Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Rozważania nad ostatnią książką Mychajła Łohwynenki

Слово Просвіти, №31 за 2005 рік

wędrówkach, wsłuchiwał się w ich głosy, „na żywo” wypowiedziane przemyślenia, koncepcje, uogólnienia. W zbiorze Mychajła Łohwynenki zawarty jest przebogaty materiał faktograficzny, oparty na najbardziej niepowtarzalnym i zadziwiającym źródle — na bezpośrednich wrażeniach, trwałych przyjacielskich czy koleżeńskich relacjach, na subtelnych, fenomenalnie czułych i trwałych receptorach pamięci. Całkiem naturalne, że książka badawcza „Do ostatniego naboju…”, wśród której charakterystyk gatunkowych zaznaczono także „wspomnienia”, Doroszenki i Jurija Łypy. Po raz pierwszy zobaczył portrety ukraińskich hetmanów, którzy walczyli o rodzinny kraj, i w ten sposób poznał historię Ukrainy, całkowicie odmienną od tej, której uczono w sowietyzowanej szkole. Z głębokiej tęsknoty za Ojczyzną pisał wiersze i prozatorskie etiudy, nawet co nieco drukował w czasopiśmie „Dozwilla”, które wychodziło dla ostarbeiterów w Plauen pod redakcją Swyryda Dowhala. Po wojnie i dwuletniej służbie w radzieckiej armii Mykoła Wasyłenko na skutek donosów tajnych współpracowników znalazł się w czekistowskich kazamatach, gdzie wyrafinowany śledczy MGB otwarcie oświadczył mu: „Ty nie wojewał, nie strielał, nie ubował, no ty nachwatałsia czużych idej i poetomu siukraińskiej i światowej literatury” był gruntownie obeznany z historycznoliterackimi wydarzeniami oraz procesem na terenie różnych regionów Ukrainy i „dobrze znał historię literackiej Odessy”, gdzie on „zainteresował się ulicą i domem, w którym mieszkał prawie dwa lata Mykoła Hohol”. Pismo i maniera stylowa Mychajła Łohwynenki reprezentują obrazowanie wyrazistych i ciekawych postaci literackich według zasady „z odległości — z bliska”. Uczony i pamiętnikarz, nieustannie sięgając do autobiograficznych epizodów, scen, fragmentów, kreśli bohaterów swojej opowieści tak, jakby to wszystko działo się dniami, całkiem niedawno, z znamiennymi i charakterystycznymi niuansami, kreskami, szczegółami. Osobiste i osobowościowe wrażenia w zbiorze „Do ostatniego naboju…” występują jako krańcowo szczegółowy i niezawodny restaurator przeszłości. Wspominając twórcę „Soboru” jeszcze w okresie „Dniepropietrowska lat czterdziestych”, Mychajło Łohwynenko przypomniał „jeden letni dzień”, który z szczególną wyrazistością wbił się w jego dziennikarsko wzrokową pamięć: „Jakoś do redakcji „Zori” (obwodowej gazety, gdzie wtedy pracował przyszły krytyk — J. H.) wieczorem, podczas mojego dyżuru przy wydawaniu kolejnego numeru gazety, do gabinetu wszedł młody, w wyblakłej na wiatrach gimnastiorce, z gęstą, czarną czupryną przystojny chłopak. Szukał kogoś z kierownictwa redakcji. Ale nie było nikogo. Wtedy on, nieco zmieszany, przedstawił się: Ołeś Honczar. Dalej żadnych wyjaśnień nie wymagano. Przede mną właśnie leżała odbita w drukarni szpalta „Zori”, gdzie na jutro, czyli na 23 czerwca 1946 roku, wychodziła w świat jego nowela „Modry Kamień”. I ja podałem ją do „korekty” samemu autorowi”. Pamięć w książce szkiców lirycznych i etiud filologicznych jest zdumiewająco polifoniczną siłą. Występuje ona i jako wiodący czynnik opowieści, i jako budowniczy-rekonstruktor obrazowanych wydarzeń, imion, procesów, i jako współtwórca analitycznych refleksji, które obficie i gęsto „rozsiedlone” są na stronach książki, a jednocześnie nie przeładowują jej czysto analitycznym materiałem, zbe koniecznie przepisywać, żeby wyprowadzić na wolność. Za to można było dostać nowy wyrok. Ja zaproponowałem ryzykowną sprawę, i on chętnie się zgodził, nawet podszukał sobie pomocnika — Iwana Mykulskiego, też poetę. Ja nie raz ukradkiem obserwowałem chłopaków, jak oni we dwóch po nocnej zmianie w kopalni starannie przepisywali mój opus do uniwersyteckiego zeszytu, siedząc w kucki na górnych pryczach. Zuchy! Niedługo potem na podstawie rozdzielnika GUŁAG-u mnie wraz z setkami innych więźniów wysłano na etap do nowo utworzonego specjalnego obozu „Kamyszewyj” (obwód kemerowski). Mykoła Wasyłenko pozostał na miejscu i jemu, jak to mówią,

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn