Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

DROGA DO WIELKIEJ WOJNY OJCZYŹNIANEJ PROWADZIŁA PRZEZ DRUGĄ WOJNĘ ŚWIATOWĄ (Na podstawie badań Johna Kolaskiego, autora książki „Partnerzy tyranii”)

Слово Просвіти, №31 за 2008 рік

nie stanowiła kwestii współpracy wojskowej. Wracał do Moskwy przez Berlin. Wkrótce Beneš dowiedział się, że treść rozmów jest znana Niemcom. Poinformował o tym Stalina. W 1937 r. wraz z Tuchaczewskim rozstrzelano prawie wszystkich, którzy przeszli szkolenie w Reichswehrze. Heydrich później chwalił się Canarisowi, że uczynił to na rozkaz Hitlera. Ofiarami czystki padło trzech marszałków, 13 generałów armii i 62 dowódców korpusów. Rządy Francji, Wielkiej Brytanii i Niemiec przestały poważnie traktować możliwą skuteczną rolę Rosji w jakimkolwiek konflikcie zbrojnym. Neville Chamberlain w marcu 1939 r. pisał: „Muszę przyznać, że nie ufam Rosji. Nie wierzę, że jest zdolna prowadzić jakiekolwiek aktywne działania ofensywne. Wątpię w jej zamiary… Poza tym nienawidzi jej i nie ufa jej wiele małych państw, zwłaszcza Polska, Rumunia i Finlandia”. 29 września 1938 r. na konferencję w Monachium zaproszono Mussoliniego, Chamberlaina i Daladiera. Rosji i Czechosłowacji Hitler nie zaprosił. Uczestnicy zaaprobowali oficjalny demarsz Hitlera dotyczący pełnego oderwania Sudetów, zamieszkanych przeważnie przez Niemców, i zmusili do tego Czechów. 1 października niemieckie wojska zaczęły zajmować Sudety. Rosjanie ponownie deklarowali gotowość do wspólnych działań z Wielką Brytanią i Francją w obronie Czechosłowacji. Przywódcy Kremla dobrze wiedzieli, że ani Anglia, ani Francja, a nawet oni sami nie są gotowi do przeciwstawienia się wojskowej machinie Niemiec i że żadna pomoc nie mogłaby dotrzeć na czas. Hitler rozstrzygnął kwestię czeską bez jednego strzału. Następna była Polska. Posiadała ona nie tylko część dawnych pruskich ziem, lecz także oddzielała je od siebie. Do tej wojny Hitlerowi był potrzebny pewny tyłów — Stalin. 10 października Tippelskirch donosił: „Wygląda na to, że w Komisariacie Spraw Zagranicznych trwają nowe czystki. Panuje tam depresyjny nastrój…” 4 maja 1939 r., zaraz po odwołaniu Litwinowa ze stanowiska komisarza spraw zagranicznych, aresztowano jego osobistego sekretarza Nazarowa. Nielicznym udało się uniknąć nowej czystki. Stalin wyciągnął dywan spod rosyjsko-brytyjsko-francuskich rozmów: Litwinowa zastąpił Mołotow. W okresie marzec–maj 1939 r. Wielka Brytania zdecydowanie podjęła zobowiązania dotyczące bezpośredniej jednostronnej pomocy wojskowej dla Polski, Rumunii, Grecji i Turcji w razie nieprowokowanej agresji. Rosjanie przedstawili propozycję przeciwną: zgodę na przejście wojsk rosyjskich przez Polskę i Rumunię oraz zapewnienie gwarancji, że państwa bałtyckie nie skapitulują przed Niemcami w trakcie wojny. Rządy polski i rumuński odmówiły, obawiając się, i to nie bez podstaw, że „przejście” mogłoby stać się „stałą okupacją”. 15 czerwca Grigorij Astachow (tymczasowy pełnomocnik w sprawach ZSRR w Niemczech, „romantyczny dyplomata”, z pochodzenia kozak doński, zmarł w obozach) informował Draganowa, bułgarskiego posła w Berlinie, rozumiejąc, że ten przekaże w kręgach niemieckich informację o tym, że „Związek Radziecki oczekuje możliwych zmian politycznych. Możliwe jest zawarcie umowy z Anglią i Francją. Gdyby Niemcy zadeklarowały, że nie mają wobec Związku Radzieckiego agresywnych zamiarów i chcą zawrzeć pakt o nieagresji, to Związek Radziecki prawdopodobnie powstrzymałby się od zawarcia umowy z Anglią”. Dzień po tej rozmowie Ribbentrop poinformował M. Shiratoriego, japońskiego posła w Niemczech, że „Niemcy zamierzają podpisać pakt o nieagresji z ZSRR”. Oczywiście decyzja Hitlera zapoczątkowała aferę. Planował atak na Polskę w czasie, gdy Wielka Brytania i Francja przygotowywały się do odparcia. Rozgromienie Polski, jego zdaniem, miało nastąpić szybciej, niż państwa zachodnie zdążą zebrać siły do interwencji. Aby zdążyć zapewnić sobie gwarancje tajnej zgody Rosjan, wyznaczył datę ataku na 26 sierpnia. Rosjanie postanowili wykorzystać sytuację. Obecność zaproszonych do Moskwy na rozmowy angielskiej i francuskiej misji wojskowych dawała Stalinowi więcej dźwigni nacisku na Niemców w rachubie na większe ustępstwa. 