się, czytając rozdział „Odkłamywanie historii mitów o „wspólnej kolebce” Ukraińców i Moskali”, jest legenda o wareskim kijowskim księciu Askoldzie, który rzekomo panował w latach 830–882 razem z takim samym księciem Direm, wspominanych w latopisowym zbiorze „Powieść minionych lat” XI–XII w. Według świadectw latopisowych Askold po powrocie z wyprawy na Carogród-Konstantynopol w 860 (według innej wersji w 866) roku został zabity przez księcia nowogrodzkiego Olega i jego drużynników-pogan pod Kijowem. Jak pisze Ołeksandr Bondarenko, powołując się na pracę „Pochodzenie Rusi” autorytatywnego badacza staroskandynawskich i europejskich źródeł, akademika Omelana Pricaka, Askold był wnukiem wareskiego (normańskiego) konunga Ragnara Lodbroka, a Dir (czy Björn) – był jego synem. W ten sposób starszym w wyprawie był Dir (wuj), a nie Askold (siostrzeniec), jeśli brać pod uwagę ich więzy rodzinne, ustalone przez Pricaka. Tak samo naukowiec dowodzi, że żadnego napadu, a tym bardziej zabójstwa Askolda nie było, ponieważ ten szczęśliwie powrócił do Anglii, a Dir – do Starej Ładogi. Komu ciekawie, może dowiedzieć się także o Olegu, który w rzeczywistości nigdy w Kijowie nie panował, a rządził w Danii jako król o imieniu Lot Knut, usunięty od władzy w 900 roku i zmuszony był uciec do Połocka, położonego w pobliżu międzyrzecza Oki i Wołgi. Innymi słowy, w wątpliwość poddaje się prawdziwość Latopisu Nikonowskiego XVI w., ułożonego w Księstwie Moskiewskim w pracowni pisarskiej metropolity Daniela, nie mówiąc o latopisie Askolda, który przez większość badaczy uznawany jest za naukową mistyfikację. Historia zawsze tworzy się, z jednej strony, przez bohaterów, dalekowzrocznych polityków, zdolnych produkować wokół siebie dobro, a z drugiej, przez antybohaterów, dla których nic świętego na ziemi nie istnieje i nimi kieruje mistyczne zło. Autor pozytywnie ocenia wkład kijowskiego księcia z dynastii Rurykowiczów Jarosława Mądrego, drugiego syna kijowskiego księcia Włodzimierza Światosławowicza od połockiej księżniczki Rogniedy, który za czasów swojego panowania, a trwało ono ponad pół wieku, wzmocnił państwo Ruś Kijowska, zwyciężając Pieczyngów, przeprowadził szereg udanych wypraw, zapoczątkował ułożenie pierwszego pisanego zbioru praw – „Ruskiej Prawdy”, gdzie mieściły się normy prawa karnego, spadkowego, handlowego i procesowego. Właśnie kijowski książę, jedynowładny władca Rusi Jarosław Mądry, zainicjował budowę „Złotych Wrót” i nadbramnej cerkwi Zwiastowania – Soboru Sofijskiego, tych architektonicznych arcydzieł siwej starożytności, w tym miejscu, gdzie odbyła się zwycięska bitwa z Pieczyngami, wspierał wznoszenie klasztorów i innych kultowych świątyń w swoich włościach, w szczególności klasztoru Peczerskiego, który w 1598 roku przekształcił się w Ławrę Peczerską, w świętość, na którą do dziś zamierza się Metropolia Moskiewska przez swoich namiestników Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Pełnym antypodą Jarosława Mądrego jawi się w autorskiej rozprawie książę Andrzej Bogolubski, który dołączył się do niszczenia wszystkich tych osiągnięć w państwie Ruś Kijowska, które zostawił po sobie jego poprzednik. Z Zalessia – historycznego obszaru w międzyrzeczu Moskwy i Oki, skąd przyszedł grabić, plądrować i zabijać ten spragniony kijowskiego tronu wnuk wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza Monomacha, Bogolubski stał się jednym z pierwszych wojowników, jak podkreśla to Ołeksandr Bondarenko, który spowodował upadek Kijowa jako imperialnej stolicy. Faktycznie kontynuował on dzieło swojego ojca – Jurija Dołgorukiego, protoplasty włodzimiersko-suzdalskiego księstwa udzielnego, aktywnego uczestnika walki wewnętrznej na Rusi, co skończyło się dla niego otruciem i pochówkiem w cerkwi Spasa na Berestowie. Już we wspomnianym Zalessiu, skąd stale powstawało zagrożenie dla Kijowa, począwszy od XII wieku, zachodziły nieodwracalne procesy etnogenezy, którym publicysta-historyk poświęcił cały rozdział – „Historia powstania pierwszego państwowego tworu na północnym Powołżu i jego agresywnej polityki: 1137–1238”. Badając to niełatwe pytanie, autor raz po raz zwraca się do fundamentalnej pracy „Historia Ukrainy-Rusi” wybitnego ukraińskiego historyka, działacza społecznego i politycznego, Przewodniczącego Centralnej Rady Ukraińskiej Republiki Ludowej Mychajła Hruszewskiego, który przekonująco zaprzeczał w niej wymyślonej przez imperialistów koncepcji słowiańskiej wspólnoty między południoworuskimi, ukraińskimi plemionami, z których zostało sformowane państwo kijowskie – Ruś, a ugrofińskimi plemionami – wiaś, meria, muroma – zasymilowanymi Słowianami, którzy stanowili nieznaczny procent w pierwszym państwowym tworze – na Ziemi Zalesskiej i przyległych terytoriach w XII–XIV w., które z biegiem czasu przekształciły się w Księstwo Moskiewskie. Dla obiektywizmu autor w rozdziale przytacza niemało cytatów rosyjskich intelektualistów, nieskłonnych ufać szowinistycznie nastawionym imperialnym historykom, takim jak Tatiszczew, Karamzin, Sołowjow, Kluczewski i in., którzy wiekami wprowadzali w błąd rosyjskie społeczeństwo, fałszując historię, na korzyść moskiewskich władców. Jeden z nich – hrabia za cara, a z ogłoszeniem ZSRR – znany pisarz, poeta, dramaturg Aleksiej Tołstoj dość sceptycznie wypowiadał się odnośnie przynależności jego współplemieńców – Moskali do Słowian, plemiona których rozprzestrzeniły się na przestrzeni wieków na terytoriach Europy Wschodniej i Zachodniej, wchłonąwszy w siebie wszystko, co postępowe i konstruktywne, charakterystyczne dla europejskich narodów: „Są dwie Rusi. Pierwsza – Kijowska, która ma korzenie w światowej, a przynajmniej – europejskiej kulturze. Ideę dobra, honoru, wolności, sprawiedliwości rozumiała ta Ruś tak, jak rozumiał je cały zachodni świat. A jest jeszcze druga Ruś – Moskiewska. To Ruś tajgi, mongolska, dzika, zwierzęca. Ta Ruś uczyniła swoim narodowym ideałem krwawą despotię i dziką zaciętość. Ta moskiewska Ruś od dawna była, jest i będzie całkowitym zaprzeczeniem wszystkiego europejskiego i zaciętym wrogiem Europy!”. Jeszcze na długo przed Tołstojem starogrecki historyk Herodot w swoim dziewięcioksięgu „Dzieje”, na które uzasadnienie powołuje się autor, wspomina plemiona, które mieszkały, według jednych wiadomości, w Północnym Powołżu, według innych – w lasach między górnym Dnieprem i Donem, kwalifikując je jako antropofagów (dosłownie – ludożercy, kanibale), mając fińsko-ugryjskie, a być może prasłowiańskie, germańskie lub bałtyckie pochodzenie. Można sobie tylko wyobrazić, jaka antropologia i genetyka dostały się w spadku ludzkiej wspólnocie, z której wyodrębnili się Moskale/„Wielkorusowie”, z właściwą dla nich mentalnością – okrucieństwem, nienawiścią, podstępnością. Trzecia część rozdziału poświęcona jest asymilacji rdzennych narodów, czy jak z czasem będą ich pogardliwie nazywać inorodcami, słowiańscy przybysze, którzy wzięli za podstawę swojego bytu nie doskonalenie, powiedzmy, w rolnictwie, a zdobywanie doświadczenia w ciągłych starciach zbrojnych, co miało na celu siłowe zajęcie terytoriów sąsiednich państwowych tworów i podbój innych narodowości. Ołeksandr Bondarenko, szczegółowo przeanalizowawszy etapy narodzin Księstwa Moskiewskiego, co trwało niejedno stulecie i przedteczą którego była Ziemia Zalesska, doszedł do wniosku: w procesie kolonizacji i asymilacji fińskich plemion przez tegoż Jurija Dołgorukiego zaczęła być wypracowywana technologia tłumienia jakiegokolwiek oporu ze strony rdzennych etnosów, która stale była ulepszana przez jego następców – moskiewskich książąt, monarchów, genseków. Apoteozą tej metodyki, zastosowanej na przestrzeni minionych wieków, stało się rozrastanie Księstwa Moskiewskiego do gigantycznych rozmiarów, z którego powstały najpierw Carstwo Rosyjskie, potem Imperium Rosyjskie, a po nim Imperium Radzieckie, które przetrwało ponad siedem dziesięcioleci, pochłonąwszy, jak ten krwiożerczy Baal, miliony ludzi, denarodowizowawszy niesłychaną liczbę obywateli, próbując zrobić z nich „internacjonalną wspólnotę – naród radziecki”. Historyczna matryca Rosji, która dosłownie na oczach czytelnika jest mistrzowsko preparowana przez autora książki, ma swoje kontynuowanie w następnym rozdziale – „Do historii kształtowania się i transformacji państwowych tworów oraz narodowości na północnym Powołżu: 1238–1917”. Potężnym czynnikiem, który wpłynął na formowanie przyszłego Imperium Rosyjskiego, stał się najazd mongolsko-tatarski pod wodzą Czyngis-chana w XIII wieku. Metody jego państwowego rządzenia zostały zapożyczone przez Moskali i z sukcesem dla siebie zastosowane w praktyce. Terytorium obecnej Federacji Rosyjskiej praktycznie całkowicie pokrywa się z terytorium Złotej Ordy, podbitą przez nią na przestrzeni dwóch stuleci. Zbudowana wertykala despotycznej władzy, która przewiduje bezwzględne wykonywanie rozkazów, spuszczonych z góry, przeszła w spadku od mongolsko-tatarskich chanów do moskiewskich książąt i carów, kładąc fundamenty przyszłego totalitarnego państwa z okrutną dyktaturą rządzenia. Tak samo zmianie uległ też etniczny skład ludności Zalessia, zniewolonego przez ordyńców. W związku z tym autor proponuje Moskali (historyczna nazwa, którą zaczęto używać dla mieszkańców Wielkiego Księstwa Moskiewskiego w XII–XV wiekach) rozpatrywać jako grupę etnograficzną potomków mieszanki fińskich plemion i azjatyckich plemion tureckojęzycznych, podstawą mentalności których jest – materialne wzbogacenie się kosztem innych, prowadzenie wojen jako akceptowalna forma istnienia. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Polska – z Ukrainą

Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Przemyśl – to nie tylko najbliższe Ukrainie (granicy z obwodem lwowskim) polskie miasto. To także drugie pod względem czasu miasto Polski, któremu Ukazem Prezydenta Ukrainy nadano zaszczytny tytuł – Miasto-ratownik. Jako pierwsze tytuł otrzymało miasto Rzeszów, stolica województwa podkarpackiego. A w lipcu ubiegłego roku tytułem wyróżniono również Przemyśl. Miasto stało się bowiem punktem tranzytowym, przez który na Ukrainę przekazywana jest pomoc zebrana z różnych regionów Polski. Sprzyjają temu dawno nawiązane więzi między Podkarpaciem a obwodem lwowskim oraz to, że miasto znajduje się zaledwie 14 kilometrów od naszej granicy. Główna część pomocy trafia właśnie tutaj, a następnie jest rozprowadzana po Ukrainie. Jednak niemało jej transportuje się z Przemyśla również do naszych dalszych obwodów. I tym razem przyjmował mnie mój dawny dobry przyjaciel Stanisław Stępień. Znany polski historyk, pracujący w dziedzinie stosunków polsko-ukraińskich w wielowiekowej wspólnej historii, profesor Uniwersytetu w Przemyślu. Polak, który biegle włada językiem ukraińskim i regularnie czyta wykłady na ukraińskich uniwersytetach, Stanisław 30 lat temu stworzył i nieprzerwanie kieruje w Przemyślu Południowo-Wschodnim Instytutem Naukowym. Ta autorytatywna organizacja społeczna prowadzi szeroką pracę badawczą, w jej archiwum i bogatej bibliotece pracują także ukraińscy badacze, instytut wydaje wiele książek w obu językach. A zaledwie dzień po pełnoskalowej inwazji rosyjskich agresorów na Ukrainę Instytut wspólnie z Przemyskim Oddziałem Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną stał się jednym z założycieli Przemyskiego Komitetu Pomocy Ukrainie. Komitet zjednoczył społeczność, lokalnych przedsiębiorców, wszystkich, którzy mogą pomóc Ukrainie. Taka pomoc, w tym bezpośrednio przez Instytut i Stowarzyszenie, od pierwszego dnia płynęła na Ukrainę. Szczegóły – od moich rozmówców. Opowiada Stanisław Stępień: – Kto w Polsce mógł pomóc Ukrainie od pierwszych dni wojny? Spontanicznie robiło to społeczeństwo, Kościół rzymskokatolicki, a także fundacje. Przede wszystkim te, które już wcześniej pracowały z Ukrainą, z polskimi społecznościami na Ukrainie, bo to były kontakty. Wymieniam dwie główne fundacje: „Wolność i Demokracja” w Warszawie, której prezesem jest Lila Luboniewicz, oraz „Solidarność Międzynarodowa”, prezes Rafał Wilczanowski. Potem włączyły się władze lokalne i państwo, bo potrzeba czasu, aby sformalizować i przyjąć odpowiednie decyzje. A Ukraina potrzebowała pomocy natychmiast, od pierwszego dnia wojny. Na granicy od razu pojawiło się wielu uchodźców z Ukrainy, którym również potrzebna była natychmiastowa pomoc. Ukraińska armia potrzebowała pomocy w żywności, lekach. Fundacje dotarły do parafii rzymskokatolickich, z którymi miały dawne kontakty, do parafii, które są na południu i wschodzie Ukrainy, w tym w Chersoniu, Odessie, Charkowie, gdzie pomoc była najbardziej potrzebna. Szybko powstawały organizacje społeczne pomocy Ukrainie, jak nasz Komitet w Przemyślu, który stworzyliśmy niezależnie od przekonań politycznych, od tego, kto w jakiej jest partii, bo to nie ma znaczenia, kiedy chodzi o pomoc Ukraińcom. Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, któremu w mieście przewodniczy radny, czyli deputowany rady miejskiej, Andrzej Berestecki, to potężna ogólnopolska organizacja społeczna, która jest znacząco wspierana przez państwo, władze centralne i lokalne, w tym w zakresie finansowania. W Przemyślu Stowarzyszenie posiada dwa ośrodki edukacyjno-rehabilitacyjne. To duże budynki z przyległym terenem. Jeden – na obrzeżach miasta o nazwie Sobótka, tutaj obsługują mieszkańców miasta. Drugi – kilkanaście kilometrów dalej, w miejscowości Korytniki, dla opieki nad osobami z niepełnosprawnościami z wiosek powiatu przemyskiego. Ośrodki łącznie obsługują około dwustu podopiecznych, od małych dzieci, którym zorganizowano naukę, po dorosłych. Dorośli mogą również uczyć się obsługi komputera, zajmują się rysunkiem, rękodziełem, szyciem, muzyką i śpiewem. A jeszcze w warsztatach wykonują piękne meble i inne wyroby, które sprzedają na jarmarkach i w sklepach, a środki trafiają do budżetu Stowarzyszenia. Głównym celem takiej opieki i pomocy jest to, aby osoby z niepełnosprawnościami nie czuły się samotne, nie zamykały się w czterech ścianach, a aktywnie i z pożytkiem komunikowały się. Byliśmy z panem Andrzejem w ośrodku w Sobótce. Dyrektorką jest tam jego żona Aneta Błońska. Małżeństwo to pedagodzy z zawodu, uczą w szkołach miejskich, mają troje dorosłych dzieci, które już się wykształciły i pracują. Oboje z wielką życzliwością odnoszą się do Ukrainy, aktywnie jej pomagają. W szczególności w ośrodku w Sobótce od pierwszego dnia wojny przyjmowano z całej Polski pomoc humanitarną, sortowano ją i przewożono przez granicę. Również w ośrodku przez pewien czas mieszkali ukraińscy uchodźcy. Stowarzyszenie od dawna pomagało Polakom mieszkającym na Lwowszczyźnie oraz Ukraińcom, udzielało pomocy humanitarnej osobom starszym, samotnym, ubogim. Teraz doszła pomoc humanitarna z powodu wojny. Pan Andrzej opowiedział, że w ostatnich miesiącach w taką sprawę coraz aktywniej włączają się władze lokalne – zarówno Przemyśla, jak i powiatu oraz województwa podkarpackiego. Wojewoda pani Ewa Leniart aktywnie włączyła się w tę sprawę, bywa w Przemyślu, sama jeździ z pomocą na Lwowszczyznę. Szczegółowiej o udziale województwa w pomocy opowiedziała mi telefonicznie Małgorzata Majka-Onyszkiewicz, asystentka wojewody, która zajmuje się kontaktami z tutejszymi Ukraińcami i ogólnie z Ukrainą (mówiła pięknym językiem ukraińskim): – Jeszcze przed rozpoczęciem wielkiej wojny pomagaliśmy Polakom mieszkającym na Ukrainie. Zbieraliśmy tutaj pomoc, dostarczaliśmy ją na Ukrainę przy wsparciu Andrzeja Beresteckiego, który ma wiele kontaktów. Oczywiście tę pomoc rozszerzono, bo są rodziny mieszane – z Polaków i Ukraińców, są ukraińskie rodziny, które również potrzebują pomocy. Z początkiem pełnoskalowej wojny do pomocy Ukrainie włączyły się władze województwa. Zorganizowaliśmy zbiórkę pomocy, przede wszystkim przez szkoły województwa podkarpackiego, także organizacje społeczne, niektóre firmy. Razem ze Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną dostarczaliśmy pomoc humanitarną na Ukrainę, zaczynając od miasteczka Mościska, które jest na granicy, i dalej po wsiach i miastach Lwowszczyzny. Również przywoziliśmy pomoc ukraińskiej armii. Tego z wiadomych przyczyn nie nagłaśnialiśmy, ale w szczególności samochody dostarczaliśmy bezpośrednio do brygad. Pomoc przywoziliśmy także do innych regionów Ukrainy, w tym do zniszczonych miejscowości w pobliżu Kijowa. Przywieźliśmy również do jednej ze wsi pod Czernihowem, która ucierpiała w ubiegłym roku w wyniku walk. I to dobre dzieło trwa. *** W centrum Przemyśla, jego historycznej części – Starym Mieście, wznosi się tak zwana Góra Zamkowa. Tutaj skupione są największe świątynie miasta. Wśród nich – główna ukraińska świątynia, Sobór św. Jana Chrzciciela, parafii greckokatolickiej. Jej działalność jednoczy ukraińską społeczność Przemyśla, dość liczną. Tak jak jednoczy ją ukraiński Dom Narodowy. Rano byłem na nabożeństwie w świątyni. Po czym spotkałem się tutaj jeszcze z jednym uczestnikiem pomocy Ukrainie. To wolontariusz pan Stanisław. Ukrainiec, urodzony daleko od Przemyśla, na północnym zachodzie Polski. Bo swego czasu jego rodzina stała się ofiarą osławionej akcji „Wisła”. To wtedy, gdy w 1947 roku komunistyczne władze Polski, przy przyzwoleniu i wsparciu ZSRR, przeprowadziły masowe wysiedlenie, deportację Ukraińców ze wschodnich województw, przyległych do Ukrainy, w północno-zachodnie regiony. Ponad 20 lat temu Stanisław z rodziną powrócił tutaj, na ziemie swoich przodków. Teraz aktywnie pomaga Ukrainie. Oto i tego dnia już zbierał się w kolejną podróż do nas z pomocą humanitarną. Przy czym, w gorący punkt, w obwód zaporoski. Stanisław opowiedział, że od początku wojny on wraz z kolegami-wolontariuszami wykonał już około 120 takich wyjazdów! Głównie w miejscowości przygraniczne. Ale okresowo realizowali także dalekie kursy, przede wszystkim z pomocą dla ukraińskiej armii. Wśród wolontariuszy, którzy zbierają pomoc i ją zawożą, są Ukraińcy i Polacy. Pracują wspólnie, zgodnie. Jeśli chodzi o pomoc naszym wojskowym, to wolą dostarczać ją bezpośrednio na front, do naszych pododdziałów. Dawno nawiązali takie kontakty, pomoc zbierają i przywożą konkretnie według zgłoszeń, zamówień naszych wojskowych. To, co najbardziej potrzebne jest na pierwszej linii frontu, aż po takie przedmioty codziennego użytku, jak środki higieny. …Czarujący Przemyśl żyje ogólnie spokojnym życiem. Wszak Polska już 24 lata jest w NATO i 19 lat – w Unii Europejskiej. Czego Polacy szczerze życzą i nam, Ukrainie. Jednak oddech wojny czuć także w Polsce, spokojnym europejskim kraju. Moja nowa dziennikarska podróż do Przemyśla pod koniec czerwca miała na celu pokazanie, jak Polska nadal pomaga Ukrainie w walce z rosyjską agresją. Można powiedzieć, że ta pomoc weszła na nowy poziom, obok organizacji społecznych coraz bardziej włączają się organy władzy. Andrzej Berestecki i wojewoda podkarpacki Ewa Leniart przekazują pomoc humanitarną mieszkańcom ukraińskiego miasteczka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Czarodziejska moc słów i ziół

Walentyna WETRUK-OLSZAŃSKA Fauna i flora Nauczyciel zapytał Dorę: – Powiedz nam, co to jest flora? – Dora stoi zmieszana, Ani pary z ust – milczy. Wszystko pomieszało się w głowie: Fauna i flora, – Więc niepewnie się Czuje Dora. Podpowiada jej Maryna: – To są wszystkie rośliny. Ty, proszę, nie wzdychaj, Wszystko zielone nazywaj. Lecz początku nie dosłyszała Biedna Dora. – Krokodyl, – westchnęła, – Oto zielona flora. *** Oj, pójdę nad rzeczkę, Nad rzeczkę, na łączkę. Wiem: tam jest dużo Pięknych kwiatuszków. Oto tu rośnie rumianek: Przysiądę, rozejrzę się, A tam o – niezapominajka, Do niej się nachylę. Aż tam rośnie na wzgórzu Fiołeczek liliowy, Chcę przyglądać się Jemu znowu i znowu. Tam kosaćce-rośliny Z bagienka wyglądają. One ludzi leczą – O tym wszyscy dobrze wiedzą. Lubczyk żółtym kwiatem, Jak słoneczko, jaśnieje. Słyszałam, że trawa ta Czarodziejską moc posiada. Lecz rwać bez potrzeby Nie będę kwiatów tych – Niech cieszą oczy Dorosłych i małych. Nie płakał... – Dzisiaj szczepienia robili Wszystkim w naszej klasie, – Chwalił się w domu mamie Synek Opanasij. – A ty nie płakałeś, Mój mały? – Zapytała syna Czuła matka. – Nie, ja nie płakałem, Nie jęczałem: Mnie nikt Nie dogonił! Ogłoszenie Wisiało ogłoszenie O kotku Puszku: Prosili zwrócić Wąsatego druha. Pisali w ogłoszeniu, Że prawie dwie godziny Minęło, jak przepadł kot Z jakiejś tam przyczyny. A jeszcze informowano, Że ma łagodne usposobienie, I że myszy w komórce Łowić nie jest leniwy; Że nie surową — gotowaną Kot rybę je co rano I bardzo lubi Parówki oraz śmietankę; Że nitkowym kłębkiem Bawić się lubi kotek, I mleko smakuje Jemu, a nie kompot... Szkoda, że w ogłoszeniu Zapomnieli napisać, Jak Puszek wygląda I komu go oddać... Na polu arbuzów Do babci z dziadkiem Przyjechała Tania. Jeszcze ani razu nie była Wnuczka na polu arbuzów. Oto wiózł ją dziadek W pole, w step szeroki, A pole arbuzów – wciąż ono i ono, Ile okiem sięgnąć. Tania wyszła z samochodu I rozłożyła ręce: – Oto gdzie piłeczka moja zielona, którą kupowała mama! Tata wyjaśnił – Dlaczego spóźniłeś się do szkoły? – Pyta nauczycielka Mykołę. – Zebrałem się na rzeczkę ja najpierw, Ale mnie odradził tatuś. – Tatuś twój prawidłowo postąpił I, mam nadzieję, wyjaśnił, Dlaczego musisz iść do szkoły, A nie rybaczyć, Mykoło? – Oczywiście, naturalnie, wyjaśnił. Mi powiedział mój tata, Że robaków, niestety, na dwóch Dzisiaj za mało. Tabliczka mnożenia – Tabliczkę mnożenia już wyuczyłeś? – Zapytał synka Jermolaj. – Tak jak własne pięć palców znam, Choćby w środku nocy zapytaj. – To ileż będzie: siedem – razy osiem? – Spojrzał ojciec synowi w oczy. Syn niezadowolony wymamrotał: – Mówię przecież – zapytajcie w środku nocy… Mama zajęta – Dlaczego odrabia lekcje Za ciebie zawsze tata? – Pyta surowo Nauczycielka Hnata. – Dlatego tak wychodzi, – Odpowiada Hnatyk, – Że u mamusi prac domowych Codziennie jest bardzo dużo. Czyja piłka? Wpadła piłka nożna Na cudze podwórko I trafiła akurat w koszyk, Gdzie suszyły się pióra. Gospodyni w tym czasie Krzątała się na podwórku, Wzięła piłkę – i niesie Dać dzieciakom. – Czyja to piłka? – Woła ona. Zbladł Juras, Jak ściana. – A okno rozbiło się? – Nie. – Rzućcie piłkę moją mi. Natalka POKŁAD, pisarka Skarga Podczas badania lekarskiego Pyta lekarz Maję: – Na uszy i nos Jakieś ty skargi masz? – Powiem otwarcie: mam, – Odpowiada Maja,– Bo bardzo przeszkadzają, Jak sweterek zakładam. Dziecięca radość – Mnie dzisiaj w szkole pochwalili, – Mamusi w domu chwaliła się Ludmiła. – Za coż cię chwalili, córeczko miła? – – Bo drzwi za sobą zamknęłam! Szlachetność Złapał na gruszy wujek Sąsiedzkiego Mykytę: – A co ty, chłopcze, robisz tam? – Zapytało gniewnie. Nie stracił rezonu chłopczyna, Znalazł w mig przyczynę: – Spadła wasza gruszka Akurat do nas do ogrodu, To ja ją na gałąź Wieszam wam z powrotem. Trudna sytuacja Stoi na chodniku Chłopczyna i gorzko płacze. Pyta przechodzień: – Co stało się, kozaku? – Mamusia nakazała: “Hryćku, nie spiesz się, Czekaj, kiedy przejedzie Po ulicy tramwaj”. Lecz coś na tej ulicy Tramwajów ja nie widzę I ile jeszcze czekać – Nie wiem. Więc i płaczę. Robił uwagę Przyszedł Jehor do domu (Była akurat zima) – Rękaw płaszcza oderwany, I guzików nie ma. Babcia przestraszyła się: – To coż ty narobiłeś? – Mykycie uwagę Jedną za drugą zrobił: Że na szkolnym ganku Tylko głupiec gwiżdże z rana. Ciekawe dzielenie – Co będzie, kiedy osiem Podzielimy na pół? – Zapytała nauczycielka Nadijkę Krasnosil. Dziewczynka rysuje ósemkę Starannie na stole. – Kiedy dzielić w poprzek, To wyjdą dwa zera. Jeśli wzdłuż – Dwie trójki, – Odpowiedziała Nadijka. Nie było czasu Cały mokry, winny Przyszedł synek do mamy: – Ja upadłem i pobrudziłem się, Bo nie zauważyłem jamy. – W nowych spodniach, synku? – Wzdycha z żalem matka. – To stało się tak szybko, Że ja nie zdążyłem ich zdjąć. Szczere wyznanie Pyta nauczyciel Iwanczenko Tanię: – Kto wykonał znowu Za ciebie zadanie? – Ja, szczerze, nie wiem, Czy mama, czy tata, Bo wczoraj wcześnie Położyłam się spać. Pożałował mamę – Dlaczego nie przyszła Twoja mama na zebranie? – Zapytała nauczycielka Kostyka wczoraj. – Bo ja nie powiedziałem, – Odparł on w mig, – I bez nich głowa U mamy często boli. Nie problem – Ja znowu chcę widzieć Rodziców twoich, Iwanku! – Ja mogę ich zdjęcie Przynieść jutro z rana. I w każdej chwili, Halino Omelianiwno, Jak tylko zapragniecie, To będziecie mogli spojrzeć. Rozmowa o domowych ulubieńcach Zapytał Andrijko Romę: – Masz psa w domu? – Nie, nie mam. – No, a kota? – Też nie mam. Tylko myszkę. – W klatce myszka czy w norze? – Na komputerowym stole. Nie zgadła – Dlaczego taki brudny jesteś? – Pyta siostra surowo. – Ja nawet zgadnę, Co jadłeś dzisiaj, Żoro. – No to, spróbuj zgadnąć,— Siostrzyczce mówi braciszek. – Jajecznicę, – mówi Ałła. – A właśnie że nie zgadłaś, Jajecznicę jadłem ja wczoraj, – Odpowiada Żora. Po guzikach – Czy zdołałbyś w ciemności Płaszcz swój rozpoznać? – Z ciekawością pyta Siostrzyczka swojego brata. – Oczywiście, zdołam, – mówi brat, – Po guzikach rozpoznam. – A co w nich szczególnego? – Ich na płaszczu nie ma. Koszula z krótkim rękawem – Jaką koszulę, mamo, dacie mi do szkoły? – Z łazienki Zapytało Mykoła. – Z krótkim, synku, rękawem. Dlaczego o to pytasz? – Bo dopóki ręce myć, Mamusiu, nie wiem. Najsilniejszy – Jak u ciebie sprawy, synku, Z geografii w szkole? – Najsilniejszy jestem w klasie! – Mówi dumnie ojcu Kola. – Czyżby to, synku, prawda? – Szczera prawda moja, Bo z nauczycielskiej globus Do klasy zawsze zanoszę ja. To wiersze nauczycielki z Chersonia, doświadczonej, o romantycznej i jasnej duszy. Z tego dzielnego i niezłomnego Chersonia, który przeżył i jeszcze przeżywa ciężką okupację. I walczy. A Walentyna Wasyliwna z miasta nie wyjeżdżała. Dość długo dobijając się od Ministerstwa Oświaty i Nauki odpowiedniego znaku, Walentyna Wasyliwna w 2019 roku wreszcie zdołała wydać niezwykle ciekawą, jak dla mnie, i cenną książkę “Mój ulubiony język. Ukraińska gramatyka w wierszach”. I o tym można dużo mówić i dyskutować. A jeszcze ona ma dwa rękopisy przyszłych książek wierszy dla dzieci: “My dzieci Ukrainy” oraz “W przyjaźni z przyrodą”. Tak, w jej twórczości dość dużo jest dydaktyki, i to zrozumiałe: nauczycielka ma swój cel i swoją publiczność. Ale ona duszą – jest poetką. Przy czym i poetką-liryczką, i poetką-humorystką. Wybrałam do prezentacji wesołą część dorobku Walentyny Wetruk-Olszańskiej. A skłoniły ją do poetyckiej pracy książki niezapomnianego Dmytra Biłousa…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nego sezonu obowiązkowo ucieszymy naszych miłośników kolejną premierą. Olesia Hołub, wykonawczyni roli Żony Prezydenta: – Moja bohaterka to kobieta, która wie, czego chce i jak to osiągnąć. Uważa się w rodzinie za szyję, która może kręcić głową, czyli prezydentem, w tę stronę, w którą jej się zamarzy. Ale na specyficzny kobiecy sposób. Jest obdarzona mądrością i sprytem. Dowiedziawszy się o zdradzie męża, mści się wyrafinowanie i bezlitośnie. Gdy tylko przeczytałam sztukę, od razu zrozumiałam, że to moja rola. Lubię grać postacie negatywne albo te, które zmieniają się w trakcie spektaklu, mające rozwój. Moja bohaterka jest wielowymiarowa, wymyśliłam sobie obraz tej kobiety i podczas prób stopniowo go wcielałam. Im bliżej premiery, tym więcej wkładałam wysiłku. A kiedy na sali jest już widz, to oczywiście zaangażowanie jest większe, zachodzi wzajemna wymiana energii i pojawia się katharsis. Próby były różne – krótkie i długie, lekkie i wyczerpujące. Cały spektakl powstawał w zespole z partnerami, ale konieczna była także praca domowa nad swoją postacią. Od siebie w tę rolę starałam się dodać kobiecości, pewne cechy zachowania. Chociaż charakter mam zupełnie inny, najciekawiej jest jednak pokazywać właśnie te cechy, tych, których w tobie naprawdę nie ma albo są, ale wyrażone minimalnie, a wtedy ty jakby je rozdmuchujesz. Natomiast grać samą siebie jest nudno. Pracowałam z różnymi reżyserami, każdy z nich – jak inna książka. Wśród nich Bohdan Hnatiuk dawał nam chyba najwięcej swobody, możliwości do improwizacji, do aktorskich fantazji. Po premierze powiedział: „Najważniejszy jest aktor, a dopiero potem reżyser”. Właśnie dlatego pozwalał nam na najbardziej szalone pomysły, nawet jeśli nie wszystkie z nich weszły do ostatecznego kształtu spektaklu. Jestem zadowolona z pracy naszego zespołu, ale widzę, nad czym jeszcze trzeba popracować. Myślę, że od trzeciego pokazu wszystko stanie na swoim miejscu. Iryna Sopit, wykonawczyni roli Zofii: – Jestem gotowa wspierać Bohdana Hnatiuka we wszystkich jego projektach. Wierzę, że czeka go wielka przyszłość. A jego sztuka „Ukradziona uroda” jest warta tego, żeby na jej podstawie nakręcić film. Ten spektakl, który właśnie wystawiliśmy, w dalekim 2017 roku grano w Połtawie. Wtedy kupiłam bilet na autobus i pojechałam go obejrzeć. Byłam zachwycona nie tyle inscenizacją, ile fabułą. Bardzo ciekawy, emocjonalny spektakl. Najbardziej spodobał mi się obraz Zofii, którą obecnie gram. Dziękuję reżyserowi za to, że dał mi możliwość wyboru, kogo chcę zagrać. Właśnie podczas czytania tekstu zakochałam się w obrazie tej bohaterki. Na początku wydaje się szarą myszką, która znajduje się w cieniu. Prezydent ma jaskrawą żonę i kochankę. I wtedy niespodziewanie Zofia mówi prezydentowi: „Chcę od pana dziecka. Ja też mogę mieć prawa, jak każda kobieta, która była w łóżku prezydenta”. Do samego tekstu nie proponowałam poprawek. Uważam, że postać ma być taka, jaką zamyślił autor. A nad samym obrazem dużo pracowałam, zastanawiałam się, jak ciekawiej przedstawić swoją bohaterkę, jej charakter, ubiór. Coś dodałam też od siebie. Uważam, że w każdym aktorze i każdej aktorce jest wiele emocji. Ale w codziennym życiu nie wykorzystujemy całego spektrum charakteru. A praca wykonawcy nad rolą polega na tym, że szuka on właśnie tej emocji, która pasuje do jego postaci. Uważam, że na tym etapie zrobiłam wszystko dla swojej bohaterki. Jestem przekonana, że z każdym spektaklem będzie ona coraz lepsza, ciekawsza i będzie odkrywać w sobie nowe oblicza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pobawić się w prezydenta

W niedawno utworzonym teatrze CULT odbyła się premiera spektaklu „Kto chce zagrać prezydenta”. To szpiegowska komedia, w której w główną rolę wciela się prezydent nieokreślonego europejskiego państwa. Pewnej przełomowej nocy jednocześnie staje twarzą w twarz z żoną i kochanką. Będzie musiał dokonać nie tylko miłosnego, ale i politycznego wyboru, od którego zależeć będzie przyszłość kraju. Eduard OWCZARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych – Na napisanie właśnie takiej sztuki zainspirowała mnie biografia Johna Kennedy'ego i jego nieprzezwyciężona miłość do kobiet, a także fakt, że jego żona Jacqueline Kennedy godziła się z tym i wybaczała mu, – opowiedział autor sztuki i reżyser spektaklu Bohdan Hnatiuk. – Przynajmniej tak mówi historia. Sztuka została napisana w 2016 roku i po raz pierwszy ujrzała sceniczne wcielenie w Połtawskim Teatrze im. Mykoły Gogola. Reżyserem był Serhij Pawluk. Spektakl miał lokalny sukces, ale najwyraźniej ze względu na składową polityczną dość szybko zdjęto go z repertuaru. Dlaczego postanowiłem wystawić tę sztukę i dlaczego właśnie teraz? Ponieważ w czasach wielkiej, pełnoskalowej wojny my (i to jest naturalne) zapomnieliśmy o spokojnej, mieszczańskiej polityce. A właśnie o takim politykierstwie starego typu chciałem wystawić spektakl. I oczywiście chciałem, aby moja sztuka znalazła swoje wcielenie w stolicy. Teraz mogę z dumą powiedzieć, że wszystkie moje sztuki były grane w kijowskich teatrach. Próby przebiegały żywo, ale było wiele pytań, które wymagały kolektywnych decyzji. W szczególności zdecydowaliśmy się dość radykalnie skrócić sztukę. Nie miałem nic przeciwko – to wyszło na korzyść inscenizacji. Spektakl wystawił teatr CULT. To nowo narodzony teatr, założony przez znanego aktora Nazara Borushoka. Wykonawcy ról – Nazar Borushok, Tetiana Krysztal, Olesia Hołub, Iryna Sopit, Oleh Ternowyj. To młodzi aktorzy, ktoś z Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Konstelacja”, ktoś z Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. Obdarzyli spektakl swoją młodością, urodą i talentem. Scenografią i kostiumami tradycyjnie zajmowałem się ja, lubię to. Moje plany na przyszłość – napisać mistyczną sztukę o duchach, o życiu i śmierci. Poprosiliśmy też samych aktorów, by opowiedzieli o pracy nad spektaklem. Nazar Borushok, wykonawca roli Prezydenta, założyciel teatru CULT: – Grałem niemal we wszystkich spektaklach, które Bohdan Hnatiuk wystawił na podstawie swoich sztuk. Z nim jest komfortowo pracować, jego materiał łatwo się uczy. Podobają mi się fabuły, stylistyka utworu i humor, który wkłada nawet w dramatyczne historie. Jako reżyser Bohdan daje aktorowi swobodę. Jeśli ja jako wykonawca proponuję mu jakieś działanie fizyczne albo wstawki tekstowe, to zazwyczaj je przyjmuje. Zawsze nawiązuje kontakt, znajduje kompromis z aktorami. Powiedziałbym – to demokratyczny reżyser. Kiedy otworzyłem swój teatr CULT i zaprosiłem Bohdana Hnatiuka, powiedział mi: „Mam taką sztukę, nie chciałbyś zagrać?” Od razu się zgodziłem, a kiedy przeczytałem tekst, byłem zachwycony. Bardzo spodobała mi się ta komedia. Podczas prób nie przerywaliśmy z powodu alarmów powietrznych. Choć oczywiście wpływały one na naszą pracę, bo aktorzy nie zawsze mogli przyjechać na czas. Ale zdążyliśmy zrobić spektakl i zagrać go po raz pierwszy tego dnia, jak planowaliśmy. Ogółem proces przygotowawczy trwał trzy miesiące. Gram Prezydenta. A kiedy słyszymy coś o prezydencie, pojawiają się jakieś skojarzenia. Bohdan powiedział, że nie ma tu żadnych odniesień ani do obecnego, ani do poprzednich prezydentów. W tej postaci żyje kilka osobowości, i każda z nich jest po swojemu interesująca. Kocha dzieci, kobiety, swój kraj. Gdyby była to tylko jedna osobowość, obraz wyszedłby jednowymiarowy. A tak nasz prezydent jest wielowymiarowy, ma kilka twarzy. Z mojej strony była duża improwizacja tekstowa i inne ciekawe momenty, oczywiście uzgodnione z reżyserem. Nie kopiowałem żadnego z prezydentów, żeby ludzie nie mieli skojarzeń. To odrębna historia, która nie ma nic wspólnego z naszymi realiami. Obok mnie są wspaniali aktorzy z Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, Tetiana Krysztal i Oleh Ternowyj, którzy bardzo pomagali reżyserowi, wnieśli wiele ciekawych pomysłów podczas pracy nad spektaklem. Olesia Hołub, grająca rolę Pierwszej Damy, to również profesjonalistka w swoim fachu. Pracujemy z nimi nie po raz pierwszy, dlatego szybko znajdowaliśmy wspólny język. I oczywiście Iryna Sopit, z którą przeszedłem długą drogę teatralną. Przede wszystkim mam na myśli spektakle „Kawiarnia „Republika”” i „Skradziona uroda”. Do swojej roli tradycyjnie mam uwagi. Zawsze jestem samokrytyczny. Rozumiem, że jakkolwiek bym nie zagrał, zawsze można lepiej. Ale jestem zadowolony, że zdążyliśmy zrealizować ten projekt dość szybko. Chciałbym powiedzieć kilka słów o teatrze CULT, stworzonym już po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. W pierwszych miesiącach wojny razem ze swoim przyjacielem Witalijem Stecenką byliśmy w obronie terytorialnej na zachodzie Ukrainy. Pewnego razu stojąc razem na posterunku o 5 rano rozmawialiśmy o sztuce, o tym, jakim będzie teatr i kino podczas wielkiej wojny. Pojawiła się idea stworzenia własnego teatru. Witalij pomógł finansowo. Wynajęliśmy lokal, ja razem z ojcem wykonaliśmy praktycznie całą pracę fizyczną przy jego urządzaniu. Po miesiącu już otworzyliśmy podwoje. W ciągu kilku miesięcy, które minęły od tamtej pory, nasz teatr stał się rozpoznawalny. Oprócz grania własnych spektakli wynajmujemy lokal dla innych projektów. W planach – stworzenie centrum kulturalnego, gdzie odbywać się będą także wykłady edukacyjne, koncerty, inne akcje artystyczne. Chcemy pokazywać wyjątkowe kino, na przykład „Zaginioną gramotę”. Obecnie w naszym repertuarze przeważa gatunek komediowy. Chciałoby się, żeby teatr odciągał widzów od tego, co dzieje się wokół, i żeby zanurzali się w pozytywie, mogli odpocząć, otrzymać przyjemność kulturalną. Niedawno mieliśmy premierę spektaklu na podstawie sztuki Dmytra Korczynskiego „Kolaborant”. Jeździliśmy z nim po Ukrainie, wszędzie sale były pełne. Zebraliśmy 56 tysięcy hrywien dla batalionu „Bratstwo”. Ogółem podczas pokazów wszystkich spektakli zbieramy środki na potrzeby naszych wojskowych. A na początku nowego teatral-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wania plastików” od ekotrenerki z Użhorodu – Iwanny Trofymenko. A po zdobytej wiedzy na uczestników czekał poczęstunek-śniadanie od hromady Dragiw z najsmaczniejszymi na świecie mini-gołąbkami. Jubileuszowy ekopiknik minął w atmosferze wspólnej radości z pracy zespołowej i wewnętrznej satysfakcji z oczyszczenia brzegów Morza Zakarpackiego. Przecież tam rozumiesz, że twój osobisty niewielki wkład w tak wielką sprawę jest naprawdę ważną misją w tworzeniu ekoświadomej rodziny, która z każdym ekopiknikiem rozszerza się i rośnie. A póki organizatorzy i uczestnicy cieszą się wynikiem swojej pracy, przeglądają wykonane zdjęcia i materiały wideo, a także przygotowują się do następnego spotkania, zapraszamy was do dołączenia do ekorodziny na 21. ekopiknik z zespołem CHYSTO.DE już 12–13 sierpnia. Razem zmieniajmy siebie i nasz kraj na lepsze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ekopiknik ratuje góry

Oleksandr KRAWCZUK, uczestnik ekopikniku Zdjęcie Władysławy Mazur „Posprzątaj Karpaty, jak u siebie przy domu” – właśnie takim mottem co miesiąc, poza zimą, rozpoczynają swoją wolontariacką misję sprzątający z ekoinicjatywy CHYSTO.DE na rzecz ratowania Morza Zakarpackiego. Morzem Zakarpackim nazywają zbudowany w 1955 roku zbiornik wilszański, który rozciąga się na rzece Terebla w rejonie chustskim obwodu zakarpackiego, niedaleko wsi-muzeum Kołoczawy. Jak zaznaczają organizatorzy ekopikników, ich misją jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na problem nieracjonalnego korzystania z zasobów naturalnych, zaśmiecania przyrody stałymi odpadami komunalnymi oraz poprzez własny przykład, dzięki ekopiknikom, programom edukacyjnym, ekowykładom – rozbudzenie pragnienia świadomej konsumpcji, segregacji i dbałości o środowisko u wszystkich Ukraińców. 8–9 lipca odbył się już dwudziesty ekopiknik z udziałem prawie dwustu ekoaktywistów (najmłodszy uczestnik, który wraz z rodzicami przybył na Brzeg, ma zaledwie 7 miesięcy) z różnych regionów Ukrainy i świata w malowniczej wsi Mereszor w celu zachowania rezerwatu krajobrazowego „Brzeg Morza Zakarpackiego”. Organizatorami ekopikników jest zespół organizacji społecznej „CHYSTO.DE”, która zainicjowała nadanie unikalnemu terenowi oficjalnego statusu rezerwatu krajobrazowego, otoczonego przez Narodowy Park Przyrodniczy „Synewyr”. Przez dwa dni aktywnej pracy wolontariuszy z Brzegu Morza Zakarpackiego uprzątnięto prawie 4050 kg odpadów. Po sprzątaniu linii brzegowej uczestników częstowano smacznym obiadem od wspólnoty kołoczawskiej i zapoznawano z lokalnymi potrawami tego regionu, kulturą muzyczną doliny Terebli, a także uczestnicy mieli możliwość wzięcia udziału w warsztatach gry na tradycyjnych instrumentach muzycznych, w szczególności na skosiwce, trembicie, drymbie oraz posłuchania gry miejscowych muzyków zarówno w wykonaniu solowym, jak i zespołowym miejscowej grupy „Wesilna Deca”. Jasnym punktem programu kulturalnego był występ teatralno-choreograficzny miejscowych uczniów na temat świadomości ekologicznej i z apelem o racjonalne wykorzystywanie rzeczy w gospodarstwie domowym. Zdaniem uczestnika projektu Wiktora Rybarczuka, który pracuje w branży IT, realizacja ekopikników znacząco wzmacnia Ukraińców, którzy przyjeżdżają z różnych regionów Ukrainy i jednoczą się w imię wspólnego celu. Ważną cechą ekopikników pozostaje działalność edukacyjna w ramach projektu, a mianowicie kształtowanie świadomości ekologicznej współobywateli. Tak więc pierwszego dnia ekopikniku dla uczestników przygotowano pokaz filmu dokumentalnego o tematyce ekologicznej – „I każda rzeka” reżyserki Ołesi Morhunec-Isajenko. Rankiem drugiego dnia odbył się ekowykład na temat: „Segregacja, recykling, oznako-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn