Strona · s. 9strona oryginału ↗
Bez prawa do porażki
Слово Просвіти, №31 за 2007 рік
czasu się rozpoczął… Dalej podaję stenogram mojego wykładu, nagranego na dyktafon.
* * *
4 lipca minęło 200 lat od urodzin społecznego, politycznego i wojskowego działacza, generała i narodowego bohatera Włoch Giuseppe Garibaldiego (1807–1882). Garibaldi był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli rewolucyjno-demokratycznego ruchu XIX w. w walce o wolność uciskanych narodów Europy i Ameryki Południowej. Dlatego jeszcze za jego życia nazywano go „rycerzem dwóch półkul Ziemi”. Garibaldi odegrał decydującą rolę w wydarzeniach, które przesądziły o losach Włoch: w obronie Republiki Rzymskiej w 1849 r., w działaniach bojowych strzelców alpejskich przeciwko austriackim okupantom w 1859 r., w lądowaniu „Tysiąca” na Sycylii i rozgromieniu despotycznego reżimu neapolitańskich Burbonów w 1860 r., w wyzwoleniu Wenecji w 1866 r. i innych.
…Wiadomo, że w wyzwoleńczych wyprawach Garibaldiego bezpośrednio uczestniczyli nie tylko Włosi, a i Polacy, Chorwaci, Rosjanie – ochotnicy-rewolucjoniści. A czy nie było wśród nich Ukraińców? Czy nie istniały bezpośrednie związki Garibaldiego z Ukrainą, z Ukraińcami? Odpowiadając na pierwsze pytanie, wymieńmy tylko kilka nazwisk. Adiutantem Garibaldiego w legendarnym „pochodzie Tysiąca” był geograf i socjolog Lew Iljicz Mieczników – brat znanego ukraińskiego i rosyjskiego… [dalsza część zdania w oryginale nieczytelna] …Krasowski, przebywając we Włoszech, wielokrotnie spotykał się z Garibaldim, zapoznawał się z jego doświadczeniem rewolucyjnej walki i uważał się za jego ucznia. Po powrocie na Ukrainę znów pogrążył się w wirze życia rewolucyjnego. W szczególności Krasowski rozpowszechniał odezwę do żołnierzy z wezwaniem, by nie tłumić siłą broni chłopskich wystąpień. Za to w 1862 r. został aresztowany i wysłany na dożywotnią katorgę na Syberię. W 1868 r. rewolucjonista tragicznie zginął podczas nieudanej ucieczki.
Propagowaniem idei i działalności Garibaldiego zajmował się na łamach gazety „Kijewski Telegraf” Ja. Bekmen. Pod koniec 1850 r. na adres sztabu Garibaldiego w Genui przychodziły z Ukrainy pieniądze na zakup broni i wyposażenia dla armii wyzwoleńczej.
Wyczyny Garibaldiego znalazły odbicie w twórczości Marka Wowczka, A. Swydnickiego, H. Daniłewskiego, M. Dragomanowa, M. Maksymowicza, S. Rusowej, M. Kocyubińskiego. Pedagog i literaturoznawca, działaczka społeczna i kulturalno-oświatowa Zofia Rusowa, na przykład, wydała w Rostowie nad Donem w 1906 r. książkę „Biografia G. Garibaldiego, wyzwoliciela Italii”.
…Teraz zwróćmy się do drugiego pytania: czy istnieją bezpośrednie, bliskie związki Garibaldiego z Ukrainą, z Ukraińcami? Syn marynarza, Garibaldi wcześnie pokochał morze, został prawdziwym żeglarzem… [mówił] o tym, nad czym już nie raz zastanawiał się Garibaldi: o dawnej wielkości Włoch i o ich obecnym upokarzającym stanie, o samowoli feudalnych władców w kraju rozdartym na osiem księstw i królestw, o znienawidzonym uciskiu Austriaków, którzy zajęli północ Włoch… Mówca wzywał do wstąpienia do tajnego stowarzyszenia „Młoda Italia” i przygotowywania się do powstania zbrojnego…
Jakaś siła poderwała Garibaldiego, rzucił się do nieznajomego ze słowami: „Przysięgam, że od tej chwili jestem twoim towarzyszem na całe życie!” I rzeczywiście, to przypadkowe spotkanie odmieniło całe dalsze życie Giuseppe Garibaldiego. Wstąpił on na drogę rewolucyjnej walki i nie zszedł z niej aż do końca swojego życia…
(Zauważę, że przed rewolucją Tahanrog i okręg tahanroski wchodziły, podobnie jak Mariupol i powiat mariupolski, w skład guberni jekaterynosławskiej, czyli w skład Ukrainy, albo – według ówczesnej terminologii – Małorusi.)
I dziś o tym jasnym epizodzie biografii Garibaldiego przypomina obelisk stojący na brzegu Morza Azowskiego w Tahanrogu. Na nim znajduje się płaskorzeźba Garibaldiego i napis: „W 1833 roku Giuseppe Garibaldi, przebywając w Tahanrogu, przysiągł poświęcić swoje życie sprawie wyzwolenia swojej ojczyzny Włoch. Pod przewodnictwem narodowego bohatera Włoch Giuseppe Garibaldiego kraj został wyzwolony i zjednoczony”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
