Strona · s. 14strona oryginału ↗
ZRZUCIĆ WENECKI BERET…
Слово Просвіти, №31 за 2007 рік
Uliana GLIBCZUK
W wydawnictwie „Juniverse” w serii „Laureaci Nagrody Nobla” ukazała się książka Jeana-Paula Sartre’a „Drogi wolności. Wiek dojrzały” w przekładzie Leonida Kononowycza. Żyli sobie Marcel, Mathieu, Gabrielle i Ivich. Wszyscy oni wyszli spod pióra noblisty Jeana-Paula Sartre’a z jego filozoficznej pracowni. Sartre smakował wolność. Próbował jej na czubku języka, płukał nią gardło… Wolność była dla niego zbyt realna, jakaś aż cielesna, by wytwarzać abstrakcje i wyciskać ją z gęstych wyziewów społeczeństwa. Wolność, gdy nie ma tyranii? Wolność, gdy demokracja? Wolność, gdy słowo rozwiązane i wolne? Ha-ha-ha! Słyszeliby państwo, jak żółcią szydzi pan Sartre… Wielki egzystencjalista, którego nie mniej wielki filozof Emil Cioran nazwał „złośliwym żółtym starcem”. Wybaczmy to Cioranowi. Sam pielęgnował ludzką… pogardę? Jakoś nie zdołało mi się pióro napisać — nienawiść… Tak więc Sartre urodził Mathieu, Gabrielle, Ivich i Marcel, aby na ich losach poćwiczyć się w sztuce bycia wolnym od społecznych narośli. Właściwie, by udowodnić, że wolność w żaden sposób nie przecina się ze społeczeństwem, urodził jeszcze jednego bohatera — komunistę Brunea. Akurat takiego, który rzekomo wyznawał znane hasło: „Wolność, równość, braterstwo”. Sartre nie to, żeby znęcał się nad swoim Bruneau… Widać, że wielki egzystencjalista sam był trochę lewicowy. Bruneau wyszedł mu jako mocny kloc. Taki sobie niezniszczalny Pinokio. Ale to już ja sobie pozwalam na sarkazm… A Sartre nie ironizował. Tylko tak miękko ułożył, że walka o wolność innych nie jest drogą do własnej wolności. Jego ulubieniec — Mathieu. Wykładowca-filozof, któremu już jest ponad trzydzieści lat. Wiek dojrzały… Ukochany Sartre musiał włożyć choć cząstkę osobistego „ja” w swoje dzieło. Musiał… Sartre pisał i obserwował siebie, młodszego Sartre’a-Mathieu… „— Nie jest zbyt ciekawe badanie siebie, — powiedział prosto Mathieu. — Wiem, — odparła Marcel, — ale to nie cel, to środek. Aby uwolnić się od samego siebie: patrzeć na siebie, sądzić siebie — to twoja ulubiona pozycja. Patrząc na siebie, wyobrażasz sobie, że nie jesteś tym, na co teraz patrzysz, że jesteś niczym. Zasadniczo to twój ideał: być niczym. — Nie. To nie to. Ja… ja chciałbym zależeć tylko od siebie…” Czyż nie tak, wolność jest piękna w słownych szatach? Ale w rzeczywistości w życiu jest zupełnie naga. W wieku siedmiu lat Mathieu świadomie roztrzaskał ciężki porcelanowy wazon. I powiedział w myślach: „Zrobiłem to ja”. Poczuł dumę, poczuł się wolny od świata, bez przywiązań, bez rodziny, bez korzeni… W wieku dwudziestu jeden lat, wnikając w filozoficzną wytworność Spinozy, powiedział: „Sam się uratuję”. Setki razy powtarzał swoje ślubowanie. Słowa zmieniały się z wiekiem, z poziomem intelektualnym, ale ślubowanie było to samo, co we wczesnym dzieciństwie… Zależeć tylko od siebie… Powtórzył je także w wieku trzydziestu czterech lat, na ławce wilgotnego parku. I zobaczył siebie z boku: dorosły zmęczony mężczyzna… Może jeszcze zdecydować, czy jechać na wojnę do Hiszpanii, czy zostać w słodkiej mieszczańskiej Francji, wstąpić do partii komunistycznej czy być wolnym odszczepieńcem, żenić się z Marcel czy się rozejść… Może… Ponieważ wolność jest poza moralnym wyborem… I jest wolny, by wybierać, żeby zależeć tylko od siebie. Tylko dlaczego jest mu tak ciężko? Dlaczego aż słabnie pod ciężarem życia? Gdzie radość, gdzie mięśnie nabite krwią, gdzie obojętność wobec moralności i amoralności? To, co działało w młodości i było lekkie i niezauważalne, w wieku dojrzałym doprowadziło do poczucia porażki, upadku… Biedny Mathieu. Wśród odłamków iluzji jest wolny w trumnie swojego życia… Czy warto wyciągać jeszcze jakieś wnioski? Może tylko po cichutku, żeby nikt nie usłyszał… Niejedna mądra głowa biła się nad zagadką wolności. I zdejmowała wenecki beret przed własną porażką…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