27 lipca 1939 r. Schnurre (kierownik referatu Europy Wschodniej w wydziale polityki gospodarczej MSZ Niemiec) zaprosił na obiad Astachowa i Babarina, przewodniczącego rosyjskiego przedstawicielstwa handlowego. Schnurre przedstawił zalety porozumienia Rosji z Niemcami w następujący sposób: „Co Anglia może zaoferować Rosji? W najlepszym razie udział w wojnie europejskiej i wrogie nastawienie do Niemiec, ale żadnego pożądanego wyjścia — dla Rosji. Co moglibyśmy zaoferować my? Neutralność, możliwość pozostania poza konfliktem europejskim, a jeśli Moskwa zechce — rozwój interesów niemiecko-rosyjskich, które nadal będą służyć obu państwom”. Wynik został określony — podział Europy Wschodniej. Pozostało tylko omówić szczegóły. 3 sierpnia Schulenburg konsultował się z Mołotowem i potwierdził uznanie radzieckich interesów w Polsce i na Bałtyku. Na niemieckie propozycje Mołotow odpowiedział 17 sierpnia. Do paktu o nieagresji należało dołączyć „specjalny protokół, który ma określać interesy sygnatariuszy w kwestiach polityki zagranicznej i który ma stać się integralną częścią paktu”. Hitler dotąd pozostawał w napięciu — starał się uniknąć wybuchu wrogości w stosunkach z Polską, zanim zostanie zawarty układ z Rosją. Układ handlowy z Rosją podpisano w Berlinie 19 sierpnia. Tego samego dnia Mołotow przekazał Schulenburgowi projekt paktu o nieagresji z następującym postskryptum: „Pakt obowiązuje tylko wtedy, gdy równocześnie zostanie podpisany specjalny pro- Hitler wita Ribbentropa po podpisaniu Paktu. Protokół powinien być częścią paktu". 20 sierpnia Hitler przekazał osobiste przesłanie Stalinowi, w którym podkreślił podobieństwo poglądów i wyraził nadzieję, że Ribbentrop może przybyć najpóźniej 23 sierpnia. Stalin niezwłocznie oświadczył, że się zgadza. Hitler był zachwycony, bił pięściami w ścianę z krzykiem: „Pokój mam w kieszeni!” Tymczasem na sesji misji wojskowych Anglii, Francji i Rosji 21 sierpnia Woroszyłow zaproponował przerwać rozmowy „na długi okres” do odpowiedzi na „kardynalne pytanie”. 22 sierpnia generał Damines, szef francuskiej misji wojskowej, był gotów dać twierdzące odpowiedzi na „kardynalne pytanie” — zgodę na przejście rosyjskich oddziałów przez terytorium Polski. Woroszyłow poprosił o przejrzenie dokumentu. Kiedy generał udzielił ustnej gwarancji, usłyszał: „Poczekajmy, dopóki we wszystkim nie będziemy pewni… Możliwe, że w tym czasie zajdą nowe wydarzenia polityczne”. Ribbentrop przybył w południe 23 sierpnia 1939 r. z zapowiedzią Hitlera, że „wszystkie problemy Europy Wschodniej mają być uzgadniane wyłącznie przez Niemcy i Rosję”. Układ podpisano późnym wieczorem. W oficjalnym sprawozdaniu Ribbentropa mówiono: „W toku rozmowy pan Stalin mimowolnie wzniósł toast za Führera: »Wiem, jak wielu Niemców kocha Führera. Chciałbym postąpić podobnie i proponuję wypić za jego zdrowie«”. Oficjalny pakt był prostym układem o nieagresji. Bardziej znamienny był tajny aneks — protokół z jasnym określeniem, że rosyjska strefa wpływów obejmuje Finlandię, Estonię, Łotwę, Besarabię oraz terytoria ukraińskich i białoruskich ziem etnicznych na wschód od Wisły i Sanu w Polsce (prawo do Litwy Moskwa otrzymała dopiero po upadku Polski, w zamian za przekazanie Niemcom części ukraińskich ziem etnicznych). Sprawozdanie Mołotowa dla Rady Najwyższej ZSRR z 31 sierpnia 1939 r. zostało opublikowane następnego dnia w „Prawdzie”: „Związek Radziecki podpisał pakt z Niemcami i zapewnia, że pokój między narodami ZSRR i Niemiec leży w interesie wszystkich narodów, w interesie powszechnego pokoju”. Wiadomość o podpisaniu wstrząsnęła światem. W związku z podpisaniem paktu podano oficjalne radzieckie wyjaśnienie: „Przyjęcie niemieckiej propozycji paktu o nieagresji było wymuszone przekonaniem o niemożności podpisania układu o wzajemnej pomocy lub traktatu wojskowego z Wielką Brytanią i Francją”. Moskwa zawarła pakt z Berlinem nie dlatego, że nie było innego wyjścia z sytuacji międzynarodowej, lecz dlatego, że od dawna tego chciała i włożyła wiele wysiłków w jego podpisanie. Pakt był skierowany przede wszystkim przeciwko Polsce. Już w 1933 r. Hitler podkreślał: „Nie możemy obejść się bez rosyjskiego zabezpieczenia naszych tyłów w konflikcie z Polską”. Następnego dnia, 1 września, Niemcy wkroczyły do Polski. Rozpoczęła się druga wojna światowa. Dla Ukraińców wojna rozpoczęła się 1 września 1939 r. na ziemiach Polski, jej kontynuacją i główną dla nas częścią stała się Wielka Wojna Ojczyźniana, a zakończyła się 2 września 1945 r. podpisaniem Aktu o bezwarunkowej kapitulacji Japonii. Najcięższe ofiary i straty w tej wojnie poniosła Ukraina, ponieważ to właśnie Ukraina była polem bitwy. Zamordowano 5,5 mln ludności cywilnej i 1,367 mln jeńców wojskowych, na polu walki zginęło 3 mln żołnierzy, 2,5 mln wywieziono na przymusowe roboty. Liczba ludności na terenie dzisiejszej Ukrainy zmniejszyła się z 40 mln w 1940 roku do 22 mln w 1945-cim. NAZISTOWSKO-RADZIECKI PAKT O NIEAGRESJI Z 23 SIERPNIA 1939 ROKU Rząd Rzeszy Niemieckiej i Rząd Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, pragnąc umocnienia pokoju między Niemcami a ZSRR oraz opierając się na podstawowym zabezpieczeniu Układu o neutralności, zawartego w kwietniu 1926 r. między Niemcami a ZSRR, osiągnęły porozumienie: Artykuł I. Obie Strony zobowiązują się do powstrzymywania się od wszelkich aktów przemocy, wszelkich działań agresywnych i wszelkich kroków przeciwko sobie, czy to wspólnie z innymi państwami. Artykuł II. Jeżeli jedna z Wysokich Stron stanie się przedmiotem agresji ze strony państwa trzeciego, druga Wysoka Strona nie będzie w żadnej formie udzielać wsparcia temu państwu trzeciemu. Artykuł III. Rządy obu Wysokich Stron będą w przyszłości utrzymywać nieprzerwany kontakt ze sobą w celu konsultacji poprzez wymianę informacji w sprawach ich wspólnych interesów. Artykuł IV. Żadna z dwóch Wysokich Stron nie będzie uczestniczyć w jakimkolwiek ugrupowaniu państw, w jakiejkolwiek formie, bezpośrednio czy pośrednio, którego działania byłyby skierowane przeciwko drugiej Stronie. Artykuł V. Spory lub konflikty, które mogłyby powstać między Wysokimi Stronami z tego czy innego powodu, obie Strony będą rozstrzygać wyłącznie drogą wymiany poglądów lub, w razie potrzeby, drogą arbitrażu pełnomocników. Artykuł VI. Niniejszy traktat zawarto na dziesięć lat. Obowiązuje on do czasu, aż jedna z Wysokich Stron wypowie go na rok przed upływem tego terminu; w przeciwnym razie moc prawna niniejszego traktatu automatycznie przedłuża się na kolejne pięć lat. Artykuł VII. Niniejszy traktat powinien zostać ratyfikowany w możliwie najkrótszym terminie. Dokumenty ratyfikacyjne zostaną wymienione w Berlinie. Układ wchodzi w życie z chwilą podpisania. Sporządzono w dwóch egzemplarzach, w językach niemieckim i rosyjskim. Moskwa, 23 sierpnia 1939 r. Za Rząd Rzeszy Niemieckiej: W. Ribbentrop. Z pełnomocnictwem Rządu ZSRR: W. Mołotow. Ciąg dalszy nastąpi. Przełożył Feliks Redźko

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn