Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №30–31 за 2020 рік

16 s. · 25 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 3 z 25 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 30—31 (1082–1083), 30 lipca — 5 sierpnia 2020 Czy Wołyń stanie się turystyczną Mekką?

w Kijowie z okazji 1032. rocznicy chrztu Rusi-Ukrainy Wiktor KORSAK, przewodniczący Rady Dyrektorów VolWest Group, doktor nauk ekonomicznych Nauczając w szkole biznesu, lubię zadawać pytanie: “Kto był pierwszym kosmonautą?”, – zazwyczaj otrzymuję odpowiedź: “Gagarin”. Kiedy pytam: “Kto był drugim?”, – w odpowiedzi otrzymuję ciszę. Tak już jest, że ludzie potrzebują “pierwszych”, a “drudzy” — to pierwsi z tych, którzy przegrali. Swoje przemyślenia postanowiłem wyłożyć na tle dyskusji, które wybuchły po przyjeździe prezydenta na Wołyń i są skierowane do tych możnowładców, którzy nawet nie rozumieją, na czym polegają ich błędy przy tworzeniu strategii turystycznej regionu. Zauważę: istnieje pięć etapów rozwoju wiedzy: nieświadoma niewiedza, świadoma niewiedza, świadoma wiedza, nieświadoma wiedza oraz mistrzostwo. Z dyskusji w mediach społecznościowych zauważyłem, że przedstawiciele władzy znajdują się, niestety, dopiero na pierwszym etapie, czyli nawet nie wiedzą, że bardzo mało wiedzą w aspekcie tworzenia i realizacji strategii turystycznej. Ale żeby nie zajmować się krytykanctwem, przeprowadzę krótki kurs podstawowy ze strategicznego zarządzania i w tezach zaproponuję własne pomysły dotyczące rozwoju turystyki na Wołyniu. “Okręt, który nie wie, dokąd płynie, nigdy nie będzie miał pomyślnego wiatru...”, – to powiedział Konfucjusz i oznacza to, że każda sprawa musi mieć strategię. Strategia – to plan osiągnięcia pewnego wielkiego celu (misji). Do tworzenia i realizacji strategii wykorzystuje się zarządzanie strategiczne. Jest to proces oceny zewnętrznego i wewnętrznego środowiska, formułowania celu w celu stworzenia i utrzymania przewag konkurencyjnych, zdolnych zapewnić sukces w długoterminowej perspektywie (proszę o wybaczenie za suche terminy i definicje — dalej będzie ciekawiej). Zakończenie na str. 13 Metropolita Epifaniusz odprawił nabożeństwo przy pomniku świętego równego apostołom księcia Włodzimierza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Spadkobiercom Herburtów

Galyna PAHUTIAK Nie byłam ostatnimi dniami pod Radą Najwyższą, nie pisałam gniewnych postów w obronie naszego języka – napisałam ich bardzo wiele, kiedy wszystko było cicho, jak na cmentarzu. Cieszę się, że inni to robili, i szkoda, że nie jestem w Kijowie. Już nie wiem, ile czasu nie byłam w Kijowie. Ale wczoraj uczciłyśmy z Laną Perłulajnen, utalentowaną pisarką i konsekwentną, a nie sytuacyjną patriotką, dzień ochrony naszego dziedzictwa historycznego. Pojechałyśmy obserwować zamek obronny Herburtów koło wsi Tarnawa, która jest niedaleko Dobromila, sprawdzić, w jakim jest teraz stanie. A w jakim stanie – po kolana w trawach, po szyję w zaroślach. Wytrzymał potoki wody i burze tego lata, a biały drapieżny ptak zakrzyczał na nas gniewnie – gdzieście się podziewały? – i odleciał. Wytrzymała potop i cerkiewka z pocz. XVII w. w Wielkim, którą zbudowała córka Jana Szczęsnego Herburt, bo dwa lata temu dzięki ludziom nieobojętnym, którzy walczyli z władzą, udało się ją ochronić przed powodzią. Wytrzymał unikalny arsenał miejski z XVI w. w Dobromilu, na który już chcieli położyć łapę wandale – odnawia go własnym kosztem przedsiębiorca z Kijowa, rodowity dobromilczanin, żeby miasto miało muzeum. Z żydowskich nagrobków, którymi przez 70 lat brukowano podwórze, zrobiono na prastarym cmentarzu Ścianę pamięci. O wszystko trzeba było walczyć i jedyne, co można było usłyszeć od szarego obywatela: „A na co wam to potrzebne?”. Niektórzy z nich na wysokich stanowiskach. Zatem nie wszyscy w Dobromilu są obojętni i władzę można docisnąć. Tak jak docisnęli wczoraj pod Radą Najwyższą i w całej Ukrainie. Tylko Zamek Herburtów na wysokiej Ślepej Górze, tych Herburtów z morawskich rycerzy, którzy bronili przez 400 lat kraju, co stał się dla nich Ojczyzną, dotąd sam jeden broni się kunsztem budowniczych i zaklęciem. Jego magię czuje każdy, kto wchodzi przez bramę. Jest ona niezwykle potężna, ciepła, pozytywna, ale za jej granicami – chłód i napięcie. Wewnątrz po prostu znikają wszystkie twoje problemy. Oprócz jednej: jak obronić się przed tym najgorszym wrogiem Ukraińców – pustogłowiem i obojętnością? Za każdym razem, gdy oskarżałam mieszkańców Dobromila o nieodpowiedzialność i brak patriotyzmu, spadała na mnie fala negatywizmu od miejscowej pseudoelity. W ich oczach jestem pisarką, która się nie „dorobiła” i szwenda się po górach z chlebem i wodą w torbie, zamiast jeździć na wypasionej bryce i przyjaźnić się z możnymi tego świata. I która razem z innymi takimi samymi „nieudacznikami”, których status społeczny i waga, prawda, są sto razy wyższe niż największego dobromilskiego bogacza, pcha się ze swoim statutem do cudzego klasztoru. Pierwsze – prawda, drugie – nie. Mój prapradziad Josyp Dobromilski – z Dobromila, to też moja ziemia. Cała ukraińska ziemia i cała ukraińska kultura – moja. A nie plac z posiadłością i pozłacanymi lwami przy kutej bramie. Z niewychowanymi rozpieszczonymi potomkami, którzy będą po prostu pasożytować na zarobionym ciężką pracą lub ukradzionym i zmarnują swoje życie w inny, przyjemniejszy sposób. Niech frajerzy wycinają krzaki w zamku, oddają pieniądze na odbudowę i na uwiecznienie pamięci, my zasłużyliśmy na raj, bo hojnie dawaliśmy na cerkiew. A czy dawno byliście na nabożeństwie w cudownym dobromilskim klasztorze, gdzie spoczęły kości żony Herburt – księżnej Elżbiety Zasławskiej, gdzie jest ściana Lwa? No właśnie. Wiem, że może raz w roku zajeżdżacie na Przemienienie Pańskie tam samochodami w pełnej gali, żeby się pokazać. I tak jest wszędzie – nie tylko w Dobromilu. Zbudowane na piasku, marne, nietrwałe. Z takim stosunkiem do własnej historii i do własnych potomków ziemskiej Ukrainy nie stanie. Pozostanie Ukraina niebiańska w sercach jej niewielu strażników. I będzie ona wiecznie. Dlaczego? Bo tak napisano w Piśmie Świętym – duch jest wyższy od ciała. Dopóki będą was bronić wybrani przez was przybysze – czas samemu bronić swoich odwiecznych wartości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przeciw tak zwanemu «wszechogarniającemu»

27 lipca odbyła się wielotysięczna akcja protestu „Nasza armia — gwarant pokoju, a Rosja — okupant”. Uczestniczyło w niej co najmniej kilka tysięcy osób. Jak zaznaczyli organizatorzy protestu, celem wydarzenia było zamanifestowanie sprzeciwu wobec decyzji o pozbawieniu prawa do „otwierania ognia w odpowiedzi i prowadzenia działalności wywiadowczej”. Protestujący, wśród których było wielu weteranów ATO i wolontariuszy, domagali się zniesienia rozbrojenia armii w strefie konfliktu, wyrazili oburzenie zakazem dla żołnierzy Zjednoczonych Sił nie tylko strzelania w odpowiedzi, ale także prowadzenia rozpoznania, a także zgłosili brak zaufania do szefa Biura Prezydenta Andrija Jermaka, którego uważają za agenta wpływów Federacji Rosyjskiej. Aktywiści trzymali w rękach transparenty z żądaniem dymisji prezydenta Wołodymyra Zełenskiego — „Zielu precz!”. Uczestnicy akcji wystosowali apel do wszystkich Ukraińców, by wychodzili na protesty w ramach Ogólnoukraińskiej akcji „Obrońmy armię”. „Nie damy rozbroić naszej armii i zamienić naszych żołnierzy w bezbronne tarcze. Nasza armia broni nas każdego dnia. Dlatego naszym obowiązkiem jest wspierać naszą armię” — oświadczyli organizatorzy mitingu. Po mitingu na Bankowej kolumna protestujących ruszyła na Majdan, gdzie mówcy stwierdzili, że działania władz dają podstawy do wszczęcia sprawy karnej z artykułu „Zdrada państwa”. Podobne akcje odbyły się także w innych miastach Ukrainy. Tak więc w Dnieprze uczestnicy akcji na rzecz ukraińskiej armii „Wspieraj front — zatrzymaj kapitulację!” stwierdzili, że obecne ukraińskie władze, ogłaszając rozejm, faktycznie „rozbroiły armię”. Uczestnicy wzywali do obrony armii i zatrzymania kapitulacji: „Kto pozwolił prezydentowi Zełenskiemu w naszym imieniu wycofywać wojska, zakazywać naszym żołnierzom strzelania w odpowiedzi? Kto, jeśli nie on, zamienia nasze wojska na linii frontu w tarczę? Nasi chłopcy nie są po prostu „ślepi”, zostawia się ich bez ciężkiej broni, wycofując z pierwszej linii nie tylko czołgi, BMP, artylerię, ale i broń strzelecką. To hańba dla prezydenta, dla państwa”. Uczestnicy działań bojowych na Donbasie i wolontariusze armii trzymali w rękach transparenty z napisami „Zielone światło kapitulacji?”, „Kapitulacja — to plunięcie na groby Bohaterów”… W poparciu dla protestów wystąpiło wielu znanych działaczy społecznych i politycznych. Znana ukraińska aktywistka Marusia Zwierobij wystosowała ostrą deklarację po ogłoszeniu zawieszenia broni na Donbasie. Skrytykowała ona doszczętnie tak zwany „reżim zawieszenia broni” i skomentowała jego skutki, a także opublikowała poradnik dla żołnierza i skomentowała go na swoim profilu na Facebooku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wyrok dla historyka czy paranoja Putina?

W Rosji skazano na 3,5 roku kolonii karnej historyka badającego zbrodnie stalinizmu… Sąd w rosyjskiej Karelii 22 lipca skazał znanego historyka, kierownika karelskiego oddziału «Memoriału» Jurija Dmitrijewa na trzy i pół roku kolonii karnej, choć na początku satrapowie reżimu Putina domagali się wymierzenia mu kary 15 lat pozbawienia wolności! 64-letniego naukowca i obrońcę praw człowieka sądzono za zamkniętymi drzwiami. Jurij Dmitrijew został uznany winnym popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 132 ust. 4 pkt B «Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej», z wymierzeniem mu kary za ten artykuł w postaci pozbawienia wolności z odbywaniem kary w kolonii karnej o zaostrzonym rygorze. Ponieważ ściganie karne Dmitrijewa trwa od 2016 roku, więzień polityczny reżimu Putina odsiedział już dwa lata i 2,5 miesiąca. Dlatego powinien wyjść na wolność mniej więcej 10–12 listopada tego roku. Oczywiście, o ile putinowska Temida nie wymyśli jeszcze jakiejś «sprawy», jak to miało miejsce wcześniej... Dmitrijewa oskarżano o seksualne czyny o charakterze przemocowym wobec jego niepełnoletniej przybranej córki. Jego koledzy i obrońcy praw człowieka nalegają, że to ściganie ma charakter polityczny, i wiążą je z zawodową działalnością Dmitrijewa: badał on masowe represje oraz poszukiwał tajnych miejsc egzekucji i pochówków ofiar stalinowskiego terroru w Związku Radzieckim. Minister spraw zagranicznych Ukrainy i wicepremier Ukrainy ds. europejskiej i euroatlantyckiej integracji Dmytro Kuleba oświadczył, że wyrok wobec Jurija Dmitrijewa to wojna z prawdą. — Trzy i pół roku rosyjskie państwo prowadziło wojnę z 64-letnim historykiem Jurijem Dmitrijewem — podkreślił Dmytro Kuleba. — Byłaby to wojna wyłącznie z prawdą rosyjskiej historii, ale Jurij Dmitrijew badał stalinowski Wielki Terror i odkrył światu straszliwą tajemnicę Sandarmochu. Miejsca, w którym z rozkazu Stalina w ciągu zaledwie jednego tygodnia jesienią 1937 roku wymordowano tysiące więźniów politycznych. Wśród nich byli setki Ukraińców. Tam zabito naszych najlepszych, ukraińskie Rozstrzelane Odrodzenie: Waleriana Pidmohylnego, Mykołę Kuliša, Lesia Kurbasa, Antina Krusielnickiego, Mykołę Zerowa, Walerjana Polisziuka, Myrosława Irczana, Hryhorija Epika i innych. Dlatego ten wyrok bezpośrednio dotyczy także nas – to wojna z prawdą o historii Ukrainy w składzie ZSRR”. Bez wątpienia Jurij Dmitrijew stał się ofiarą Moskwy i osobiście Putina, który za wszelką cenę chce zatłuc historyczną pamięć i tych, którzy ją pielęgnują. Ale jakkolwiek imperialiści by się nie wyżywali, wynik i tak nie będzie dla nich korzystny. Coraz więcej ludzi zechce poznać prawdę. I nie tylko o Dmitrijewie, ale także o tym, jaką prawdę on badał i odkrył. Sfabrykowana sprawa karna przeciwko historykowi i obrońcy praw człowieka Jurijowi Dmitrijewowi stała się kolejnym dowodem na dążenia rosyjskich władz, by przepisać historię i zagłuszyć głosy tych, którzy zadają niewygodne dla putinowskiego neototalitarnego reżimu pytania. Dmitrijew nie tylko wydobył z zapomnienia nazwiska tysięcy Ukraińców rozstrzelanych w czasach stalinowskiego terroru w Sandarmochu i Czerwonym Borze. Rzucił wyzwanie autorytarnemu reżimowi w Rosji. Kreml desperacko próbuje wymazać „niewygodną prawdę”, aby w jej miejsce zaszczepić wymyślone przez siebie koncepcje propagandowe. Trzeba mu odebrać Jurijowi Dmitrijewowi możliwość dalszych badań nad represjami stalinowskimi. Kreml fałszuje historię i wykorzystuje ją zamiast państwowej ideologii. Narracja „możemy powtórzyć” kształtuje stosunek do wojny jako do „święta zwycięstwa”, za fasadą którego zciera się pamięć o milionach zabitych i nienarodzonych. A mantra o Stalinie jako „skutecznym menedżerze” przedstawia masowe represje jako „konieczne w tamtym historycznym czasie”. Proces przeciwko Jurijowi Dmitrijewowi – to proces nad naszym prawem do historycznej pamięci. Ale wszyscy jesteśmy zobowiązani znać prawdę, choćby była najstraszniejsza! A my zawsze będziemy wdzięczni Jurijowi Ołeksijowiczowi za jego wieloletnią, bezinteresowną pracę zawodową wybitnego historyka-badacza stalinowskiego terroru oraz za uczciwą, zasadniczą postawę obywatelską! film pokazano w Krzywym Rogu, a ogólnoukraińska premiera odbędzie się w sierbiu na kanale telewizyjnym „Suspilne”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ппееррееммиирр’’яя»» ннаа ДДооннббаассіі

Георгій ЛУК’ЯНЧУК Кілька днів тому під час засідання у форматі відеоконференції домовилася про встановлення повного та всеосяжного припинення вогню на Донбасі з 27 липня. Нашим військовим на фронті, так само як і російським та “апалчєнскім” бандформуванням, заборонено відкривати вогонь із будь-якої зброї, зокрема, снайперської. Також під забороною наступальній розвідувально-диверсійні операції та використання безпілотників. Відводиться в тил бойова техніка. Не дозволено розміщувати озброєння в населених пунктах, насамперед поблизу шкіл, лікарень та дитсадків. За порушення режиму передбачено дисциплінарне покарання. Вогонь у відповідь — тільки за наказом. І про це має бути поінформована Тристороння контактна група. Однак Путін відмовився гарантувати перемир’я на Донбасі. Варто нагадати, що напередодні, 26 липня, збройні формування Росії 13 разів порушували режим припинення вогню на Донбасі, унаслідок обстрілів поранено українського військового. Капітулянтська політика нашої влади отримала адекватну відповідь від громадськості поки що Києва. Під Офісом президента України у понеділок ввечері,
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Premiera filmu «93: bitwa o Ukrainę»

Heorhij ŁUKIANCZUK. Ten obraz został stworzony przez żołnierzy, ich przyjaciół i ludzi o podobnych poglądach. Zawiera opowieści o bojowej codzienności brygady, nakręcone profesjonalną kamerą filmową, są też ekskluzywne ujęcia nakręcone przez bojowników na pierwszej linii frontu podczas walk. Autorami filmu są kinematografka Lidija Hużwa oraz były żołnierz 93. Oddzielnej Brygady Zmechanizowanej Wadym Wejdi. Film „93: bitwa o Ukrainę” to film-trylogia, film dokumentalny o historyczno-chronologicznej drodze brygady w wojnie hybrydowej przeciwko rosyjskiej agresji na wschodzie naszego kraju, która trwa do dziś… Pierwsza jej część została zaprezentowana jeszcze w 2017 roku. Wydarzenia rozgrywały się na granicy państwowej obwodu ługańskiego, punktach kontrolnych kierunków debalcewskiego i donieckiego, mowa była także o tragicznych wydarzeniach pod Iłowajskiem. W właśnie zaprezentowanej drugiej części filmu opowiada się o wyzwoleniu Opytnego, deblokadzie „Zenitu”, obronie donieckiego lotniska i przyległych terytoriów: kopalni „Butiwka”, wysokości „Murawiejnyk”, „Meteostacji”, wieży kontroli lotów, jednostki straży pożarnej, nowego i starego terminali. Autorzy zaprezentowali również zwiastun końcowej trzeciej serii filmu o szlaku bojowym 20. batalionu (stał się częścią brygady w 2015 r.) i jego udziale w walkach w Piszkach i Marjince. Na premierowym pokazie filmu obecni byli jego autorzy, weterani 93. Oddzielnej Brygady Zmechanizowanej, przedstawiciele Sił Zbrojnych Ukrainy i Sztabu Generalnego, weterani ATO oraz wolontariusze. W imieniu Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy autorom filmu wręczono odznaczenia wojskowe. A na początku wydarzenia odbyła się prezentacja książki wolontariuszki Jewheniji Duchopelnykowej „Dziewczyny na wojnie” (wydawnictwo „Folio”). Od początku wojny autorka jeździła z pomocą na front, była częstym gościem w 93. brygadzie i faktycznie stała się „towarzyszem broni” dla żołnierzy. O tym, co zobaczyła i usłyszała, opowiedziała w swoim zbiorze opowiadań. Przedpremierowe pokazy drugiej części wojskowego filmu dokumentalnego „93: Bitwa o Ukrainę” odbyły się w Zaporożu, Kamieńskiem i Wilniańsku. 29 lipca. W ramach projektu wystawowego „Ukraiński Wschód” 25 lipca odbyła się premiera drugiej części filmu dokumentalnego „93: bitwa o Ukrainę”. Obraz opowiada o historii walk słynnej i jednej z najbardziej heroicznych brygad Sił Zbrojnych Ukrainy — 93. Oddzielnej Brygady Zmechanizowanej, która obecnie nosi zaszczytną nazwę „Chołodnyj Jar”. Poszczególne jej pododdziały w latach 2014–2016 walczyły na obrzeżach donieckiego lotniska.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Wysłuchać żądań proświtian

Natalia SYNYCIA, sekretarz odpowiedzialna Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Do pilnego zebrania skłoniło smutne wydarzenie – śmierć 27 czerwca przewodniczącego Towarzystwa, wybitnego uczonego, profesora, akademika, działacza społecznego Wasyla Stepanowycza Bojki, który przez prawie 28 lat kierował miejskim oddziałem Towarzystwa „Proświta”. Konferencja rozpoczęła się minutą ciszy dla uczczenia pamięci Wasyla Stepanowycza Bojki oraz wielu proświtian, bohaterów Niebiańskiej Sotni i poległych w walce za Ukrainę. Obrady pobłogosławił ksiądz Orest Putko. Na konferencji wysłuchano sprawozdania p.o. przewodniczącej Towarzystwa, profesor M. Hucol, na temat działalności miejskiej „Proświty” w latach 2015–2020 oraz sytuacji finansowej oddziału, później wybrano zastępców, członków Zarządu i Rady Towarzystwa, rozpatrzono szereg innych ważnych kwestii dotyczących działalności organizacji. W dyskusji nad sprawozdaniem wzięli aktywny udział S. Wołkowecki, W. Żurakiwski, M. Janychiwski, O. Iwasyk, Je. Romanyszyn, H. Karas, M. Turczyn. Wyrazili oni podziękowania przewodniczącemu, Zarządowi, członkom Rady oraz przewodniczącym komórek. Zważywszy na krytyczną sytuację na Ukrainie, ogłoszono zadanie: przemyśleć cele Towarzystwa tak, aby naszym historycznym zadaniem było przekazywanie tradycji proświtiańskiej młodemu pokoleniu. Sekretarz odpowiedzialna Towarzystwa Natalia Synycia poinformowała, że zarząd organizacji miejskiej rekomendował wybór na przewodniczącą Towarzystwa Marii Iwaniwny Hucol – profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego i wieloletniej przewodniczącej podstawowej komórki tegoż uniwersytetu, członkini oddziału obwodowego i miejskiego, patriotki, aktywistki. W poparcie kandydatury M. Hucol wystąpił przewodniczący obwodowego oddziału Towarzystwa „Proświta” S. Wołkowecki. Od teraz miejskim oddziałem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” kieruje Maria HUCOL, którą serdecznie witali proświtianie miasta. Delegaci konferencji poparli decyzję o nadaniu akademikowi, profesorowi, wieloletniemu przewodniczącemu Wasylowi Stepanowyczowi Bojce tytułu Honorowego przewodniczącego miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Konferencja przyjęła Apel do przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, a także przegłosowała Uchwałę. W Uchwale nadzwyczajnej sprawozdawczo-wyborczej konferencji Iwano-Frankiwskiego miejskiego oddziału Towarzystwa „Proświta” zaznaczono w szczególności, że Zarząd, Rada oraz przewodniczący podstawowych komórek wykonali wielką pracę, skierowaną na wzmocnienie struktury Towarzystwa, na realizację celu i zadań sformułowanych w Statucie „Proświty”, na wypracowanie autorytetu Towarzystwa wśród mieszkańców miasta i organizacji społecznych. Komórki szkolne kierowały swoją pracę na wychowanie obywatela świadomego swoich narodowo-patriotycznych obowiązków, oddanego idei postępu – duchowego, kulturalnego, społecznego, gospodarczego, kontynuując tradycje uroczystego obchodzenia świąt religijnych i narodowych, dat pamiętnych i jubileuszy w życiu Ukraińca, tradycje ludoznawcze i kulturowe. Stale w polu widzenia znajdowały się kwestie sytuacji językowej w mieście, wykonywania „Ustawy o językach” i artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, wychowania wojskowo-patriotycznego młodych żołnierzy i oficerów, jednoczenia ukraińskiej inteligencji wokół odrodzenia kultury narodowej w imię państwa ukraińskiego. Towarzystwo „Proświta” musi być stróżem ducha narodowego w Iwano-Frankiwsku, zdecydowanie występować za utwierdzeniem państwowości języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego i urzędowego na Ukrainie, jako nieodłącznej cechy narodu, skierować swoją pracę na nieuchronne wykonywanie 10. artykułu Konstytucji Ukrainy. Iwano-frankiwscy proświtianie uważają obecną sytuację, gdy na Ukrainie trwa wojna, za bardzo krytyczną dla utwierdzenia ukraińskiej idei narodowej i zagrażającą istnieniu narodu ukraińskiego. Są zaniepokojeni niebezpiecznymi dla przyszłości ukraińskiej kultury i języka tendencjami i realiami. „Proświta” musi działać radykalnie i niezwłocznie, rozwijać potężny ruch inteligencji na wszystkich terenach Ukrainy. „Proświta” musi być głównym czynnikiem jednoczącym – są przekonani – dla wszystkich sił demokratycznych w imię utwierdzenia narodowych podstaw ukraińskiej państwowości. Dla osiągnięcia tego celu potrzeba przyciągać w swoje szeregi nowe siły intelektualne, szerokie warstwy inteligencji. Trzeba maksymalnie skoncentrować się na rozwiązywaniu problemów lokalnych i jednocześnie domagać się realizacji ogólnoukraińskich programów w strukturach władzy i mediach. Połączyć wysiłki wszystkich organizacji demokratycznych i partii w celu przezwyciężenia niechęci do języka państwowego u niektórych deputowanych Rady Najwyższej i wyższych urzędników państwa. Musimy aktywniej prowadzić pracę propagandową i organizacyjną na rzecz rozszerzenia sieci podstawowych komórek w mieście, w szczególności na uniwersytetach i w akademiach, w szkołach zawodowych i technikach. Trzeba nawiązać stałą pracę z uczniami starszych klas, bractwami studenckimi wszystkich uczelni miasta, koordynując całą pracę wychowawczą z miejskim komitetem wykonawczym i korpusem deputowanych Rady Miejskiej. Razem z departamentem humanitarnym władz miejskich przyciągać młodzież do aktywnego udziału we wszystkich ważnych świętach i imprezach miasta. Potrzebuje potężnego impulsu organizacja „Młodej Proświty” we wszystkich placówkach oświatowych miasta. Dokonując kontroli stanu używania języka państwowego, żądać: od administracji państwowej – zobowiązać wszystkich urzędników państwowych, pracowników struktur wykonawczych, siłowych, kontrolnych do zapewnienia pełnowartościowego funkcjonowania, priorytetu i statusu państwowego języka ukraińskiego w procesie swojej działalności służbowej oraz w sferze wpływu; uznać kierowników wszystkich departamentów administracji państwowej za osobiście odpowiedzialnych za funkcjonowanie języka państwowego w podległej sferze działalności społecznej. Za naruszenie tych warunków winnych pociągać do odpowiedzialności aż do zwolnienia ze stanowiska. Proświtianie powinni aktywniej pomagać ukraińskiej armii. Być może najlepiej byłoby, gdyby wszyscy chłopcy, a nawet dziewczęta, odbyli służbę w armii, na przykład po 6 miesięcy. Trzeba wszystkich nauczyć korzystania z broni, aby w razie potrzeby obronić swój naród. Konferencja wezwała do uporządkowania opłacania składek członkowskich. Dla studentów i emerytów – 1 hrywna, a dla pracujących – 2 hrywny miesięcznie. Opłacanie składek to potwierdzenie członkostwa w „Proświcie”. Nie zapomnieli proświtianie także o gazetach „Słowo Proświty” i „Hałyćka Proświta”, które potrzebują nowych prenumeratorów i czytelników. Kończąc pracę, konferencja wyraziła przekonanie o szczególnej aktualności i konieczności działalności „Proświty”, która jest powołana do mobilizowania narodu ukraińskiego, by w sposób zwycięski i pozytywny reagował na działanie wewnętrznych i zewnętrznych czynników światowych oraz zagrożeń. Proświtianie są pewni konieczności wzmacniania wpływu Towarzystwa na życie społeczno-polityczne w kraju. Jej misja rozciąga się z przeszłości, od czasów walki o państwowość, aż do naszych dni, kiedy zdobyta samodzielność Ukraińców wymaga realnej ochrony i pełnowartościowego, potężnego wcielenia czynnika ukraińskiego we wszystkich strukturach państwa i społeczeństwa. W Apelu do prezydenta Zełenskiego i spikera Rady Najwyższej Ukrainy Razumkowa Towarzystwo poruszyło problem ataku władzy na język ukraiński i przestrzeń informacyjną. „Najnowsza historia Ukrainy zaświadcza — zaznaczono w nim — że jeśli władza proponuje „wynieść na boczny tor” kwestię ukraińskiej tożsamości, a lejtmotywem polityki językowej staje się „kakaja raznica” (jaka różnica), to wkrótce tej władzy język ukraiński i wszystko, co czyni kraj Ukrainą, z jakiegoś powodu staje ością w gardle. Tak było w czasach Janukowycza-Tabacznyka oraz Kiwałowa-Kołesniczenki, tak dzieje się i teraz. W ciągu pierwszego roku prezydentury Zełenskiego tliła się nadzieja, że władzy wystarczy odpowiedzialności, by skupić się na rozwiązywaniu palących kwestii bezpieczeństwa i gospodarki, a nie ruszać ustawy o języku oraz norm innych ustaw, które chronią ukraińską edukację, kulturę, przestrzeń medialną. Ustawy te zawierają ważne mechanizmy jednoczenia narodu, ochrony państwowej niepodległości i bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Dopóki ukraińskie wojsko broni naszej niepodległości na froncie, ustawy te wzmacniają ją wewnątrz kraju. One działają i są wspierane przez większość ludzi. Jedyne, czego potrzeba od władzy, to nieuchronne ich wykonywanie. Jednak w ostatnim czasie władza zaczęła wygłaszać tezy, dotąd charakterystyczne jedynie dla propagandy państwa-agresora i powiązanych z nim klanów oligarchicznych. Prezydent Ukrainy, przewodniczący Rady Najwyższej, nowy minister kultury i polityki informacyjnej oraz inni urzędnicy nagle zaczęli opowiadać o potrzebie przeglądu ustawy o języku, o jakiejś „drugiej stronie” (?!) którą trzeba „usłyszeć”, o tajemniczych „naukowcach”, rękami których władza chce poruszyć już rozstrzygniętą na szczeblu ustawodawczym kwestię języka państwowego i uszczęśliwić Ukraińców „właściwymi” inicjatywami językowymi. „Słudzy narodu” nie ograniczyli się do słów i przechodzą do praktycznych niszczycielskich działań, które wymagają odpowiedniej reakcji ze strony społeczeństwa. Po pierwsze, władza z maniakalnym uporem próbuje przepchnąć projekt ustawy nr 2362 odrażającego deputowanego, który już po raz trzeci (!) jest wnoszony na posiedzenie komisji ds. polityki humanitarnej i informacyjnej. Projekt ten przewiduje zmiany w ustawach o języku i o edukacji, aby anulować przejście od 1 września 2020 roku na naukę w języku ukraińskim tych uczniów klas 5-11, którzy dotąd uczyli się po rosyjsku. Przeciwko temu antyukraińskiemu projektowi występują nie tylko środowiska społeczne i eksperckie, ale także Ministerstwo Oświaty i Nauki. Przecież przez trzy lata wydrukowano podręczniki i pomoce, przeprowadzono kursy dla nauczycieli i nic nie stoi na przeszkodzie przejściu szkół na język ukraiński. Oczywiste jest, że forsowane rozpatrzenie projektu 2362 w komisji jest potrzebne po to, by przepchnąć go na posiedzeniu plenarnym Rady przed wakacjami. Przy czym w ostatniej „dopracowanej” redakcji projekt ustawy stał się jeszcze bardziej niebezpieczny. On oprócz wszystkiego innego niszczy normy językowe uchwalonej już przez obecny skład parlamentu i podpisanej przez Zełenskiego Ustawy „O pełnym ogólnym wykształceniu średnim”, otwierając śluzy dla rusyfikacji procesu edukacyjnego. Nie mniejsze oburzenie wywołuje także przygotowana do rejestracji i rozpatrzenia w komisji nowa wersja projektu ustawy nr 2693 „O mediach”. W tekście dopracowanego projektu ustawy nie tylko znacznie pogorszono w porównaniu z poprzednią wersją i z obowiązującym ustawodawstwem mechanizmy ochrony języka ukraińskiego, ale także praktycznie niszczy się tak ważne narzędzie przeciwdziałania rosyjskiej agresji informacyjnej, jak Wykaz osób, które stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Projekt ustawy proponuje anulować obowiązujący wykaz 150 osób, których filmy, programy, koncerty z udziałem nie mają prawa być demonstrowane na Ukrainie. Zamiast tego sformułować według bardzo wąskich kryteriów skąpy wykaz osób, które stwarzają zagrożenie dla przestrzeni medialnej, trafić do którego można będzie jedynie poprzez głosowanie Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii. Oznacza to masowy powrót na ukraińskie ekrany i do sal koncertowych „artystów-raszystów” ze wszystkimi konsekwencjami dla bezpieczeństwa informacyjnego państwa. To są czerwone linie, których władza nie ma prawa przekraczać ani dla interesów komercyjnych mediów oligarchicznych, ani, tym bardziej, na usługach Moskwy i jej piątej kolumny. Wzywamy kierownictwo państwa i parlamentu, deputowanych ludowych Ukrainy: Zdjąć z rozpatrzenia prowokacyjny projekt ustawy nr 2362 i zaprzestać prób przywrócenia rusyfikacji edukacji. Podczas rejestracji i rozpatrywania w pierwszym czytaniu nowego projektu ustawy „O mediach” nie dopuścić do osłabienia żadnej obowiązującej normy ustawodawczej, która chroni język ukraiński oraz narodową przestrzeń informacyjną, zachować obowiązujący Wykaz osób, które zagrażają bezpieczeństwu narodowemu oraz mechanizmy jego napełniania i stosowania. Odrzucić próby rewizji Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” i skupić się na jego nieuchronnym wykonywaniu. A w całości zamiast wzburzenia i podziału społeczeństwa na tle językowym – skoncentrować się na rozwiązaniu problemów socjalnych i ekonomicznych obywateli Ukrainy. Ochrona naszego języka oraz przestrzeni kulturowo-informacyjnej – to rzeczy, których Ukraińcy będą bronić za każdą cenę wszystkimi przewidzianymi prawem środkami. Wzywamy władzę do wysłuchania naszych sprawiedliwych żądań i nieprowokowania konfrontacji obywatelskiej”. Nadzwyczajna konferencja sprawozdawczo-wyborcza Iwano-Frankiwskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, na której m.in. wybrano nowego przewodniczącego, odbyła się 8 lipca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wielkie polskie kłamstwo

Dmytro CZOBIT, pisarz Ciąg dalszy. Początek w nr 26-29 z 2020 r. Jak i w minionych latach, uroczystość rozpoczynają katoliccy księża. W słowie wstępnym lwowski biskup pomocniczy Edward Kawa zapewnił obecnych, że nie odbywa się tu wydarzenie polityczne, a nabożeństwo pamięci ofiar tragedii. Pomimo tak bardzo szczerych zapewnień, już drugi mówca, minister Adam Kwiatkowski, odczytał list prezydenta Polski Andrzeja Dudy z wyświechtanymi i nieprawdziwymi oskarżeniami pod adresem Ukraińców. Oto jego słowa: „Mord, dokonany 28 lutego 1944 roku na mieszkańcach Huty Pieniackiej wraz z innymi naszymi rodakami, którzy się tu ukrywali, stał się bezpośrednim symbolem tamtego strasznego czasu. Ukraińscy żołnierze i policjanci w służbie hitlerowskiego niemieckiego Trzeciej Rzeszy wraz z ukraińskimi nacjonalistami w straszny sposób zniszczyli tu około tysiąca osób, a całą wieś spalili doszczętnie… Zbrodnia w Hucie Pieniackiej jest porażającym świadectwem tego, co naprawdę oznaczała ówczesna „akcja antypolska”, która była niczym innym, jak ludobójstwem i czystką etniczną”. (List na obchody 76. Rocznicy zagłady polskiej miejscowości Huta Pieniacka //https//www//prezydent.pl/aktualnosci-wypowiedzie-prezydenta-rp/inne/art,1305,list-na-obchody-76-rocznice-zaglady-polskiej-miescowosci-huta-pieniacka.html). Komentarz. W istocie A. Duda powtórzył nieco innymi słowami swoje całkowicie bezpodstawne, nieoparte na żadnym dokumencie i całkowicie zmyślone oskarżenia Ukraińców z poprzednich lat, nie wspominając ani słowem o prawdziwych sprawcach tragedii galicyjskiej wsi — niemieckim reżimie okupacyjnym i jego wojskach. W związku z tym przypomnę polskim propagandystom kłamstwa, że opublikowałem kilka udokumentowanych prac na temat przyczyn i okoliczności zagłady Huty Pieniackiej, w szczególności: „Tragedia Huty Pieniackiej. Przyczyny, przebieg, skutki” w tygodniku „Kultura i żyttia” od kwietnia do grudnia 2018 roku (nr 17-24, 26, 28-30, 33-43, 45, 47-48, 50-51); „Przesłanki i przyczyny zniszczenia przez hitlerowców w 1944 roku Huty Pieniackiej” w zbiorze naukowym Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakiewicza NAN Ukrainy „Ukraina-Polska: dziedzictwo historyczne i świadomość społeczna”. – Lwów. 2019. – Wyd. 12. — S. 114-150; „Ostatni dzień Huty Pieniackiej” w brodzkiej gazecie „Hołos widrodżennia”. – 2019. — nr 3-4, 7, 9, 13-14, 21, 23, 41, 44; „O morderstwach i zamachach dokonanych przez bandytów Armii Krajowej w okręgu Huty Pieniackiej w styczniu – lutym 1944 roku” w zbiorze „Bridszczyna – kraj na meżi Hałyczyny j Wołyni”. – 2020. — nr 11. – S. 95-110, pracę podsumowującą „Huta Pieniacka: jak to było naprawdę” w czasopiśmie „Dzwin”. — 2020. nr 1 (styczeń). S. — 111-153; oraz nr 2 (luty). – S. 161-188 oraz artykuł „O tak zwanej „eksterminacji narodu polskiego”. – „Kultura i żyttia”. – 2020. — nr 3. – S. 10-13. W świetle przytoczonych publikacji oszczerstwa prezydenta Polski i jego otoczenia pod adresem Ukraińców są całkowicie oczywiste. Bardzo ciekawe: jak mają teraz postępować i co robić po nagadanym w ciągu 2018 – 2020 lat kłamstwie? O tym, że w Polsce niektórzy uważnie czytali moje badania, świadczy fakt, że po raz pierwszy strona polska „odmłodziła” wiek Huty Pieniackiej — A. Duda uznał, że istnieje ona nie od „dawnych czasów” czy XVII wieku, jak o tym twierdzono i pisano w Polsce, a od XVIII w. Bo wieś założona została nie przez polskich królów, jak to wymyślali polscy badacze, a przez władze austriackie pod koniec XVIII wieku, które sprowadziły tu hutników szkła z Austrii, a dopiero później, w ciągu XIX wieku, zaczęli się tu osiedlać przybysze-Polacy oraz niektórzy miejscowi Ukraińcy i Żydzi. O tym wszystkim mowa była w moich publikacjach, popartych konkretnymi dokumentami archiwalnymi — zaprzeczyć im nie sposób — dlatego też zaczęli ustępować w kwestiach mniej istotnych. Ale wybrzmiały też nowe akcenty z wyraźnymi ekspansjonistycznymi nutami i otwartymi oznakami roszczeń terytorialnych wobec Ukrainy. A. Duda nazwał tę okolicę „polską”. Z jakiej to racji i od kiedy odwieczna ziemia Ukraińców zaczęła być nazywana polską? Dobrze wiadomo, jak ostro odbiera się w Polsce publikacje, gdy dawny książęcy Przemyśl lub założony przez Daniela Halickiego Chełm nazywa się ukraińskimi, a tutaj na szczeblu prezydenta takie rzeczy wyczyniają, i na Ukrainie wszyscy milczą — nie chcą urazić strategicznego partnera… dla taniej ukraińskiej siły roboczej. Ale tak zawsze nie będzie! Dość ustępować w sprawach zasadniczych. Dlaczego w Kijowie na głównym dworcu na prośbę strony polskiej w języku ukraińskim lektor ogłasza: „Widprawliajet'sia pojizd Kyjiw — Pszemyszl”? A dlaczego nie mówić: „Peremyszl”, tak jak tego wymagają normy ukraińskiej pisowni, prawda historyczna i zdrowy rozsądek? My przecież nie mówimy „Wien”, jak to wymawiają Austriacy, a nazywamy ich stolicę „Widen”, to dlaczego robimy nielogiczne ustępstwa polskim wielkomocarstwowym szowinistom? Jak świadczy już niemałe doświadczenie corocznych uroczystości upamiętnienia ofiar Huty Pieniackiej, bezpryncypialne przyglądanie się na Ukrainie niewiarygodnemu kłamstwu i bezczelnym żądaniom strony polskiej może bardzo daleko zaprowadzić. Zlewa polskiego kłamstwa w Hucie Pieniackiej 23 lutego 2020 roku. W odróżnieniu od wystąpień z poprzedniego dnia w lwowskiej katedrze, 23 lutego 2020 roku w Hucie Pieniackiej, poza odczytanymi przez A. Kwiatkowskiego brutalnymi oskarżeniami A. Dudy, innych ostrych wypowiedzi z głośników ludzie na nabożeństwie nie usłyszeli. Ale to nie oznacza, że ich tam nie było — takie widać ze zlewy antyukraińskich wypowiedzi polskiej telewizji, radia i publikacji w Internecie, które rozbrzmiewały… z samej Huty Pieniackiej! Jak to polscy propagandyści kłamstwa i nienawiści robią? Bardzo prosto. Do Huty Pieniackiej jedzie kilkudziesięciu dziennikarzy z polskich mediów oraz z góry wyznaczeni propagandyści kłamstwa i oszczerstw, którzy nic o Hucie Pieniackiej, poza przesłaniami A. Dudy i wypowiedziami K. Szwagrzyka, nie czytali, ale zawzięcie komentują to, czego nie znają, a na dodatek oskarżają Ukraińców. Ukraińskie władze do dziś myślą, że główne widowisko odbywa się podczas wygłaszania tekstów przemówień prezydenta Polski A. Dudy. Ale to daleko nie tak — główne wydarzenia dzieją się już po oficjalnej części wystąpień przy głównym mikrofonie nabożeństwa. Po zakończeniu uroczystości żałobnych upamiętnienia ofiar tragedii, które składały się z krótkiego nabożeństwa i kilku wystąpień — wszystko trwało do godziny czasu, przeważająca większość uczestników zaczynała się rozchodzić. Właśnie wtedy propagandyści kłamstwa i nienawiści zajmowali miejsca w różnych zakątkach Huty Pieniackiej i zaczynali udzielać wywiadów oraz improwizowanych briefingów dla polskich kanałów telewizyjnych, radia, prasy — tak tworzył się grunt pod potężny antyukraiński wybuch informacyjny w Polsce i poza jej granicami. Sądząc po publikacjach polskich mediów, takimi ekspertami-mówcami w Hucie Pieniackiej 23 lutego 2020 roku byli minister Jan Dziedziczak, wicemarszałek Sejmu Małgorzata Gosiewska, prezes Stowarzyszenia „Huta Pieniacka” Małgorzata Gosnowska-Kola, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej Polski Krzysztof Szwagrzyk, doktor historii Leon Popek, dyrektor IPN w Lublinie Marcin Krzysztofik, kierownik oddziału archiwum IPN w Gdańsku Karol Lisiecki, szef stowarzyszenia kombatantów i osób represjonowanych Jan Józef Kasprzyk oraz szereg innych działaczy. Praktycznie prawie wszyscy oni udzielili licznym dziennikarzom po kilka wywiadów na tle hutapieniackich krajobrazów. Ci „eksperci” nigdy nie badali przyczyn, okoliczności i przebiegu tragedii i nie napisali ani jednego naukowego lub poznawczego artykułu o Hucie Pieniackiej choćby na dwie strony, ale z niespotykanym zapałem komentowali to, czego sami nie znają! Dlatego więcej mówili o odezwie prezydenta Polski, nabożeństwie i uroczystościach oraz opowiadali własne nieudolne wersje tego, co rzekomo wydarzyło się 28 lutego 1944 roku w Hucie Pieniackiej, z nieodłącznymi wyssanymi z palca oskarżeniami Ukraińców i porażającymi opowieściami o paleniu Polaków żywcem w stodołach i domach. Już wieczorem tego samego dnia oraz w kolejnych dniach wiadomości o uroczystościach pamięci tragedii Huty Pieniackiej wraz z odpowiednimi antyukraińskimi komentarzami wspomnianych „ekspertów” pokazywano we wszystkich wiodących kanałach telewizyjnych Polski, przekazywano przez radio i natychmiast wystawiano w mediach społecznościowych, w tym w tłumaczeniu na język angielski. Jest nimi przepełniony Internet. Aby lepiej wyobrazić sobie skalę tej brutalnie kłamliwej kampanii propagandowej, wzniesionej na najwyższe szczeble władzy państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, podajemy kilka fragmentów wystąpień tych polskich „ekspertów”, które po zakończeniu mszy pod postacią wywiadów i improwizowanych briefingów rozbrzmiewały w Hucie Pieniackiej 23 lutego 2020 roku. Jan Dziedziczak, pełnomocnik rządu do spraw Polonii i Polaków za granicą: „Mówimy o Polakach z Huty Pieniackiej, zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów” (Radio Zachód). W wywiadzie dla polskiego kanału telewizyjnego „TV Kurier Galicyjski” Jan Dziedziczak również mówił o mordowaniu Polaków przez ukraińskich nacjonalistów: „Zabito ich tylko dlatego, że byli Polakami. Dlatego musimy o tym pamiętać… relacje z Ukrainą muszą być budowane na prawdzie” (TV Kurier Galicyjski. Obchody 76. rocznicy zagłady Huty Pieniackiej // kuriergalicyjski.com/aktualnosci/8317-obchody-76-rocznicy-zaglady-huty-pieniackiej-07-05-2020). Marian Kładny. Na tym samym kanale telewizyjnym pokazano wywiad ze starszym już Ukraińcem z Kartą Polaka, Marianem Kładnym, który powiedział: „Władze ukraińskie muszą przeprosić Polaków za to straszne mordowanie, a do tej pory tego jeszcze nie zrobiły” (tamże). Czyli żądanie przeprosin umiejętnie włożono w usta obywatela Ukrainy z miasta Wielkie Mosty. A oto jeszcze słowa często cytowane w polskich mediach – obywatelki Ukrainy z Kartą Polaka, Natalii Celiuch, przewodniczącej Towarzystwa „Biały Orzeł” w Brodach: „Co roku przyjeżdżamy tutaj, aby się pomodlić, bo to jest ziemia polana krwią. To nasza historia, o której musimy pamiętać. Trzeba opowiadać dzieciom, wnukom, aby to zło nigdy więcej się nie powtórzyło” (Ukraina: upamiętniono ofiary Zbrodni w Hucie Pieniackiej // Polska Agencja Prasowa // pap.pl/aktualnosci/news%2C592132%2Cukraina-upamietniono-ofiary-zbrodni-w-huci-pieniackiej.html). Małgorzata Gosniowska-Kola, przewodnicząca Stowarzyszenia „Huta Pieniacka”. Długoletnia kierowniczka organizacji społecznej „Huta Pieniacka” zawsze była w centrum uwagi dziennikarzy. Oto i tym razem udzielała niemało wywiadów na tle memoriału i miejscowych krajobrazów. Ale nie wyróżniała się oryginalnością – mówiła o poszukiwaniach prawdy, o oczekiwaniu przeprosin, powtarzała wyświechtane i kłamliwe oskarżenia pod adresem UPA, dywizji SS „Galizien” oraz opowiadała historię ratowania swojej mamy podczas pacyfikacji wsi. Jej żałośnie poruszające opowieści rozbrzmiewały chyba we wszystkich polskich kanałach telewizyjnych i radiowych. Ale musimy skomentować najważniejsze z tego, co powiedziała. Komentarz. Pani Małgorzata ma bezpośredni związek z Hutą Pieniacką, bo jej mamie udało się uratować podczas pacyfikacji tego galicyjskiego wsi przez niemieckich okupantów. Razem z innymi dziewczętami – w grupie około 10 osób, mama Małgorzaty została wyprowadzona z kościoła i zamknięta w stodole, ale ona jeszcze z dwiema koleżankami uciekła przez drugie drzwi do lasu, a z niego – do sąsiednich wsi. Mama twierdziła – wszyscy, którzy zostali w stodole, w niej spłonęli. Takiego czegoś nie mogła widzieć, bo uciekła ze stodoły jeszcze za dnia, a wieś Niemcy i Ślązacy zaczęli palić już gdy się ściemniało. W stodołach Niemcy zamykali ludzi nie po to, aby ich tam palić, a po to, by pojedynczo wzywać na przesłuchania do domu. Przesłuchania prowadzili przez cały dzień – od godziny 8 rano do 18 wieczorem. Już dlatego słowa mamy o spaleniu w stodole jej koleżanek, na co często powołuje się pani Małgorzata, nie odpowiadają rzeczywistym okolicznościom sprawy, bo mama tego w żaden sposób nie mogła widzieć – kiedy około godziny 18 Niemcy zaczęli palić Hutę Pieniacką, ona już była w sąsiedniej wsi. Podobnie jest z wieloma innymi wyssanymi z palca oskarżeniami, do tego nie Niemców, a Ukraińców. Oto dlaczego zbudowane na nieprawdziwych lub celowo przekręconych przekazach mamy oraz wielu innych, wyssanych z palca zmyśleniach, wersje pani Małgorzaty Gosniowskiej-Koli, dotyczące oskarżeń Ukraińców, według retoryki pana K. Szwagrzyka „nie mają nic wspólnego z rzeczywistością”. Dlatego samo postawienie pytania o przeprosiny strony ukraińskiej za zbrodnię wojenną dokonaną przez wojsko niemieckie z udziałem Niemców, Polaków i Czechów ze Śląska nie zgadza się nie tylko z prawdą historyczną, ale i ze zdrowym rozsądkiem. Krzysztof Szwagrzyk, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej Polski, doktor nauk humanistycznych, profesor. Ten wiodący w Polsce ekspert i znawca problemu Huty Pieniackiej był chyba najpopularniejszym wśród polskich ludzi pióra i mikrofonu – na tle pomnika w Hucie Pieniackiej po kilka razy udzielał wywiadów jednocześnie dla kilku mediów i nieustannie opowiadał o „poszukiwaniach prawdy”. Niemało uwagi pan Szwagrzyk poświęcił opowieściom o przyszłych wykopaliskach grobów zamęczonych w Hucie Pieniackiej, ich pochówku i wzniesieniu tutaj nowego, majestatycznego memoriału ze wskazaniem nie tylko imion poległych, ale i ich katów. Czyli K. Szwagrzyk dzielił się planami stworzenia nowego memoriału w Hucie Pieniackiej w ślad za ambasadorem Polski na Ukrainie B. Cichockim (zachod.pl/173062/prof-szwagrzyk-ipn-zaglada-teren-huty-pieniackiej/Radio Zachód). Osobiście uważam, że na taką propozycję strona ukraińska powinna bezsprzecznie się zgodzić i przygotować własne teksty napisów. Oprócz ofiar niemieckich okupantów z 28 lutego 1944 roku z dokładnym wskazaniem ich liczby, trzeba nie zapomnieć i o zamęczonych przez bandytów z hutapieniackiej AK Ukraińcach i również podać ich imiona na gruntownie odnowionym pomniku. Wiadomo, że Ukraińców porywano w sąsiednich wsiach, a potem torturowano i stracono wprost w samej Hucie Pieniackiej. Polscy bandyci z AK zabijali Ukraińców w całej okolicznej miejscowości. Na cmentarzach sąsiednich z Hutą Pieniacką wsi Jasieniów, Dubie, Łuczkowce, Podhorce, Hołubica, Sasów, Werchobuż, Czepiele i innych miejscowości są groby takich ofiar – o wszystkich nich również trzeba nie zapomnieć. Obraz musi być pełny i bezwarunkowo prawdziwy. Na stronie IPN podano komunikat o uroczystościach w Hucie Pieniackiej pod tytułem „W Hucie Pieniackiej odbyło się upamiętnienie pomordowanych Polaków – 23”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…lutego 2020”, zaczyna się on od słów: „76 lat temu, 28 lutego 1944 r., ukraińscy nacjonaliści zamordowali kilkuset mieszkańców tej okolicy” (ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/91386,w-hucie-pieniackiej-uczczono-pamiec-pomordowanych-polakow-23-lutego-2020.html). O poległych, których było ponad pół setki mieszkańców narodowości ukraińskiej i austriackiej, jak również o rodzinie lekarza Żyda Gольberga i rosyjskim partyzancie Arsenie Sierżanie — ani słowa! Bezczelnie mówi się wyłącznie o Polakach. Oto jaka „prawda”. Małgorzata Gosiewska, wicemarszałek polskiego Sejmu. Podobnie jak K. Szwagżyk udzieliła wielu wywiadów. Oto niektóre jej wypowiedzi: „To prawdopodobnie główny problem w stosunkach polsko-ukraińskich. Fakt, że wciąż nie potrafimy stać na prawdzie… Iść naprzód nie ma sensu, jeśli nie wyjaśnimy, co wydarzyło się w przeszłości… Jeśli nie będziemy stać na prawdzie, nie będziemy mogli wybaczyć… Ukraińskie władze będą mogły potępić tę zbrodnię dopiero wtedy, gdy ukraińskie społeczeństwo otrzyma wiarygodną informację”. (https://dzieje.pl/aktualnosci/wicemarszalek-sejmu-dialog-z-ukraina-musi-uwzglednic-pamiec-o-zbrodni-wolynskiej@prew=search). W wywiadzie dla „Kuriera Galicyjskiego” M. Gosiewska powiedziała: „Obowiązkiem Polski jest walka o godne upamiętnienie zamordowanych Polaków. Ziemia krzyczy, krzyczą te zamordowane szczątki, wrzucone do bezimiennych mogił. Przestaną krzyczeć dopiero wtedy, gdy będziemy mogli je godnie pochować.. My, jako Polacy, mamy obowiązek walczyć o upamiętnienie naszych rodaków”. (TV Kurjer Galicyjski. Obchody 76. rocznicy zagłady Huty Pieniackiej //kurjer galicyjski.com/aktualnosci/8317-obchody-76-rocznicy-zaglady-huty-pieniackiej-07-05-2020). Na zakończenie przytoczmy słowa wicemarszałek polskiego Sejmu M. Gosiewskiej, które wielokrotnie rozbrzmiewały z ekranów telewizorów i z radia: „Potrzebna nam jest rzetelna prawda o takich zbrodniach… Tylko prawda jest gwarancją, że podobne zdarzenie nigdy się nie powtórzy… Dopiero gdy staniemy na prawdzie, będziemy mogli wybaczyć, a przebaczenie jest niezbędnym elementem budowania dobrych stosunków”. (Polskie Radio SA// 23.02.2020; W Hucie Pieniackiej…//Polska Agencja Prasowa.-2020.-23-17:58/pap.pl./aktualnosci/news%2C592132%2Cukraina-upamietniono-ofiary-zbrodni-w-huci-pieniackiej.html). Powyżej zacytowaliśmy jedynie niektóre wypowiedzi polskich działaczy przy pomniku w Hucie Pieniackiej i zamieściliśmy kilka zdjęć, ale takich wywiadów było bez liku, i to nie tylko przy pomniku pamiątkowym, lecz także w innych miejscach zniszczonej wsi i na jej cmentarzu. Wszystko, co zostało powiedziane, wkrótce zalało polskie telewizje, eter radiowy i prasę. Tego rodzaju publikacji było setki, a odbiorcami tej kłamliwej „agitpropu” — miliony Polaków, a jeśli nie cała ludność Polski! Tak trwało od 22 do 29 lutego, po czym cała ta „polska prawda”, jak brud na dnie bagna, osiadła w Internecie. Polscy „eksperci” ds. wszelkich aspektów tragedii Huty Pieniackiej nieustannie mówili o „prawdzie”, „prawdzie historycznej”, „poszukiwaniu prawdy”, lecz, niestety, na całą Polskę szerzyli cyniczne, bezczelne i brutalne kłamstwo, obraźliwe dla wszystkich Ukraińców bezpodstawne oskarżenia, a do tego domagali się skruchy i przeprosin. Czyżby te, na pierwszy rzut oka rzekomo poważne osoby, działacze państwowi, na serio uważali, że prawdę i sprawiedliwość można odnaleźć i utwierdzić za pomocą podstępnej kampanii kłamstwa? Zupełnie oczywiste jest, że bynajmniej nie poszukiwanie prawdy tak bardzo ich zaprząta. Przy okazji, na stronach „Polskiego Radia” i agencji informacyjnej PAP wszystkie wywiady „miłośników prawdy” nagrane w Hucie Pieniackiej 23 lutego 2020 roku, jak również wystąpienia polskich propagandystów kłamstwa w Lwowskiej Katedrze Kated­ralnej 22 lutego, zamieszczono nie tylko po polsku, lecz także po angielsku. Zatem uroczystość, która co roku odbywa się w Hucie Pieniackiej, nie jest prostym nabożeństwem żałobnym ani panichidą nad niewinnymi ofiarami, jak przedstawia ją ukraińskim władzom strona polska — to wielki poligon do szerzenia kłamstw, oszczerstw i wszelkiego rodzaju obmów o Ukraińcach, brutalnych przekłamań wydarzeń historycznych, rozdmuchiwania antyukraińskiej psychozy w całej Polsce i wywierania podstępnej presji na ukraińskie władze. Właśnie dla propagowania kłamstwa, pod przykrywką nabożeństwa, na ukraińską ziemię zwożeni są dziesiątki polskich siewców nienawiści i podpalaczy międzynarodowej wrogości, a wraz z nimi jeszcze większa liczba dziennikarzy, których zręcznie przerabia się na tuby propagandy czegoś bardzo komuś potrzebnego, skrajnie podstępnego i fałszywego NIEPRAWDY. O politycznych nabożeństwach żałobnych we Lwowie i w Hucie Pieniackiej 22 i 23 lutego 2020 roku. Nabożeństwa, które strona polska odprawiła w sobotę 22 lutego w katedrze łacińskiej we Lwowie oraz 23 lutego w Hucie Pieniackiej, służyły nie tyle uczczeniu pamięci ofiar, ile stworzeniu potężnego wybuchu informacyjnego antyukraińskiej kampanii w całej Polsce. Celem tej brutalnej propagandy było zgromadzenie Polaków wokół wyimaginowanego zagrożenia ze strony Ukrainy oraz, na tej podstawie, zjednoczenie polskiego społeczeństwa wokół rządzącej władzy Kaczyńskiego — Dudy — Morawieckiego, która rzekomo ze wszystkich sił przeciwstawia się złu i walczy o „prawdę”. Oczywiście niewielu w Polsce analizuje wydarzenia z punktu widzenia historycznego — zdecydowana większość Polaków odbiera audycje radiowe i telewizyjne oraz publikacje w gazetach i czasopismach tak, jak są one im przedstawiane, i, jak w przypadku Huty Pieniackiej, przejmuje się nienawiścią i złością wobec swoich wschodnich sąsiadów. Właśnie w obecnej polskiej propagandzie kłamstwa i nienawiści leżą przyczyny antyukraińskich przejawów w samej Polsce, które w ostatnich latach szczególnie się nasiliły. Warto zauważyć, że od 2005 roku polscy przedstawiciele władzy państwowej i politycy: prezydenci, ministrowie, posłowie na Sejm, dyplomaci, wspominając tragedię Huty Pieniackiej, ani razu nie wypowiedzieli ani jednego słowa o prawdziwych organizatorach i wykonawcach akcji karnej i zbrodni wojennej — niemieckich okupantach — i nigdy nie używali w połączeniu z tragedią Huty Pieniackiej słów: „Niemcy”, „hitlerowcy”, „niemieccy okupanci”, „niemieccy faszyści”. Zawsze uporczywie mówili wyłącznie o Ukraińcach, bezpodstawnie i wymyślnie obarczając ich winą za to, do czego nie byli przyczynni — za rozstrzelanie mieszkańców Huty Pieniackiej i całkowite spalenie wsi 28 lutego 1944 roku. Przy tym podczas wydarzeń na terytorium Ukrainy polscy przedstawiciele starannie omijali bezpośrednie oskarżenia Ukraińców i Ukrainy o tragedię Huty Pieniackiej i zazwyczaj mówili o „ukraińskich nacjonalistach”, „ukraińskich żołnierzach”, „ukraińskich policjantach z Podhorców”, „miejscowych ukraińskich chłopach”, „UPA”, „OUN”, „dywizji SS «Galizien»”. Jednak w polskich mediach już wprost oskarżano Ukraińców i domagano się uznania winy oraz przeprosin od państwowych władz Ukrainy. Ale i to jeszcze nie koniec — najważniejsze postulaty polskiego kłamstwa tłumaczono na język angielski i nimi zapełniano Internet, tym samym próbując poniżyć Ukraińców i szkalować autorytet Ukrainy na świecie. Każdy chętny może łatwo znaleźć w sieci Internet wiele polskich paszkwili, gróźb i przekleństw pod adresem Ukrainy i Ukraińców, za rzekomo zniszczenie przez nich Huty Pieniackiej. Szczególnie dziwić się polskim wielkomocarstwowym szowinistom z organizacji tzw. kresowiaków, a nawet przeciętnym nieświadomym Polakom nie wypada. Bo jak można się im dziwić, skoro konsul Polski we Lwowie Irena Nagurska oświadczyła, że „zbrodni przeciwko Polakom w Hucie Pieniackiej dokonali Ukraińcy” (Wysoki Zamek. 2020 – 6 lutego). Przed nami bardzo jaskrawy przykład tego, jak myślą i oceniają Ukraińców obecni polscy przywódcy, których wolę w Ukrainie propaguje dyplomata Irena Nagurska. A teraz dotkniemy jedynie niektórych audycji w polskim radiu i telewizji, ponieważ aktywnie kształtują one opinię obywateli Polski o Hucie Pieniackiej oraz o Ukrainie i Ukraińcach. Huta Pieniacka w telewizji i radiu w Polsce (22–28 lutego 2020 roku) W telewizji TV Trwam News. Program zatytułowany „Cześć ofiarom zbrodni w Hucie Pieniackiej” polskiej telewizji TV Trwam News rozpoczynał się od słów: „28 lutego 1944 roku ukraińskie wojska pod dowództwem Niemców zaatakowały wieś Huta Pieniacka, położoną na Małopolsce. Ukraińcy grabili, co tylko mogli. W straszliwy sposób zginęło blisko tysiąca osób. Wieś spalono doszczętnie”. Otóż już w pierwszych słowach programu jego autorzy wyraźnie dezinformowali widzów w całej Polsce, bo żadnych „ukraińskich wojsk pod dowództwem Niemców” w czasach II wojny światowej nie było w przyrodzie. Historycy, w tym również polscy, o czymś takim nic nie wiedzą. Podkreślam — nie było ani „ukraińskich wojsk”, ani „ukraińskich żołnierzy” w siłach zbrojnych „hitlerowskiej niemieckiej Trzeciej Rzeszy”, jak twierdził w 2018 roku polski prezydent Andrzej Duda — tam z różnych przyczyn służyli nie tylko Ukraińcy, lecz także Polacy, Rosjanie i przedstawiciele wielu innych narodów — i wszyscy oni byli żołnierzami niemieckimi, należeli do wojsk niemieckich, składali niemiecką przysięgę, mieli niemiecki mundur z niemieckimi znakami rozpoznawczymi i jedno niemieckie dowództwo. Pan Duda przecież nie nazywa „polskimi żołnierzami” i „polskimi wojskami” 450 tysięcy swoich rodaków-Polaków w Wehrmachcie i wojskach SS, to dlaczego stosuje podwójne standardy wobec Ukrainy? W zdaniu „Huta Pieniacka położona na Małopolsce” także kryje się wyraźna nieprawda historyczna — Ukraina nigdy nie była tak zwaną „Małopolską”. Ten termin sztucznie wymyślili i używali polscy okupanci, kolonizatorzy i szowiniści w odniesieniu do zachodnich ziem Ukrainy, zagarniętych przez Polskę w 1920 roku. Termin „Małopolska” w odniesieniu do ukraińskich ziem Trybunał Konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej uznał w 2019 roku za niekonstytucyjny, jednak nadal jest on aktywnie używany. Co zaś do zupełnie wymyślonego zdania „Ukraińcy grabili, co tylko mogli”, to nie zgadza się ono nawet z pierwszą częścią programu, bo wychodzi na to, że „ukraińskie wojska pod dowództwem Niemców” zaatakowały Hutę Pieniacką dla grabieży Polaków. Ton początku programu łączył się z jego dalszą antyukraińską treścią. Najpierw przytoczono fragment wywiadu przewodniczącego Rady do spraw kombatantów i represjonowanych Jana Józefa Kasprzyka, wypowiedzianego przez niego 23 lutego na tle pomnika w Hucie Pieniackiej: „Zginęli ci, którzy tu znaleźli schronienie po rzezi wołyńskiej, zabito ich tylko dlatego, że byli Polakami. Ginęli w imię znienawidzonej ideologii, którą wyznawali ukraińscy nacjonaliści w służbie niemieckiego narodowosocjalistycznego Trzeciej Rzeszy”. Dalej podano fragment wystąpienia ministra Adama Kwiatkowskiego, który w Hucie czytał list prezydenta Andrzeja Dudy, i opowiedziano o odznaczeniu medalami „Pro Patria” osób „za zasługi w sprawie upamiętnienia pamięci 850 ofiar zbrodni w Hucie Pieniackiej, popełnionej przez ukraińskich nacjonalistów”. Odznaczenia uroczyście wręczano w Warszawie 28 lutego 2020 roku. (Hold ofiarom zbrodni w Hucie Pieniackiej – Radio Maryja.pl). Oprócz telewizji utwór „Cześć ofiarom zbrodni w Hucie Pieniackiej” nadano przez radio TV Trwam News, a wideo i tekst zamieszczono w Internecie (Hold ofiarom zbrodni w Hucie Pieniackiej – Radio Maryja.pl). Na falach Polskiego Radia. 28 lutego 2020 roku już o godzinie 6 rano Polskie Radio rozpoczęło wielką audycję „Zbrodnia w Hucie Pieniackiej”, w której, między innymi, mówiono o następującej rzeczy: „28 lutego 1944 roku do Huty Pieniackiej skierowano siły dywizji SS „Galizien” i setkę UPA „Siromańcy”. Do tych oddziałów przyłączyli się także cywilni Ukraińcy z okolicznych miejscowości. Wieś zaatakowano z trzech stron. Był nawet jeden czołg… Ukraińcy grabili wszystko, co mogli” (Zbrodnia w Hucie Pieniackiej. Polskie Radio, 28.02.2020, 06:00, www.polskieradio). Z tych słów u trzeźwo myślących słuchaczy powinny pojawiać się pytania. Jak pogodzić czołg z „ludobójstwem spokojnych polskich mieszczan” wsi? Czyżby czołgiem jechano na „spokojnych mieszkańców” i to jeszcze po to, by ich grabić? Ale skąd się wziął czołg? Jak wiadomo, w dywizji SS „Galizien” i w UPA czołgów nie było. Przed nami fakt kłamstwa w sześcianie! Bo 28 lutego 1944 roku samej dywizji SS „Galizien” w Hucie Pieniackiej nie było i nie mogło być — dopiero ją sformowano, dlatego rekruci spośród Ukraińców odbywali szkolenie wojskowe na poligonach Niemiec i Francji, czyli ponad tysiąc kilometrów od Huty Pieniackiej. Setka UPA „Siromańcy” nigdy nie działała na Brідszczyźnie — działała ona w Karpatach i Prykarpaciu, czyli setki kilometrów od Huty. A zresztą 28 lutego 1944 roku w Hucie Pieniackiej nie było też żadnych czołgów, podobnie jak ani jednego samochodu — wówczas leżał głęboki, wielki śnieg, po którym żaden sprzęt w owym czasie nie mógł przejechać, dlatego wojska niemieckie przemieszczały się saniami ukraińskich chłopów, zmobilizowanych przez władzę okupacyjną w ramach powinności pod nazwą „forszpan”. Oddziały wojska niemieckiego dojechały saniami jedynie do sąsiednich z Hutą Pieniacką wsi: Żarków, Jasenów, Hołubica i Pieniaki, a dalej atakowały bazę NKWD i radzieckich partyzantów w Hucie Pieniackiej pieszo i konno! Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ukraina – kraj co najmniej Przedmowa kompilatora

Dmytro PYŁYP CZUK 1. W światowej ukrainistyce i ukraińskiej kulturoznawstwie istnieją przynajmniej trzy pytania dotyczące języka ukraińskiego, na które do tej pory nie ma jasnej odpowiedzi: 1. Ile słów znalazłoby się w najpełniejszym (wyjaśniającym lub przynajmniej ortograficznym) słowniku języka ukraińskiego, gdyby taki istniał? 2. Ile papierowych słowników języka ukraińskiego wydano na Ukrainie i na świecie w epoce po Gutenbergu? 3. Czy choć jedna biblioteka na świecie posiada pełną kolekcję papierowych wydań słowników języka ukraińskiego? W dwóch wydaniach swojej książki „Boljat’ meni zahubleni słowa...” (2012; 2013)1, którą czytelnik może znaleźć w narodowych, obwodowych uniwersalnych naukowych oraz uniwersyteckich bibliotekach Ukrainy, Bibliotece Kongresu USA, Bibliotece Brytyjskiej, Nowojorskiej Bibliotece Publicznej, w księgozbiorach dziesięciu najwyżej notowanych uniwersytetów Ameryki, w bibliotekach Kanady, Francji (Instytut Języków Wschodnich w Paryżu), Niemiec (Bawarska Biblioteka Państwowa), Polski, Litwy i Białorusi, spróbowałem empirycznie odpowiedzieć na pierwsze z postawionych pytań, demonstrując, że moskiewski imperializm próbował niszczyć lub przynajmniej „prokrustyzować” język ukraiński i że sowiecka leksykografia umniejszyła potencjalny rejestr największego słownika języka ukraińskiego co najmniej siedmiokrotnie2. Ze względu na praktykę ukraińskiej leksykografii wyjaśniającej w państwie totalitarnym, pod względem pełności rejestru można by wyobrazić sobie trzy typy naszych słowników wyjaśniających: absolutnie hipotetyczny słownik uniwersalny o maksymalnej pełności (którego być nie mogło), słownik dozwolonej pełności (SUM-11) oraz wybiórczo-ilustracyjne słowniki bez żadnych pretensji do pełności. W rzeczywistości owego hipotetycznego uniwersalnego słownika języka narodowego Ukraina nigdy nie miała. Wyjaśniający „Słownik języka ukraińskiego” w jedenastu tomach (1970–1980) – to kolonialny słownik dozwolonej pełności (134 058 słów). Nieprokrustyzowany (oczywiście elektroniczny) wyjaśniający słownik akademicki języka ukraińskiego dzisiaj powinien sięgnąć miliona słów i o tym powiedziałem podczas okrągłego stołu pod przewodnictwem Borysa Patona „Język i kultura” z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego w Wielkiej Sali Konferencyjnej NAN Ukrainy 21 lutego 2011 r., gdzie Ukraiński Fundusz Językowo-Informacyjny (UMIF) zaprezentował wtedy pierwszy tom dwudziestotomowego akademickiego wyjaśniającego „Słownika języka ukraińskiego” (to wydanie my, z inicjatywy Dmytra Pawłyczki, nieco egzaltowanie ochrzciliśmy wtedy „Złotym Dwudziestoksięgiem”)3. Moja książka „Boljat’ meni zahubleni słowa...” okazała się, niestety, jedyną monograficzną megarecenzją projektu 20-tomowego „Słownika języka ukraińskiego” (SUM-20), który realizuje Ukraiński Fundusz Językowo-Informacyjny NAN Ukrainy pod kierownictwem akademika NAN Ukrainy Wołodymyra Szyrokowa (do tej pory wyszło 10 tomów, od A do Obmil). Szczegółowo przeanalizowałem problem „zagubienia słów” zarówno w SUM-11, jak i w SUM-20; przytaczając osiem i pół tysiąca językowych ilustracji owego zagubienia, zademonstrowałem długi ukraińskiej leksykografii wyjaśniającej wobec języka i literatury ukraińskiej, wobec tych setek tysięcy słów – synonimów i antonimów, archaizmów i neologizmów, dialektyzmów i terminów, epitetów i określeń, frazeologizmów i paremii, okazjonalizmów i zapożyczeń, wulgaryzmów, żargonizmów i argotyzmów – które cnotliwa kolonialistyczna leksykografia musiała (a często – i pragnęła!) zostawić za drzwiami akademickiego słownika wyjaśniającego, aby udowodnić w ten sposób, że język ukraiński nie jest tak „wielki i potężny”, jak rosyjski. Pokazawszy to morze języka ukraińskiego, pozostawione przez ukraińską podkremlowską leksykografię poza granicami zatoki czy basenu akademickiego słownika wyjaśniającego, w istocie wysunąłem wobec naszych słownikarzy żądanie przynajmniej moralnego gatunku – spłacenia swoich długów wobec wielkiego języka wielkiego narodu. Reakcję społeczności naukowej na moją książkę o fragmentaryczności ukraińskich słowników wyjaśniających opisał swego czasu Taras Szewczenko: „Nikt nie szczeknie i nie zwymyśla, / Jakby nie było mnie”. Ponieważ wiem, że na akademickich posadach nie bywa burz (tak nazywa się jeden z moich nieopublikowanych tekstów polemicznych) i że naga prawda z reguły wywołuje co najwyżej szok – niczego innego nie oczekiwałem... Spodziewałem się innej prawdy: grzyby rwą asfalt. A zatem, dzisiaj czy jutro na Ukrainie lub poza jej granicami może pojawić się grupa lub wielki zespół naukowców, którzy postawią przed sobą (lub przed którymi zostanie postawione) zadanie: stworzyć elektroniczny słownik wyjaśniający języka ukraińskiego nieograniczony jakąś poprzeczką, a o maksymalnej pełności. Ponieważ papierowa forma takiego słownika naszego języka miałaby nie 20, a co najmniej 80 tomów, to priorytetem tutaj będzie, oczywiście, słownik elektroniczny. Moja droga do drugiego pytania, wyłożonego w pierwszym akapicie przedmowy, była nieco dłuższa. Początkowo zainteresowało mnie, jak czuje się ukraińska książka w zagranicznych bibliotekach wszystkich kontynentów; w szczególności, jakie słowniki języka ukraińskiego są dzisiaj w zbiorach narodowych księgozbiorów krajów świata, największych bibliotek publicznych i uniwersyteckich. Podczas tej „kolumbiady” opracowałem elektroniczne katalogi nie mniej niż dwustu najważniejszych bibliotek krajów zagranicznych i ponad dwustu najpoważniejszych bibliotek Ukrainy. Materiały tego badania nie zostały jeszcze opublikowane. Publikacja Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy – „Ukraiński leksykon końca XVIII – początku XXI w.: słownik-indeks” w trzech tomach4 – nagle, niczym błyskawica, rozjaśniła mi nie tylko to, co i tak było dla mnie zrozumiałe i znane (chodzi o oczywistą niepełność ukraińskich słowników z punktu widzenia ogólnej liczby faktycznie istniejących w języku słów), ale i przyczynę tego, dlaczego akademickie szacowanie górnej poprzeczki rejestru słownika narodowego do tej pory dawało i daje tak skromne rezultaty. W „Ukraińskim leksykonie” podjęto próbę na bazie pewnej sumy źródeł leksykograficznych zestawienia wszystkich utrwalonych w nich słów i frazeologizmów w jednolity indeks alfabetyczny, co pozwala, w szczególności, także matematycznie ocenić zarówno skład pewnego zbioru językowego, jak i jego ogólny wymiar ilościowy. „Do stworzenia U[kraińskiego] L[eksykonu] wybrano 18 słowników, – piszą autorzy przedmowy do tego wydania Pawło Hrycenko i Lesia Mowczun. – To pierwszy w ukraińskiej leksykografii słownik-indeks typu integrującego: w nim odtworzono rejestry 18 słowników filologicznych i niektórych encyklopedycznych o łącznej objętości około 300 tysięcy jednostek nominatywnych (słów i frazeologizmów) .. Generalne zadanie UL polega na integrowaniu w jednym rejestrze wszystkich słów i frazeologizmów 18 słowników” (T. I. – S. IV). Trzykrotnie powtórzona fraza o „18 słownikach” właśnie naprowadziła mnie na rozmyślania. Oto te 18 źródeł słownika-indeksu z odpowiednim umownym ich oznaczeniem: BN – Biłećkyj-Nosenko P. P. Słownik języka ukraińskiego. – K., 1966. Hol – Hołoskewycz H. Słownik ortograficzny. – Wyd. 12. – Nowy Jork – Paryż – Sydney – Toronto – Lwów, 1994. Hr – Słownik języka ukraińskiego: W 4 t. / Pod red. B. D. Hrinczenki. – K., 1907–1909. Ż – Żelechiwśkyj Je., Nedilśkyj S. Słownik małorusko-niemiecki: W 2 t. – Lwów, 1886. NSZ – Nowe słowa i znaczenia / Oprac. L. W. Turowśka, L. M. Waśkowa. – K., 2008. OE – Słownik ortoepiczny języka ukraińskiego: W 2 t. / Oprac. M. M. Peszczak, W. M. Rusaniwski, N. M. Sołohub, W. W. Czumak, H. M. Jarun. – Kijów, 2001. Orf-75 – Słownik ortograficzny języka ukraińskiego / Oprac. S. I. Hołowaszczuk, T. W. Zajcewa, I. S. Nazarowa, M. M. Peszczak, W. M. Rusaniwski. – Kijów, 1975. Orf-94 – Słownik ortograficzny języka ukraińskiego / Oprac. S. I. Hołowaszczuk, M. M. Peszczak, W. M. Rusaniwski, O. O. Taranenko. – Kijów, 1994. Orf-9 – Ukraiński słownik ortograficzny / Oprac. W. W. Czumak, I. W. Szewczenko, L. L. Szewczenko, H. M. Jarun. – Wyd. 9. – Kijów, 2009. SIS – Słownik wyrazów obcych / Pod red. O. S. Melnyczuka. – Kijów, 1986. SSIS – Współczesny słownik wyrazów obcych / Oprac. O. I. Skopnenko, T. W. Cymbaluk. – Kijów, 2006. SUM – Słownik języka ukraińskiego: W 11 t. – Kijów, 1970–1980. UAS – Słownik ukraińsko-angielski / Oprac. K.-H. Andrusyszyn i J.-N. Krett. – Saskatoon (Kanada), 1990. UNS – Słownik ukraińsko-niemiecki / Oprac. Z. F. Kuzela i J. A. Rudnycki. – Lipsk, 1943. URE – Ukraińska encyklopedia radziecka: W 12 t. – Kijów, 1977–1985. URES – Ukraiński słownik encyklopedyczny radziecki: W 3 t. – Kijów, 1986–1987. URS – Słownik ukraińsko-rosyjski: W 6 t. – Kijów, 1953–1963. Ja – Jawornycki D. I. Słownik języka ukraińskiego. – Jekaterynosław, 1920. – T. I (A – K)5. Zatem arytmetyka jest niby bardzo prosta: 18 słowników = 300 tysięcy słów. I wszystko?! A co – innych słowników języka ukraińskiego nie ma?! Publikację „Ukraińskiego leksykonu” witamy; trzeba go było wydać (może nawet nie tak powszednio, w okładce, której tekstura jest tak podobna do żołnierskich juchtowych butów – ale to już kwestia gustu wydawcy!). Ale, jak mówią u nas na Podolu, „Nie tylko świata, co w oknie”. Czy możemy się cieszyć, że znów pokazano nam jakąś cząstkę świata języka ukraińskiego? Jeszcze w sowieckiej Ukrainie cieszylibyśmy się z „Ukraińskiego leksykonu” jak z Objawienia. A teraz, kiedy już w niepodległej Ukrainie w samym tylko trzytomowym „Rosyjsko-ukraińskim słowniku terminologii naukowej” (1994–1998) (którego krytykować – nie przekrytykować!) tylko terminów i nomenów z ponad stu dziedzin wiedzy naukowej odnotowano pod trzysta tysięcy..? Spróbowałem umownie dodać do rejestru „Ukraińskiego leksykonu” jeszcze przynajmniej pięć „zagubionych źródeł” – i zestawić, czy w ukazanym nam indeksie są braki, oraz ocenić, o ile zwiększyłby się rejestr autorytatywnego, bez ironii, Leksykonu, gdyby tych pięć źródeł nie zostało zignorowanych. Do kontrolnego pomiaru wybrałem 9 przypadkowych stron „Ukraińskiego leksykonu” w drugim tomie (strony 127–135 w zakresie alfabetycznym od laba do laiatysia). Do 18 źródeł słownika-indeksu dodałem: 1. Słownik języka ukraińskiego w 20 t., t. 8, Kijów, 2017, s. 9 – 82. 2. Słownik języka ukraińskiego w 11 tomach: Tom dodatkowy. – Ks. 1: A – L. – Kijów, 2017. – S. 518–530. 3. Wielki słownik wyjaśniający współczesnego języka ukraińskiego. – Kijów; Irpień: Perun, 2009. – S. 602–608. 4. Sawruk M. P. Ukraińsko-angielski słownik naukowo-techniczny. – Kijów: Nauk. dumka, 2008. – S. 364–368. 5. Nowy słownik wyrazów obcych / L. I. Szewczenko i in.; pod red. L. I. Szewczenko. – Kijów: Arij, 2008. – S. 338–343. Wyniki zestawienia tych źródeł ze słownikiem-indeksem przedstawiłem w poniższej tabeli (zob. tab. 1): Ponieważ forma tabelaryczna zajmuje ponad siedem stron, przerywam ją na 30. słowie (laha) i podaję wszystkie dane poniżej w formie ciągłej listy pominiętych słów. Słowa zagubione przez opracowujących słownik-indeks (Ukraiński leksykon: słownik-indeks: w 3 t. T. 2: K – Pozahusaty. – Kijów: Wyd. dom Dmytra Buraho, 2017. – S. 127–135.): labannia żarg., labarum, labaty żarg., labetyszcza, labializuwannia, labiryntektomia, labiryntotomia, labit, laborantyk, laborotka, labrys, labrocyty, łabuda żarg., łabuncowit, łabusznyj żarg., lawabrekcja, lawerak, lawynnyk, lawynnist, lawynoznawets, lawynoznawstwo, lawynonebezpeka, lawynoutworennia, lawynoutworiuwannia, ławosznycia, ławretka, ławrowyna, ławruszka, ławusznycia, laha, laharosyfon, laher geod., laherhejmia, łahidływist, łahiniom, lahman, Właśnie ukazał się drukiem indeks bibliograficzny Dmytra Pyłypczuka „Słowniki języka ukraińskiego: 1596–2018” (Kijów: WZ „Proświta”, 2020. – 1072 s. – 67 ark. wyd.-druk. – ISBN 978-617-7201-85-3). Opracowany według zasady maksymalnej kompletności, po raz pierwszy podaje informacje o wszystkich papierowych słownikach języka ukraińskiego, opublikowanych na Ukrainie oraz w 30 innych krajach świata, co jest prawie siedmiokrotnie więcej niż w indeksie T. J. Kulczyckiej, opublikowanym w 1999 r. przez Lwowską Narodową Bibliotekę Naukową im. W. Stefanyka. Drukujemy przedmowę autora-opracowującego nowego wydania, które całościowo otwiera świat słowników ukraińskojęzycznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

siedmiu tysięcy słowników języka narodowego

Słowa zagubione przez kompilatorów słownika-indeksu (Ukraiński leksykon: słownik-indeks: SUM-11, tom dod., Zagubione słowo SUM-20, WTS t. 8 SUM ks. 1 labannia żarg. jest labaty żarg. jest labetyszcza jest labializować jest labirintektomia jest labiryntotomia jest łabit jest laborantyk jest laborka jest jest labrys jest labrocyty jest łabuda żarg. jest jest łabuncowit jest łabuszny żarg. jest lawerak jest jest jest lawinnik jest lawinność jest lawinoznawca jest lawinoznawstwo jest lawinoniebezpieczeństwo jest lawinotworzenie jest ławosznicja jest ławretka jest ławrowina jest ławruszka jest ławusznicja jest łaha jest łagodliwość, lagoftalmia, lagoftalmus, lagochilaskarioza, lagun, ladanoczka, ladzaroni (w WTS SUM wydawnictwa „Perun” błędnie: landzaroni. – D. P.), ladinosy, ladiwnyczka, ładnowanie, ładowość, ladońko, ładowytworzenie, ladia dziec., łaża żarg., lazania (potrawa), lazaryści, łazariwka, łazbynia, łazebnik, łazebnicja, laser-dalmierz, laserowanie, laseropunktura, laseroterapia, laserofobia, laserochemia, lasix, łazornik, łazuriwka, łazurka, laik (taki zapis w SIS pod kierownictwem L. Szewczenko jest błędny. – D. P.) i laïk, łajdaciuga, łajdaczyk, lajk żarg. komp., łajkanie, łajliwość, lajm (nazwa rośliny cytrusowej), lajmatofobia, lajtposter, lajfo rach., bank., lake, lakerki, poj. lakerka, łakeć, łakysznik, lakodakriocystorynostomia, lakierowanie, lakryma-christi, lakrymacja, lakrymocyt, lakrycznik, lakros, lakstryna, laktaryna, kwasica mleczanowa, laktacydemia, laktacyduria, laktyd, laktyna, bakterie kwasu mlekowego i poj. bakteria kwasu mlekowego, pałeczki kwasu mlekowego, laktobioza, laktobutyrometr, laktogen, laktogeneza, laktodensymetr, laktodont, laktozuria, laktoimmunoglobulina, laktostaza, laktoterapia, laktoferyna, laktocyd, laktocyt, laktukarium, lacyfer, lalalakaty, lalopatia, lalorea, lalofobia, lalacja, lamaistka, lamaister, łamalnik, łamana, łamaczcze, lambda, lambda-hiperon, lambdagram, lambda-granica, lambda-operator, lambda-przejście, lambda-podwojenie, lambda-punkt, lambda-funkcja, lambda-charakterystyka, lambdacyzm, lambda-rachunek, lamela, lamin, laminaryd, laminaryzacja, laminektomia, lampawentyl, lampa-generator, lampa-żołądź, lampa-opór, lampa-przetwornik, lampa-wzmacniacz, lampa-powielacz, lampa-błysk, lampa-reflektor, lampadarium, lampar, lampaczka, lamponosiec, lamprofir, lampsum, łamowanie, łamusz, łana, langbeinit, langermania, langur, langhaar (w WTS SUM błędnie: landhaar. – D. P.), Tabela 1 SIS L. UA NTS M. Szewczenko Sawruka i S-ka landannia, landara, landbuch, landgewding (powinno być: ...ding. – D. P.), landgericht, landesstat, landmilicjant, landmilicja, landolfia, landrichter/landrichter, landslag, landwójt, krajobrazoterapia, łany lm., łanowe, lantanonośność, lantanozuch, lantano-tus, lantozyd, lanczka dziec., łańcuchowość, łańcuszkowatość, łapajło, laparokrwotok, laparometria, laparotom, laparotomofilia, laparotorakotomia, laparocenteza, łapacznia, łapiha, lapidacja, lapici, lapończyk, laponka, lapończycy, łapacha, łapnik, lapoliza, łaptik, łaptiki, lapton, łapczystość/łapczatość, larw, larwy, larwicydy, laringalizacja, laringektomia (wyszukiwarka Google znajduje 1360 użyć tego słowa. – D. P.) i (w SIS) laringoektomia (taki wariant Google znajduje w 30 przypadkach. – D. P.), laringo..., laringografia, laringoplastyka, laringoragia, laringorea, laringoskleroma, laringostenoza, laringostoma, laringostomia, laringotracheobronchitis, laringotracheotomia, laringofaryngitis, laringofisura, laringocele, larieto, larioczek, lasalianizm, lase, łasijeczka, łaskawka, łaskanie, łasojad, łasolub, łasosz, lastbol, łastiwiaczcze, łastowina, łastowycia, łastowycznik, łastońka, łastopodobność, łata med., łatanka, łatgal, latte, laterowersja, laterografia, laterometr, lateropozycja, lateropulsja, lateroskopia, laterofleksja, laterofob, laticlavus, latimeriowate, łacinnik, latynizowanie, latynistka, łacińskojęzyczność, latynos, latitudinaryzm, łatkowanie, latra, lauegram, lounge, lauterborniella, lafitnik, lafitniczek, lafokoleja, lafofora, łachwa, Lachesis (jedna z trzech sióstr-mojr), łachmaniątko, lachnelula, lachnea, lacjan, łaczność, łaczka, łaczuga, łasz, łasztunok, łaszczenie, łaszczet (nazwa gry dziec.). (Pogrubioną czcionką wyróżniłem „zagubione” słowa, obecne nie w jednym, a w 2–3 z wymienionych pięciu słowników). W sumie w podanym zakresie (na 9 stronach) zauważyłem 285 „zagubionych” słów-rzeczowników. Zatem można przypuszczać, że straty rejestru słownika-indeksu z powodu nieuwzględnienia wymienionych pięciu wydań wynoszą tylko w odniesieniu do rzeczowników 285 : 9 = 31,666 słowa na każdej stronie. Jeśli ekstrapolować średnio statystyczne straty dotyczące tych pięciu nieuwzględnionych słowników na całą objętość „Ukraińskiego leksykonu”, czyli na 2051 stron indeksu (t. 1 – 667 s.; t. 2 – 637 s.; t. 3 – 747 s.), to całkowita strata słów-rzeczowników, nieuwzględnionych tylko w tych pięciu źródłach, wyniesie 64 947 słów, czyli ekwiwalent czterotomowego Słownika Borysa Hrinczenki. A to tylko straty w odniesieniu do rzeczowników! A dodajmy do nich utracone w tych samych pięciu źródłach czasowniki, imiesłowy przymiotnikowe, imiesłowy przysłówkowe, przymiotniki, przysłówki, liczebniki, zaimki itd.! Jeśli kogoś pociesza reprezentatywność rejestru słownika-indeksu na tej podstawie, że jest tam już autorytatywny i perfekcyjny SUM-11, to przypomnę, że według moich szacunków jego autorzy, niechby i nie z własnej woli, pozostawili poza granicami akademickiego słownika wyjaśniającego 57–58 % słów z rejestru Słownika języka Szewczenki, co drugie słowo ze Słownika Hrinczenki i około 54 tysiące ukraińskich słów z Rosyjsko-ukraińskiego słownika pod redakcją Krymskiego. Przeglądając słownik-indeks, nie mogłem sobie wyobrazić, jaka masa źródeł pozostała poza indeksem. Powiedzmy, areną walki o ukraińską tożsamość nie raz były ukraińsko-rosyjskie i zwłaszcza – rosyjsko-ukraińskie słowniki; niezliczona i nieprzeliczona liczba ich autorów była represjonowana właśnie za ich pragnienie powstrzymania imperialnej maszyny asymilacyjnej i konkretnego poświadczenia indywidualnego oblicza ukraińskiego słowa. Na Ukrainie w ogólnej liczbie tytułów słowników przekładowych rosyjsko-ukraińskie i ukraińsko-rosyjskie słowniki, jak widać mi już teraz z mojego własnego indeksu, ta grupa słowników przekładowych ma ogromną wagę – 46,7 %. A jednak w spisie źródeł słownika-indeksu nie ma ani jednego rosyjsko-ukraińskiego słownika, nawet spośród wydanych przez Instytut Językoznawstwa oraz Instytut Języka Ukraińskiego. Naturalne, że w spisie źródeł indeksu nie ma dwóch książek tomu dodatkowego SUM-11: wszak pojawiły się one jednocześnie z „Ukraińskim leksykonem” (pod koniec 2017 r.). Ale dlaczego w wykazie źródeł nie ma sześciu tomów „Etymologicznego słownika języka ukraińskiego”, co najmniej siedmiu tomów 20-tomowego akademickiego „Słownika języka ukraińskiego” (które już były w przededniu wydania indeksu, a dzisiaj istnieje już 10 tomów), żadnych gramatycznych (w szerokim rozumieniu słowa), frazeologicznych, ortoepicznych, historycznych, dialektalnych, terminologicznych, stylistycznych i wielu innych słowników? A dlatego, że twórca indeksu – Instytut Języka Ukraińskiego – ma za mało zasobów kadrowych i finansowych na realizację o wiele bardziej ambitnych projektów leksykograficznych. Czasami nachodzi mnie wątpliwość, czy ukraińskie środowisko filologiczne zdaje sobie sprawę, że bez połączenia wysiłków w koncentracji coraz większych zasobów leksykograficznych i bez realizacji coraz bardziej złożonych projektów słownikowych nasze wyobrażenia o języku i kulturze ukraińskiej pozostaną na poziomie „oświeceniostwa” (pros witjanstwa), z którego ironizował Jarosław Daszkewycz: w artykule „Dokąd wskazuje kompas? O koncepcji pięciotomowej »Historii kultury ukraińskiej«” (1990) zauważał, że tylko podejście komparatystyczne da zrozumienie kultury ukraińskiej w kontekście światowym – i ostatecznie odepnie ją od dotychczas jedynej porównawczej rosyjskiej, oraz podkreślał, że „Historia kultury ukraińskiej” musi jednak dać odpowiedź na pytanie o to, dlaczego Ukraina to nie Francja, a Proświta = chutor = prowincja”7. Daszkewycz na przykład uważał za niestosowne mówienie o „olbrzymich osiągnięciach ukraińskiego drukarstwa”, gdy przemilcza się fakt, że w Europie Wschodniej, z Ukrainą włącznie, do końca XVI w. wydrukowano około 100 książek cyrylickich, podczas gdy „w Europie Zachodniej 180–235 tysięcy tytułów w nakładzie 165–220 milionów egzemplarzy”. To zewnętrzny aspekt filozofii badań humanistycznych. A w aspekcie wewnętrznym Iwan Dziuba bardzo słusznie zwrócił uwagę Ukraińców na konieczność zarówno badania, jak i oceniania, i rozwoju kultury ukraińskiej jako całości. Jego artykuł „Czy uświadamiamy sobie kulturę narodową jako całość”8, wydaje się, nigdy nie straci swojej aktualności, choćby ze względu na nacisk globalizmu. Właśnie „Ukraiński leksykon” naprowadził mnie na myśl, że bez maksymalnie pełnego indeksu bibliograficznego słowników języka ukraińskiego mówienie o maksymalnie pełnym słowniku języka ukraińskiego jest niemożliwe. Po „Ukraińskim leksykonie” stało się dla mnie oczywiste, że nikt z ukraińskich filologów dotąd nie stworzył pełnej bibliografii słowników języka narodowego, a praktyczna realizacja tego zadania ostatecznie mnie w tym utwierdziła. Do tworzenia bibliografii słowników języka ukraińskiego w różnych czasach i w różnym stopniu przyłożyli swoje wysiłki leksykografowie i leksykolodzy, historycy ukraińskiej leksykografii oraz bibliografowie – P. J. Horecki, A. Moskalenko, L. I. Hołdenberg, W. W. Nimczuk, L. S. Pałamarczuk, Ołeksij Horbacz, T. J. Kulczycka, M. W. Komowa, W. W. Własenko, W. Dubyczynski, O. W. Krowycka, O. M. Demska, I. O. Babij, O. Werbycz, I. Cichocki oraz O. Łewczuk i wielu innych naukowców. W każdym razie ułożona przeze mnie bibliografia liczbą zapisów bibliograficznych siedmiokrotnie przewyższa największy z dotychczas wydanych indeksów „Ukraińska leksykografia XIII–XX wieku” T. J. Kulczyckiej (Lwów : Lwowska Biblioteka Naukowa im. W. Stefanyka, 1999. – 359 s. – S. 17–214; 1386 pozycji bibliograficznych dotyczących opublikowanych słowników papierowych). Oznacza to, że z każdych siedmiu tytułów słowników języka ukraińskiego wspomniany indeks podał tylko jeden. Ciąg dalszy nastąpi. _____________ 1 Bolat meni zahubleni słowa : mij dodatok do perszoho tomu “Słownika ukraińskiej mowy” u 20-ty tomach. – Biła Cerkwa : Biłocerk. kn. f-ka, 2012. – 621, [2] s. – 300 prym. – ISBN 978-966- 8035-94-4; Te same. – Wyd. 2-he, dopown. – Biła Cerkwa (Kyjiw. obł.) : Biłocerk. kn. f-ka, 2013. – 853, [1] s. : portr. ; 22 cm. – Pokazcz. proiljustr. sliw: s. 767–823. – Pokazcz. imen: s. 824–849. – 1 000 prym. – ISBN 978-617-657-008-0. 2 Chętnym do zagłębienia się w tę kwestię proponuję zapoznać się przynajmniej z 3. rozdziałem mojej książki “Bolat meni zahubleni słowa…” (2013, s. 17—45) – “Wyrobnyctwo prokrustowych łóż dla ukraińskiej nacji. Stolitcia XXI”. 3 Pawłyczko D., Pyłypczuk D. Perszyj tom Zołotoho Dwadciatyknyżżia: radisno. i hirko // Literaturna Ukrajina. – 2010. – 23 hrudnia. – № 47; Słowo Proświty. – 2011. – 20–26 sichnia. – Cz. 3. – S. 6. 4 Ukrajinśkyj leksykon kincia XVIII – pochatku XXI st. : słownyk-indeks: u 3-ch t. : [blyźko 300 tys. sliw] / NAN Ukrajiny, In-t ukr. mowy. – Kyjiw : Wyd. dim Dmytra Buraho, 2017. – ISBN 978-617-7349-85-2. — T. 1 : A – J. – 669 s. ; T. 2 : K – Pozahusaty. – 637 s. ; T. 3: Pozad – Ja. – 747 s. 5 Diw. : Pyłypczuk D. Bolat meni zahubleni słowa. – Wyd. 2-he, dop. – Biła Cerkwa : Biłocerk. kn. f-ka, 2013. – S. 55, 504, 724. 6 Daszkewycz Ja. “Uczy nełożnymy ustamy skazaty prawdu...”. – K. : Tempora, 2011. – S. 466, 469. 7 Tam samo. – T. 1. – S. VIII. 8 Diw. Dziuba I. Czy uswidomlujemo nacionalnu kulturu jak cilisnist? // Ukrajina : Nauka i kultura: szczoricznyk. – Wyp. 22. – K., 1988. – S. 309–325. Cyt. za : Dziuba I. Z krynyci lit : u 3 t. – T. II. – K. : Wydawnyczyj dim “Kyjewo-Mohyljanśka Akademija”, 2006. – S. 549–564. u 3 t. – T. 2: K – Pozahusaty. – K.: Wyd. dim Dmytra Buraho, 2017. – S. 127–135.) 1 2 3 4 5 6 labarum je lawabrekczija je lawynoutworennia je je

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na ostatniej 503 stronie, że jest to nr 261 wydawnictwa partyjnego i wydrukowano je w fabryce książek Wydawnictwa Partyjnego KC KP(b)U. Redaktorem tomu jest niesławny komunistyczny działacz wydawnictwa „Socekwydaw Ukrainy” A. A. Chwyla. Pod jego redakcją „Słownik” zaistniał już jako „Słownik języka ukraińskiego”, usunięto „Przedmowę” B. Hrinczenki, z alfabetu podanego przez Hrinczenkę w I tomie z 1907 r. zniknęła wywrotowa, „politycznie niedojrzała” litera „Ґ”, a miękki znak postawiono po „Я”, a nie po „Щ”, jak u Hrinczenki, ponieważ Ju-Ja nie ulegają zmiękczeniu. Słowa na literę „Ґ” rozniesiono alfabetycznie do słów na literę „Г”, usunięto całą kolumnę słów z gniazda „żyd”. W czasach radzieckich przeprowadzono (w 1958 r.) fototypiczne wydanie „Słownika” Hrinczenki z przedmową grupy luminarzy radzieckiej nauki językoznawczej – M. P. Bażana, O. I. Biłeckiego, I. K. Biłodida, L. A. Bułachowskiego, W. S. Iljina, M. T. Rylskiego. Ta ekipa uczonych w fototypicznym wznowieniu z 1958 r. wystąpiła jako „przebojowa siła ideologiczna”, która „kryła” wznowienie językowej Konstytucji Ukrainy i, właściwie, zapoczątkowała rehabilitację Borysa Hrinczenki oraz proces rehabilitacyjny w ogóle. §4. Publicystyczne językoznawstwo Borysa Hrinczenki Począwszy od artykułu „Wiersze galicyjskie” (1891-1892), większość naukowych artykułów językoznawczych B. Hrinczenki można rozpatrywać także jako dziedzictwo publicystyczne: tyle w nich polemiki, dyskusyjnych faktów, protestu przeciwko rządowym zakazom, rusyfikacji, szowinistycznemu poniżaniu Ukraińców. Stale cytując słowa okólnika wałujewskiego „nie było, nie ma i być nie może”, my, z reguły, nie wspominamy o odwołaniu Wałujewa do źródła swojego wniosku. Nie, po raz pierwszy te słowa podał nie minister Wałujew, a odeski „Sjon” (dalej czasopismo wychodziło w Petersburgu pod nazwą „Rasswiet”), słowa ze „Sjonu” podchwyciły „Moskowskije Wiedomosti” szowinisty Katkowa, a już stamtąd zostały przeniesione do rządowego okólnika (cyrkularza – W. J.). Wałujew na te źródła się nie powoływał, on wykorzystał twierdzenie nazwanych wydawnictw: „jak twierdzą sami Małorusini”, a dalej to, co oni „twierdzą”. Och, ci „Małorusini”! B. Hrinczenko walczył z oboma wrogami narodu ukraińskiego – carskim szowinistycznym rządem i domorosłymi Małorusinami, których jeszcze Taras Szewczenko tytułował „niewolnicy, podnóżki, brud Moskwy, warszawskie śmiecie”... Hrinczenko konsekwentnie i nieustannie walczył zarówno przeciwko „moskiewskim wszom”, jak i przeciwko domowym gnidom… Niestety, ta walka trwa i dzisiaj. Małorusini byli dwóch maści. Jedni w ogóle odmawiali się od języka matczynego, ojczystego: „ono po-rusku jakoś lżej”, a drudzy, aby ukryć swoją bezczynność w obronie i rozwoju języka ojczystego, wprowadzania go we wszystkie sfery użycia, – uciekają się do barwnych epitetów do słowa „język” jako beztreściwych pochwał w rodzaju barwinkowy język, czereśniowy, kalinowy etc. Profesor Mykoła Stepanenko naliczył około trzydziestu epitetów-dukatów na szyi naszego języka i słusznie oburza się, że epitet słowiczy stał się rzeczownikiem i wyparł słowo „język”. Uczony pyta: „Więc ukraiński czy słowiczy?” Słowicza plaga, moim zdaniem, poszła od błędnego lub jednostronnego odczytania słów o wiecznie żywym pięknie Ukrainy, udźwiękowionym śpiewem słowika, bo w tym samym wierszu potwierdza się myśl polityczna: „Bez języka ojczystego, młodzieńcze, i narodu naszego nie ma”. B. Hrinczenko walczył o język ojczysty, o język ukraiński jako środek nauczania w szkole podstawowej, średniej i wyższej, uwalniając od tego język rosyjski, którego nauki, jak i innych języków, nigdzie i nigdy nie negował. Zatem, B. Hrinczenko był za językiem ukraińskim bez mieszczańskich darmozjadów. W czasach Hrinczenki walczono o język nie dla samego języka, nie dlatego, że on, w opinii hurra-patriotów, jest „słowiczy”, a dla kultury ukraińskiej, narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Do Borysa Hrinczenki po «dojrzały owoc»

Wasyl JAREMENKO Zakończenie. Początek w nr 28—29 z 2020 r. Kierownicy Hromady dokonali wyboru B. D. Hrinczenki. Mówili otwarcie: mogliby znaleźć i silniejszego językoznawcę, ale takiego wyrobnika w nauce, jak on – nigdy. Odpowiednie, rzecz jasna, było i nastawienie, bo on „nie miał potrzebnego przygotowania naukowego, nawet wykształcenia”, oficjalnego, rozumie się. Domagano się, aby na tytule Słownika widniało jeszcze imię tak potężnego autorytetu jak Naumenko. Targowano się o każdą kopiejkę. Wreszcie 14 lutego 1902 r. została podpisana „Umowa między redakcją „Kijewskoj stariny” a Borysem Hrinczenką dotycząca redagowania „Małorosyjskiego Słownika”. Sztywna reglamentacja, napięte terminy, ograniczenia w doborze źródeł, mizerna zapłata, żadnego pomocnika, oprócz swojej żony, pisarki Marii Zahirnej. Borys Dmytrowycz zgodził się, ale nieustannie chciał zmieniać „Umowę...”. Pierwsze próbki redagowania uzyskały jednomyślne zatwierdzenie wyznaczonych przez Hromadę ekspertów – P. Żyteckiego i K. Mychalczuka. Hrinczenko wywalczył prawo dołączenia zebranych przez siebie słów i zwiększył ich liczbę do 68 tysięcy. Najlepiej kronikę pracy uczonego-pioniera nad „Słownikiem” oddają listy, wspomnienia, recenzje. Odsłaniają one naukowy wyczyn Hrinczenki, warunki jego pracy. Historia tworzenia narodowego słownika wyłania się z listów tak wyraziście, że jakiekolwiek komentarze są zbędne. To epistolarny kronika pracy nad czterotomowym „Słownikiem języka ukraińskiego”: Epistolarna kronika układania i redagowania „Słownika języka ukraińskiego” Borys Hrinczenko – do J. Ch. Chykałenki 28 lutego 1902 r.: „Ja robię K. (czyli opracowuję słowa na literę „K” – W. J.) Pracuję w dzień godzin siedem. (Więcej nie mogę, bo ta praca zamracza głowę i po siedmiu godzinach pracuje się już gorzej), robię... słów 150. D(obrodziej) Naumenko mówił mi, że w słowniku jest 150 000 słów. Jeśli tak, to: 150 000:150=1000 dni, czyli czterdzieści miesięcy (licząc miesiąc 25 dni roboczych)!!! A trzeba za dwadzieścia!” Do W. Hnatiuka 27 czerwca 1902 r.: „Ja Panu, zdaje się, pisałem, że powierzono mi uporządkowanie ukraińskiego słownika i ta sprawa zabiera mi prawie cały czas...” Do W. Hnatiuka 14 stycznia 1903 r.: „Co do słownika, to jest smutna historia pod wieloma względami, lecz nie mam możliwości tutaj jej opowiedzieć. Dość tego, że ja po pół roku kłopotów osiągnąłem to, że wreszcie słownik będzie uzupełniany i, znaczy, nie będzie tak mizerny, jak miał być wcześniej, kiedy w nim było tylko 52 tysiące słów. Na nieszczęście nie wyasygnowano żadnych pieniędzy na wypisywanie słów z książek, więc muszę to robić ja sam, a że mało mam na to czasu przez redagowanie słownika, to robi to żona przeważnie...” Z „rachunku pracy” B. Hrinczenki w „Dzienniku”: 1 marca 1903 r.: „Trzeba codziennie robić 120 słów”. 8 października 1903 r.: „157 słów na dzień trzeba robić”. 26 stycznia 1904 r.: „173 słowa na dzień”... „Dodatkowe warunki” do umowy z 14 lutego 1902 r., sporządzonej między B. Hrinczenką a redakcją „Kijewskoj stariny”: 1) Redaktor słownika B. D. Hrinczenko dokonuje dodania nowych słów do słownika, zapożyczając w tym celu materiał: a) ze wszystkich zbiorów ukraińskich materiałów etnograficznych, kiedykolwiek wydanych, a także z tych wydań ziemskich, w których spotykają się materiały dotyczące terminologii ludowej; b) ze wszystkiego wydrukowanego w języku ukraińskim od Kotlarewskiego do 1870 r. włącznie; c) z prac ukraińskich pisarzy XIX wieku, którzy rozpoczęli swoją działalność nie później niż w 1870 roku, chociażby prace te pojawiły się i po wskazanym roku; d) ze słowników ukraińskich; e) ze słów zapisanych od ludu, opublikowanych w druku lub przedstawionych w rękopisach. 2) Za tę dodatkową pracę B. D. Hrinczenko otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie w wysokości stu rubli miesięcznie, licząc od 1 listopada 1903 roku za tyle miesięcy, ile przepracuje, ale nie dłużej niż do 1 listopada 1904 roku, do którego to terminu powinna być zakończona cała praca w takiej postaci, jak wskazano w warunkach z 14 lutego 1902 roku, lecz z zaproponowanymi uzupełnieniami. 3) Słownik powinien być napisany pisownią wskazaną w zasadach akademickich o przyznaniu nagrody N. I. Kostomarowa, lecz z zastąpieniem wskazanych w p. 2 liter o, и i e literą і. Kijów, 7 listopada 1902 r. Za redaktora „Kijewskoj stariny” W. Berensztam. Do W. Hnatiuka 4 lutego 1904 r.: „...O sobie samym nie wiem, co powiedzieć, oprócz zwykłego: robię słownik, chyba że dodać: i rękami, i nogami, i zębami robię, bo akademicki termin blisko – choćbyś pękł, a zrób...” Do W. Hnatiuka 7 lipca 1904 r.: „...Na próżno Pan zapewnia mnie, że nie mógł szybciej odpisać do mnie, czyż ja sam nie rozumiem? Zwłaszcza, że przez słownik tak dobrze nauczyłem się nikomu nie odpowiadać szybko! Ze słownikiem muszę być gotowy na 1.XI.1904, i jeśli nie zwariuję do tego czasu, to będę gotowy. Robię jak nigdy wcześniej, bo inaczej nie można...” Do W. Hnatiuka 29 września 1904 r.: „...Słownik tak stoi: zrobiłem już A–U, Sz, zostały: F, Ch, C, Cz, Szcz, Ju, Ja, słowniczek imion, przedmowa oraz przeczytać przepisany na czysto rękopis (będzie więcej niż 20 000 stron formatu zwykłego zeszytu w 1/4 arkusza – niegęstego pisania). Na wszystko to trzeba pewnych dwóch miesięcy bardzo napiętej pracy. Będąc u Pana, widziałem słownik „węgiersko-ruski”. Mnie do mojej przedmowy bardzo trzeba rzucić okiem na niego. Czy nie mógłby Pan, Wysokoszanowny Dobrodzieju, pożyczyć, przysłać mi go teraz na jakiś miesiąc? Bardzo byłbym Panu wdzięczny za to...” Pokwitowanie: „Dwadzieścia trzy (23) tomy czystopisu Słownika 30 listopada 1904 r. przyjął J. Trehubow. Brudnopisy po wszystkich literach przyjęte”. Jak widzimy, B. Hrinczenko nie zmieścił się w obliczonym na kilka lat czasie tylko o jeden miesiąc. I od razu – nowa praca i wydanie słownika. Do W. Hnatiuka 4 grudnia 1904 r.: „...Pracę dla zbioru naukowego właśnie teraz zacząłem robić, bo tylko oto odesłałem do akademii słownik...” Z „Raportu o przyznaniu nagrody N. I. Kostomarowa za najlepszy małorosyjski słownik”: „Do konkursu o nagrodę w terminie do 1 stycznia 1905 roku przedstawiono trzy prace. Dla rozpatrzenia tych dzieł została utworzona na posiedzeniu Ogólnego Zgromadzenia Akademii 8 stycznia Komisja pod przewodnictwem Sekretarza Stałego, z akademików A. A. Szachmatowa i A. I. Sobolewskiego oraz, zgodnie z §15 regulaminu o nagrodzie, małorusa A. I. Laszczenki. Po dokładnym rozpatrzeniu przedstawionych prac, Komisja uznała za zasługujący na drugą nagrodę, tj. odsetki od 4000 rubli za czas od 1891 roku do 1900 roku, słownik, który wpłynął na konkurs od redakcji czasopisma „Kijewskaja starina” i składający się z dwóch dzieł, zatytułowanych: „Słownik języka ukraińskiego, zebrany przez redakcję czasopisma „Kijewskaja starina”. Redagował z dodaniem własnych materiałów B. D. Hrinczenko” oraz „Materiały do słownika pisanej i książkowej południoworuskiej mowy XV–XVIII w. J. Tymczenki”. Z opinii akademika A. A. Szachmatowa: „Pierwsza praca, opracowana przez B. D. Hrinczenkę, może zostać uznana za najlepszy słownik małoruski w porównaniu ze wszystkimi, które do tej pory się ukazały. Bezpośrednia znajomość źródła, obfitość materiału, zaczerpniętego zarówno z nich, jak i z żywych gwar ludowych, staranne opracowanie każdego słowa, zaopatrzonego w wyjaśnienie jego znaczenia, odsyłacze do źródeł i przykłady – wszystko to wyróżnia omawiany Słownik języka ukraińskiego spośród wszystkich poprzedzających go prób leksykografii tego języka...”. B. Hrinczenko do W. Hnatiuka 3 września 1908 r.: „...Pierwsze dwa tomy mojego słownika są już w księgarni. Ale właściciele słownika nie sprzedają tych tomów osobno, a tylko wszystkie 4 naraz: dają dwa pierwsze i kwit na III oraz IV. Kosztuje to 7 rubli. Czyżby nie przysłano Panu pierwszych dwóch tomów do T[owarzystwa]? Tomy III i IV drukują się od razu w dwóch drukarniach, trzeciego wydrukowano jedną trzecią, czwartego nieco mniej...”. Do W. Hnatiuka 27 maja 1909 r.: „...IV tom słownika mógłby już dawno być we Lwowie, gdyby nie drukarnia. Ale mimo wszystko wydrukowano już całe „ja”, teraz składają imiona ludzkie – oto i koniec będzie”. W październiku 1924 r. Andrij Nikowśkyj powrócił z emigracji i wraz z Serhijem Jefremowem mieli zamiar dokonać wznowienia „Słownika języka ukraińskiego” B. Hrinczenki, ale już nie w czterech, a w pięciu tomach. Rzecz w tym, że przez czyjeś niedopatrzenie z oryginalnego „Słownika” Hrinczenki wypadły cztery strony słów na literę „Z”. Te strony podajemy wśród prac „Językoznawstwa naukowego”, po raz pierwszy wprowadzili je Nikowśkyj i Jefremow do swojego wznowienia. Oprócz tego, A. Nikowśkyj w 1927 r. wydał swój słownik ukraińsko-rosyjski i zebrał materiał leksykalny, którego obiektywnie nie mógł mieć B. Hrinczenko. Oddzielne miejsce w nowym słowniku miały znaleźć imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe, a także formy zgrubiałe i zdrobniałe. Dodane do „Słownika” Hrinczenki słowa Nikowśkyj i Jefremow oznaczyli „gwiazdką” (*). W 1928 r. zmarła Marija Mykołajiwna Hrinczenko (Marija Zahirnia), a w następnym, 1929 roku, zostali aresztowani Nikowśkyj i Jefremow w sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU), ich projekt zatrzymał się na trzecim tomie i już ukończony nie został. Na dzień dzisiejszy te trzy tomy są zabytkiem leksykograficznym i należałoby je wznowić, ale do naszego Zbioru dzieł B. Hrinczenki nie zostały włączone z przyczyn niezależnych od kompilatora. Życie potrzebowało „Słownika” B. Hrinczenki i mimo że spuścizna Hrinczenki była pod surowym zakazem, podjęto próbę wydania „Słownika” w tragicznym 1937 r. dla zaspokojenia potrzeb komitetów rejonowych i partyjnych partii komunistycznej. Tom I (litery A – Ż), jak zaznaczono drobnym drukiem w informacji wydawniczej na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mową, której formą, środkiem zachowania, przekazywania następnym pokoleniom i utrwalania w pamięci oraz w zabytkach jest naturalna, podobnie jak kultura, język ukraiński. Hrinczenko w artykułach i w praktyce opowiadał się za naturalnym wychowaniem i nauczaniem, to znaczy opartym na historii narodowej, ludowej moralności, obyczajach, tradycjach i oczywiście ludowym języku. Jedna huculska kołomyjka przekonuje nas: Nie to hucuł, nie to hucuł, co się pohuculił, A to hucuł, a to hucuł, co w górach się urodził… „Rassejskij jazyk” w ukraińskiej szkole i bałałajka są niezdolne wychować z ukraińskiego dziecka prawdziwego Rosjanina, a jedynie małorosa, mankurta, janczara, podnóżka, niewolnika, być może moralnie upadłego przedstawiciela „russkogo mira”. Od Hrinczenki pochodzi pojęcie „świadomy Ukrainiec” jako zaprzeczenie zbankrutowanych ukraińskich ukrainofilów, którzy zaczynali od flirtu z ludem, jego językiem i pieśnią, a kończyli zazwyczaj jako rusyfikatorzy i nie dopuszczali języka ukraińskiego do prac naukowych. Język ukraiński, literatura, nauka i myśl – konsekwentnie przez cały XIX wiek, a także XX wiek, mimo despotyzmu Trockiego, Lenina, Stalina, Breżniewa, Putina z ideologią faszystowską – broniły i realizowały program „pierwszego umysłu” narodu Hryhorija Skoworody: „Rus? Rusem bądź!” Być samym sobą, samoidentyfikować się jako Ukrainiec i walczyć przeciwko narzuconemu na kark niewolnictwu poddańczemu, uciskowi poddaństwa itd. Jego program-wezwanie – „De libertate!” – wyznacza paradygmat „świata ukraińskiego”. Zatem najważniejsze są wolność, swoboda, niezależność, a za przykład służy ojciec swobód, bohater Bohdan Chmielnicki. Kuliś, Szewczenko, Franko, Hrinczenko – konsekwentni realizatorzy programu „De libertate”, narodowej drogi rozwoju. Moje twierdzenia nie są hołdem dla mody krytykowania wszystkiego, co pochodzi od rosyjskiego agresora, wiekowego ciemiężyciela i niszczyciela Ukrainy, nosiciela ideologii faszystowskiej. Posłużę się porównaniem historycznym. Niemal równocześnie ze Skoworodą w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej „doskonalił wiedzę” pierwszy rosyjski umysł – Michaił Łomonosow. Jego program dla „russkogo mira” jest absolutnie przeciwny programowi ukraińskiemu. Hrinczenko uważał, że wybitny historyk M. Kostomarow popełnił wielki grzech wobec narodu ukraińskiego, ponieważ całe życie badał historię Ukrainy, a Historii Ukrainy po ukraińsku nigdy nie napisał, gdyż jako „zdegenerowany ukrainofil” (A. Nikowski) uważał język ukraiński za przydatny tylko do „domowego użytku” i okazał się zwykłym rusyfikatorem. To syn ukraińskiej chłopki-poddanej, ukraiński uczony historyk. Pomyślna praca B. Hrinczenki nad „Słownikiem języka ukraińskiego”, a zwłaszcza jego ukończenie, wywołało wśród wykształconych nieuków zawistne syczenie: „Niedouczek!” Domagano się umieszczenia na karcie tytułowej także imienia Wołodymyra Naumenki, a E. Tymczenko sam wyrażał życzenie, aby jego nazwisko zostało umieszczone obok nazwiska Hrinczenki. Na jego pretensje odpowiedział sam Hrinczenko w „Przedmowie” do „Słownika”. M. Hrinczenko musiała odpowiadać E. Tymczence i bronić autorstwa swojego męża. W. Naumenko kategorycznie odrzucił wszelkie argumenty przemawiające za jego współautorstwem z Hrinczenką, gdyż znał wartość swojej pracy nad materiałami leksykograficznymi, zebranymi przez „Kijewskaja starina”. Zasługa Hrinczenki polegała nie tylko na sporządzeniu „Słownika” jako konstytucji języka ukraińskiego, lecz także na opracowaniu ukraińskiej ortografii, w której utrwalono bogactwo leksykalne. Nie może nie dziwić, dlaczego niektórzy wykształceni uczeni tak gorliwie pragnęli, aby ich nazwiska stały obok nazwiska Hrinczenki, którego nazywali „niedoukiem”, „człowiekiem bez wykształcenia”. Odpowiedź dał S. O. Jefremow w artykule „Kropywnickij i Gринczenko”, opublikowanym w „Russkim bogatstwie”: „Stoiło jednak przyjrzeć się jego jedynej w swoim rodzaju bibliotece, porozmawiać z tym „niedoukiem”. Hrinczenko już sklasyfikował swoje prace według kryterium ich funkcjonowania na: 1) język naukowy, czyli język artykułów naukowych, recenzji, badań, 2) językoznawstwo publicystyczne i 3) popularne ludowo-oświatowe językoznawstwo. W jednym z listów do D. Jawornyckiego tak charakteryzuje sytuację kształtowania języka naukowego i stylu naukowego: „Już się to robi, lecz nieszczęście w tym, że robią to ludzie, choć bardzo szczerzy i pracowici, czasem też bardzo uczeni, a nie ma ich języka, i przez to nasz język naukowy wychodzi tak pstrokaty, łaciaty. Lecz kto temu winien? Orest Lewycki, Wołodymyr Antonowycz, Dmytro Jawornycki i wszyscy inni nasi uczeni. Nisko chylimy przed nimi głowę za ich cenną pracę, lecz przed nimi leży jeszcze inna, jeszcze wyższa praca: stworzyć naukę w języku ukraińskim” (podkreślone przez B. Hrinczenkę – W. Ja.). Hrinczenko uważał, że M. I. Kostomarow popełnił grzech wobec narodu ukraińskiego, ponieważ całe życie zajmował się historią Ukrainy, a „Historii Ukrainy” w języku ukraińskim nigdy nie napisał. Nie powtarzać „Grzech” Kostomarowa — Borys Hrinczenko prosił wiodących ukraińskich uczonych, którzy pisali prace naukowe wyłącznie po rosyjsku. Niemal zawsze Hrinczenko zwracał się do problemu wypracowania języka literackiego, jego stylu artystycznego, mówił o potrzebie nieutracenia prajęzyka, jego leksyki, i zachowania miary w neologizmach, tzw. „kutych słowach”. W „Słowniku języka ukraińskiego” dążył do wprowadzenia leksykalnych bogactw naszego prajęzyka, bo był ograniczony doborem źródeł od „Eneidy” Kotlarewskiego do utworów pisarzy, którzy wystąpili w literaturze do 1870 roku. Słowa praj języka żyją stulecia, a różne metysy, mulaty, kwarterony, hybrydy, pokręcone greko-łacińskie, słowiańsko-greckie, łacińsko-słowiańskie, świecko-sąsiedzkie wytwory i wyziewy rodzimego bagna szybko umierają i odchodzą w niebyt albo przetrwują życie w ludowej etymologii. Przypominam sobie moją babcię Nastię, która nie potrafiła wymówić słowa komsomolec, lecz mówiła kostomelec – i była bliska prawdziwego znaczenia semantycznego i funkcjonalnego. Zbieram słowa praj języka, mam już rejestr czyli indeks prawie tysiąca słów. Rzeczywiście dotarło do nas niewiele, ale są zdolne przekazywać dziesiątki nastrojów, uczuć, stosunków itd. Szczególnie uderzają wyrazy dźwiękonaśladowcze. Ustaliłem ponad dwadzieścia znaczeń dźwiękonaśladowczego słowa „A”. Hrinczenko w niedokończonym artykule „O ukraińskich pisarzach” zarzucał niewiedzę praj języka i dawnego języka książkowego, które są niezgłębionym źródłem i zasobnikiem ukraińskiej leksyki. Po żywą wodę języka ojczystego trzeba iść do rodzimych źródeł. Tego uczy nas Borys Hrinczenko. §5. Ludowo-oświatowe językoznawstwo Borys Hrinczenko zakładał metodologiczne podstawy ludowo-oświatowego językoznawstwa. Iwan Ohijenko, układając 4-tomowy „Etymologiczno-semantyczny słownik języka ukraińskiego” miał jasną metodykę i określony cel, sformułowany przez wybitnego polskiego slawistę Aleksandra Brücknera we wstępie do „Słownika etymologicznego języka polskiego” („Slownik etymologiczny jezyka polskiego”. – Kraków, 1927): „Unikałem „uczoności”, tzn. wyliczania źródeł, polemiki, dbałem o to, by zrozumiał mnie każdy czytelnik, a nie tylko specjalista… Tę książkę uważam za swego rodzaju poradnik językowy; niech nią „rozrywa się” nie tylko filolog-polonista, lecz także historyk, literat, a także ten, kogo interesuje język”. Taką paradygmę wprowadzał w książkach dla oświaty ludowej już B. D. Hrinczenko. Nie schodzić do poziomu czytelnika z ludu, lecz podnosić go do poziomu ludzi wykształconych i nie zaciemniać umysłu terminologicznymi zaroślami. Taka była przewodnia myśl O. Brückners, tego celu pragnął dosięgnąć Iwan Ohijenko, systematycznie drukując w czasopiśmie „Ridna mowa” (1933-1939) rozprawy z archeologii językowej, z językoznawstwa w ogóle, zwłaszcza ludowo-oświatowego. Zarówno O. Brückner, jak i I. Ohijenko pracowali w czasie, gdy Borys Hrinczenko właśnie odszedł w zaświaty, lecz w przedstawionym programie Brücknera odczytujemy i rozpoznajemy idee ludowo-oświatowego językoznawstwa B. Hrinczenki. Począwszy od „Wierszy halickich” (1891) on nieustannie domaga się od autorów dobrej, zrozumiałej dla różnych odbiorców naszej, ojczystej, jedynej ukraińskiej mowy. Prace językoznawcze B. Hrinczenki utwierdzały prawa Ukraińców do ojczystego języka. On zwyciężył. Na podstawie zrealizowanych praw do szkoły w języku ojczystym, edukacji wszystkich szczebli w języku ukraińskim, do ukraińskich bibliotek – indywidualnych, szkolnych, powiatowych i gubernialnych, do księgarń z przewagą w nich książek w języku ukraińskim, zarówno autorów ukraińskich, jak i przekładów klasyki światowej. Domagał się edukacyjnej roli muzeów, teatru. Hrinczenko w dążeniu do praw języka ojczystego położył podwaliny pod powstanie przez Iwana Ohijenkę „Nauki o obowiązkach wobec języka ojczystego”. Jakże byłoby to pamiętne, gdyby książkę o obowiązkach językowych I. Ohijenki czy współczesną książkę o prawach i obowiązkach językowych, stworzoną przez instytuty akademickie na zamówienie państwowe, „O prawach i obowiązkach językowych Ukraińców”, wręczano przy państwowej rejestracji małżeństw każdej nowej rodzinie. Przecież mała, wyspiarska i bezleśna Islandia potrafi wręczać każdej nowej rodzinie od państwa 42 tomy islandzkich sag. Być może dlatego na świecie nie ma islandzkiej emigracji. Potrzeby ludowo-oświatowego językoznawstwa nie tracą dziś swojej ostrości. Tylko trzeba myśleć i… pracować! §6. W językoznawczym laboratorium Borysa Hrinczenki Hrinczenko pozostawił nam spuściznę językoznawczą zarówno obszerną, jak i znaczącą, która pod względem treści i konkretnej potrzeby chwili miała charakter naukowy, popularnooświatowy i publicystyczny. Jest to naukowy kompleks B. Hrinczenki. Jego prace pedagogiczne, popularnooświatowe, literaturoznawcze, etnograficzne i folklorystyczne zróżnicował według ich funkcjonalnej roli w konkretnym czasie, jako naukowe, popularnooświatowe i publicystyczne. Taką ich klasyfikację zastosowaliśmy także w spuściźnie językoznawczej. Idąc za „dojrzałym owocem” do B. Hrinczenki, zapytajmy, jak ten „owoc” dojrzewał, na jakiej glebie, w jakich warunkach i jaki miał w nich smak naukowy. Trzeba tu zaznaczyć zamiłowanie do języków europejskich. Jego ojciec ukończył jedyne w całym imperium Charkowskie Gimnazjum Czeskie i przekazał znajomość języka czeskiego synowi. W wieku 13 lat Borys czytał utwory w języku polskim, a potem doskonale znał języki francuski i niemiecki, słabiej władał językiem angielskim, a aż do śmierci uczył się włoskiego, przetłumaczył z włoskiego „Serce” Amicisa. Była to jego baza naukowa i źródłowa, zapewniająca wiedzę o stanie językoznawstwa, zwłaszcza leksykografii, w krajach europejskich, pozwalająca prowadzić analizę porównawczą i korzystać ze słowników różnych języków. Pracując jako nauczyciel ludowy w szkołach Charkowszczyzny, Sumszczyzny, Ługańszczyzny, Jekaterynosławszczyzny, od 18. roku życia zapisywał miejscowe słowa, materiały etnograficzne i folklorystyczne, od razu układał słowniki. W archiwum pisarza przechowywanych jest kilka słowników rosyjsko-ukraińskich, przekładowych i objaśniających. Hrinczenko studiował ukraiński język ludowy bezpośrednio z ust jego nosicieli. W autobiografii z 1909 roku Hrinczenko opowiada, jak otrzymawszy przydział po raz kolejny do rosyjskiej szkoły w rosyjskiej wsi, ale na pograniczu z Połtawszczyzną, mieszkał w odległości trzech kilometrów od szkoły, jednak we wsi ukraińskiej, w domu Ukraińców: „Chciałem uczyć się języka od ludu, zapisywać materiały leksykalne i folklorystyczne i w ogóle przyglądać się życiu ludowemu. We wsi połtawskiej mieszkałem w jednej chacie z gospodarzami, kurami pod podłogą, jagniętami i cielętami w nocy, ale tego, czego szukałem, miałem dosyć”. W rozdziale tej książki „W językoznawczym laboratorium B. Hrinczenki” po raz pierwszy publikujemy „na gorąco” liczne, dotąd nieudostępnione obiegowi naukowemu notatki, uwagi, zapisy, zapisy myśli, powstające podczas pracy, zwłaszcza nad czterotomowym „Słownikiem języka ukraińskiego”, które przechowywane są w archiwum Borysa Hrinczenki. Rzuca się w oczy, że ślady pracy Hrinczenki-leksykografa zaczynają się głównie w pierwszych latach nauczycielowania w szkołach powiatu zmiewskiego na Charkowszczyźnie, a główne prace naukowe – „Przegląd ukraińskiej leksykografii”, „Trzy pytania naszej ortografii”, „Неосторожность в важном деле” i inne – powstały w latach pracy nad „Słownikiem” lub po jego ukończeniu 1 stycznia 1905 roku. Zatem artykuły naukowe B. Hrinczenki powstały na podstawie doświadczeń pracy nad „Słownikiem” i nad ortografią, na podstawie której opracowano wszystkie 68 tysięcy jednostek leksykalnych zawartych w „Słowniku”. Oto laboratorium Hrinczenki, w którym dojrzewał „dojrzały owoc”. Dla przykładu weźmy artykuł „Trzy pytania naszej ortografii”. Przez lata badał, jak przekazywali cechy fonetyczne języka Metlińskij, Łukaszewicz, Kulisz, Zakrewski, zwłaszcza przekaz rosyjskiego ы, и, ё, ъ w języku ukraińskim – и, і, йо, ьо, staro-cerkiewnosłowiańskie ъ, które odpowiadało ukraińskim -і, -ї, -и. W tych poszukiwaniach ukształtował się B. Hrinczenko jako historyk języka; swoje badania nad przekazem cech fonetycznych języka ukraińskiego uogólnił w artykule „K woprosu o prawopisanii malorusskogo jazyka”. Lecz artykułu do druku nie oddał. W książce „Spuścizna językoznawcza” publikuje go po raz pierwszy. Dalej Hrinczenko przekłada ten artykuł na język ukraiński, nadaje mu tytuł „Trzy pytania naszej ortografii” i znów nie spieszy się z drukiem, lecz oddaje go do przeczytania i opinii A. J. Krymskiemu. I dopiero otrzymawszy pozytywną opinię-analizę od autorytatywnego uczonego, drukuje wraz z dodatkiem artykułu-recenzji A. Krymskiego. Tak „dojrzewał” każdy artykuł naukowy. Hrinczenko zawsze się spieszył, ale spieszył się powoli, każdy jego owoc był pielęgnowany i trafiał do ludzi dojrzały.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jak Język podał do sądu MOWĘ: rosyjskojęzyczny przeciwko Farion

Iryna FARION Nas wycinają kule, zabija pióro Zajadłym słowem strzelają armaty… To sztokholmski językowy syndrom — Rozmawiać językiem kata. Tetiana Małachowa Mieszkaniec miasta Makiejewka w obwodzie donieckim Borys Borysowycz Łubynski, urodzony w 1978 roku, zwrócił się z pozwem przeciwko Irynie Farion o ochronę czci i godności, odszkodowanie za krzywdę moralną rzekomo za to, że na kanale telewizyjnym NTA w programie „Jurkewycz: akcenty” z dnia 8 listopada 2019 roku „pozwoliła sobie na szereg obraźliwych wypowiedzi w brutalnej i poniżającej formie pod adresem mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego. Oprócz scharakteryzowania wyżej wymienionych mieszkańców takimi słowami, jak „bezwz” (tępy), „dowbniu” (głupek), „wyrodok” (zwyrodnialec), „sєparkonczenyj” (separatysta do szpiku kości), Pozwana wyraziła opinię, jak państwo powinno postępować z tymi ludźmi (w kontekście wystąpienia wypowiedź Pozwanej brzmiała jak wezwanie do działań), w szczególności: (pisownię powoda zachowuję – I. F.): „po więzieniach porozpychać” (5:54) „edukacji nie dać, pracy nie dać” (5:58) „granice otwarte – zmykali szybciutko i pojechali” (6:0) „tutaj w ogóle nie chodzi o to, żeby ich słuchać, chodzi o to, żeby postawić ich na miejscu i zaproponować wybór: nie podoba się moja kultura (?!), nie podoba się mój (?!) bohater – ty mi się nie podobasz. Po prostu granica otwarta i poszedł…” (6:36); „nam nie trzeba się do nich przystosowywać, nam trzeba ich marginalizować i szukać(!) artykułów kodeksu karnego, za które mają odpowiadać… Ich wszystkich należy pozbawić paszportów obowiązkowo; jeśli chcą zintegrować się z powrotem z Ukrainą – egzamin z języka ukraińskiego, z historii Ukrainy i dalej, co jest niezwykle ważne: ja bym pozbawiła ich co najmniej na lat dziesięć prawa wyborczego” (8:40). W związku z tym powód Łubynski jest ciężko obrażony moimi słowami: „nie ma takiego pojęcia, jak „rosyjskojęzyczny Ukrainiec”, a mianowicie <…> „nie ma rosyjskojęzycznego Ukraińca. Jest albo moskal, albo Ukrainiec (20.46). Czyli Pozwana uważa, że rosyjskojęzyczna część ludności nie jest obywatelami Ukrainy”. Dalej powód, najwyraźniej odczuwając niemałe pragnienie prawdziwego dyskursu od Iryny Farion, powołuje się na moje wystąpienia na prywatnym kanale YouTube, gdzie usłyszał dotkliwie prawdziwe i demaskatorskie dla niego słowa: „…i u nas tutaj nawet jeszcze deklarują jakieś prawo „ruskojęzycznych”. U nas nie ma rosyjskojęzycznej ludności, to albo niewolnicy, albo okupanci, i wszystko. Dlatego ci ludzie nie mają zdobywać edukacji, jeśli nie znają języka ukraińskiego, i automatycznie nie mają otrzymać pracy. Wszystko będzie bardzo proste i łatwe, i z uśmiechem na ustach trzeba to robić”. Oprócz tego powód na moim kanale YouTube odnalazł, wyrywając z kontekstu, wypowiedzi pod adresem „rosyjskojęzycznych Ukraińców” jako takich, którzy są „tępi” i „umysłowo upośledzeni”. Rzeczywiście, jak można 29 lat żyć w niepodległej Ukrainie, domagać się preferencji dla języka okupanta i być przynętą dla polityki Putina? Z tego powodu powód, „jako rosyjskojęzyczny obywatel Ukrainy i mieszkaniec obwodu donieckiego, zwraca się do Sądu z żądaniami pozwu o ochronę godności i czci obywatela Ukrainy”. Zatem Powód, przedstawiciel „rosyjskojęzycznej ludności”, uważa, że: „miał miejsce fakt rozpowszechnienia przez Pozwaną informacji, która poniża cześć i godność mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego oraz rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy, poprzez publiczne wystąpienie w telewizji i opublikowanie w mediach społecznościowych; informacja dotyczy bezpośrednio powoda, jako mieszkańca obwodu donieckiego i przedstawiciela rosyjskojęzycznej ludności; informacja jest nieprawdziwa i negatywna, wyrażona w brutalnej i poniżającej formie; informacja jest taką, która poniża osobistą cześć i godność powoda oraz członków jego rodziny”. Czego przede wszystkim chce ten „poniżony” tzw. przedstawiciel „rosyjskojęzycznej ludności” w Ukrainie: „Ściągnąć od Pozwanej na korzyść Powoda krzywdę moralną za obrazę i poniżenie jego osobistej czci i godności, a także czci i godności jego rodziny jako przedstawicieli rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy i mieszkańców obwodu donieckiego, w wysokości 50 000,00 (pięćdziesiąt tysięcy hrywien 00 kop.)”, a także koszty sądowe Powoda 2 942,80 hrywien.” A jeszcze ten przedstawiciel „rosyjskojęzycznej ludności” przez sąd chce mi „zabronić podejmowania takich działań w przyszłości”… Sędzia Sądu Rejonowego Szewczenkowskiego m. Lwowa I. Je. Zyma wydał decyzję o wszczęciu postępowania w tej sprawie. Posiedzenie przygotowawcze wyznaczono na 31 lipca 2020 roku, godz. 11.00 w budynku Sądu Rejonowego Szewczenkowskiego m. Lwowa (ul. Siczowych Strzelców 12, 2 piętro, gabinet 3). Zatem odpowiadam. Ponieważ jest to Sąd Szewczenkowski, to rozpocznę od słów Tarasa Szewczenki: A między nimi i ziomkowie Gdzieniegdzie wyglądają. Po moskiewsku tak i tną Śmieją się i łają Rodziców swoich, że od małego Cwękać nie nauczyli Po niemiecku, a to teraz I kiśnij w atramentach! Pijawki! Pijawki! Może ojciec Ostatnią krowę Żydom sprzedał, póki wyuczył Moskiewskiej mowy. Ukraino! Ukraino! Oto twoje dzieci, Twoje kwiaty młode, Atramentem polane. Moskiewską bielunią W niemieckich szklarniach Zagłuszone! Ten fragment z klasycznego poematu „Sen” Tarasa Szewczenki ogniskuję mój stosunek do tego pozwu oraz samego powoda. Jeśli jest ten pozew i otwarto postępowanie w tej sprawie, to ja bardzo boleśnie i celnie, a zatem bezbłędnie poprawnie pod względem treści i formy, trafiłam w najbardziej odrażające językowo-społeczne imperialne, kolonialne i postkolonialne zjawisko Ukrainy, które nazywa się „ruskojęzyczne nasielenie” – główny trofeum Moskwy w Ukrainie. Uważam tę politycznie konotowaną frazę za samoponiżającą w identyfikacji obywateli Ukrainy. 1.a) Główna mantra tego pozwu to wymyślony i politycznie zaangażowany termin „rosyjskojęzyczna ludność”, który nie jest kategorią prawną, dlatego nie został utrwalony w żadnym dokumencie prawnym, a jest politycznym instrumentem podważania Ukrainy od wewnątrz na korzyść historycznego i współczesnego wroga Ukrainy – Rosji. Jak słusznie zauważył w swoim wystąpieniu dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego profesor Pawło Hrycenko podczas przesłuchania zainicjowanego przeze mnie wniosku do Sądu Konstytucyjnego Ukrainy o uchylenie antyukraińskiej ustawy językowej „O zasadach państwowej polityki językowej” z dnia 3 lipca 2012 roku nr 5029-VI 13 grudnia 2016 roku – to wytwór moskiewskiego establishmentu, aby mentalnie i politycznie przykuć Ukrainę do Rosji: „W politycznym leksykonie jeszcze Związku Radzieckiego pojęcie i nazwa „russkojazycznoje nasielenie” pojawiło się z ust ministra spraw zagranicznych ZSRR Andrieja Kozyriewa. Wyrosło ono z łona KPZR i KGB, gdzie widziano, że ZSRR się rozpada i trzeba szukać zaczepów, które dawałyby prawo trzymać go w całości. Wszystko to jest niezmienną linią zachowania Rosji” (zob. https://www.youtube.com/ watch?v=-dqhp6WjZXU, 13.12.2016). Następnie 7 lipca 2020 roku na przesłuchaniu tego samego Sądu Konstytucyjnego w sprawie rzekomego naruszenia praw „dotyczących języka rosyjskiego i innych języków mniejszości narodowych, a nie rosyjskojęzycznych obywateli Ukrainy…” (O. Dołżenkow) w ustawie „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (z 25 kwietnia 2019 roku) Pawło Hrycenko doprecyzował znaczenie tego sformułowania: „Rosyjskojęzyczni obywatele – to wyrażenie z retoryki potocznej, późnosowieckiej i rosyjskiej politycznej, które próbuje się utrwalić w Rosji jako normatywne i przeforsować do ustawodawstwa. Na Ukrainie dzisiaj nie ma żadnych przeszkód dla naukowej, kulturalnej, twórczej samorealizacji przedstawicieli jakichkolwiek narodów i ludów zamieszkujących terytorium naszego państwa” (https://hromadske.radio/publications/hibrydna-ataka-putina-chy-zakhyst-rosiys-komovnykh-iak-konstytutsiynyy-sud-slukhav-spravu-pro-zakon-pro-movu, 7.07.2020). b) politycznie uwarunkowane eksponowanie putinowskiego tematu „rosyjskojęzycznej ludności” w tym pozwie – to fundament wojny hybrydowej Rosji przeciwko Ukrainie, a w szczególności przeciwko tym ludziom, w tym przypadku Irynie Farion, którzy w ostry, bezapelacyjny i uzasadniony sposób ujawniają prawdę o roli i funkcji kolonialnego spadku Ukrainy oraz głównych trofeów Putina – „rosyjskojęzycznej ludności” – tej piątej kolumny zniszczenia Państwa Ukraińskiego. Podkreślam, że ofensywna i uargumentowana reakcja na język rosyjski na Ukrainie – to najlepszy i bardzo niezawodny sposób na usunięcie go z Ukrainy. Właśnie stąd panika Powoda na moją absolutnie słuszną propozycję dla nich: „granice są otwarte – zwinąć się szybciutko i wyjechać”, jeśli nie chcą nauczyć się języka ukraińskiego i historii Ukrainy. Ponadto, po deokupacji Donbasu należy przeprowadzić repaszportyzację ludności z weryfikacją lojalności wobec praw Ukrainy i przede wszystkim jej języka państwowego, co również tak wymownie dotknęło powoda. Wybraliście obcy język, to jedźcie do obcego, wrogiego dla Ukrainy państwa. Po co kłamać, a jeszcze się obrażać? Ja przecież stoję na straży swojego państwa, za państwowym statusem języka ukraińskiego, za który zapłacili życiem tysiące Ukraińców, którzy nie rozumieli, jak to Ukrainiec może być niemieckojęzyczny, polskojęzyczny czy rosyjskojęzyczny. Nazywa się to niezgodnością językowo-etniczną, co jest przejawem schizopsychoglosji (socjolingwistyczny termin amerykańskiego socjolingwisty Haugena). Inaczej, jak słusznie się wyraziłam i tym rzekomo poniżyłam powoda: „…nie ma rosyjskojęzycznego Ukraińca. Jest albo moskal, albo Ukrainiec”. Tę samą myśl możemy przeczytać u wybitnego językoznawcy współczesności Ołeksandra Ponomariwa: „Kim są rosyjskojęzyczni? Wymyślili termin rosyjskojęzyczna ludność. Nie ma takiej ludności. Są zrusyfikowani Ukraińcy” https://www.umoloda.kiev.ua/number/0/188/107606. Skąd wziął się dzisiaj ten putinowski straszak i główna moralno-polityczna porażka Ukraińców – „rosyjskojęzyczna ludność”? Z lingwocydowej polityki Moskwy wobec Ukrainy, poczynając od połowy XVII wieku, czyli: Lingwocyd poprzez setki ukazów zakazujących języka ukraińskiego i, w szczególności, najnowszą decyzję putinowskich tworów na terytorium obwodów ługańskiego i donieckiego. W raporcie z 30 czerwca 2020 roku specjalna misja monitoringowa OBWE potwierdziła decyzję rosyjskich administracji okupacyjnych w Doniecku i Ługańsku o ustanowieniu języka rosyjskiego jako jedynego języka urzędowego. Przewiduje to usunięcie języka ukraińskiego z regularnych programów nauczania już od września 2020 roku. W ten sposób w okupowanej części obwodu donieckiego język ukraiński stracił status państwowego, a status jedynego państwowego zyskał rosyjski. Szef ukraińskiej misji przy OBWE podkreślił: taki czyn jest jeszcze jednym świadectwem pełnej kontroli ze strony Rosji nad terytoriami Ukrainy, które agresywnie okupowała (zob. https://schojno.com.ua/rosijska-bude-yedinoyu-ofitsijnoyu-movoyu-na-donbasi-ukrayinsku-skasovuyut-navit-u-shkolah/, 06.07.2020). Czyli język rosyjski – to główny i nieuchronny instrument kontroli Rosji nad Ukrainą, zapoczątkowany jeszcze w 1690 roku i wprowadzany teraz właśnie poprzez pseudopojęcie „rosyjskojęzyczna ludność”. Co nie jest prawnie zapisane, to nie istnieje. Zatem pozew w obronie „rosyjskojęzycznej ludności” obwodów donieckiego i ługańskiego, a do tego przedstawiciela z okupowanej Makiejewki – to nie tylko cyniczne i chamskie zaskarżenie państwowego statusu języka ukraińskiego jako czynnika bezpieczeństwa narodowego i naturalnej jedności kraju, którą ta „rosyjskojęzyczna ludność” niszczy, ale i otwarte wezwanie poprzez ukraiński sąd do realizowania polityki językowej Putina na Ukrainie. Z uwagi na to uważam za pilną potrzebę wprowadzenie odpowiedzialności karnej za lekceważenie języka ukraińskiego. Właśnie o tym jest mój projekt ustawy, zarejestrowany w Radzie Najwyższej nr 2601 z 21 marca 2013 roku. Gdyby taką ustawę uchwalono, teraz nie byłoby wojny. Bo Putin nie miałby kogo bronić. A uparci rosyjskojęzyczni uczyliby się języka w celach więziennych. Właśnie o tym jest moje trafne powiedzenie „powsadzać do więzień”. Lingwocyd poprzez zabijanie Ukraińców. Obecną wojnę moskiewsko-ukraińską ze skutkami nowej okupacji mamy tam, gdzie nie było języka ukraińskiego i historii Ukrainy lub było ich najmniej, w szczególności jedna trzecia okupowanego Donbasu i Krym. Etnostruktura tych terenów została zmieniona poprzez terror, represje i Hołodomor wobec Ukraińców w latach 30.–70. XX wieku. Jeśli w obwodzie donieckim w 1926 roku mieszkało 64,1% Ukraińców i tylko 26,1% Rosjan, to w 1939 roku Ukraińcy stanowili już 59%, a Rosjanie – 31%. Na rok 1989 Ukraińców w obwodzie donieckim było około 50,7%, a Rosjan – 43,6%, czyli przez 63 lata względna liczba Ukraińców w obwodzie zmniejszyła się o 13,4%, natomiast liczba Rosjan wzrosła o 17,5% (J. Radewycz-Wynnycki. Mowa i nacja, 2012, s. 51–52). W ten sposób dzisiaj Putin otrzymał gotowy pod względem socjolingwistycznym region do okupacji z wydatną pomocą tak zwanej „rosyjskojęzycznej ludności”. Jak poinformował były szef sztabu wojskowego UE generał Jean-Paul Perruche, zbrojna agresja Kremla opiera się na rosyjskojęzycznej ludności (https://glavcom.ua/world/observe/putin-zahistit-usih-urjad-rosiji-avtomatichno-viznav-usih-ukrajintsiv-rosijskomovnimi-633771.html, 19 października 2019 roku).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wszelkie preferencje językowe na rzecz języka rosyjskiego to pogłębiona okupacja Ukrainy i utrata tego, co najważniejsze – naszego państwa. Wspomniany pozew rozpatruję właśnie w kontekście agresji wojennej Rosji wobec Ukrainy w celu zniszczenia jej suwerenności i odtworzenia Imperium Rosyjskiego. Rosyjskojęzyczność to fundament putinowskiej agresji z motywacją ochrony tego kolonialnego i postkolonialnego zjawiska, które powstało w wyniku zabijania Ukraińców, trwającego do dziś. 7 lipca 2020 roku członek Sądu Konstytucyjnego Ihor Slidenko podczas rozpatrywania ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” na wniosek 51 parlamentarzystów retorycznie zapytał wnioskodawcę, regionalistę O. Dołżenkowa: „Czy wiadomo panu, że termin »rosyjskojęzyczni obywatele« jest częścią doktryny wojennej Putina?” (zob. https://www.umoloda.kyiv.ua/number/0/180/147878/, 07.07.2020). Zatem ten, kto broni „ruskojazycznoje nasielenije” – broni obecności Putina na Ukrainie. Właśnie przeciwko tej rosyjskojęzycznej obecności skierowane są moje wypowiedzi, przytoczone w pozwie rzekomo jako takie, które uwłaczają „godności i honorowi obywatela Ukrainy”. Lojalni obywatele Ukrainy nie stwarzają uzasadnionych warunków do ataku Rosji, a demonstrują na początek swoją językową odrębność od niej. Motywacja Putina, by „bronić” „ruskojazycznoje nasielenije”, jest bardziej niż oczywista: „Podkreślę, że byliśmy zmuszeni bronić rosyjskojęzycznej ludności w Donbasie, zmuszeni byliśmy zareagować na dążenia ludzi żyjących na Krymie do powrotu w skład Federacji Rosyjskiej” (https://www.unian.ua/politics/1568831-putin-zayaviv-scho-rosiya-bula-zmushena-zahischati-rosiyskomovne-naselennya-na-donbasi-ta-v-krimu.html, 12 października 2016). W szczególności na wrzesień 2016 roku (według danych szefa SBU Wasyla Hrycaka), na okupowanym przez Rosję terytorium obwodów donieckiego i ługańskiego znajdowało się od 4 do 6 tysięcy kadrowych żołnierzy Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. Według oceny analityka Stratfor Lauren Goodrich, liczebność rosyjskich wojsk działających w Donbasie sięga rozmiarów 10 tysięcy żołnierzy, działających w składzie trzech–czterech brygad armijnych. Ogólna liczebność formacji zbrojnych „ŁNR” i „DNR” przy tym pozostaje nieznana. Właśnie ci „obrońcy rosyjskojęzycznej ludności”, według ostatnich danych biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka za cały okres konfliktu (czyli wojny moskiewsko-ukraińskiej – I. F.), od 14 kwietnia 2014 roku do 31 marca 2020 roku, doprowadzili do około 44 tysięcy ofiar. Przez 6 lat wojny zginęło ponad 13 tysięcy osób, z nich około 4 tysiące 100 ukraińskich wojskowych oraz 5 tysięcy 650 członków grup zbrojnych (zob. https://www.slovoidilo.ua/2020/04/14/infografika/bezpeka/shosta-richnycya-pochatku-ato-cyfry-fakty, 14 kwietnia 2020). Taka jest cena rosyjskojęzyczności tych, których przyszedł bronić Putin. Lingwocyd przez ideę „ruskiego miru”. Idea „ruskiego miru” jest niemożliwa bez języka rosyjskiego i, w szczególności, bez tej patologii o nazwie „ruskojazycznoje nasielenije”, które w rzeczywistości jest albo zmanjurtowanymi Ukraińcami, albo etnicznymi Rosjanami (według mojego jasnego stwierdzenia: „to albo niewolnicy, albo okupanci”). Jak zauważa były doradca Putina Andriej Iłłarionow, wojna moskiewsko-ukraińska zaczęła się „nie 24 sierpnia 2014 roku, kiedy batalionowe grupy taktyczne regularnych rosyjskich wojsk przekroczyły międzynarodowo uznaną granicę rosyjsko-ukraińską i wtargnęły na terytorium Ukrainy. Została ona rozpoczęta nie w nocy z 6 na 7 kwietnia 2014 roku, kiedy grupy dywersyjne specnazu GRU zaczęły zajmowanie budynków administracyjnych w miastach Wschodniego Donbasu. Została ona rozpoczęta nie w nocy z 26 na 27 lutego 2014 roku, kiedy grupa rosyjskiego specnazu zajęła budynek Rady Najwyższej w Symferopolu. Nie została ona rozpoczęta także 20 lutego 2014 roku, w datę wyrytą przez Ministerstwo Obrony Rosji jako początek operacji wojskowej w celu zajęcia półwyspu na medalu »Za powrót Krymu« (zob. https://www.radiosvoboda.org/a/26845325.html, 11 maja 2020). Data początku putinowskiej wojny to 27 lipca 2013 roku, czyli początek pracy konferencji o wymownej panslawistyczno-religijnej nazwie »Prawosławno-słowiańskie wartości – podstawa cywilizacyjnego wyboru Ukrainy«, zorganizowanej przez prorosyjską organizację na czele z W. Medwedczukiem »Ukraiński wybór«. Na tej konferencji Putin po raz pierwszy publicznie nazwał narody rosyjski, ukraiński i białoruski jednym narodem, a także jasno wyraził dążenie do wciągnięcia Ukrainy i Białorusi, a także rosyjskojęzycznych enklaw w innych państwach, do geopolitycznego zjednoczenia »ruski mir«. »Dlatego ta wojna – zauważa były doradca Putina – rozpoczęta 27 lipca 2013 roku, zakończy się dopiero wtedy, gdy Władimir Putin, a także wszelcy inni rosyjscy przywódcy państwowi w słowach i w czynach bezwarunkowo odrzucą politykę zaprzeczania państwowości, suwerenności i niepodległości Ukrainy oraz innych państw z rosyjską i rosyjskojęzyczną ludnością, gdy uznają bezwarunkowe prawo obywateli Ukrainy i tylko obywateli Ukrainy do określania swojej teraźniejszości i przyszłości, orientacji polityki zagranicznej i gospodarki zagranicznej swojego państwa. Potwierdzeniem powagi takich zamiarów musi stać się zaprzestanie wszelkich agresywnych działań przeciwko Ukrainie, włącznie z zaprzestaniem lingwistycznej antyukraińskiej agresji« (tamże). Zatem samo pojęcie »ruskojazycznoje nasielenije« jako tendencja (czyli »to albo niewolnicy, albo okupanci«) stało się podstawą putinowskiej doktryny ideologicznej »ruskiego miru«. Dlatego nazywanie moich jasnych identyfikacji »nieprawdziwą informacją oraz negatywną, wyrażoną w brutalnej i poniżającej formie« – to otwarcie, na kolaboranckich zasadach, współdziałanie z Putinem i prorosyjskimi siłami na Ukrainie. Potwierdzonym konstruktem idei »ruskiego miru« w Rosji jest zniesienie egzaminu dla obywateli Białorusi i Ukrainy w celu uzyskania statusu nosicieli języka rosyjskiego. Czyli władze Rosji pozwoliły uważać Ukraińców za rosyjskojęzycznych: komisja może uznać wspomnianych obywateli za nosicieli języka rosyjskiego bez wymaganej wcześniej rozmowy kwalifikacyjnej pod warunkiem, że dobrze władają językiem: »Nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowotwórczego (poprawnie – państwowotwórczego – I. F.) oraz przyjęcie ustawy o uznaniu obywateli Ukrainy i Białorusi, którzy swobodnie władają rosyjskim, – to jasny sygnał, że na Kremlu nie zamierzają rezygnować z idei odtworzenia Imperium Rosyjskiego. W ten sposób Rosja próbuje instrumentalizować rosyjskojęzycznych obywateli Ukrainy i Białorusi, przekształcając ich w broń polityczną, którą spróbuje wykorzystać jak najefektywniej. Nawet jeśli oni sami nie będą tego chcieli« (zob. https://glavcom.ua/world/observe/putin-zahistit-usih-urjad-rosiji-avtomatichno-viznav-usih-ukrajintsiv-rosijskomovnimi-633771.html, 19 października 2019 roku; Roman Małko, https://tyzhden.ua/Politics/241682, 26 marca 2020). Zatem większego samoupodlenia niż poprzez pojęcie „rosyjskojęzycznej ludności” trudno znaleźć, ponieważ to patologiczne zjawisko stało się zarówno przyczyną wojny, jak i podstawą idei „ruskiego miru”. Język ukraiński na okupowanych terenach, w szczególności w Makiejewce – to główny bodziec do zabójstwa. Jest on głównym wrogiem Rosji, ponieważ jest głównym markerem Ukrainy. W szczególności takim najbardziej rezonansowym zabójstwem za język w obwodzie donieckim stała się brutalna rozprawa 29 listopada 2019 roku z Artemem Myrosznyczenką (zob. Zabity za język. Za tożsamość. https://blogs.pravda.com.ua/authors/farion/5ded3c6ed0960/, 8 grudnia 2019 roku). Oprócz tego powód wyrwał z kontekstu wyraziste ekspresywne synonimiczne identyfikacje umysłowo niepełnosprawnych ludzi, którzy przez 30 lat odnowionego Państwa Ukraińskiego nie nabyli należytego szacunku do państwowego statusu języka ukraińskiego i w pełni na nie zasługują: „bewź”, co etymologicznie oznacza „błazen” (ESUM 1, s. 158, 204), „dowbeń” (< dłubać), co oznacza „wielki drewniany młot lub wielki kij z pogrubieniem na końcu; głupiec” (ESUM, 2, s. 99), „wyrodok”, który pochodzi od bezokolicznika „wyrodzić się”, czyli „tracić lepsze cechy, stawać się gorszym, niepełnowartościowym” (SUM 1, s. 474), a także bardzo rozpowszechniony żargonowy zwrot „siepar konczony”. Wszystkie te synonimiczne nominacje jako nie lada bogactwo naszego języka wyczerpująco i trafnie identyfikują patologiczną społeczną podstawę nosicieli idei „ruskiego miru” na Ukrainie i są podłożem dla wojny moskiewsko-ukraińskiej. Wnioski 1. Pozew i otwarcie postępowania w tej sprawie świadczy, że trafnie i boleśnie, a zatem bezbłędnie poprawnie pod względem treści i formy trafiłam w najbardziej odrażające językowo-społeczne imperialne, kolonialne i postkolonialne zjawisko Ukrainy, które nazywa się „rosyjskojęzyczna ludność” – główne trofeum Moskwy na Ukrainie, podłoże wojny moskiewsko-ukraińskiej, społeczno-demograficzna podstawa konfliktów wewnętrznych wewnątrz kraju oraz decydujący destabilizator jej niepodległości. Ponadto uważam tę politycznie konotowaną frazę „rosyjskojęzyczna ludność” za upokarzającą dla identyfikacji obywateli Ukrainy i kategorycznie odrzucam wszelkie oskarżenia mnie o rzekomo „obraźliwe wypowiedzi w brutalnej i upokarzającej formie pod adresem mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego”. Każdego mieszkańca tych terytoriów w czasie deokupacji należy poddać repaszportyzacji na lojalność wobec praw Ukrainy oraz, z uwagi na ostrość problemu, uchwalić ustawę o pozbawieniu takich podmiotów obywatelstwa. W innym przypadku – odpowiedzialność karna za zdradę Ojczyzny i pomocnictwo moskiewskiemu agresorowi, co w stylu publicystycznym ma swoje werbalne środki wyrazu: „nie musimy się do nich przystosowywać, musimy ich marginalizować i szukać(!) artykułów kodeksu karnego, za które mają odpowiadać… Ich wszystkich należy pozbawić paszportów obowiązkowo; jeśli chcą zintegrować się z powrotem z Ukrainą – egzamin z języka ukraińskiego, z historii Ukrainy i dalej, co niezwykle ważne: pozbawiłabym ich co najmniej na dziesięć lat prawa wyborczego”. Wszystkie moje wypowiedzi, przytoczone w pozwie, są jasnymi, wyczerpującymi i publicystycznie ekspresywnymi charakterystykami tego społeczno-patologicznego zjawiska, które jest skutkiem długotrwałej okupacji Ukrainy przez Rosję od połowy XVII wieku. 2. Wymyślony pseudotermin „rosyjskojęzyczna ludność”, czy „rosyjskojęzyczny obywatel Ukrainy”, jak zaznaczono w Pozwie – nie jest kategorią prawną. Co prawnie nie jest zapisane – to nie istnieje. Te frazy – to ostatnie przywiązanie Ukrainy do byłego więzienia narodów ZSRR i ostatnia podpora Putina z zadaniem tę imperię odnowić: „nie ma takiego pojęcia, jak „rosyjskojęzyczny Ukrainiec”, a mianowicie <…> „nie ma rosyjskojęzycznego Ukraińca. Jest albo moskal, albo Ukrainiec”. Oficjalnym stylem: są albo ruscy, albo zasymilowani Ukraińcy. Dlatego operować tym pseudoterminem, czyli tworem gabinetów KGB i KPZR pod koniec istnienia ZSRR oraz „wyrazem potocznej, późnosowieckiej i rosyjskiej retoryki politycznej” (Pawło Hrycenko), oznacza stawać się tubą czasu okupacji Ukrainy przez reżim sowiecko-moskiewski i być poplecznikiem Putina w niszczeniu Państwa Ukraińskiego. 3. Wysunięte oskarżenia w pozwie są częścią lingwocydowej polityki Moskwy i jej rosyjskojęzycznych satelitów na Ukrainie. Ta polityka ujawniła się w niedawnej całkowitej likwidacji języka ukraińskiego na terenach okupowanych terytoriów (od 30 czerwca 2020 r.), w torturowaniu i zabijaniu ludzi za samo używanie języka ukraińskiego, jak na przykład Arsena Myrosznyczenki z Bachmutu, oraz w promowaniu putinowskiej idei „ruskiego miru” z rosyjskojęzycznymi enklawami w podstawie. Właśnie ta systemowa lingwocydowa polityka w ciągu około 400 lat doprowadziła do zjawiska denacjonalizacji i mankurtyzacji Ukraińców, co w moskiewskich gabinetach uformowało się jako „rosyjskojęzyczna ludność”. Dlatego ten pozew pod swoim adresem odbieram jako ogniwo łańcucha lingwocydowej polityki wobec narodu tytularnego – Ukraińców i kategorycznie go odrzucam. Natomiast pozew podmiotu składającego powinien stać się przedmiotem rozpatrzenia SBU jako otwartego działania na Ukrainie piątej kolumny Putina. 4. Wyczerpującą identyfikację tak zwanej rosyjskojęzycznej ludności dał dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy profesor Pawło Hrycenko: „…pojęcie „rosyjskojęzyczna ludność” – to nie figura retoryczna, nie nieścisłość terminologiczna, a dawno określona broń ofensywna dla politycznej, ekonomicznej i terytorialnej ekspansji, „przyzwoity” pretekst dla długotrwałych konfliktów międzypaństwowych, przygotowane naboje dla przyszłych wojen” (Iryna Farion. Norma językowa: poszukiwanie prawdy. Iwano-Frankiwsk, 2017, s. 211). Żądanie Powoda ściągnięcia ze mnie 50 tysięcy hrywien i opłaty sądowej 2 tysiące 942 hrywny 80 kopiejek rzekomo jako odszkodowanie za upokorzenie „czci i godności mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego oraz rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy” może mieć jedyny wyraz – 30 srebrników judaszowych w torebce mojego ulubionego różowego koloru. I jeszcze: w pozwie jest 44 (!!!) błędów gramatycznych, o których powiem osobno. P.N. To już czwarta próba skazania mnie za JĘZYK: 1. W 2003 roku w czasach rozpasania partii SDPU(o) Miedwedczuka i Krawczuka z wniosku „rosyjskiego bractwa młodzieżowego” we Lwowie oskarżono mnie o podsycanie waśni narodowościowych za błyskotliwy, już klasyczny, plakat mojej studentki Julii Piecuch „Nie znasz. Nie rozumiesz. Nie szanujesz” (i strzałka z wagonem w stronę Rosji). Plakat – jedna z prac naszej dwunastoletniej akcji plakatu językowo-politycznego „Język – podstawą twojego życia” w Politechnice Lwowskiej (1998–2012). 2. W lutym 2010 roku regionalista W. Kolesniczenko robił wszystko możliwe, żeby skazać mnie za mój warsztat w przedszkolu we Lwowie dotyczący używania wyrodzonych i potwornych form imion typu Misza, Dasza, Sasza (przygotowuję teraz o tym specjalną książeczkę o mowie dziecięcej). 3. 24 września 2013 roku ten sam Szewczenkowski sąd miasta Lwowa na wniosek deputowanego ludowego komunisty O. Zubczewskiego UZNAŁ, że naruszyłam „cześć, godność i reputację zawodową” tego „towarzysza” i orzekł o zapłaceniu mu za użyte wobec niego słowo „wyrodek” 20 tysięcy hrywien oraz 2 tysięcy kosztów sądowych, które ten wyrodek obiecał przeznaczyć na wsparcie szkół rosyjskojęzycznych... Jednak Sąd Kasacyjny skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia, ale my na Majdanie pomnożyliśmy komunistów przez zero… Zatem nie chciałabym, aby sąd lwowski ponownie powtórzył błędną decyzję w pierwszej instancji. Skazać język ukraiński jest niemożliwe, tak jak zatrzymać mnie w używaniu słów-naboi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Sądzenie Farion to sądzenie żołnierza, który strzela do wroga

Tetiana MAŁACHOWA, poetka, scenarzystka filmowa, mieszkanka Gorłówki w obwodzie donieckim. Pod koniec lat 80. i na początku 90. po schodach gorłowskiego instytutu języków obcych kilka razy w miesiącu wspinał się szlachetny staruszek — profesor Ilja Stebun. Przyjeżdżał z Doniecka wykładać studentom z Gorłówki, z których większość dobrze wiedziała, że ten „szlachetny staruszek” wpakował do mordowskich łagrów kilku swoich kolegów, którzy byli „zbyt ukraińscy”… Studenci i wykładowcy wiedzieli o tym, ale udawali, że mają przed sobą normalnego człowieka. A może niektórzy uważali za normalne pisanie donosów do KGB i wysyłanie ludzi za druty kolczaste (jeśli wspomnieć, ilu patriotów zostało zamęczonych w gorłowskich piwnicach)… A kiedy byłam studentką, temat Hołodomoru i Gułagu był zamknięty — tylko szeptem, tylko między swoimi… Tak oto szeptem studenci przekazywali sobie nawzajem, że nasz profesor Stebun, literaturoznawca i krytyk, chodzi, delikatnie mówiąc, z krwią na rękach — na kogoś dobrze „naskarżył” w latach 30. Ale z czasem okazało się, że nie w strasznych latach 30., a w „przytulnym” 1977 roku, kiedy był smaczny plombir, kiedy na ekrany wszedł „Biurowy romans” Riazanowa, kiedy wszyscy byli zachwyceni „gwiazdorskim” filmem „Z powodów rodzinnych”, nasz wykładowca przyłożył rękę do haniebnej rozprawy z Ołeksą Tychym i Mykołą Rudenką. Ilja Stebun oskarżył Ołeksę Tychego, że ten nakłaniał go do wrogiej działalności, dając mu do recenzji rękopis „Język narodu — naród”. Stebun znalazł w tym rękopisie „głęboko ukrytą nacjonalistyczną treść”, „wrogie wnętrze”… To był 1977 rok, który tak lubią wspominać nekrofile-sowieciarze. Jedni „donosili” do KGB, drugich wieziono w kajdanach na Sybir, trzeci jedli plombir i oglądali „Pies ogrodnika”, który właśnie wszedł na ekrany… Tak więc — Mykoła Rudenko został skazany na 7 lat łagrów o zaostrzonym rygorze i 5 lat zesłania… A Ołeksę Tychego na 10 lat łagrów o zaostrzonym rygorze i 5 lat zesłania. 5 maja 1984 roku Ołeksij Tychyj zginął w łagrze. Swoją drogą, w 1949 roku, kiedy podniosła się fala walki z „kosmopolityzmem” i życiowa ścieżka Stebuna mogła skręcić w stronę mordowskich baraków, Mykoła Rudenko wstawił się za nim i uratował mu życie… Za to Stebun „odwdzięczył” mu się w 1977 roku. Ale nie myślcie, że tylko mnie przyszło na własne oczy widzieć gułagowskiego Charona. Jestem pewna, że wielu moich rówieśników uczyli lub po prostu otaczali „donosiciele” i wierne psy systemu. I tylko wydaje nam się, że Hołodomor i donosiciele, Gułag i jeżowskie piwnice są gdzieś daleko w historii. W rzeczywistości było to nie tak dawno – moja rodzona babcia ze Słobożanszczyzny, która w 1933 roku własnoręcznie myła i chowała swoją małą córeczkę, tymi rękami kołysała w latach 60. mnie, a później moje dzieci, urodzone pod koniec XX wieku. Przypomnijmy, za co zabili doniecczanina Ołeksę Tychego — za pracę „Język narodu — naród”! To jeszcze raz podkreśla, że imperium uważało za wroga każdego obrońcę języka i próbowało go fizycznie zniszczyć. Bo oczywiste jest, że właśnie język nie pozwala wymazać Ukraińców z powierzchni ziemi. Siódmy rok trwa wojna z Rosją. Hybrydowa… W użyciu wroga jest i zwykła broń, i słowo, które jest skierowane „na tworzenie wewnętrznych sprzeczności społecznych poprzez propagandę z jej przejściem w wojnę informacyjną”… Zatem kula równa się słowu w dosłownym sensie. Większość Ukraińców uświadomiła sobie ważność języka i zgadza się, że przestał on być tylko środkiem komunikacji. Dla nas język stał się ochroną przed rusyfikacją i zniszczeniem państwa, a dla wroga „jazyk” był i jest środkiem, który wypala języki rdzennych narodów, wyciska ich świadomość narodową i czyni narody „rosyjskimi”. Z nami tak nie wyszło, uświadomiliśmy sobie, że „jazyk” dawno stał się kroplówką, która niesie nam do głów kremlowską propagandę i ideologię. I dlatego dzisiaj na tle wojny, śmierci, tortur wszelkie „wypady” w obronie Rosji i „jazyka” wydają mi się dziwne. Konkretnie zatrzymam się na konflikcie mieszkańca Makiejewki Borysa Łubinskiego i polityk, lingwistki Iryny Farion. Łubinski podał do sądu Irynę Farion, bo uważa jej proukraińską propagandę za obraźliwą i poniżającą dla „rosyjskojęzycznej ludności” Donbasu i całej Ukrainy. Czyli Łubinski cały na biało wyszedł z mieczem bronić wszystkich rosyjskojęzycznych Ukrainy (z czym im „gratuluję”). Taktownie milczy, że znaczna część rosyjskojęzycznej ludności otwarcie popiera Putina, i wrzuca wszystkich do jednego worka. Ten „rosyjskojęzyczny obywatel Ukrainy” „zwraca się do Sądu z żądaniami pozwu o ochronę godności i honoru obywatela Ukrainy…” i opiera się na naszej Konstytucji i ustawach, plenum i postanowieniach, ale ja ani na jotę nie zobaczyłam w pozwie ukraińskiej pozycji powoda. Oskarża nie zdrajców, którzy w 2014 roku wzywali Putina, blokowali drogę Siłom Zbrojnym Ukrainy, a Farion — „Pozwana stworzyła negatywną ocenę społeczną” rosyjskojęzycznym obywatelom w „oczach ludności Ukrainy”. Czyżby gdyby nie Farion, to tych demonstrantów z portretami Putina uważalibyśmy za bohaterów? Czyżby powód nie miał pretensji do tych, którzy nosili „zupki buriatom”, a tylko do Farion? Ale nie porusza tematu wielkiej armii zdrajców, którzy są i w Donbasie, i w Charkowie, i we Lwowie. Taktownie nazywa ich „rosyjskojęzycznymi”… Krótko można to nazwać tak — „jazyk” podał do sądu język, bo rzekomo jest uciemiężany, ograniczany, poniżany itd… Ten Łubinski to prawnik i uważałam, że zapewne w siódmym roku wojny to nie pierwszy jego pozew do sądu. Może jako prawnik martwił się o losy torturowanych w piwnicach Ukraińców? Może oburzyło go ognisko na Krymie, w którym płonęły ukraińskie podręczniki? Może nie dawały mu spać tortury krymskich Tatarów? Może obecnie przeżywa, żeby skazano zabójcę Artema Myrosznyczenki? Artem, przypominam, był z Doniecczyzny i zabili go za język. Może potępia Putina i te psie głowy, które prowadziły jeńców ulicami Doniecka? Może jest oburzony tym, że Buriaci na czołgach popisywali się w Gorłówce? Nie znalazłam innych wniosków Łubinskiego dotyczących tragedii tej wojny. Martwi go wyłącznie obraza „rosyjskiego języka”, przepraszam, „rosyjskojęzycznych Ukraińców”… Ale najciekawsze jest na końcu pozwu – ten „obywatel” po raz kolejny użala się nad poniżonym honorem i godnością rosyjskojęzycznych obywateli i prosi Sąd o wzięcie pod uwagę, że on i członkowie jego rodziny „w 2014 roku na własne oczy stali się świadkami militarnej konfrontacji w m. Donieck i na przyległych terytoriach, odczuwając przerażenie od strzałów i wybuchów artylerii w niedalekiej odległości, w wyniku czego doznali ciężkich cierpień moralnych…” Halo! Kto wszczął konfrontację, kto strzelał? Nazwij, kto jest winny, kto jest agresorem! Nie! Autor nie wspomina o rosyjskiej agresji i okupacji w ogóle. Takie sobie ogólne oskarżenie, z którego nie rozumiesz, kogo on wini w tej wojnie! Ale wszyscy wiemy: jeśli człowiek na terytorium Ukrainy porusza temat wojny i nie nazywa Rosji agresorem, uważa, że winni są wszyscy i że „nie wszystko jest takie jednoznaczne”, to na 100 procent – na terytorium Rosji oskarży Ukrainę. „…W czerwcu 2014 roku zmuszeni byli opuścić własne mieszkanie i wyjechać poza granice obwodu donieckiego w poszukiwaniu pracy i miejsca zamieszkania, i do chwili obecnej zmuszeni są mieszkać w wynajmowanym mieszkaniu, czując się społecznie niezabezpieczonymi obywatelami Ukrainy”. Ciekawy zwrot. Czy on na pewno jest prawnikiem? Dlaczego autor nie złożył tych pretensji Putinowi i rosyjskim władzom, swoim ziomkom, którzy budują DRL? Czyż to nie oni wzywali Rosję, czyż to nie oni są winni ostrzałów, okupacji, tego, że ludzie zmuszeni byli opuścić swoje domy? Dlaczego te pretensje są w pozwie przeciwko człowiekowi, który walczy z rosyjską propagandą i krzyczy, że rosyjska propaganda szła przed rosyjskimi czołgami? Zwolennik „ruskiego miru” oskarża bojownika z „ruskim mirem” o to, że „ruski mir”, który on popiera, przyniósł mu cierpienie! Wydaje się, że autor w ogóle nie uważa Rosji za winną swoich nieszczęść. Teraz rozumiecie, dlaczego na początku wpisu wspomniałam o Stebunie i jego donosach do KGB? Ale chcę przypomnieć, że ja również jestem z Donbasu. Mieszkałam tam ponad 30 lat, wykładałam język rosyjski, w ogóle 50 lat mówiłam po rosyjsku, ale nie uważam słów i pracy Iryny Farion za poniżające i obraźliwe, bo nie utożsamiam się z Rosją i „ruskim mirem”, i jako obywatelka Ukrainy, która troszczy się o bezpieczeństwo kraju, przeszłam na ukraiński! Oczywiście, kiedyś i ja wierzyłam w to, co o Farion piszą media. Ja, była nauczycielka języka rosyjskiego z Donbasu i eks-moskiewska scenarzystka, kiedyś robiłam wielkie oczy, gdy słyszałam o Irynie Farion. A kiedy zobaczyłam ją obok siebie, to oczekiwałam konfliktu... Stało się to na scenie Majdanu 18 lutego 2014 roku. Kiedy przeczytałam swój wiersz „Zdrawstwuj, malczik za serym szczitom”, w moją stronę przez scenę ruszyła Iryna Farion. Moją pierwszą myślą było: „Zaraz wyrzuci mnie ze sceny za wiersz w języku rosyjskim”. A ona objęła mnie i szczerze podziękowała za to, że wspomniałam w wierszu jej ziomka Romana Senyka… Zrobiłam „strzał kontrolny” i powiedziałam, że jestem z Donbasu. Na co pani Iryna odrzekła: „Jak dobrze! Zatem Wschód i Zachód razem”. Później znów spotkałyśmy się, ale już na innym „majdanie” — na stronach FB, gdzie mówiłyśmy o ochronie języka ukraińskiego i naświetlałyśmy rolę języka w odrodzeniu kraju i w walce z okupantem. Stosunek do Iryny Farion zmieniał się wraz z moim stosunkiem do języka i do Rosji. W końcu, do wojny! Kiedy uważałam Rosję za bratni kraj, Farion wydawała mi się dziwna, kiedy zaczęła się wojna i ja jeszcze byłam „kakajaraznica”, moja opinia nie bardzo się zmieniła. Ale kiedy uświadomiłam sobie, że wszelkie przejawy „ruskiego miru” i „jazyk” to najpotężniejsza broń okupanta i że właśnie one, a nie armaty, mogą nas zniszczyć, absolutnie zgodziłam się z Iryną Farion. A zdrajców i „kakajaraznica” ona nie lubi wszystkich — czy to lwowskich, czy charkowskich. Co więcej — nigdy nie czułam się „uciskana” do tego dnia, dopóki moja rodzina nie zaczęła rozmawiać po ukraińsku. Bo właśnie wtedy poczułam, że „uciskają” właśnie język. Na Ukrainie bardzo mało robi się dla wyciskania rosyjskiej propagandy i „ruskiego miru”, a one, między innymi, są przedteczą czołgów! I dzisiaj sądzenie Farion to wszystko jedno, co „przestać strzelać”, wszystko jedno, co skazać żołnierza, który strzela w stronę wroga na Wschodzie… Farion bywa zbyt ostra? A co robić, kiedy przegrywamy w wojnie informacyjnej? Kiedy nasza „łagodna ukrainizacja” łagodnie wyparowała i dała zero rezultatu. Jakie tam zero — nawet sprzyjała rozkwitowi zruszczenia, bo nie można łagodnie wyprzeć bandyty, który przyszedł cię zabijać. „Rosyjskojęzyczni Ukraińcy” — to nonsens w warunkach wojny hybrydowej. W języku rosyjskim napisano 100-200 literackich arcydzieł i 20 milionów spraw karnych, bo właśnie tyle osób przeszło przez Łubiankę, GUŁAG itd. I nie trzeba nalegać, że Donbas jest rosyjskojęzyczny. Zrobiono go rosyjskojęzycznym sztucznie: kulą, nożem, ogniem, głodem. Ukraińców Donbasu zabijano Hołodomorem, wywożono na Sybir, niszczono moralnie i wpychano w ich domy kostromskich i uralskich przesiedleńców. Mykoła Rudenko, nawiasem mówiąc, pochodzi z Ługańszczyzny, a Ołeksij Tychyj — z Doniecczyzny. Rozumiem, dlaczego wrogowie wypowiedzieli wojnę Farion — swoimi wpisami, studiami na YouTube i w TV wychowuje tysiące patriotów. Oto przykład. Idziemy z nią ulicą Lwowa, zatrzymuje nas chłopak, student seminarium duchownego ze Wschodu Ukrainy i mówi, że pani Iryna i jej programy edukacyjne „Wielkość osobowości” (wszystkie 160 odcinków) uczyniły go Ukraińcem… Tego samego wieczoru mieliśmy wydarzenie „Od książki do celu”, po zakończeniu którego podeszła do nas dziewczynka, która przyjechała z Czernihowa, żeby spotkać się z Farion, bo dzięki niej dziewczyna stała się nacjonalistką. Osobiście powiem za swoją rodzinę. Większych rosyjskojęzycznych trzeba było jeszcze poszukać! Mój ojciec z Wiatki, mama z Sachniwszczyny, ale rodzina była rosyjskojęzyczna. Moja córka poszła do szkoły w Gorłówce, skończyła w Moskwie, uczyła się na reżysera, grała w kinie, ale jeszcze przed Majdanem wróciła do Kijowa ze słowami: „Rosja nie jest moim krajem”. Przez długi czas była „kakajaraznica”, dopóki nie obejrzała studiów Farion o języku i Ukraińcach. Teraz wychowuje trzech synów, wszyscy oni rozmawiają tylko po ukraińsku, bo nie można budować, bronić, obstawać przy Ukrainie, jeśli twoje dzieci i wnuki rozmawiają językiem wroga. I teraz obserwujemy nie pojedynek Farion – Lubynski, a bój języka i „jazyka”, Stusa i Motoroli… W sieciach społecznościowych nie raz wyrażano opinię, że „ruski mir” jeszcze będzie od nas żądał rekompensaty materialnej i wystawi właśnie nas jako winowajców. Przyjrzyjcie się uważnie temu pozowi. Ani słowa o agresji Rosji, ani słowa o jej wrogiej propagandzie i tragicznych skutkach zruszczenia… Zatem bądźmy czujni – nam tylko wydaje się, że Hołodomor i kapusie, GUŁAG i jeżowskie piwnice są gdzieś daleko. Łubiańskich szóstek wokół – choćby pękiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Czy Wołyń stanie się turystyczną Mekką?

Zakończenie. Początek na str. 1. To znaczy, że najważniejsze są przewagi konkurencyjne. Każdy region chce przyciągnąć do siebie turystów i „posmakować” części ich budżetu. Dlatego, aby ten kawałek „tortu” był godny, potrzebne są przewagi konkurencyjne. Przewaga konkurencyjna (regionu w aspekcie turystyki) to unikalne atraktory (obiekty przyciągające turystów), które zapewniają terytorium przewagę nad bezpośrednimi najsilniejszymi konkurentami (nasi konkurenci: Równe, Lwów, Kijów, Warszawa, Paryż, Las Vegas). Przewagi konkurencyjne muszą spełniać trzy wymagania: dawać unikalną wartość dla konsumentów (coś, czego nikt inny nie ma i co jest bardzo interesujące); wysoką produktywność (generować adekwatny przepływ pieniężny); funkcjonować przez długi czas (trudno kopiowalne). Z przytoczonych wymagań wobec przewag konkurencyjnych widzimy, że stawy z karasiami i browar, którymi chwalili się włodarze przed gwarantem, delikatnie mówiąc, nie dorastają do poziomu. W ten sposób, aby stworzyć strategię rozwoju turystyki, należy: zbadać światowe (narodowe) doświadczenie formowania atraktorów, aby nie wymyślać koła i nie tworzyć czegoś podobnego (przeprowadzić analizę otoczenia zewnętrznego), zbadać naszych konkurentów, aby zrozumieć, co już zostało zrobione, żeby nie stać się „drugim”; zbadać nasze możliwości (historyczno-kulturowe, krajobrazowe), przeprowadzić analizę otoczenia wewnętrznego i pomyśleć, gdzie wkładać wysiłek — wszak strategia przewiduje koncentrację zasobów w określonym kierunku. Bo jeśli próbować zrobić coś wszędzie, oznacza to — nigdzie. Na podstawie uzyskanych informacji należy sformułować przewagi konkurencyjne, muszą one odpowiadać przytoczonym kryteriom. Potem trzeba stworzyć cele, aby zrealizować przewagi konkurencyjne. O celach: muszą być OGROMNE i prawie nierealne, takie, żeby gdy po raz pierwszy się je wypowiada, słuchacze pukali się w czoło. Bez tego nic nie będzie. Cele muszą być w rodzaju tych, które postawił Ołeh Samczuk, kiedy zdecydował się zająć transplantologią w centrum rejonowym (Kowlu) i zorganizował pierwszą transplantację serca na Ukrainie w ciągu ostatnich 15 lat, albo jak te, które postawił Petro Pyłypjuk i jako pierwszy stworzył przedsiębiorstwo produkcji wyposażenia handlowego, które dziś jest jednym ze światowych liderów w tej branży. Takie, jak kiedyś stawialiśmy sobie, jako pierwsi tworząc sieć franczyzową „Naszyj Kraj” 20 lat temu, kiedy jeszcze słowo franczyza wprawiało wszystkich w osłupienie, ale która dziś jest liderem ukraińskiego rynku detalicznego. Takie, jak wtedy, gdy tworzyliśmy Muzeum Współczesnej Sztuki Ukraińskiej Korsaków (nikt nie wierzył, że w Łucku to możliwe, niektórzy do dziś wątpią). Po tym, jak postawiono cele, trzeba ustalić kryteria ich osiągnięcia (wyłącznie w ujęciu cyfrowym) oraz stworzyć projekty, które pozwolą osiągać te cele. Ta metodologia jest uniwersalna i pasuje do tworzenia oraz realizacji każdej strategii. Zrozumiałe, że zaktualizowałem tylko główne etapy, nie wchodząc w szczegóły (zarządzanie strategiczne zazwyczaj wykłada się na uczelniach przez 1,5 roku, a tutaj — w 10 akapitach). Ale wróćmy do turystyki na Wołyniu. Moim zdaniem, aby uczynić z Wołynia region turystyczny, należy na podstawie partnerstwa publiczno-prywatnego (podkreślam — partnerstwa, a nie „rozgrabiania”) stworzyć klaster turystyczno-rekreacyjny, do którego weszłyby: strefy rekreacyjne, atraktory historyczno-kulturowe, przedsiębiorstwa turystyczne, placówki edukacyjne (niekoniecznie trzeba jechać do Polski, żeby potem szczycić się „europejską edukacją”, na Ukrainie jest wiele godnych uczelni, które dają prawdziwie europejski poziom wiedzy), przedsiębiorstwa infrastruktury, organy władzy i obowiązkowo inkubator, który uczyłby przedsiębiorców technologii turystycznych i generował start-upy turystyczne. A perspektywy takiego klastra dzisiaj, biorąc pod uwagę dostępność środków kredytowych i obecność pandemii COVID-19, która ograniczyła przemieszczanie się po świecie — są nadzwyczajne. Jakie mamy możliwości, na podstawie czego można formować przewagi konkurencyjne: położenie przygraniczne, Świteź, Szacki Park Narodowy, Park Narodowy Prypeć-Stochód, Park Narodowy Cumańska Puszcza, wiejski potencjał rekreacyjny, zamek Lubarta, MWSUK, Łuckie Muzeum Sztuki, Muzeum „Wołyńskiej Ikony”, Muzeum Techniki Wojskowej, muzeum Łesi Ukrainki, zabytki architektury we Włodzimierzu Wołyńskim, historyczno-memorialny rezerwat „Pole Bitwy pod Beresteczkiem” i wiele innych. Ale to nie wystarcza — i o tym świadczą niewielkie potoki turystyczne: Wołyń — 0,1 miliona turystów rocznie, Metropolia — 7 milionów, Luwr — 9 milionów, Las Vegas — 50 milionów. Na Wołyniu 1 turysta przypada na 10 mieszkańców obwodu, a w Las Vegas 10 000 na 10 mieszkańców — jest dokąd zmierzać. U sceptyków od razu pojawi się myśl: gdzie nam do Paryża czy Bilbao! Ale to po prostu kwestia wielkości celów; jaki cel postawimy — to będziemy mieć. Jestem zwolennikiem paradygmatu, że lepiej umrzeć, osiągając coś wielkiego, niż całe życie cieszyć się marnością. Jeśli chodzi o wołyńskie atraktory, to podobne są w każdym regionie Ukrainy (Europy nie rozważam — dziedzictwo historyczno-kulturowe zachowali znacznie lepiej od nas, a czystymi jeziorami czy zalesionymi górami tam trudno kogoś zadziwić). To znaczy, aby zrobić coś poważnego w skali przynajmniej Europy, a najlepiej świata, musimy, aby nasze obiekty były unikalne, produktywne i trudne do skopiowania, coś w rodzaju Disneylandu, Wieży Eiffla, Egipskich piramid, Luwru, Prado, Ironbridge, Skansenu, Beamish, Bilbao. Proponuję rozpocząć od Świtezia — dlaczego by nie przekształcić go w jedno z centrów światowej turystyki rowerowej: zbudować ekologiczną ścieżkę rowerową wokół Świtezia i połączyć z lasami oraz jeziorami Szackiego Parku Narodowego? Trasa mogłaby liczyć kilkaset kilometrów. Zrobić infrastrukturę, a na zimę na ścieżkach zorganizować trasy dla narciarstwa biegowego. Przyciągnąć inwestorów, aby zbudować kilka sieciowych światowych hoteli — i jestem pewien, że za 5-10 lat miliony turystów będą cieszyć się widokami parku i wydawać środki, które wcześniej wydawano w Szwajcarii, Tasmanii, Prowansji, Irlandii. Jest jeszcze jedna droga, jak zrobić ze Świtezia centrum światowej turystyki. Wiadomo, że woda tego jeziora, a także Piasecznego, która jest tutaj w wystarczającej ilości, pomaga przy artretyzmie i chorobach skórnych (zapaleniach skóry, łuszczycy) — dlaczego by nie zainwestować w badania, opracować metodyki i zbudować nowoczesne centra diagnostyczno-lecznicze, które zapewniłyby całoroczną turystykę medyczną? W Izraelu jest Morze Martwe, a dlaczego by u nas nie zrobić Żywego Morza? Jeśli chodzi o Park Narodowy Prypeć-Stochód i Swałowicze (nadzieja i podpora obecnej władzy) oraz inne ekologiczne strony muzeów, jestem bez wątpienia ZA, jednak nie wystarczy po prostu na banerze narysować trasę (to mógł robić tylko Gelsomino — to u niego rysunki ożywały), trzeba zbadać światowe doświadczenie, a przykładów jest mnóstwo — „Ironbridge”, „Skansen”… I zrobić coś w rodzaju etnograficznej strony-muzeum. Wtedy będzie to budzić dumę, a dzisiaj to historia, która niszczeje i znika; góry śmieci, które zostawiają turyści i ekipy filmowe; emeryci, którzy cierpią z powodu braku elementarnych środków do życia — naprawdę smutne. Jeśli chodzi o Łuck, dlaczego by nie połączyć Zamku Lubarta, rynku i parku imienia Łesi Ukrainki w jedną koncepcję i nie stworzyć ukraińskiego parku rozrywki typu Disneyland, aby nie tylko z naszego państwa przyjeżdżały rodziny na wypoczynek, ale i z Europy. Zaprosić ekspertów, którzy stworzyliby projekt z najnowszymi atrakcjami, które byłyby połączone jedną ideą (Pieśń lasu czy średniowieczny etnos…). Potrzebne są chęci, obsesja i nieobojętność. A poza tym mamy wiele granic, więc możemy stać się centrum turystyki medycznej, ponieważ ceny usług medycznych u nas są wielokrotnie niższe od światowych, a poziom lekarzy całkiem przyzwoity. Przecież nie gorzej niż inni możemy świadczyć usługi w zakresie stentowania, bajpasów, przeszczepów organów, małoinwazyjnych zabiegów operacyjnych, stomatologii, leczenia onkologii. I teraz, w świetle reformy medycznej, jest fantastyczny moment, aby stymulować kapitał prywatny do inwestowania w tę branżę. I który region zrobi to pierwszy, ten stanie się „Coca-Colą”. Nawiasem mówiąc, nasza firma inwestycyjna (Volwest Group) ma zamiar stworzyć w Łucku klaster medyczny (technopark), który będzie obejmował akcelerator, inkubator przedsiębiorczości, placówki edukacyjne i medyczne, instytucje naukowe; będzie on rozwijał start-upy w dziedzinie medycyny. Jesteśmy przekonani, że właśnie dziś nadszedł czas na inwestycje w medycynę, czyli otworzyło się „okienko inwestycyjne”: reforma medyczna, COVID-19, rewolucja innowacyjna, gadytalizacja, telemedycyna, wielka różnica w cenach usług medycznych na Ukrainie i na świecie przy porównywalnej ich jakości. A poza tym możemy rozwijać turystykę eventową, mamy dobre doświadczenie, ponieważ festiwal na falach Świtezi jeszcze w latach 90. gromadził tysiące ludzi, dlaczego by go nie odnowić albo stworzyć coś nowego, przecież Jurmała w znacznej mierze żyje tylko dzięki festiwalom. To nie jest trudne i nie jest drogie, i jestem pewien, że partnerstwo prywatno-publiczne będzie tutaj również efektywne. A weźmy niemieckie miasto Kassel, gdzie mieszka 200 tysięcy mieszkańców i gdzie odbywa się światowej sławy wystawa dzieł sztuki „Documenta”, którą w ciągu kilku miesięcy ogląda ponad milion turystów; to liczba turystów, którzy odwiedzają Wołyń w ciągu 10 lat. Możemy robić coś podobnego, przecież mamy MSUMK, Łuckie Muzeum Sztuki, Muzeum Ikony Wołyńskiej itd. Wrócę do prezentacji prezydentowi szlaków turystycznych Wołynia (o MSUMK ani słowa), ale jemu, przebywającemu w Zamku Lubarta, opowiadano o karasiach i piwie, a obok, 50 metrów dalej, w Łuckim Muzeum Sztuki znajduje się obraz José de Ribery; podobnego nie ma nie tylko Ukraina, ale i Luwr, Metropolitan, a nawet Prado, a wartość rynkowa tego obrazu to 500 mln dolarów (to dla tych organizatorów spotkania, którzy nie wiedzą, kim jest Ribera). Już ten jeden obraz przy właściwym pozycjonowaniu może stać się ukraińską „Mona Lisą”, a poza tym są tam Poussin, Snyders, Lucas Cranach starszy, Ajwazowski. Rozumiem, że tego w Lublinie nie uczą, ale na Wołyniu jest wystarczająco dużo ekspertów, którzy mogą udzielić tej informacji, ale nikt ich nie pyta. Wszystkie te propozycje dotyczące tworzenia klastra turystycznego wymagają poważnych badań marketingowych, ale to nie jest trudne i na Ukrainie jest szereg firm, które w kolaboracji z zagranicznymi specjalizują się w tym. Aby to wszystko zrealizować, trzeba przeprowadzić szereg sesji planowania strategicznego, na których zweryfikować pomysły i postawić WIELKIE cele, trzeba również zaangażować lokalnych i międzynarodowych ekspertów, potem stworzyć projekty, wyznaczyć odpowiedzialnych ludzi i zrealizować je. I każdy, kto weźmie udział w tych projektach, w niedalekiej przyszłości będzie cieszył się pracą i znaczącymi osiągnięciami, tak jak teraz Samczuk cieszy się, że zorganizował pierwszy przeszczep serca; Pyłypjuk, że wyhodował międzynarodową firmę, lidera rynku; Korsakowie, że stworzyli MSUMK, Adrenalin, Nasz Kraj, CID Media Group. A poza tym chcę przypomnieć, że „dobre jest wrogiem wielkiego”, a przeciętność zazwyczaj zabija genialność – o tym trzeba pamiętać, gdy podejmuje się decyzje na korzyść codziennych celów: jak to rekonstrukcja Placu Teatralnego w najlepszych tradycjach socrealizmu, w kolejce inwalidyzacja Placu Zamkowego… Rozumiem, że są wyborcy: „…A co oni powiedzą…?”. Ale kiedy mówimy o znaczących rzeczach – trzeba to przetrzymać, trzeba zaryzykować swoją karierę, tak jak robił to Churchill, jak robił to mer Bilbao, jak robili to wszyscy, którzy osiągnęli coś wielkiego – i w długoterminowej perspektywie, jeśli byliście uczciwi, robili wszystko profesjonalnie, potomkowie waszych wyborców odwdzięczą się wam przynajmniej dobrym słowem, chociaż najlepszą wdzięcznością dla każdego człowieka jest szacunek do samego siebie, który kształtuje się, gdy uświadamiasz sobie, że zrobiłeś wszystko, co mogłeś. Jesienią będziemy mieli wybory i życzę nam wszystkim, aby wspólnoty objęli właśnie tacy wielcy, obsesyjni, profesjonalni ludzie, którzy uczynią Wołyń turystyczną Mekką – i wtedy obok nas w kawiarniach i restauracjach będą siedzieć Chińczycy, Hindusi i Afroamerykanie, a Europejczycy będą pracować jako barmani i kelnerzy. Uważam również za zasadne zaktualizowanie, że turystyka to tylko jeden z kierunków, które należy rozwijać w obwodzie, a poza tym można stworzyć klaster IT i zaprosić do nas światowe firmy z tej branży, one lubią piękną przyrodę i czyste powietrze (trzeba pomyśleć o jeszcze jakichś preferencjach). A poza tym można skoncentrować się na produktach organicznych i pozycjonować Wołyń jako region nr 1 w tym sektorze rolnictwa, a poza tym można rozwijać rolnicze budownictwo maszynowe, przecież mamy niezbędne do tego tereny produkcyjne i potężny uniwersytet techniczny (można również ściągnąć do nas z Chin globalnych producentów) itd. Najważniejsze – dobrać kompetentnych ludzi i nie zapominać o przewagach konkurencyjnych. I na zakończenie chcę ogłosić władzy „tymczasowy” rozejm (choć pozostaję przy zdaniu, że krytyka to najlepsza rada) i zaprosić do nas do MSUMK kierownictwo obwodu, wszystkich kierowników rejonów, hromad, miast, wszystkich, którzy odpowiadają za turystykę i kulturę, a także wszystkich chętnych możnowładców, których to interesuje (format i daty takiego unikalnego wydarzenia trzeba omówić w trybie roboczym). Zorganizujemy wycieczki, konferencję, która będzie miała wyłącznie praktyczny charakter (roboczy tytuł na przykład: „Turystyka i samorząd lokalny”), posłuchamy znanych w tej branży prelegentów, wymienimy się doświadczeniami, porozmawiamy o możliwych wspólnych projektach. W ramach spotkania obowiązkowo odwiedzimy Łuckie Muzeum Sztuki i Muzeum Ikony Wołyńskiej. Jestem przekonany, że takie spotkanie przyniesie wiele korzyści naszej cudownej ziemi – sławnemu Wołyniowi. Wiktor KORSAK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Malarz Wasyl Kopajhorenko: władca własnej maniery malarskiej

Andrij BUDKEWYCZ (Butkewycz), historyk sztuki Dla setek, a nawet tysięcy artystów wymarzonym celem jest odnalezienie własnego rękopisu w malarstwie. Dla większości, nawet zawodowych malarzy, to marzenie pozostaje nie do spełnienia. Wasyl Kopajhorenko posiada ten prawdziwy dar: ktokolwiek choć raz widział jego obrazy, przy kolejnej okazji nie będzie szukał nazwiska artysty w dolnej części pracy, rozpozna go od razu. Matka artysty, Ida Mykołajiwna Kopajhorenko-Trociuk, ukraińska rzeźbiarka, studiowała razem z Allą Horską. Żona, Olena Balykowa, jest zawodową malarką, syn Artem także jest malarzem, studiował w NAOMA. Sam pan Wasyl w 1980 roku ukończył Kijowski Państwowy Instytut Sztuki, wydział malarstwa. Z monologu artysty (cz. 1): „Miałem wspaniałą okazję uczyć się u Wiktora Zareckiego. W instytucie zdobyłem dobre przygotowanie w pracowni profesora Wiktora Puzyrkowa. Ale malarzem uczynił mnie Mychajło Deregus, jestem jego uczniem. Najbardziej wpłynął on na mnie i popchnął mnie do tego, co robię dziś. Wielokrotnie widziałem, jak pracuje z kolorem, jak subtelnie czuje nie tylko kolor, ale też plamę, formę, był formalistą. Idee, tematy w sztuce są ważne, ale wtedy, gdy „kładą się” na wiedzy. Artysta powinien mieć dobre wykształcenie akademickie. Zafascynowałem się haftem, technika i kompozycja stamtąd pochodzą, otrzymałem wewnętrzny impuls – do połączenia malarstwa olejnego z haftem. Petro Honczar kiedyś powiedział: „Nie sądziłem, że może istnieć takie połączenie…”. Lubię sztukę dekoracyjną, kilimarstwo. Maluję to, czego domaga się dusza. Nie lubię malować pod konkretną datę lub wystawę”. Kiedy powstał „Switowyd” – grupa ukraińskich artystów, było to wydarzenie niezwykłe, prawdziwe zjawisko… Pomysł utworzenia należał do W. Kopajhorenki, a zamysł poparli M. Pryjmaczenko, Wołodymyr Harbuz, W. Korczynskyj, Oleksandr Iwachnenko, Mykoła Storożenko, P. Honczar, Wołodymyr Szyszow. Jakie zatem fundamentalne wartości połączyły twórcze osoby? Warto zatrzymać się nad myślą Ju. Evola: „Kultura w prawdziwym i wyższym sensie, zarówno w stosunkach poszczególnych osób, jak i w odniesieniu do narodów – powstaje tylko tam, gdzie pokonano poziom totemizmu, tylko tam, gdzie element rasowy, nawet pojmowany mistycznie, nie jest ostatnią instancją; tylko tam, gdzie oprócz krwi przejawia się siła wyższa, metabiologiczna, duchowa i „słoneczna” natura, nie ta, która wypływa z życia, lecz przeciwnie, ta, która określa życie, i przy tym zmieniając je i przeobrażając, nadając mu (życiu) formę, jakiej wcześniej nie miało, uwalniając je od wszelkich domieszek zwierzęcości i wytyczając rozmaite drogi do realizacji różnych typów osobowości. W tym przypadku tradycja etniczna nie ulega zniszczeniu: pozostaje ona podstawową, nierozdzielną od tradycji duchowej. W stosunku czynników biologicznego i duchowego to właśnie drugi jest podporą pierwszego, i nigdy odwrotnie”. Ważnym czynnikiem jest świadomość narodowa, kształtująca się nie nawet przez stulecia… Istotny wpływ na nią ma środowisko, które w pewnym sensie kształtuje naród, a w naszym kraju są zarówno leśnostep, step, jak i góry… Naród, który od dawna żyje na swoim zwyczajowym terytorium, nigdy jako taki nie zniknie. W 1994 roku ukazał się katalog „Światowida”, przedmowę napisał Ihor Buhajenko. W drugim katalogu, który pojawił się w 1999 roku, wstęp i teksty o artystach autorstwa Wołodymyra Pidhory. To wydanie zgrubiało objętościowo, każdy z twórców jest tu przedstawiony pięcioma pracami. Towarzystwo wzbogaciło się o nowe nazwiska: W. Movchan, M. Horłowyj, M. Kochubej, A. Marczuk. „Bractwo świętego Alipiusza” powstało w tym samym okresie – w latach silnego duchowego wzlotu ukraińskości i było pokrewne pod względem swojej misji z „Światowidem”. Monolog artysty (cz. 2): „Kocham historię, szczególnie ukraińską, dostarcza ona strawy tematycznej. Na przykład kultura trypolska, jaka tam głębia! Tematy do obrazów biorę z mitologii, z podróży, inspiruje mnie pieśń ludowa. Teraz ludzie są inni, wsie inne, widzę te zmiany. Dawniej przekazywano doświadczenie, wiedzę, umiejętności od starszych do młodszych. Coś zniknęło, ale przyszło nowe, może i na lepsze, nie wiem…” O czym zatem przemawia malarstwo Kopajhorenki? Wsłuchajmy się w myśl W. Kyrunczyka: „Język jest świadkiem i skutkiem wiekowych procesów, wynikiem genetycznego przetrwania etnosu. Język jako wynik dziejowego biegu, to żywe drzewo myśli, które albo kwitnie, zakorzenia się i rozrasta, albo choruje, marnieje i usycha. Przez język (także malarski, A.B.) najlepiej dostrzec duchy przodków ludu, wybrać wiarę. Na jej podstawie, za jej pomocą, podobnie jak w matematyce, można wyliczyć, wyprowadzić i w odwrotnym porządku udowodnić dane historyczne, związki, ułożyć pierwotny rysunek, nieprzefałszowany przez nikogo”. „Wedy” — hymn żywej przyrody. Zachęcają ludzi do życia w zgodzie z rytmem oddechu Natury. „Witi da Bgu” — pozdrawiamy Dażboga. Wzywają do rozmowy z roślinami, zwierzętami, wiatrem, rzekami — czysto wedyjska tradycja. Satja-juga nazywana była Złotym Wiekiem, bo na planecie dominowały prawdomówność, mądrość, jedność z Bogami. Czyż nie o tym są obrazy bohatera tekstu?! I o czymś nie mniej znaczącym… Archetyp — cecha uniwersalnej podświadomości, forma (według Platona), która pod względem swojej zawartości pokrewna jest światu idei. Dziedziczne cechy psyche, rysy charakteru. Archetyp — swoisty „portret” duszy ludzkiej. Doświadczenie życiowe wypełnia te formy dobrymi myślami i odpowiednimi działaniami. Archetypy K. G. Junga, jego wielki wkład w psychologię. Wykazał, że osoba składa się z trzech kategorii — ego, osobistej nieświadomości i nieświadomości zbiorowej. W trzecią grupę wchodzi pojęcie „archetyp”. Nieświadomość zbiorowa, najniższa warstwa jednostki, „sejf” ukrytych znamion pamięci przodków. Archetypy — wrodzone idee lub wspomnienia praojców. Skłaniają one do swoistego postrzegania i reakcji na pewne wydarzenia, zjawiska; tu tkwi także zagadka wybuchów emocji z jakiegokolwiek powodu. Artysta posiada bogatą wyobraźnię. Daje mu ona możliwość precyzyjnego widzenia rzeczy, którymi wzbogacił się dzięki mitom, legendom; obrazy powstające w jego wyobraźni stają się widzialne, realne, gdy widzisz je na obrazie — wierzysz, że ten bohater istniał naprawdę kiedyś… Być może artysta obdarzony jest szczególnym widzeniem, dzięki któremu pojmuje naturę postaci swoich dzieł. W 2014 roku pojawił się projekt dwóch twórczych osób — poety i tłumacza Serhija Tkaczenki oraz artysty Wasyla Kopajhorenki. Ukazała się książka „Pod znakiem Jaryły”, która nie jest niczym innym jak dialogiem między poezją a malarstwem. Próba oryginalna, udało im się pokazać paralelizm, pokrewieństwo myśli, treści, obrazów ludzi w twórczości poetyckiej i malarstwie. Na przykład w książce sąsiadują obraz „Koszenie” i wiersz „Samemu sobie”, swoisty duet. Wsłuchajmy się w fragment z niego: „Wracać w ten kraj, gdzie przyjaciółki i druhny, Tam, gdzie ludzie myślą i działają krzywo, gdzie prawda, istota rzeczy i sumienie wciąż żyją, gdzie sens wypełnia ludzkie czyny i słowa…”. Monolog artysty (cz. 3): „Obecnie wykładam w Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjnej i Stosowanej im. Mychajły Bojczuka. Właśnie chce mi się pracować z dekoracyjną sztuką, podkreślę jeszcze raz, gdzie wszystko buduje się na kolorze. Wcześniej to było technikum, które chciano zamknąć, zlikwidować; wiele wysiłku włożył ludowy artysta Ukrainy W. Prjadka, by zachować tę placówkę edukacyjną, w tej sprawie pomógł także M. Derehus. Po odrodzeniu państwowości Ukrainy technikum stało się instytutem; również go próbowano zamknąć, bo miał narodowy kierunek. Szczególnie w oczy kłuła ta uczelnia D. Tabachnykowi, gdy ten był ministrem. Dwadzieścia lat pracy pedagogicznej, a mnie przypada do serca praca nauczycielska. Mam kolekcję, różne artefakty, zbieram je, zwłaszcza kozackie fajki. Kulę z kozackiego muszkietu noszę przy sobie…”. Pracownia twórcza artysty znajduje się na terenie Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Do tej świątyni przez wieki przychodzili oczyszczać duszę z dalekich krajów ludzie różnych warstw. Doktor psychologii O. Hubko pisał: „Tu dokonuje się misterium, wysoka magia oczyszczenia duchowego (a nie tylko „odpuszczenie grzechów”), ładowanie wysoką mocą, energią pasjonarną. Pielgrzymi intuicyjnie, instynktownie to odczuwali…” W tym pomieszczeniu, z okien którego rozpościera się wspaniały widok na wielką rzekę Dniepr, a za nią – wysokie budynki jasnych barw, tu tak dobrze się czuje… Na ścianie obraz, a z niego patrzyła na mnie jeźdźczyni na koniu, amazonka z lancą, a na dole lew jaskiniowy, po lewej stoi dąb. Znaki i symbole… Po gęstej, treściwej rozmowie z artystą, który nosi tak piękne kozackie nazwisko, wierzy się, że epoka ignorancji, zarówno w dziedzinie duchowości, jak i w polityce, zbliża się do haniebnego upadku. W niełatwych okolicznościach, lecz powstaje Odnowiona Ukraina, w której – malarze, poeci, śpiewacy, naukowcy odrodzą świetnego ducha Starego Kijowa i Ukrainy. Wasyl Kopajhorenko tę sprawę wykonywał środkami malarskimi przez całe swoje życie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...Zresztą, nawiasem mówiąc, na planie zdjęciowym jednak się spotkałem. Działo się to w miniserialu dla dzieci „Siódmy pierścień czarownicy”, w którym zagrałem rolę Iglita. — Kiedy wrócił Pan do teatru? — Moim pierwszym projektem teatralnym w Kijowie był spektakl „Walka z cieniem”. Wcześniej, jako reżyser koncertów i festiwali, miałem wiele zaproszeń i projektów. Byłem reżyserem Dni Kultury Ukraińskiej na Światowej Wystawie EXPO w Szanghaju w 2010 roku, Festiwalu Kultury Ukraińskiej w polskim mieście Sopot, koncertów na najbardziej prestiżowych ukraińskich scenach: Pałacu „Ukraina”, Operze Narodowej i innych. A wraz z początkiem wojny wszystko się zmieniło. Wielu ludzi podchodziło sceptycznie do mojej myśli o powrocie do teatru. I oto, podczas zdjęć do jednego z serialów, jeden z moich partnerów z planu pochwalił się swoim monospektaklem. Wtedy przejrzałem wiele monospektakli, zakochałem się w tym gatunku i zrozumiałem, że może to być dla mnie wyjście. Pojechałem do artystycznego kierownika Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzirja”, Ludowego Artysty Ukrainy Ołeksija Kużelnego. Wcześniej nie znaliśmy się. Ale Ołeksija Pawłowycza ogarnął ten zapał, z jakim chciałem zrealizować swój pomysł. Podczas pracy coraz więcej dowiadywaliśmy się o sobie nawzajem i w końcu powstał znakomity monodramat. Spektakl „Walka z cieniem” wielokrotnie grano na scenie teatru „Suzirja”. Wożono go na festiwal do Albanii, gdzie zdobył nagrodę sympatii widzów. Również z nim uczestniczyłem w festiwalu „Echo” w Chmielnickim. W lipcu mieliśmy przedstawić spektakl na festiwalu w Czarnogórze, ale z powodu pandemii ten festiwal odwołano. — Zapewne spektakl ma swoje szczególne cechy? — Zacznę od tego, że z reżyserem tego spektaklu, Ołeksijem Kużelnym, poznaliśmy się w łaźni. Ołeksij Pawłowycz przyznał, że chciał zobaczyć, na ile jestem fizycznie gotów do tej roli. Ponieważ gram boksera, trzeba było zacząć właśnie od plastyki, i zacząłem brać lekcje boksu. Studiowałem kulturę i historię powojennej Jugosławii, gdzie toczy się akcja spektaklu. Mikroscena teatru „Suzirja” jest przystosowana mniej więcej na 30 miejsc. Wcześniej pracowałem głównie na dużych scenach. Trzeba więc było nauczyć się pracować w warunkach, gdy widz znajduje się w odległości jednego metra od ciebie. — Dlaczego wybrano właśnie ten utwór? — To niewielka, ale jaskrawa powieść serbskiego pisarza Dragosława Mihajlovicia „Kiedy kwitły dynie”, która podejmuje niełatwe pytanie – mścić się czy wybaczać. Takie pytania zadaje sobie każdy człowiek, także ja. Książka jest dość prawdziwa i szczera, czasem surowa. To nie jest wygładzona, wykastrowana literatura. Nie wszyscy są gotowi przyjąć sztukę w takiej formie. Wielu ludzi, którzy chodzą do teatru, chce, aby teatr był dla nich świętem, upiększał ich życie. Ale istnieje też inny teatr, teatr, który stawia trudne pytania. Jest mi bliski taki teatr. A tutaj trudny temat, okrutna historia. Tytuł „Walka z cieniem” wymyśliłem sam. — Pańska kolejna monowystawa, „Chcę do Paryża”, powstała na podstawie utworu Michaiła Wiellera. — Po pierwszym monospektaklu byłem natchniony, miałem wiele pozytywnych recenzji. Od razu zacząłem szukać nowego materiału. Tym razem wystąpiłem także jako reżyser-inscenizator. To spektakl tragikomiczny. Nigdy nie byłem aktorem komediowym. Najlepiej wychodziły mi role głęboko społeczne. Umieć rozśmieszyć publiczność to wielki dar aktora. A ludzie na tym spektaklu się uśmiechają... — Kieruje Pan Art-centrum im. Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy. Jakie niespodzianki przygotowuje centrum w nowym sezonie teatralnym? — Art-centrum jest jedną ze scen Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, którym kieruje Ludowy Artysta Ukrainy Bohdan Strutynski, artysta, który z powodzeniem rozwija i modernizuje teatr. Więc my też aktywnie się zmieniamy. Obecnie jesteśmy w trakcie przygotowań do rekonstrukcji, która ma rozpocząć się w najbliższym czasie. Potrwa ona kilka miesięcy, a my przygotowujemy się do otwarcia pod koniec roku. Wstępnie uzgodniliśmy kilka kwestii z kilkoma reżyserami dotyczących wystawień spektakli muzycznych na naszej scenie. W szczególności mamy wstępne porozumienia z Ołeksandrem Dobroliubowem z Narodowej Operetki, z artystą scenografem i reżyserem Ołeksandrem Biłozubem, a także z Oleną Szczurską i Ołeksandrą Szewelową. Sam też będę reżyserować – będzie to muzyczny wodewil jednego z klasyków ukraińskiego teatru. Mam nadzieję, że w września uda nam się dać start niektórym z tych projektów, inne rozpoczniemy nieco później. Tęsknimy za widzami, widzowie tęsknią za nami. Będę szczęśliwy, gdy będziemy mogli zobaczyć się nawzajem, wymienić się pozytywną energią i dobrym nastrojem. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wołodymyr Hołosniak: «Czekam na spotkanie z widzem»

W lipcowe dni obchodził swoje jubileuszowe urodziny zasłużony artysta Ukrainy, kierownik Centrum Artystycznego im. Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy Wołodymyr Hołosniak. Dziś pan Wołodymyr – gość „SP”. — Urodziłem się w czasach sowieckich, we wsi na Lwowszczyźnie — wspomina aktor. — Leżała daleko od innych wsi, nie było tu rady wiejskiej. Z instytucji sowieckich była tylko ośmioletnia szkoła. Takie wsie nazywa się „głuchymi”. Mimo to zachowało się wiele tradycji, które widziałem od dzieciństwa na własne oczy. Cerkiew była zamknięta, ale przy niej w Wielkanoc chodzono z hajiwkami. Było wiele innych pięknych zwyczajów, wśród nich – Boże Narodzenie z wertepem. Potem nasza rodzina przeprowadziła się do innej wsi. Była lepiej rozwinięta. Oprócz szkoły był dom kultury, kółka dla dzieci. Tam spotkałem osobę, która bardzo poważnie wpłynęła na mój wybór i na to, jak potoczyło się dalej moje życie. To była matka mojego przyjaciela i kolegi z klasy. Należała do szlacheckiego rodu, pamiętała przedwojenne życie, była prawdziwą inteligentką. W rodzinie Ołeksandry Romaniwny Czerpity zobaczyłem zupełnie inne życie. Mieli na półkach wiele ciekawych książek, które brałem do czytania. Ołeksandra Romaniwna pisała wiersze, pięknie malowała, grała na instrumentach muzycznych. Na noworoczne święta i inne uroczystości przygotowywaliśmy w szkole małe scenki. Pani Czerpita pisała scenariusze i była reżyserką. Ta kobieta obudziła we mnie miłość do teatru, miłość do sztuki. Potem zacząłem się interesować tym, dokąd można pójść na studia i jak zostać aktorem. Pewnego razu zawieziono nas na wycieczkę do Kijowa. Wyprosiłem się u nauczycieli i pobiegłem na Jarosławów Wał do instytutu teatralnego. Były zimowe ferie w ostatnim roku mojej nauki w szkole. Wtedy też odbył się pierwszy etap przesłuchań przyszłych kandydatów. Żeby przyjęto dokumenty do złożenia w instytucie, trzeba było mieć szczęśliwy świstek, potwierdzający, że przeszedłeś takie przesłuchanie. Ponieważ zajmowałem się amatorskim teatrem artystycznym, znałem bajki i wiersze, postanowiłem przejść przesłuchanie już tego dnia. Ale nie przygotowywałem się specjalnie, więc go nie przeszedłem. Doradzono mi wziąć inny materiał i przyjechać wiosną. Wiosną przyjechałem do Kijowa już z mamą i otrzymałem ten szczęśliwy świstek. Lata spędzone w instytucie teatralnym (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego) uważam za najszczęśliwsze w moim życiu. Bardzo mi się poszczęściło z mistrzynią mojego kursu – Ludową Artystką Ukrainy Ireną Ołeksandriwną Mołostową. Czytałem książki zachłannie, odkrywałem dla siebie świat sztuki, poznawałem jakieś nowe rzeczy, dotąd nieznane mi informacje. Obecnie internet w pewnym stopniu wyrównuje możliwości ludzi mieszkających na wsi i w mieście, by rozwijać się kulturalnie. W tamtych czasach było inaczej. Oprócz Ireny Ołeksandriwny z wielkim ciepłem wspominam naszego wykładowcę Ołeksandra Cianowskiego. Mieliśmy dobry kurs. Wspaniałe spektakle dyplomowe. Przy okazji, teraz piszę książkę, będzie to powieść. Znaczna jej część to historia autobiograficzna. Dużą część tej powieści poświęcę właśnie instytutowi teatralnemu, Tatarce, gdzie mieścił się nasz akademik, wspomnieniom młodzieńczym. — Po ukończeniu instytutu pracował Pan w teatrach Lwowa i Kijowa. — Najpierw miałem niewielkie doświadczenie w pracy w Teatrze Kołomyjskim, który wtedy właśnie powstawał. Pokładano w nim wielkie nadzieje. Jednak pracowałem tam krótko. Potem służyłem w wojsku. Kończyłem uczelnię w 1991 roku, wkrótce ogłoszono niepodległość Ukrainy, więc służyłem już w ukraińskich wojskach pogranicznych. Ostatnie miesiące służby wojskowej upłynęły w Iwano-Frankiwsku, gdzie stacjonowała nasza jednostka. Podszedłem do swoich dowódców i zaproponowałem, że będę wozić naszych żołnierzy do teatru i filharmonii. Wtedy występowało tam trio Mareniczów i inni wykonawcy. Jeszcze podczas służby poznałem kierownictwo Iwano-Frankiwskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru, a po zwolnieniu z wojska zostałem tam pracować. To były bardzo trudne czasy. Ludzie starali się przetrwać, jeździli handlować do Polski. Po całym kraju rozwijał się spontaniczny handel. Teatr był nikomu niepotrzebny. Chodzili do niego tylko jego fani. Sale ledwo zapełniały się w połowie. Opóźniano wypłaty, żyliśmy bardzo biednie. Ale na swój sposób był to wspaniały czas. W teatrze w Iwano-Frankiwsku była świetna drużyna młodych ludzi. Mniej więcej w tym samym czasie ze mną pracował już nieżyjący Witalij Linecki, Jurij Horbunow – obecnie znany aktor i producent, prowadzący programów telewizyjnych. Wielu innych utalentowanych aktorów. Ale okoliczności zmusiły każdego z nas do szukania miejsca, gdzie można byłoby lepiej rozwinąć swój talent i w końcu zarobić pieniądze. Ktoś od razu pojechał do stolicy, jak choćby Witalij Linecki. A moja droga powrotu do Kijowa była trudniejsza i dłuższa. Najpierw postanowiłem nie jechać daleko, lecz spróbować swoich sił w Teatrze Lwowskim im. Marii Zankowieckiej. Przeszedłem przesłuchanie u Ludowego Artysty Ukrainy Fedira Mykołajowycza Striguna. Wziął mnie do teatru, kilka lat pracowałem we Lwowie. Brałem udział w spektaklach Ałły Babenko – reżyserki, która wyznawała ciekawy teatr psychologiczny. Szczególnie ciepło wspominam mój udział w jej spektaklach „Madame Bovary”, gdzie grałem Leona, i „Moralność pani Dulskiej”, gdzie wcielałem się w rolę Zbyszka. Ale potem zaistniała sytuacja boleśnie znana wielu aktorom, gdy twoje wewnętrzne potrzeby są wyższe niż to, co realnie dostajesz w teatrze. We Lwowie było wielu utalentowanych ludzi. Na wszystkie role i materiał, który brano do inscenizacji, brakowało miejsca. Oczywiście można by poczekać, ale wybrałem inną drogę. Postanowiłem wyjechać do stolicy i szukać szczęścia już tam. Opuściłem Lwów, choć wciąż z przyjemnością wspominam tamte czasy i aktorów, z którymi razem pracowałem na scenie. Szczególnie Ludowego Artystę Ukrainy Bohdana Kozaka. Moim zdaniem to jeden z najlepszych aktorów naszych czasów. Wychodzenie z nim na jedną scenę było dla mnie ogromnym szczęściem. A jeszcze Lwów natchnął mnie do pisania wierszy. Niektóre z nich weszły do tomiku poetyckiego „Ty, twój błazen i inni”. Nigdzie nie pisało mi się tak dobrze, jak we Lwowie. — Zatem znalazł się Pan w Kijowie. — Panował tu dziki kapitalizm. Kijów wrzał. Pojawiały się nowe kanały telewizyjne, próbowano kręcić filmy, teledyski, spoty reklamowe. Zanurzyłem się w to wszystko, zajmowałem się wyłącznie tym. Byłem prowadzącym programów telewizyjnych, począwszy od prognozy pogody na kanale „TET”, programów informacyjnych w Pierwszym Narodowym, programów telewizyjnych emitowanych na kanale „Era” i wielu innych. W tamtym czasie działała agencja artystyczna Art Wełes. Pracowali w niej tak znani dziś ludzie jak Wasyl Wowkun, Taras Hrymaluk, Jewhen Nyszczuk. Realizowano tu wiele festiwali, koncertów, innych projektów twórczych. Pracowałem w agencji najpierw jako asystent reżysera, a potem jako reżyser. Równolegle grałem w filmach. Przeważnie w serialach. Niestety, wtedy główne role grali w większości rosyjscy aktorzy, a ukraińscy byli w nich w tle. Ale taka praca dawała możliwość zarobienia choćby jakichś pieniędzy. Nie było łatwo, lecz trzeba było odnaleźć siebie, a także balans między możliwością zarabiania a szansą robienia tego, co jest ci bliskie. — Czy bardziej pragnął Pan grać w teatrze czy występować w filmie? — Jeśli mówić o moich marzeniach z młodości, to miałem wtedy gorącą miłość do kina. Widziałem siebie jako aktora filmowego. Od tamtej pory i do dziś jestem zakochany w ukraińskim kinie poetyckim, autorskim i artystycznym. Wcześniej traktowałem teatr jako drugi plan. Jako miejsce, gdzie mógłbym utrzymywać formę, mieć stałą pracę, wychodzić na scenę. Ale życie wszystko układa po swojemu. Tak się stało, że teatr stał się dla mnie tym punktem, tym miejscem, tą przestrzenią, gdzie się realizuję. — Czy na pewno w pamięci pozostała praca w serialu „Roksolana”? — Stało się to możliwe dzięki reżyserowi filmu, obecnie już nieżyjącemu Borysowi Niebijeridze. Mało kto wie, że początkowo miałem grać Sulejmana w młodości, a znany gruziński aktor Nodar Mgaloblisziwili, znany z roli hrabiego Cagliostro w filmie „Formuła miłości” – w wieku dojrzałym. Nawet uszyto kostiumy. Ale gwiazdy ułożyły się inaczej. Coś się zmieniło i kierownictwo projektu zaproponowało mi inną rolę – księcia Mustafy. Film kręcono na Krymie. Podczas zdjęć miałem szczęście poznać niezwykłego aktora Lesia Serdiuka. Mieszkaliśmy z nim w hotelu w sąsiednich pokojach, dużo rozmawialiśmy. Les Lesewycz stał się mi bliski duchowo. Ważne, że był to pierwszy ukraiński serial, oglądali go ludzie. Zaczęto mnie rozpoznawać na ulicy. A z Nodarem Mgalob-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Oles Honczar (Student)

Dmytro PAWŁYCZKO Oles Honczar o swojej twórczości poetyckiej pisał w 1985 roku w artykule „Od autora”, który został opublikowany w pierwszym tomie jego dzieł w dwunastu tomach. Pisał tak: „Przeczytawszy swoje frontowe poezje i dość skromnie je oceniając, autor jednak uważa, że te dawne, niekiedy może i niezdarne, wersy — jak to nie dziwne — zachowały po dziesiątkach lat swój pierwotny ładunek emocjonalny, wewnętrzną szczerość, a zatem mają prawo do spotkania z czytelnikiem”. Z poezją Olesia Honczara zetknąłem się dawno, nie raz już zamierzałem napisać o niej, jako o utworach Olesia Honczara, niezwykle ważnych dla zrozumienia całej jego twórczości. W 1941 roku, kiedy Oles Honczar był studentem Uniwersytetu Charkowskiego, napisał wiersz „Ukrainie”: Plądrowane są twoje sady, Twoje cudzoziemiec pole kraje. Już rycerzy twoich ślady W polu wiatr zamiata. Lecz mimo wszystko kocham cię, jasna, Jak wygnany syn nieszczęsną matkę. Tobie po kropli, całą, do dna Gotów krew swoją oddać. I nie straszy mnie Sybir, I nie straszą kajdan dzwony. Wielka Ukraino, wierz: Za ciebie powstaną jeszcze miliony. I obłuda upadnie, I sławosłowie zginie. Rozpostrze skrzydła młode Nieśmiertelne plemię Ukrainy! 1941 rok, Charków To pisze dwudziestodwuletni student, który wie, że za ten wiersz mogą go aresztować, zesłać na Sybir, ale dzwony kajdan go nie przerażają. Ten chłopak występuje jako przenikliwy prorok: „Za ciebie powstaną jeszcze miliony!”, i zaraz potem, w tym samym roku, w Charkowie, student Oles Honczar pisze wiersz „Łabędzie”, nie polityczny, a czysto obrazowy, metaforyczny w treści. ŁABĘDZIE Na krwawej wieczornej wodzie Białe jęczą łabędzie. Wietrze burzliwy, powieź, Jeziora wzrusz spokój. Ciszy jasnej niewolnicy, Nie znaliśmy wiek walki. Czegośmy pragnęli, dokąd płynęli? Po co na świecie żyli? Na krwawej wieczornej wodzie Białe jęczą łabędzie. Muzyka tych wersów dowodzi, że ich autor to artysta, myśliciel, który swoje duchowe przeżycie potrafi dostrzec w zjawiskach przyrody. To prawdziwy poeta! Ale jeszcze rok wcześniej student Oles Honczar w otwarcie filozoficznym wierszu pisze o swoim życiu jako o „Śpiewającej strzale”. To genialny wiersz, czytajcie go dwa, a nawet trzy razy, bo to spowiedź wielkiej duszy, która uświadomiła sobie swoje życie duchowe jako strzałę, której nie można zatrzymać, a dlatego należy ją uważać za błyskawicę, która śpiewa, jak młody człowiek i nie zna powrotu. * * * Bura trawa bez wody W gorącym konaniu legła. Nad stepem, od słońca rudym, Dźwięczna przelatywała strzała. Wszystko zagłuszyła na chwilę Siła strzały młoda. Powietrze wokół aż kipi, Jak słoneczna jasna woda. Śpiewająca strzało! Jak i ty, Przeżyć bym chciał życie. Naprzód błyskawicą iść, Nie znać powrotu. 1940 Myślę, że to jeden z najlepszych poetyckich ukraińskich utworów, które mają prawo stać obok dzieł Tarasa Szewczenki i Iwana Franki. Jest jeszcze jeden wiersz Olesia Honczara — „Ukraina”, datowany na 1943 rok. UKRAINA Ukraina — plantatorskie pole, Ukraina — tylko jarzm skrzypienie, Ukraina — płacze i lamenty, Które nie cichną nigdy! My teraz, w 2020 roku, przekonujemy się, że student Oles Honczar pisał niezwykle ważną prawdę dla nas i, być może, dla przyszłych pokoleń naszego narodu. 2020 r. Bądźmy razem! PRENUMERATA — 2020 PRENUMERATA — 2020 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Pawło MOWCZAN Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77 TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi): imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki. na 3 miesiące 56 hrywien 86 kopiejek. na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki. na rok 209 hrywien 94 kopiejki. Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

АНОНС АНОНС

Головний редактор Головний редактор Микола ЦИМБАЛЮК Микола ЦИМБАЛЮК Р е д к о л е г і я Редколегія Любов ГОЛОТА (голова), Любов ГОЛОТА (голова), Павло МОВЧАН, Павло МОВЧАН, Олександр ПОНОМАРІВ, Олександр ПОНОМАРІВ, Микола ТИМОШИК, Микола ТИМОШИК, Георгій ФІЛІПЧУК, Георгій ФІЛІПЧУК, Микола ЦИМБАЛЮК Микола ЦИМБАЛЮК, Іван ЮЩУК Іван ЮЩУК Заступник головного редактора Заступник головного редактора з виробничих питань Наталія СКРИННИК 278-01-30 (тел/факс) з виробничих питань Наталія СКРИННИК 278-01-30 (тел/факс) на 1 місяць 19 грн 82 коп.
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

на півроку 107 грн 32 коп. Ви — зі “Словом Просвіти”, бо це — Ваша газета! на 3 місяці 56 грн 86 коп. на рік 209 грн 94 коп.

Відповідальний секретар Відповідальний секретар Ірина ШЕВЧУК Ірина ШЕВЧУК Відділ культури Відділ культури Едуард ОВЧАРЕНКО 279-39-55 Едуард ОВЧАРЕНКО Відділ коректури Відділ коректури Ольга ЖМУДОВСЬКА Ольга ЖМУДОВСЬКА Комп’ютерна верстка Комп’ютерна верстка Ірина ШЕВЧУК Ірина ШЕВЧУК, Володимир ЖИГУН Володимир ЖИГУН Черговий редактор Інтернет-редактор Едуард ОВЧАРЕНКО 279-39-55 Бухгалтерія Черговий редактор 279-41-46 Ольга ЖМУДОВСЬКА Бухгалтерія А д р е с а р е д а к ц і ї : вул. Хрещатик, 10-Б, м. Київ, 01001 279-41-46 Адреса редакції: вул. Хрещатик, 10-Б, E-mail: slovo_prosvity@ukr.net м. Київ, 01001 http://slovoprosvity.org E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://prosvitanews.org.ua http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Листування з читачами — тільки на сторінках газети. Листування з читачами — тільки на сторінках газети. Відповідальність за достовірність інформації несуть автори. Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. Редакція не завжди поділяє погляди своїх авторів. При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове. І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 Відповідальність за достовірність інформації несуть автори. Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. Редакція не завжди поділяє погляди своїх авторів. При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове. І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 Надруковано в ТОВ “Мега-Поліграф”, 04073 м.Київ, вул. Марка Вовчка, 3. Надруковано в ТОВ “Мега-Поліграф”, 04073 м. Київ, вул. Марка Вовчка, 3.
Емблема «Просвіта»Prosvitianyn