Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

SEKRETY PEDAGOGIKI...

Слово Просвіти, №31 за 2005 рік

“Spróbuję po kolei. Do Odessy przyjechałam w 1944 roku. Trzeba było od razu gdzieś się urządzić. Po nocach chodzili, sprawdzali meldunek. Więc poszłam do rejonowego komitetu komsomołu. Tam zaliczyli mnie jako pionierkę-opiekunkę do męskiej szkoły. Byłam niewielkiego wzrostu. Taka mała kruszynka, ale u mnie od razu zaczęła się przyjaźń z siódmoklasistami. Chłopcy poważni: ktoś w kitlu, ktoś w szynelu. Widocznie rodzice byli wojskowymi. Dzieci lgnęły do mnie. Zawsze byłam aktywna, wysportowana, wszystko mnie interesowało. Z czasem wstąpiłam do szkoły plastycznej na wydział rzeźby. Nie wiem, ale wtedy nie bardzo zastanawiałam się nad tym, co będę robić po ukończeniu i jak będę zarabiać na życie... Niepraktyczna byłam. Początkowo uczyłam pionierów. Potem przypadkowo spotkałam kobietę, która wykładała mi historię sztuki. Poleciła mnie do szkoły teatralnej, bym wykładała rzeźbę. To było już coś... Szkołę otwarto na bazie byłej aktorskiej. W tamtym czasie tylko w Moskwie przygotowywano pracowników teatru. Dla wielkiego kraju to było za mało. Dlatego też wydano dyrektywę, by otworzyć coś podobnego w Odessie. Rzeźbę wykładałam tylko pierwszemu i drugiemu kursowi. Ale czego można nauczyć w ciągu dwustu planowych godzin? Chyba tylko miętosić glinę i byle jak nadawać jej formę... Z tym nie chciałam się godzić. Jeszcze kiedy uczyłam się w szkole plastycznej, to do niektórych swoich wykładowców miałam żal. Oni, pedagodzy starej daty, nie bardzo dzielili się swoim doświadczeniem. Bywało, kurs się uczy, a ich nie ma. To bardzo irytowało. Dlatego kiedy przyszłam do pracy, poprowadziłam sprawę inaczej. W ciągu czterdziestu minut zajęć zdążyłam podejść i poświęcić uwagę każdemu. Trzeba było, żeby człowiek nauczył się widzieć, przenikać w istotę rzeczy. Zwracałam się do uczniów: “Oto lubicie wymawiać takie słowa, jak piękny, wspaniały, arcydzieło... A co to jest? Jaki sens wkładacie w to słowo? Oto kiedy zrobicie własnymi rękami coś wartościowego, wtedy zrozumiecie, co to jest piękne...”. Dążyłam do tego, żeby uczniowie “czytali” formę. Nie po prostu lepili kulę czy sześcian, a czuli różnicę między nimi. Przenikali do wnętrza... Oczywiście, uczniowie byli różni. Z praktyki pedagogicznej mam humorystyczne wspomnienie. Poznałam pewnego razu eleganckiego mężczyznę. Porządny płaszcz, drogi aktówka... “Widocznie uczony”, — pomyślałam. Ale przyjrzałam się i rozpoznałam byłego pierwszoklasistę naszej szkoły. Zapytałam, czym teraz się zajmuje... Odpowiedział, że, właściwie, nim, jako fenomenem, zajmują się lekarze. Mówił, że nigdy nie studiował rysunku, a ulepił aż takie coś. Wyciąga z aktówki fotografie głowy rzeźby Apollina. W rzeczywistości ten rzeźbiarski fragment naprędce ulepiłam ja. Było żal, że otrzyma dwóję. Teraz żałuję, że nie wypytałam dokładniej o tych lekarzy, którzy zainteresowali się “fenomenem”. W połowie lat pięćdziesiątych nas “zasztormowało”: zbuntowali się uczniowie wydziału charakteryzacji. Rzecz w tym, że kiedy otwierali szkołę, to mieli nadzieję, że z kadrami problemów nie będzie. Daremnie... Okazało się, że w Odessie trudno znaleźć pedagogów od charakteryzacji. W Moskwie — inna sprawa, tam znacznie więcej aktorów, no i szkoła z trzydziestoletnim stażem. Żeby jakoś zamknąć kadrową lukę, zaprosiliśmy starych praktyków z teatru. Oni robili wszystko, co potrzeba: postyże, peruki... Ale to nie wychodziło poza granice starczego i wiekowego makijażu. Wniknąć w psychologię postaci nie było im dane. Dlatego studenci byli niezadowoleni i nawet pisali do ministerstwa, żeby poprawili pracę dydaktyczną. To trwało dwa lata. Wreszcie przyjechała komisja. Zrobili nieznaczne zmiany kadrowe, dyrektora zostawili tego samego. On wykładał wokal. Mało go interesowały problemy innych specjalności. Wejdzie do pracowni, pobrzęczy kluczami i idzie precz. To strasznie irytowało i charakteryzatorów, i dekoratorów... Znowu przyjechała komisja. Tym razem mieli wyznaczyć nowego dyrektora. Poprzedni, osiągnąwszy wiek emerytalny, sześć lat czekał, aż go zwolnią z ciężkiego obowiązku. Można go zrozumieć. Pomieszczenia były straszne. Powojenny dwupiętrowy budynek, piwnica z wyrośniętymi ziemniakami. Pensja niewielka, żadnych perspektyw... Komu zachce się iść na takie stanowisko? Wyznaczyli mnie. To był 1958 rok, szósta rocznica mojej pracy dydaktycznej w szkole plastyczno-teatralnej. W tamtym czasie ułożyły mi się już wspaniałe stosunki z uczniami. Sami rozumiecie, latem za praktykę służyły prace kołchozowe. Chruszczow za kierownicą, więc zbieraliśmy kukurydzę. Zaprzyjaźniliśmy się... Jedna dziewczynka z Mołdawii początkowo bała się mnie. Miała niełatwy los. Urodziła się we wsi. Matka porzuciła ją dosłownie przy budzie dla psa. Dziecko tułało się między ludźmi. Była bardzo emocjonalna i wrażliwa. Jej nie lubili i raz po raz “umieszczali” w “psychuszce”... Ale to ją zahartowało, nauczyło walczyć o przetrwanie. Warto było komuś z kucharzy ukraść coś z dziecięcej racji, jak ona wybuchała w obronie swoich interesów. Kiedy wstąpiła do Odeskiej szkoły, przywiązała się do mnie. Taka oto historia... To do tego, że moje stosunki z uczniami budowały się na miłości. Mnie też było ciężko. Czasy — powojenne. Wszystko — deficyt. A do teatralnej dekoracji potrzebne były tkanina, farby, papier... Pomieszczenia ogrzewali starodawnym piecem. Więc zrozumiałam, że czas zapoznać się ze specjalnością kierownika gospodarczego. Wyszukiwać jakieś rury, farby, stolarkę... Zwróciłam się do swojej przyjaciółki — dyrektorki galerii obrazów. A ona mówi, że jutro u niej będzie minister kultury. Artyści wystawili obrazy, więc on chce kupić coś dla ministerstwa. Poradziła i mi przyjść, zapoznać się... Dzień wolny, stoję z boku i obserwuję. Minister kultury — Rostysław Babijczuk. Bardzo przystojny, niesamowicie... Od razu wybrał cztery obrazy. Nawiasem mówiąc, plotkowano o nim: “Jaki z niego minister kultury — weterynarz...”. A ja pomyślałam: “Nic sobie, nie każdy historyk sztuki oto tak od razu wybierze profesjonalne prace... Do tego trzeba mieć smak...”. Poznaliśmy się, wyłożyłam istotę problemu. Babijczuk powiedział, że jutro zajrzy do szkoły. Skrzydlata i przerażona, przybiegłam do pracy: “Minister przyjeżdża!”. Co robić? Wymyły podłogi, położyły nędzny chodnik na marmurowe schody. Wiejski, bawełniany, ale mimo wszystko niby dywan... Antykwaryczne ławki przykryły gazetkami z uczniowskimi wyrobami: jakieś gliniane jabłuszka, miseczki z papier-mâché. Popatrzył on na to wszystko i mówi: “Gorzej, niż sobie wyobrażałem”. Po tygodniu szkoła miała wszystko: hydraulikę, rury...” (Rozmowa trwa. Ale czuję, że jakoś jednostronnie. Z jakiegoś powodu nie możemy wyjść poza granice szkoły. Wyrwać się z jej korytarzy, strychów, piwnic... Tamara Mychajliwna opowiada o latach pięćdziesiątych—sześćdziesiątych, jakoś abstrahując od ówczesnych realiów społecznych i politycznych. Jakby nie było milionowych ofiar stalinizmu i późniejszych represji. Przestrzeń i czas utknęły w budynku szkoły. Próbuję określić swój stosunek do tej starszej kobiety. Na ile jej obraz jest styczny z patetycznymi frazami epoki. Tak się złożyło, że komsomołu organicznie nie akceptuję, nie mówiąc o wyższej czerwonej hierarchii... Zwłaszcza po tym, jak zapoznałam się z oceną, którą epoce dał Łeonid Kononowycz: „Nie zalecano — pisze on w powieści „Temat do medytacji” — używać słowa „naród”, „Ukraina”, „odrodzenie”, „kultura”, „świadomość”, a jeśli już ich używano, to w połączeniu ze słowami „socjalistyczny” czy „radziecki”. Nieгласно zakazane były całe masy nazwisk, które powróciły do obiegu w ciągu lat sześćdziesiątych — od Jawornyckiego do Bohdana-Ihora Antonycza... Jeszcze jednym czynnikiem, który zatruwał życie, były tłumne komsomolskie zgromadzenia...” Tak rozmyślając sobie, nie wytrzymałam i rozrzedziłam gęsty monolog pytaniem o konflikt prywatnego odczuwania świata z socrealizmem...) „Widziałam cel i na przekór wszystkim trudnościom uparcie szłam naprzód. Za wszelką cenę zrobić lepiej, profesjonalniej” Tamara Mychajliwna Kozłowa już pięć lat mieszka w Puszczy Wodycy w Domu Weteranów Sceny. Zwyczajna dwupiętrowa budowla. Za władzy radzieckiej dużo takiego nabudowano. Pensjonaty, szkoły... Wszystko to takie prostokątnie niezdarne, niewybrednie proste, ale ze swoim szczególnym zapachem. Nie wywietrzał on i z tego domu. Nieuleczalny, nieco muzealny duch „sowka” z domieszką korwalolu, smażonej ryby, starych fotografii, książek i kurzu... A jeszcze pod ubranie wpełzł jakiś dziecięcy strach. Najwyraźniej tak musi być przed spotkaniem z nieznanym. Tamara Mychajliwna — piękna kobieta. Paradoksalnie, ale w swoich osiemdziesięciu latach wydała mi się atrakcyjniejsza niż w młodych latach. Ile ona ma na tych fotografiach? Może trzydzieści, a może i czterdzieści... Kobieta w niepewnym wieku, podobna do Walentyny Tierieszkowej. Wtedy wszyscy byli podobni do Tierieszkowej... Teraz ma żywe wyraziste oczy, rzeźbione, rzeźbiarskie rysy twarzy... Ona i z zawodu jest rzeźbiarką. Prawie dwadzieścia lat była dyrektorem Odeskiej Szkoły Artystyczno-Teatralnej. Niedawno w stołecznym Domu Kina świętowano jej jubileusz twórczy. Z całej Ukrainy przyjechali uczniowie — byli absolwenci szkoły. Mieszka ona w małym pokoiku. Nieco mniej niż dziesięć metrów kwadratowych. Łóżko, szafa, stół. W kącie lodówka, kuchenka elektryczna. Tamara Mychajliwna ugotowała cudowny kompot. Rozstawiła szklanki, łyżeczki do owoców. Można i pogadać. Zaczęłam od pytania o sekrety pedagogiki.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn