Strona · s. 10strona oryginału ↗
Błagam Pana, by obdarzył pingwiny głową i ciałem jak u ludzi i uszczęśliwił je duszami — nieśmiertelnymi, lecz niewielkiego rozmiaru. A. France, „Wyspa pingwinów” (1908) TALENT W KRAINIE PINGWINÓW
Слово Просвіти, №31 за 2005 рік
nienaturalnym, ale każdy talent w pewnym sensie stanowi odchylenie od normy. Bardzo przeciętny Dmytro z „Niewielkiego dramatu” (1930), ani zły, ani dobry, tak organicznie wrósł w ideologię „krainy pingwinów”, że z całego serca formułuje jej centralny dogmat: „Myślę, że geniusze są teraz niepotrzebni”. To prawda: w tym kraju, który stał się losem Pidmohylnego, pisarz nie miał żadnych szans. Pisał nie według statutu Proletkultu. A spotkawszy jego „proroków”, zdarzało się, przechodził na drugą stronę ulicy. Przyjaźnił się „nie z tymi”, a za najlepszego przyjaciela miał Jewhena Płużnyka. W powieści „Miasto” (1927) poeta Wyhorski — literacki sobowtór J. Płużnyka i zarazem rzecznik W. Pidmohylnego — wyjaśnia: „Jestem smutnym zjawiskiem. Na granicy dwóch epok nieuchronnie pojawiają się ludzie, którzy zawisają właśnie na krawędzi, skąd widać daleko w tył i jeszcze dalej w przód. Zatem chorują na chorobę, której ludzie żadnej partii nigdy nie wybaczają — na ostrość wzroku”. Psychiatrzy posługują się terminem „moralna idiotia”. Chodzi o ludzi, którzy czynią podłość nie dlatego, że z powodu okoliczności nie mogą się od niej powstrzymać, a dlatego, że organicznie nie czują różnicy między dobrem a złem. Totalitarne reżimy kultywują moralnych idiotów. Tak, jak dobrzy gospodarze hodują świnie, obrzydliwe w swojej kalorycznej doskonałości. „Geniusze” tego pokroju nikomu nie wybaczają talentu, bo, jak melancholijnie powiedział jeszcze jeden ge
Wałerian Pidmohylny robią „pingwiny”), albo celowe — nieuchronnym, i to wybór talentów. Mamy możliwość uniknięcia wyboru, polegając na fatum. W ostatnich utworach W. Pidmohylnego widzimy przebłyski właśnie takiej pozycji, ale razem z tym autor skądinąd jakby patrzy na siebie i rozmyśla, czy takie światopogląd nie stanie się próbą taniego wykupienia się od małych pingwinich dusz.
HORYZONTY
W literaturze termin „epigoństwo” poświadcza bezdurne kopiowanie, sceny miłosne w „Niewielkim dramacie” inkrustowane są rozległymi ekskursami w biochemię (!). Trzymając w objęciach Martę, mądrą i szczerą dziewczynę, profesor instytutu medycznego Sławenko prawi jej o białkach i nukleoproteinach, a ona — zakochana do szaleństwa — radośnie słucha. Jeden Bóg wie, jak powstają takie zbiegi okoliczności, ale… Gdzieś w szufladzie mam dyplom docenta z biochemii; mogę zaświadczyć, że nukleoproteiny są jednym z wiodących związków w funkcjonowaniu żywej komórki. Za życia Pidmohylnego nie wiedziano o nich prawie nic, ale pisarz wybrał właśnie ten z kilkuset „kędzierzawych” biochemicznych terminów… Czytając „Niewielki dramat”, nie zostawiajcie bez uwagi nagłówków poszczególnych rozdziałów: „Swojski Otello”, „O, bajaderko, upiłem się tobą!” i nawet „Czworo w jednym pokoju, nie licząc dziewczyny” (zob. utwory J. K. Jerome’a). Machortrest, w którym pracuje Marta, uosabia całą „krainę pingwinów”, a Pidmohylnemu nie brakuje satyrycznych barw do jej przedstawienia. Spróbujcie określić gatunek, w którym napisano ten utwór: komedia, dramat, tragedia? Nie wiem. Nietrudno zrozumieć, które cechy swoich bohaterów pisarz uważa za podłe, lecz ogólnie nie ma skłonności do jednoznacznych ocen i publicystycznego gorączkowania. Czym przypomina sympatycznego Lowę z tego samego „Niewielkiego dramatu”: „Wyrósł z niego łagodny asceta, który zrozumiał życie i wybaczył lud
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
