Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

ODRODZENIE CZY PROFANACJA KOZACTWA?

Слово Просвіти, №31 за 2005 рік

PROJEKT W zeszłym tygodniu do opinii publicznej i mediów apelowały towarzystwo „Memoriał” im. Wasyla Stusa, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, znani naukowcy, członkowie grupy roboczej ds. przygotowania dwóch dekretów Prezydenta Ukrainy z 11 lipca 2005 roku w sprawie wsparcia państwowego dla byłych więźniów politycznych, a także w sprawie upamiętnienia ofiar represji politycznych i wielkich głodów na Ukrainie. Właściwie chodziło o pewien konflikt. Najwyraźniej realizacja dekretów prezydenckich, w szczególności dotyczących „rozwiązania do 26 listopada kwestii utworzenia Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej”, jest blokowana przez kręgi urzędnicze i komercyjne. Powiedzmy, wcześniejszą publiczną deklarację Prezydenta Wiktora Juszczenki podczas wiecu-requiem w Bykowni o tym, że wspomniany Instytut zostanie umieszczony w Pałacu Październikowym, gdzie od 1934 roku GPU torturowało ukraińską inteligencję, poszczególni lobbyści imprez komercyjno-rozrywkowych w pałacu zdołali zrewidować. Przewodniczący stołecznego oddziału „Memoriału” Roman Krucyk obawia się, że potężną ideę utworzenia Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (nawiasem mówiąc, takie instytuty, mając nadzwyczajną wagę społeczno-historyczną, efektywnie działają w Polsce, Estonii, na Węgrzech) mogą ograniczyć do formalno-wystawowego poziomu gdzieś w piwnicznym pomieszczeniu. Przypomniał, że utworzona w 1996 r. Państwowa Komisja Międzyresortowa ds. Upamiętnienia Ofiar Wojny i Represji Politycznych nie dość, że łączyła zupełnie różne problemy i była upoważniona (paradoksalnie!) do zawierania umów międzypaństwowych, to realnie nie zrobiła nic nawet podczas obchodów 70. rocznicy wielkiego głodu i 60. rocznicy zwycięstwa nad faszyzmem. Nie wykonano decyzji o utworzeniu Państwowego Kompleksu Historyczno-Memoriałowego ofiar wielkiego głodu, represji politycznych i przymusowych deportacji. Na papierze pozostały postanowienia o utworzeniu rezerwatu „Mogiły Bykowniańskie” oraz o parlamentarnych przesłuchaniach w sprawie upamiętnienia ofiar wielkiego głodu 1932—1933 lat. „Istnieje polsko-ukraiński dokument w sprawie upamiętnienia, — zaznaczył pan Krucyk. — Co może robić strona polska na naszym terytorium? Prowadzić wykopaliska, stawiać pomniki, tabliczki z napisami. Strona ukraińska może tylko porządkować cmentarze w byłych ukraińskich wsiach… Jeśli urzędnictwo zabierze się za tworzenie Instytutu Pamięci Narodowej albo zacznie kierować nim, albo też kierować będzie Akademia Nauk, to, najwyraźniej, z tego Instytutu nic nie będzie. W Instytucie powinni być naukowcy, którzy dawno pracują nad tym, musi być narodowo świadoma młodzież. Instytut musi być strukturą z uprawnieniami departamentu państwowego, mieć filie w każdym obwodzie”. Oprócz tego, Roman Krucyk poruszył także kwestię dyskryminacyjnego ustawodawstwa: „W 1996 r., kiedy Moroz był Przewodniczącym Rady Najwyższej, przyjęto Ustawę o statusie socjalnym weteranów, gdzie wprowadzono taką kategorię ludności, jak bataliony niszczycielskie, i przedłużono im okres wojny do 1952 roku. Dzisiaj takich kategorii nie ma w ustawodawstwie ani Rosji, ani Białorusi. Byli funkcjonariusze Smiersza, kadebiści różnymi sposobami jadą na Ukrainę, bo tutaj są ulgi i wysoka emerytura. Nie można mówić o pojednaniu, kiedy istnieje taka sytuacja. Sama ustawa o rehabilitacji ofiar represji politycznych została powierzona do wykonania tym samym organom karnym, które były współwinne represji”. Ze swojej strony, znany profesor, doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk podkreślił, że problem przywrócenia pamięci narodowej obecnym pokoleniom naszych obywateli jest bardzo aktualny: „Nie zdołaliśmy doprowadzić do upamiętnienia tych, którzy walczyli o Państwo Ukraińskie. Ja osobiście stawiam pytanie nie tylko o uznanie żołnierzy UPA czy podziemia OUN. Uważam, że trzeba było od samego początku, od 1991 r., KONTYNUACJA TEMATU Trzeba nazwać rzeczy po imieniu i przestać udawać, jakoby wszyscy ci „hetmani” oraz „wierzchni atamani”, którzy rozmnożyli się w ostatnich latach, wraz z ich „generalskim” otoczeniem są „reprezentantami” Ukraińskiego Kozactwa. W większości — to sprytni działacze, którzy pod marką kozackiego „odrodzenia” robili swoją karierę polityczną albo rozwiązywali własne problemy finansowe, wyrządzając swoim „kozaczeniem” ogromną szkodę współczesnemu ruchowi kozackiemu. Tak, istnieje ogromna liczba różnorodnych „kozackich” przedsiębiorstw, które w rzeczywistości są zwykłymi prywatnymi przedsiębiorstwami. Całkowita zależność „kozaka” od dyrektora-„atamana” determinuje sztuczność „kozackiego” towarzystwa. Do tego o opanowaniu historycznych tradycji kozackich, o odpowiednim samodoskonaleniu nowo nawróconych kozaków praktycznie nie ma mowy, albo wszystko to ma charakter formalny. O jakim szkoleniu nowicjuszy może być mowa, kiedy dla większości kierowników realne dziedzictwo kozackie jest terra incognita. Wśród takich przedsiębiorstw wyróżniają się różnorodne firmy ochroniarskie, do składu których angażują byłych wojskowych, co nadaje specyficznego zmilitaryzowanego zabarwienia wspomnianym formacjom. Pod „kozacką” flagą działają także taksówki, sklepy i inne struktury, gdzie wszystko zależy od ambicji dyrektora. W rolnictwie pojawiły się poszczególne „kozackie” gospodarstwa farmerskie, które także zbudowano „odgórnie”. Nawiasem mówiąc, deklaracje poszczególnych przywódców (jak choćby Atamana „Wojska Zaporoskiego” O. Panczenki) co do wprowadzenia kozackiej samoorganizacji na wsi w warunkach braku stałych tradycji kozackiego samorządu, w istocie stają się przykrywką skupienia dodatkowych dźwigni władzy w rękach miejscowych przewodniczących rad wiejskich i kierowników przedsiębiorstw rolnych, „wybranych” przez miejscowych „atamanów”. Możliwe, że to przygotowanie do przyszłej szerokoskalarnej prywatyzacji gruntów rolnych. Najciekawszy wzorzec tworzenia „kozackiej elity” stawiać pytanie o określenie statusu bojowników o państwo ukraińskie i do tej listy zaliczyć wszystkich tych, którzy walczyli o państwo ukraińskie, poczynając od 1917 roku aż do 1991 roku. Bo ci powstańcy w Chołodnym Jaru czy w połtawskich lasach walczyli przeciwko władzy bolszewickiej w latach 20., i ci przedstawiciele ukraińskiej elity, którzy podnosili głos w obronie ukraińskiej duchowości w latach 20.—30., — oni również zasłużyli na prawo nazywania się bojownikami o państwo ukraińskie. Ci zaś, którzy wyjechali na Zachód, ogłosili całemu światu o hołodomorach w Ukrainie, wymagali od demokratycznego Zachodu, aby zwrócił się twarzą do Ukrainy. Wreszcie, przybyli oni w 1941 r. w grupach pochodnych, by odnawiać ukraińską państwowość… Tak samo, jak i ci, którzy w powojennym czasie kontynuowali walkę o Ukrainę: czy zbrojnie, czy słowem, czy wywieszaniem flag w latach 60.—70., czy apelami o odnowienie państwa ukraińskiego, tacy jak Wasyl Stus, Wasyl Symonenko, Iwan Dziuba, Jewhen Swerstiuk. Wszyscy oni muszą otrzymać status bojowników o państwo ukraińskie”. Inny profesor, doktor nauk fizyczno-matematycznych Wasyl Szenderowski oświadczył, że Instytut powinien zwracać społeczeństwu nieznane imiona ukraińskich uczonych, na przykład Borysa Balińskiego, Erwina Chargaffa, Borysa Hrabowskiego itd. W tej sprawie Wołodymyr Serhijczuk dodał: “Obecnie w Kijowie billboardy wzywają do kochania się, bo Ukrainie, rzekomo, brakuje noblistów. Oni nie wiedzą, że Ukraina dała 2 laureatów, którzy nie wyrzekali się ukraińskości. To Heorhij Szarpak, rodem z Sarn na Rówieńszczyźnie, i Petro Kapica, który chociaż urodził się w Kronsztadzie, ale jego rodzice pochodzili z Wołynia, i on nigdy nie wyrzekał się tego, że jest Ukraińcem, zawsze chodził w wyszywance. O Miecznikowie, który urodził się na Charkowszczyźnie, nawet nie będę wspominać”. Były dysydent Jewhen stanowi “Kozackie Wojsko Zaporoskie Ukrainy” (Najwyższy Ataman D. Sahajdak), które nagradzało orderami i nadawało “generalskie” pagony setkom znanych ludzi (często z zagranicy, w tym i W. Czernomyrdinowi) bez jakiegokolwiek wcześniejszego “ukozaczenia”. Warto zaznaczyć, że większości “kozackich” struktur też są właściwe takie podejścia, prawda że w mniej spektakularnych skalach. Zasady kozackiego “odrodzenia” w pewnym stopniu są właściwe większości ogólnoukraińskich struktur kozackich, z wyjątkiem nielicznych miejscowych organizacji kozackich, które nie wyróżniają się licznymi rejestrami. Sztuczność większości “kozackich” tworów spowodowała ich pełną sterowalność z góry — nawet nie przez oficjalnych “hetmanów”, a przez pewne ugrupowania polityczne i wierchuszkę władzy. Zamiast tworzenia sprawnego oddolnego ogniwa ruchu kozackiego, które ma być bezpośrednią podstawą środowiska kozackiego, mamy zaformalizowane kostiumowe fantomy. Główną cechą ruchu kozackiego staje się noszenie nowoczesnych mundurów z wymyślonymi orderami i przeprowadzanie uroczystych rad (które przypominają zebrania partyjne czy narady czasów radzieckich) z obowiązkowym “Budźmo — hej!” podczas “kuleszowo-furszetu”. I żadnego śladu przejawu kozackiej dzielności, która zawsze była przesłanką przynależności do kozacko-rycerskiego środowiska. Dzisiaj trzeba przyznać, że kozactwa jako stanu odrodzić nie tylko nie można, ale i nie potrzeba, bo to echo przedwczorajszego dnia. Jednak trzeba aktualizować wszystko, co cenne z naszego dziedzictwa narodowego. Z tego względu warto zarekomendować prawdziwym miłośnikom tradycji kozackich, a także kierownictwu państwa, by nie spieszyli się z uchwaleniem “Programu odrodzenia Ukraińskiego kozactwa na lata 2006—2010”, bo ten program bez gruntownej zmiany ruchu kozackiego na zasadach realnego odrodzenia dziedzictwa kozackiego pozostanie zakładnikiem nakreślonych wyżej niespójności i profanacji. W nr 25 (298) “SP” z 23—29 czerwca 2005 r. opublikowano artykuł “Administracyjne hetmaństwo, albo kłopot dla Juszczenki”, w którym poruszono pytanie o celowość istnienia licznych współczesnych formacji kozackich, które wykorzystują przyznane im ulgi, w szczególności dotyczące wydzielonej ziemi i pomieszczeń, do realizacji cieniowych schematów komercyjnych, do wątpliwej działalności politycznej itd. Ten temat rozwija kandydat nauk historycznych, współzałożyciel Pierwszego Kozackiego Ziemstwa (1984 r.), Ataman “Azowskiego Wojska Kozackiego” Ukraińskiego kozactwa Wadym ZADUNAJSKYJ.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn